1
塔齊布塔齊布,字智亭,陶佳氏,滿洲鑲黃旗人。 由火器營鳥槍護軍擢三等侍衛。 咸豐初,揀發湖南,以都司用,署撫標左營守備。 以長沙守城功擢游擊,署中軍參將。 侍郎曾國籓在籍治鄉兵,月調官兵會操。 每校閱,塔齊布從侍,國籓與語,奇之,試所轄兵,特精整。 為副將清德所忌,嗾提督鮑起豹將加摧辱。 國籓劾罷清德,薦塔齊布「忠勇可大用,如將來出戰不力,甘與同罪」,加副將銜,兼領練軍。 巡撫張亮基亦特薦之,以副將用。 三年,剿平茶陵、安化土匪,賜花翎。 四年,率所部進剿粵匪,至湖北通城、崇陽,賊由岳州上犯,奉檄援寧鄉。 未至,湘潭亦陷,賊勢甚張,遂改援湘潭。 長驅至高嶺,猝遇賊,塔齊布手持大旗陷陣,麾軍縱擊,斬其酋數人,逐北數里,至城下。 明日,賊大出,塔齊布伏兵山左右,賊近,砲殪百餘人,伏起夾擊,僵僕枕藉,燔城外賊柵皆盡。 水師會戰,焚賊舟,浮屍蔽江。 賊棄城走,六日而湘潭平。 時曾國籓師挫於靖港,長沙震動,賴此一戰破賊,人心始定。 捷聞,加總兵銜,賜號喀屯巴圖魯。 詔斥鮑起豹畏葸不出戰,罷之,即超擢塔齊佈署提督,尋實授。 初,所部辰勇與標兵私鬥有釁,鮑起豹頻齮齕之; 至是代其位,遍賞提標兵,示無修怨意,標兵大讙。 眾見其由都司不三年立功驟膺專閫,莫不驚服,軍氣頓振。 賊自湘潭敗後,退走岳州,分黨陷常、澧。 塔齊布馳抵新牆為援,進與羅澤南合軍,會水師攻岳州,七月,克其城。 賊退泊城陵磯,勢猶盛,水陸夾擊,屢挫之。 曾國籓親率新募水師至,戰失利。 越日,賊由城陵磯舍舟登陸踞險,三路來撲,塔齊布分路迎擊,匹馬陷陣,士卒皆猛進,破其中路,賊复包鈔; 愈戰愈奮,賊敗走,追至擂鼓臺,斬馘八百,落水者無數。 迭偕羅澤南合力攻賊,旬日三捷。 水師乘隙進剿,賊勢始衰,岳州危而不失。 閏七月,偕羅澤南、李續賓進高橋,賊出二萬人抗拒。 塔齊布首先沖入,諸軍繼之,會大雨,賊砲不燃; 逾溝入壘,連破賊營十三座,殲斃及逃散者數千。 水師亦分路剿殺,賊遁走,追擊二百餘里,破之於羊樓峒,又破之於崇陽,克其城,咸寧亦復。 曾國籓師抵金口,令羅澤南攻花園,塔齊布趨洪山。 八月,武昌賊遁走,塔齊布預設伏,賊至,要擊,左右夾湖無去路,殲戮溺斃八九千人,武、漢同時克復。 進攻大冶,克之。 十月,與羅澤南會攻田家鎮,澤南攻半壁山,塔齊布屯富池口,中隔小河,作浮橋以通兩軍之路。 賊以萬人來爭,澤南率李續賓奮戰,塔齊布隔港對擊,浮橋成。 賊復由田家鎮渡江撲富池口營壘,迎擊敗之。 遂與水師約大舉,楊岳斌、彭玉麟分隊毀其橫江鐵鎖,陸師從半壁山擁下,鏖戰一晝夜,鐵鎖盡毀,賊舟盡焚。 賊棄壘而遁,克田家鎮,蘄州亦復,賜黃馬褂,予騎都尉世職。 偕羅澤南渡江至蓮花橋,遇伏,前隊少卻,塔齊布手刃賊目,追奔五十里,遂克廣濟。 悍酋秦日綱、陳玉成、羅大綱效力守黃梅,以數万賊布小池口、孔壟驛,而大河埔、龍頭寨皆立堅壘。 軍抵雙城驛,賊突來襲,堅持不動,旋突起憑高下擊,斬其渠。 