1
列傳五十八徐乾學徐乾學,字原一,江南崑山人。 幼慧,八歳能文。 康熙九年,一甲三名進士,授編修。 十一年,副蔡啓僔主順天鄕試,拔韓菼於遺巻中,明年魁天下,文體一變。 坐副榜未取漢軍巻,與啓僔並鐫秩調用。 尋復故官,遷左贊善,充日講起居注官。 丁母憂歸,乾學父先卒,哀毀三年,喪葬一以禮; 及母卒,如之。 爲讀禮通考百二十巻,博採衆説,剖析其義。 服闋,起故官。 充明史總裁官,累遷侍講學士。 二十三年,乾學弟元文以左都御史降調,其子樹聲與乾學子樹屛並舉順天鄕試。 上以是科取中南皿巻皆江、浙人,而湖廣、江西、福建無一與者,下九卿科道磨勘。 樹屛等坐斥舉人。 是年冬,乾學進詹事。 二十四年,召試翰詹諸臣,擢乾學第一,與侍讀韓菼、編修孫岳頒、侍講歸允肅、編修喬萊等四人並降敕褒獎賞賚。 尋直南書房,擢内閣學士,充大淸會典、一統志副總裁,教習庶吉士。 時戸部郎中色楞額往福建稽察鼓鑄,請禁用明代舊錢,尚書科爾坤、餘國柱等議如所請。 乾學言:「自古皆新舊兼行,以從民便。 若設厲禁,恐滋紛擾。 」因考自漢至明故事,爲議以獻。 上然之,事遂寢。 詔採購遺書,乾學以宋、元經解、李燾續通鑑長編及唐開元禮,或繕寫,或仍古本,綜其體要,條列奏進,上稱善。 時乾學與學士張英日侍左右,凡著作之任,皆以屬之。 學士例推巡撫,上以二人學問淹通,宜侍從,特諭吏部,遇巡撫缺勿預推。 未幾,遷禮部侍郎,直講經筵。 朝鮮使臣鄭載嵩訴其國王受枉,語悖妄。 乾學謂恐長外籓跋扈,劾其使臣失辭不敬,宜責以大義。 上見疎,獎,謂有關國體。 已而王上疎謝罪。 二十六年,遷左都御史,擢刑部尚書。 二十七年,典會試。 初,明珠當國,勢張甚,其黨布中外,乾學不能立異同。 至是,明珠漸失帝眷,而乾學驟拜左都御史,即劾罷江西巡撫安世鼎,諷諸御史風聞言事,臺諫多所彈劾,不避權貴。 明珠竟罷相,衆皆謂乾學主之。 時有南、北黨之目,互相抨撃。 尚書科爾坤、佛倫,明珠黨也,乾學遇會議會推,輒與齟。 總河靳輔奏下河屯田,下九卿會議,乾學偕尚書張玉書言屯田所佔民地應歸舊業,科爾坤、佛倫勿從。 御史陸祖修因劾科爾坤等偏袒河臣,不顧公議,御史郭琇亦劾輔興屯累民,詔罷輔任。 湖廣巡撫張汧亦明珠私人,先是命色楞額往讞上荊南道祖澤深婪贓各款,並察汧有無穢跡,色楞額悉爲庇隱。 御史陳紫芝劾汧貪黷,命副都御史開音布會巡撫於成龍、馬齊覆訊,汧、澤深事倶實,復得澤深交結大學士餘國柱爲囑色楞額徇庇及汧遣人赴京行賄狀,下法司嚴議。 時國柱已爲琇劾罷,法司請檄追質訊,並詰汧行賄何人,汧指乾學。 上聞,命免國柱質訊,戒勿株連。 於是但論汧、澤深、色楞額如律,事遂寢。 乾學尋乞罷,疎言:「臣蒙特達之知,感激矢報,苞苴餽遺,一切禁絶。 前任湖北巡撫張汧橫肆汙衊,縁臣爲憲長,拒其幣問,是以銜憾誣攀。 