1
太祖武皇帝,諱克用,本姓朱耶氏,其先隴右金城人也。 始祖拔野,唐貞觀中為墨離軍使,從太宗討高麗、薛延陁有功,為金方道副都護,因家於瓜州。 太宗平薛延陁諸部,於安西、北庭置都護屬之,分同羅、仆骨之人,置沙陁都督府。 蓋北庭有磧曰沙陁,故因以為名焉。 永徽中,以拔野為都督,其後子孫五世相承。 曾祖盡忠,貞元中,繼為沙陀府都督。 既而為吐蕃所陷,乃舉其族七千帳徙於甘州。 盡忠尋率部眾三萬東奔,俄而吐蕃追兵大至,盡忠戰歿。 祖執宜,即盡忠之長子也,收合餘眾,至於靈州,德宗命為陰山府都督。 元和初,入為金吾將軍,遷蔚州刺史、代北行營招撫使。 〈 (《新唐書·沙陀傳》:元和三年,盡忠款靈州塞,詔處其部鹽州置陰山府,以執宜為府兵馬使。 朝長安,授特進、金吾衛將軍。 從攻鎮州,進蔚州刺史。 破吳元濟,授檢校刑部尚書。 長慶初,破賊深州,入朝留宿衛,拜金吾衛將軍。 太和中,授陰山府都督、代北行營招撫使。)〉 莊宗即位,追諡為昭烈皇帝,廟號懿祖。 烈考國昌,本名赤心,唐朔州刺史。 咸通中,討龐勳有功,入為金吾上將軍,賜姓李氏,名國昌, 〈 (代州有《唐故龍武軍統軍檢校司徒贈太保隴四李公神道碑》云:公諱國昌,字德興。)〉 仍係鄭王房。 出為振武節度使,尋為吐渾所襲,退保於神武川。 及武皇鎮太原,表為代北軍節度使。 中和三年薨。 莊宗即位,追諡為文皇,廟號獻祖。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
武皇即獻祖之第三子也。 母秦氏,以大中十年丙子歲九月二十二日,生於神武川之新城。 在妊十三月,載誕之際,母艱危者竟夕。 族人憂駭,市藥於雁門,遇神叟告曰:「非巫醫所及,可馳歸,盡率部人,被甲持旄,擊鉦鼓,躍馬大噪,環所居三周而止。 」族人如其教,果無恙而生。 是時,虹光燭室,白氣充庭,井水暴溢。 武皇始言,喜軍中語,齠齔善騎射,與儕類馳騁嬉戲,必出其右。 年十三,見雙鳧翔於空,射之連中,眾皆臣伏。 新城北有毗沙天王祠,祠前井一日沸溢,武皇因持酒而奠曰:「予有尊主濟民之志,無何井溢,故未察其禍福,惟天王若有神奇,可與仆交談。 」奠酒未已,有神人被金甲持戈,隱然出於壁間,見者大驚走,惟武皇從容而退,由是益自負。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
獻祖之討龐勳也,武皇年十五,從征,摧鋒陷陣,出諸將之右,軍中目為「飛虎子」。 賊平,獻祖授振武節度使,武皇為雲中牙將。 嘗在雲中,宿於別館,擁妓醉寢,有俠兒持刃欲害武皇; 及突入曲室,但見烈火熾赫於帳中,俠兒駭異而退。 又嘗與達靼部人角勝,達靼指雙雕於空曰:「公能一發中否? 」武皇即彎弧發矢,連貫雙雕,邊人拜伏。 及壯,為雲中守捉使,事防禦使支謨,與同列晨集廨舍,因戲升郡閣,踞謨之座,謨亦不敢詰。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
乾符三年,朝廷以段文楚為代北水陸發運、雲州防禦使。 時歲薦饑,文楚稍削軍食,諸軍鹹怨。 武皇為雲中防邊督將,部下爭訴以軍食不充,邊校程懷素、王行審、蓋寓、李存璋、薛鐵山、康君立等,即擁武皇入雲州,眾且萬人,營於鬥雞台,城中械文楚出,以應於外。 諸將列狀以聞,請授武皇旄鉞,朝廷不允,征諸道兵以討之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