非聖明在上,是非幾至混淆。 臣備位卿僚,乃爲貪吏誣構,皇上覆載之仁,不加譴責,臣復何顏出入禁廷,有玷淸班? 伏冀聖慈放歸田裡。 」詔許以原官解任,仍領修書總裁事。 二十八年,元文拜大學士,乾學子樹穀考選御史。 副都御史許三禮劾乾學:「律身不嚴,爲張汧所引。 皇上寬仁,不加譴責,即宜引咎自退,乞命歸里。 又復優柔系戀,潛住長安。 乘修史爲名,出入禁廷,與髙士奇相爲表裡。 物議沸騰,招搖納賄。 其子樹穀不遵成例,朦朧考選御史,明有所恃。 獨其弟秉義文行兼優,原任禮部尚書熊賜履理學醇儒,乞立即召用,以佐盛治。 乾學當逐出史館,樹穀應調部屬,以遵成例。 」詔乾學復奏,乾學疎辨,乞罷斥歸田,並免樹穀職。 疎皆下部議,坐三禮所劾無實,應鐫秩調用。 三禮益恚,复列款訐乾學贓罪,帝嚴斥之,免降調,仍留任。 是年冬,乾學复上疎言:「臣年六十,精神衰耗,祗以受恩深重,依戀徘徊。 三禮私怨逞忿,幸聖主洞燭幽隱。 臣方寸靡寧,不能复事鉛槧。 且恐因循居此,更有無端彈射。 乞恩終始矜全,俾得保其衰病之身,歸省先臣丘隴,庶身心閒暇。 原比古人書局自隨之義,屛跡編摩,少報萬一。 」乃許給假回籍,降旨褒嘉,命攜書籍即家編輯。 二十九年春,陛辭,賜御書「光焰萬丈」榜額。 未幾,兩江總督傅臘塔疎劾乾學囑託蘇州府貢監等請建生祠,复縱其子侄交結巡撫洪之傑,倚勢競利,請敕部嚴議。 語具元文傳。 上置弗問,而予元文休致。 三十年,山東巡撫佛倫劾濰縣知縣硃敦厚加收火耗論死,並及乾學嘗致書前任巡撫錢鎯庇敦厚。 乾學與鎯倶坐是奪職。 自是齮齕者不已。 嘉定知縣聞在上爲縣民訐告私派,逮獄,閲二年未定讞。 按察使髙承爵窮詰,在上自承嘗餽乾學子樹敏金,至事發後追還,因坐樹敏罪論絞。 會詔戒内外各官私怨報復,樹敏得贖罪。 三十三年,諭大學士舉長於文章學問超卓者,王熙、張玉書等薦乾學與王鴻緒、髙士奇,命來京修書。 乾學已前卒,遺疎以所纂一統志進,詔下所司,復故官。 翁叔元翁叔元,字寶林,江南常熟人。 康熙十五年,一甲三名進士,授編修,館試第一。 累遷國子監祭酒,洊擢吏部侍郎,遷工部尚書。 部例,毎有工作,先計其直上之,名曰「料估」。 工完多冒破,所司不敢以聞,有十年不銷算者,大工至四十三案。 叔元蒞部甫半載,積牘一淸。 調邢部,移疾歸,卒。 叔元愛才而褊隘,何焯在門下,初甚賞之; 叔元疎劾湯斌,焯請削門生籍,叔元擯之,竟不得成名。 以是爲世所誚雲。 王鴻緒王鴻緒,初名度心,字季友,江南婁縣人。 康熙十二年一甲二名進士,授編修。 十四年,主順天鄕試。 充日講起居注官。 累遷翰林院侍講。 十九年,聖祖諭獎講官勤勞,加鴻緒侍讀學士銜。 時湖廣有硃方旦者,自號二眉山人。 造中説補,聚徒橫議,常至數千人。 自詡前知,與人決休咎。 巡撫董國興劾其左道惑衆,逮至京,得旨寬釋。 及呉三桂反,順承郡王勒爾錦駐師荊州,方旦以佔驗出入軍營,巡撫張朝珍亦稱爲異人。 上密戒勒爾錦勿爲所惑。 方旦乃避走江、浙,會鴻緒得其所刊中質秘書,遂以奏進,列其誣罔君上、悖逆聖道、搖惑人心三大罪。 方旦坐誅。 二十一年,轉侍讀,充明史總裁。 累擢内閣學士、戸部侍郎。 二十四年,典會試。 二十五年,疎請回籍治本生母喪,遣官賜祭。 二十六年,擢左都御史。 疎劾廣東巡撫李士楨貪劣,潮州知府林杭學嘗從呉三桂反,乃舉其淸廉。 士楨坐罷,杭學奪職。 會靈臺郎董漢臣疎陳時事,以諭教元良、愼簡宰執爲言。 御史陶式玉劾漢臣摭拾浮言,欺世盜名,請逮治。 鴻緒疎言:「欽天監靈臺郎、博士等官,不擇流品,星卜屠沽之徒,粗識數字,便得濫竽。 請敕下考試,分別去留。 」下部議行。 漢臣及博士賈文然等十五人並以詞理舛誤黜。 初,以式玉疎下九卿集議,尚書湯斌謂大臣不言,慚對漢臣。 漢臣既黜,鴻緒偕左都御史璙丹、副都御史徐元珙合疎劾斌務名鮮實,並追論江寧巡撫去任時,巧飾文告,以博虚譽。 上素重斌淸廉,置弗問。 鴻緒論各省駐防官兵累民,略言:「駐防將領恃威放肆,或占奪民業,或重息放債,或強娶民婦。 或謊詐逃人,株連良善; 或收羅姦棍,巧生扎詐。 種種爲害,所在時有。 如西安、荊州駐防官兵紀律太寬,牧放馬匹,驅赴邨莊,累民芻秣; 百十成群,踐食田禾,所至驛騷。 其他苦累,又可類推。 請嚴飭將軍、副都統等力行約束。 緑旗提、鎭縱兵害民,以及虚冒兵糧者,不一而足,請飭督撫立行指參。 」上命議行。 未幾,以父憂歸。 二十八年,服闋,將赴補。 左都御史郭琇劾鴻緒與髙士奇招權納賄,並及給事中何楷、編修陳元龍,皆予休致。 語具士奇傳。 嘉定知縣聞在上爲縣民訐告私派事,按察使髙承爵按治。 在上言嘗以銀餽舉人徐樹敏,至事發退還,因坐樹敏罪。 巡撫鄭端覆訊,在上言嘗以銀五百餽鴻緒,亦事發退還。 端乃劾乾學縱子行詐,鴻緒竟染贓銀,有玷大臣名節,乞敕部嚴議。 上特諭曰:「朕崇尚德教,蠲滌煩苛。 凡大小臣工,咸思恩禮下逮,曲全始終; 即因事放歸,仍令各安田裡。 近見諸臣彼此傾軋,伐異黨同,私怨相尋,牽連報復; 雖業已解職投閒,仍復吹求不已,株連逮於子弟,顛覆及於身家。 朕總攬萬機,已三十年,此等情態,知之甚悉。 媢嫉傾軋之害,歴代皆有,而明季爲甚。 公家之事,置若罔聞,而分樹黨援,飛誣排陷,迄無虚日。 朕於此等背公誤國之人,深切痛恨。 自今以往,内外大小諸臣,宜各端心術,盡蠲私忿,共矢公忠。 儻仍執迷不悟,复踵前非,朕將窮極根株,悉坐以朋黨之罪。 」時鴻緒方就質,詔至,得釋。 三十三年,以薦召來京修書。 尋授工部尚書,充經筵講官。 四十七年,調戸部。 其年冬,皇太子允礽既廢,詔大臣保奏儲貳,鴻緒與内大臣阿靈阿、侍郎揆敘等謀,舉皇子允禩,詔切責,以原品休致。 