乾符五年,黃巢渡江,其勢滋蔓,天子乃悟其事,以武皇為大同軍節度使、檢校工部尚書。 冬,獻祖出師討党項,吐渾赫連鐸乘虛陷振武,舉族為吐渾所擄。 武皇至定邊軍迎獻祖歸雲州,雲州守將拒關不納。 武皇略蔚、朔之地,得三千人,屯神武川之新城。 赫邊鐸晝夜攻圍,武皇昆弟三人四面應賊,俄而獻祖自蔚州引軍至,吐渾退走,自是軍勢復振。 天子以赫連鐸為大同軍節度使,仍命進軍以討武皇。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
乾符六年春,朝廷以昭義節度使李鈞充北面招討使,將上黨、太原之師過石嶺關,屯於代州,與幽州李可舉會赫連鐸同攻蔚州。 獻祖以一軍禦之,武皇以一軍南抵遮虜城以拒李鈞。 是冬大雪,弓弩弦折,南軍苦寒,臨戰大敗,奔歸代州,李鈞中流矢而卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
廣明元年春,天子復命元帥李涿率兵數萬屯代州。 武皇令軍使傅文達起兵於蔚州,朔州刺史高文集與薛葛、安慶等部將縛文達送於李涿。 六月,李涿引大軍攻蔚州,獻祖戰不利,乃率其族奔於達靼部。 居數月,吐渾赫連鐸密遣人賂達靼以離間獻祖,既而漸生猜阻。 武皇知之,每召其豪右射獵於野,或與之百步馳射馬鞭,或以懸針樹葉為的,中之如神,由是部人心伏,不敢竊發。 俄而黃巢自江、淮北渡,武皇椎牛釃酒,饗其酋首。 酒酣,諭之曰:「予父子為賊臣讒間,報國無由。 今聞黃巢北犯江、淮,必為中原之患。 一日天子赦宥,有詔征兵,仆與公等向南而定天下,是予心也。 人生世間,光景幾何,曷能終老沙堆中哉! 公等勉之。 」達靼知無留意,皆釋然無間。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
是歲十一月,黃巢寇潼關,天子令河東監軍陳景思為代北起軍使,收兵破賊。 十二月,黃巢犯長安,僖宗幸蜀,陳景思與李友金發沙陁諸部五千騎南赴京師。 友金即武皇之族父也。 〈 (《通鑒》:友金初與高文集並降於李琢,故得與陳景思南赴京師。)〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
中和元年二月,友金軍至絳州,將渡河,刺史瞿稹謂陳景思曰:「巢賊方盛,不如且還代北,徐圖利害。 」四月,友金旋軍雁門,瞿稹至代州,半月之間,募兵三萬,營於崞縣之西。 其軍皆北邊五部之眾,不閑軍法,瞿正、李友金不能制。 友金謂景思曰:「興大眾,成大事,當威名素著,則可以伏人。 今軍雖數萬,苟無善帥,進亦無功。 吾兄李司徒父子,去歲獲罪於國家,今寄北部,雄武之略,為眾所推。 若驃騎急奏召還,代北之人,一麾響應,則妖賊不足平也。 」景思然之,促奏行在。 天子乃以武皇為雁門節度使,仍令以本軍討賊。 〈 (《新唐書·王重榮傳》:重榮懼黃巢復振,憂之,與復光計,復光曰:「我世與李克用共憂患,其人忠不顧難,死義如己,若乞師焉,事蔑不濟。 」乃遣使者約連和。)〉 李友金發五百騎齎詔召武皇於達靼,武皇即率達靼諸部萬人趨雁門。 五月,整兵二萬,南向京師。 太原鄭從讜以兵守石嶺關,武皇乃引軍出他道; 至太原城下,會大雨,班師於雁門。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