五十三年,疎言:「臣舊居館職,奉命爲明史總裁官,與湯斌、徐乾學、葉方靄互相參訂,僅成數巻。 及臣回籍多年,恩召重領史局,而前此纂輯諸臣,罕有存者。 惟大學士張玉書爲監修,尚書陳廷敬爲總裁,各專一類:玉書任志,廷敬任本紀,臣任列傳。 因臣原銜食俸,比二臣得有馀暇,刪繁就簡,正謬訂譌。 如是數年,匯分成帙,而大學士熊賜履續奉監修之命,檄取傳稿以進,玉書、廷敬暨臣皆未參閲。 臣恐傳稿尚多舛誤,自蒙恩歸田,欲圖報稱,因重理舊編,搜殘補闕,復經五載,成列傳二百八巻。 其間是非邪正,悉據公論,不敢稍逞私臆。 但年代久遠,傳聞異辭,未敢自信爲是。 謹繕寫全稿,齎呈禦鑑,請宣付史館,以備參考。 」詔兪之。 五十四年,復召來京修書,充省方盛典總裁官。 雍正元年,卒於京。 乾隆四十三年,國史館進鴻緒傳,髙宗命以郭琇劾疎載入,使後世知鴻緒輩罪狀。 孫興吾,進士,官吏部侍郎。 髙士奇髙士奇,字澹人,浙江錢塘人。 幼好學能文。 貧,以監生就順天鄕試,充書寫序班。 工書法,以明珠薦,入内廷供奉,授詹事府録事。 遷内閣中書,食六品俸,賜居西安門内。 康熙十七年,聖祖降敕,以士奇書寫密諭及纂輯講章、詩文,供奉有年,特賜表裡十匹、銀五百。 十九年,复諭吏部優敘,授爲額外翰林院侍講。 尋補侍讀,充日講起居注官,遷右庶子。 累擢詹事府少詹事。 二十六年,上謁陵,於成龍在道盡發明珠、餘國柱之私。 駕旋,値太皇太后喪,不入宮,以成龍言問士奇,亦盡言之。 上曰:「何無人劾奏? 」士奇對曰:「人孰不畏死。 」帝曰:「若輩重於四輔臣乎? 欲去則去之矣,有何懼? 」未幾,郭琇疎上,明珠、國柱遂罷相。 二十七年,山東巡撫張汧以齎銀赴京行賄事發,逮治,獄辭渉士奇。 會奉諭戒勿株連,於是置弗問。 事詳徐乾學傳。 士奇因疎言:「臣等編摩纂輯,惟在直廬。 宣諭奏對,悉經中使。 非進講,或數月不覲天顏,從未乾渉政事。 不獨臣爲然,前入直諸臣,如熊賜履、葉方靄、張玉書、孫在豐、王士禎、硃彝尊等,近今同事諸臣,如陳廷敬、徐乾學、王鴻緒、張英、勵杜訥等,莫不皆然。 獨是供奉日久,嫌疑日滋。 張汧無端疑怨,含沙汚衊,臣將無以自明,幸賴聖明在上,誣構難施。 但禁廷淸秘,來茲萋斐,豈容仍玷淸班? 伏乞賜歸田裡。 」上命解任,仍領修書事。 二十八年,從上南巡,至杭州,幸士奇西溪山莊,御書「竹窗」榜額賜之。 未幾,左都御史郭琇劾奏曰:「皇上宵旰焦勞,勵精圖治,用人行政,未嘗纖毫假手左右。 乃有原任少詹事髙士奇、左都御史王鴻緒等,表里爲姦,植黨營私,試略陳其罪。 士奇出身微賤,其始徒歩來京,覓館爲生。 皇上因其字學頗工,不拘資格,擢補翰林。 令入南書房供奉,不過使之考訂文章,原未假之與聞政事。 而士奇日思結納,諂附大臣,攬事招權,以圖分肥。 