中和二年八月,獻祖自達靼部率其族歸代州。 十月,武皇率忻、代、蔚、朔、達靼之軍三萬五千騎赴難於京師。 先移檄太原,鄭從讜拒關不納,武皇以兵擊之,進軍至城下,遣人齎幣馬遺從讜; 從讜亦遣人饋武皇貨幣、饔餼、軍器。 武皇南去,自陰地趨晉、絳。 十二月,武皇至河中。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
中和三年正月,晉國公王鐸承製授武皇東北面行營都統。 武皇令其弟克修領前鋒五百騎渡河視賊,黃巢遣將米重威齎重賂及偽詔以賜武皇; 武皇納其賂以給諸將,燔其偽詔。 是時,諸道勤王之師雲集京畿,然以賊勢尚熾,未敢爭鋒。 及武皇將至,賊帥相謂曰:「鴉兒軍至,當避其鋒。 」武皇以兵自夏陽濟河。 二月,營於乾坑店。 黃巢大將尚讓、林言、王璠、趙璋等引軍十五萬屯於梁田坡。 翌日,大軍合戰,自午及晡,巢賊大敗。 是夜,賊眾遁據華州。 武皇進軍圍之,巢弟黃鄴、黃揆固守。 三月,尚讓引大軍赴援,武皇率兵萬餘逆戰於零口,巢軍大敗,武皇進軍渭橋。 翌日,黃揆棄華州而遁。 王鐸承製授武皇雁門節度使、檢校尚書左僕射。 四月,黃巢燔長安,收其餘眾,東走藍關。 武皇時收京師。 七月,天子授武皇金紫光祿大夫、檢校左僕射、河東節度使。 〈 (《舊唐書·僖宗紀》:五月,製以雁門以北行營節度、忻代蔚朔等州觀察處置等使、檢校尚書左僕射、代州刺史、上柱國、食邑七百戶李克用檢校司空、同平章事兼太原尹、北京留守,充河東節度、管內觀察處置等使。 《新唐書·沙陀傳》云:收京師功第一,進同中書門下平章事、隴西郡公。 未幾,以克用領河東節度。)〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
是時,武皇既收長安,軍勢甚雄,諸侯之師皆畏之。 武皇一目微眇,故其時號為「獨眼龍」。 是月,武皇仗節赴鎮。 遣使報鄭從讜,請治裝歸朝。 武皇次於郊外,因往赴雁門寧覲獻祖。 八月,自雁門赴鎮河東,時年二十有八。 十一月,平潞州,表其弟克修為昭義節度使。 潞帥孟方立退保於邢州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
十二月,許帥田從異、汴帥朱溫、徐帥時溥、陳州刺史趙犨各遣使來告,以巢、蔡合從,凶鋒尚熾,請武皇共力討賊。
(No translation available)
14
中和四年春,武皇率蕃漢之師五萬,自澤、潞將下天井關; 河陽節度使諸葛爽辭以河橋不完,乃屯兵於萬善。 數日。 移軍自河中南渡,趨汝、洛。 四月,武皇合徐、汴之師破尚讓於太康,斬獲萬計,進攻賊於西華,賊將黃鄴棄營而遁。 是夜大雨,巢營中驚亂,乃棄西華之壘,退營陳州北故陽裏。 五月癸亥,大雨震電,平地水深數尺,賊營為水所漂而潰。 戊辰,武皇引軍營於中牟,大破賊於王滿渡。 庚午,巢賊大至,濟汴而北。 是夜,復大雨,賊黨驚潰。 武皇營於鄭州,賊眾分寇汴境。 武皇渡汴,遇賊將渡而南,半濟擊之,大敗之,臨陣斬賊將李周、王濟安、陽景彪等。 是夜,賊大敗,殘眾保於胙縣、冤句。 大軍躡之,黃巢乃攜妻子兄弟千餘人東走,武皇追賊至於曹州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
是月,班師過汴,汴帥迎勞於封禪寺,請武皇休於府第,乃以從官三百人及監軍使陳景思館於上源驛。 是夜,張樂陳宴席,汴帥自佐饗,出珍幣侑勸。 武皇酒酣,戲諸侍妓,與汴帥握手,敘破賊事以為樂。 汴帥素忌武皇,乃與其將楊彥洪密謀竊發,彥洪於巷陌連車樹柵,以扼奔竄之路。 時武皇之從官皆醉,俄而伏兵竄發,來攻傳舍。 武皇方大醉,噪聲動地,從官十餘人捍賊。 侍人郭景銖滅燭扶武皇,以茵幕裹之,匿於床下,以水灑麵,徐曰:「汴帥謀害司空! 」武皇方張目而起,引弓抗賊。 有頃,煙火四合,復大雨震電,武皇得從者薛鐵山、賀回鶻等數人而去。 雨水如澍,不辨人物,隨電光登尉氏門,縋城而出,得還本營。 監軍陳景思、大將史敬思並遇害。 武皇既還營,與劉夫人相向慟哭。 詰旦,欲勒軍攻汴,夫人曰:「司空比為國家討賊,赴東諸侯之急,雖汴人謀害,自有朝廷論列。 若反戈攻城,則曲在我也,人得以為辭。 」乃收軍而去,馳檄於汴帥。 汴帥報曰:「竊發之夜,非仆本心,是朝廷遣天使與牙將楊彥洪同謀也。 」武皇自武牢關西趨蒲、陝而旋。 秋七月,至太原。 武皇自以累立大功,為汴帥怨圖,陷沒諸將,乃上章申理。 及武皇表至,朝廷大恐,遣內臣宣諭,尋加守太傅、同平章事、隴西郡王。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
十一月,河中王重榮遣使來乞師,且言邠州朱玫、鳳翔李符將加兵於己。 初,武皇與汴人構怨,前後八表,請削奪汴帥官爵,自以本軍進討。 天子累遣內臣楊復恭宣旨,令且全大體,武皇不時奉詔,天子頗右汴帥。 時觀軍容使田令孜君側擅權,惡王重榮與武皇膠固,將離其勢,乃移重榮於定州。 重榮告於武皇,武皇上章言:「李符、朱玫挾邪忌正,黨庇朱溫。 臣已點檢蕃漢軍五萬,取來年渡河,先斬朱玫、李冒符,然後平蕩朱溫。」 〈 (《新唐書·王重榮傳》:詔克用將兵援河中,重榮貽克用書,且言:「奉密詔,須公到,使我圖公,此令孜、朱全忠、朱玫之惑上也。 」因示偽詔。 克用方與全忠有隙,信之,請討全忠及玫。)〉 天子覽表,遣使譬喻百端,軺傳相望。 既而朱玫引邠、鳳之師攻河中,王重榮出師拒戰。 朱玫軍於沙苑,對壘月餘。 十二月,武皇引軍渡河,與朱玫決戰,玫大敗,收軍夜遁,入於京師。 時京城大駭。 天子幸鳳翔,武皇退軍於河中。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
光啟二年正月,僖宗駐蹕於寶雞,武皇自河中遣使上章,請車駕還京,且言大軍止誅凶黨。 時田令孜請僖宗南幸興元,武皇遂班師。 朱玫於鳳翔立嗣襄王煴為帝,以偽詔賜武皇,武皇燔之,械其使,馳檄諸方鎮,遣使奉表於行在。 九月,武皇遣昭義節度使李克修討孟方立於邢州,大敗方立之眾於焦崗,斬首數千級。 以大將安金俊為邢州刺史,以撫其降人。 十月,進攻邢州,邢人出戰,又敗之。 盂方立求援於鎮州,鎮人出兵三萬以援方立,克修班師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
光啟三年六月,河中節度使王重榮為部將常行儒所殺,武皇表重榮兄重盈為帥。 七月,武皇以安金俊為澤州刺史。 時張全義自河陽據澤州,及李罕之收復河陽,召全義令守洛陽,全義乃棄澤州而去,故以金俊守之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
龍紀元年五月,遣李罕之、李存孝攻邢州。 六月,下磁州。 邢將馬溉率兵數萬來拒戰,罕之敗之於琉璃陂,生擒馬溉,徇於城下。 孟方立恚恨,飲鴆而死。 三軍立其侄遷為留後,使求援於汴。 汴將王虔裕率精甲數百入於邢州,罕之等班師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