内外大小臣工,無不知有士奇者。 聲名赫奕,乃至如此。 是其罪之可誅者一也。 久之羽翼既多,遂自立門戸,結王鴻緒爲死黨,給事中何楷爲義兄弟,翰林陳元龍爲叔侄,鴻緒兄頊齡爲子女姻親,倶寄以心腹,在外招攬。 凡督、撫、籓、臬、道、府、廳、縣及在内大小卿員,皆鴻緒、楷等爲之居停,哄騙餽至,成千累萬。 即不屬黨護者,亦有常例,名之曰'平安錢'。 是士奇等之姦貪壞法,全無顧忌,其罪之可誅者二也。 光棍兪子易,在京肆橫有年,事發潛遁。 有虎坊橋瓦房六十馀間,價値八千金,餽送士奇。 此外順成門外斜街並各處房屋,令心腹出名置買,寄頓賄銀至四十馀萬。 又於本鄕平湖縣置田産千頃,大興土木,杭州西溪廣置園宅。 以覓館餬口之窮儒,忽爲數百萬之富翁。 試問金從何來? 無非取給於各官。 官從何來? 非侵國帑,即剝民膏。 是士奇等眞國之蠹而民之賊也,其罪之可誅者三也。 皇上洞悉其罪,因各館編纂未竣,令解任修書,矜全之恩至矣! 士奇不思改過自新,仍怙惡不悛,當聖駕南巡,上諭嚴戒餽送,以軍法治罪。 惟士奇與鴻緒愍不畏死,鴻緒在淮、揚等處,招攬各官餽送萬金,潛遺士奇。 淮、揚如此,他處可知。 是士奇等欺君滅法,背公行私,其罪之可誅者四也。 王鴻緒、陳元龍鼎甲出身,儼然士林翹楚; 竟不顧淸議,依媚大臣,無所不至。 苟圖富貴,傷敗名教,豈不玷朝班而羞當世之士哉? 總之髙士奇、王鴻緒、陳元龍、何楷、王頊齡等,豺狼其性,蛇蠍其心,鬼蜮其形。 畏勢者既觀望而不敢言,趨勢者復擁戴而不肯言。 臣若不言,有負聖恩。 故不避嫌怨,請立賜罷斥,明正典刑,天下幸甚。 」疎入,士奇等倶休致回籍。 副都御史許三禮复疎劾解任尚書徐乾學與士奇姻親,招搖納賄,相爲表裡。 部議以所劾無據,得寢。 三十三年,召來京修書。 士奇既至,仍直南書房。 三十六年,以養母乞歸,詔允之,特授詹事府詹事。 尋擢禮部侍郎,以母老未赴。 四十二年,上南巡,士奇迎駕淮安,扈蹕至杭州。 及回鑾,復從至京師,屢入對,賜予優渥。 上顧侍臣曰:「朕初讀書,内監授以四子本經,作時文; 得士奇,始知學問門徑。 初見士奇得古人詩文,一覽即知其時代,心以爲異,未幾,朕亦能之。 士奇無戰陣功,而朕待之厚,以其裨朕學問者大也。 」尋遣歸,是年卒於家。 上深惜之,命加給全葬,授其子庶吉士輿爲編修。 尋諡文恪。 論論曰:儒臣直内廷,謂之「書房」,存未入關前舊名也。 上書房授諸皇子讀,尊爲師傅; 南書房以詩文書畫供禦,地分淸切,參與密勿。 乾學、士奇先後入直,鴻緒亦以文學進。 乃憑藉權勢,互結黨援,納賄營私,致屢遭彈劾,聖祖曲予保全。 乾學、鴻緒猶得以書局自隨,竟編纂之業,士奇亦以恩禮終,不其幸歟!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)