五月,潞州軍亂,殺節度使李克恭,州人推牙將安居受為留後,南結汴將。 時潞之小將馮霸擁叛徒三千騎駐於沁水,居受使人召之,馮霸不至。 居受懼,出奔至長子,為村胥所殺,傳首於霸; 霸遂入潞州,自為留後。 武皇遣大將康君立、李存孝等攻之,汴將朱崇節、葛從周率兵入潞州以固之。 是時,幽州李匡威、雲州赫連鐸與汴帥協謀,連上表請加兵於太原,宰相張浚、孔緯讚成其事。 六月,天子削奪武皇官爵,以張浚為招討使,以京兆尹孫揆為副,華州韓建為行營都虞候,以汴帥為河東南面招討使,幽州李匡威為河東北面招討使,雲州赫連鐸為副。 汴將朱友裕將兵屯晉、絳,時汴軍已據潞州,又遣大將李讜等率軍數萬,急攻澤州,武皇遣李存孝自潞州將三千騎以援之。 汴將鄧季筠以一軍犯陣,存孝追擊,擒其都將十數人,獲馬千餘匹。 是夜,李讜收軍而退,大軍掩擊至馬牢關,斬首萬餘級,追襲至懷州而還。 存孝復引軍攻潞州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
八月,存孝擒新授昭義節度使孫揆。 初,朝廷授揆節鉞,以本軍取刀黃嶺路赴任,存孝偵知之,引騎三百伏於長子縣崖穀間。 揆建牙持節,褒衣大蓋,擁眾而行,存孝突出穀口,遂擒揆及中使韓歸範,並將校五百人。 存孝械揆等,以組練係之,環於潞州,遂獻於武皇。 武皇謂揆曰:「公搢紳之士,安言徐步可至達官,何用如是! 」揆無以對,令係於晉陽獄。 武皇將用為副使,使人誘之,揆言不遜,遂殺之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
九月,汴將葛從周棄潞州而遁,武皇以康君立為潞州節度使,以李存孝為汾州刺史。 十月,張浚之師入晉州,遊軍至汾、隰。 武皇遣薛鐵山、李承嗣將騎三千出陰地關,營於洪洞,遣李存孝將兵五千,營於趙城。 華州韓建以壯士三百人冒犯存孝之營,存孝追擊,直壓晉州西門,張浚之師出戰,為存孝所敗,自是閉壁不出。 存孝引軍攻絳州。 十二月,晉州刺史張行恭棄城而奔,韓建、張浚由含山路遁去。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
大順二年春正月,武皇上章申理,其略曰:「臣今身無官爵,名是罪人,不敢歸陛下藩方,且欲於河中寄寓,進退行止,伏候聖裁。 」天子尋就加守中書令。 〈 (《歐陽史》:二月,復拜克用河東節度使、隴西郡王,加檢校太師、兼中書令。)〉 是月,魏博為汴將葛從周所寇,節度使羅宏信遣使來求援,武皇出師以赴之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
三月,邢州節度使安知建叛,奔青州。 天子以知建為神武統軍,自棣州溯河歸朝。 鄆州朱瑄邀斬於河上,傳首晉陽。 以李存孝為邢州節度使。 四月,武皇大舉兵討赫連鐸於雲州,遣騎將薛阿檀率前軍以進攻,武皇設伏兵於御河之上,大破之,因塹守其城。 七月,武皇進軍柳會,赫連鐸力屈食盡,奔於吐渾部,遂歸幽州,雲州平。 武皇表石善友為大同軍防禦使。 邢州節度使李存孝以鎮州王熔托附汴人,謀亂河朔,北連燕寇,請乘雲、代之捷,平定燕、趙,武皇然之。 八月,大搜於晉陽,遂南巡澤、潞,略地懷、孟,河陽趙克裕望風送款,請修鄰好。 九月,蒐於邢州。 十月,李存孝董前軍攻臨城,鎮人五萬營於臨城西北龍尾崗。 武皇令李存審、李存賢以步軍攻之,鎮人大敗,殺獲萬計,拔臨城,進攻元氏。 幽州李匡威以步騎五萬營於鄗邑,以援鎮州,武皇分兵大掠,旋軍邢州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)