賊奔大河埔,糾黨返鬥,連擊敗之,殪三千餘,進攻黃梅,肉薄而登。 塔齊布被石擊,流血被面,督戰益力,克其城。 賊麕聚孔壟驛,三面築土城,塔齊布從西南進,累肩為梯,卓矛而躍,大破之。 賊悉竄小池口,分黨奔湖口,與九江之賊相犄角。 曾國籓率水師抵九江,塔齊布偕羅澤南渡江會攻。 詔嘉諸將轉戰直前,同心效力,特頒珍賚。 十二月,攻九江西南門不克,驍將童添元死之。 會水師為賊所襲,喪失輜重。 羅澤南攻小池口,塔齊布親率勇士二十人往督戰,眾寡不敵,且戰且退,匹馬衝突,為諸營扞蔽。 有黃衣賊酋三來犯,塔齊布以套馬竿圈一酋斬之,奪其馬,餘賊皆靡,俟大隊沿江上,始單騎渡江回營,已除夕三鼓。 五年正月,城賊出犯,斬獲二百餘,又伏地雷誘賊來撲,斃之,戰屢捷而城不下。 三月,總督楊霈師潰,武昌复陷,塔齊布分兵遣將回援。 時水師半頓鄱陽湖,半回湖北,陸師留攻九江,力甚單,賊益堅拒。 六月,與曾國籓會於青山議軍事,國籓謂宜移師東渡,剿湖口、東流、建德,塔齊布誓攻九江。 七月,方傳令薄城,遽氣脫卒於軍,年三十有九。 事聞,文宗震悼,詔依將軍例賜卹,湖南省城建專祠,諡忠武。 同治三年,江南平,加三等輕車都尉世職,入祀昭忠祠。 塔齊布忠勇絕倫,自擢提督,涅「忠心報國」四字於左臂。 每戰,匹馬當先,不使士卒出己前。 他軍被圍輒馳救。 背負槍,挾弓矢,二卒持長矛、套馬竿從,皆精絕,無虛發。 每逼賊壘覘形勢,瀕危輒免,賊驚為神,而從容謙退,未嘗自伐其能。 在岳州,率四騎覘擂鼓臺,忽有悍酋獰髯睅目,持槊來犯。 健卒黃明魁矛刺酋墜馬,塔齊布手刃殪之,獲其旗,知為偽丞相曾天養,驍桀稱最,群賊奪氣,尋皆引去。 先是水師毀天養坐船,已報殲斃。 塔齊布不欲爭功,終不上聞。 軍中與下卒同甘苦,嘗共中夜絮語家事,念及老母,泣下。 其卒也,軍民皆慟。 湘潭、岳州兩捷,關係湘軍大局。 曾國籓尤痛惜焉。 畢金科畢金科,字應侯,雲南臨沅人。 以徵開化苗功,敘外委。 從王國才赴湖北,破賊荊州龍會橋、天門丁司橋,累擢都司。 曾國籓奇其才,令從攻九江,改隸塔齊布部下。 及塔齊布歿,石達開擾江西。 金科每戰陷陣,驍勇為諸軍冠。 五年冬,破賊樟樹鎮,而周鳳山軍敗,尋失之。 六年,破賊章田渡,未幾,饒州陷,又失之。 金科憤為他部所累,募死士攻取饒州。 誓曰:「今日上岸不破賊,吾不復歸舟! 」一鼓克其城,賜號呼爾察巴圖魯,補臨沅鎮都司,以游擊升用。 名大振而忌者眾,軍食不繼,金科鬱鬱,思立奇功。 江西大吏責其破景德鎮始給餉。 七年正月,驟往攻之,入市不見一人,率十卒搜捕,賊蜂起,傷其七,亡其三,隻身縱橫擊刺,踐血而出。 賊以噴筒環攻於王家洲,殞焉。 曾國籓為勒碑紀事,稱其勇與塔齊布相埒。 洎江南平,疏請優恤,贈總兵銜,諡剛毅,立祠景德鎮。 多隆阿多隆阿,字禮堂,呼爾拉特氏,滿洲正白旗人,黑龍江駐防。 由前鋒補驍騎校。 咸豐三年,從勝保剿粵匪,解懷慶圍。 及賊擾畿輔,僧格林沁督師,徵兵黑龍江,多隆阿率二起馬隊從克連鎮、馮官屯,擢佐領。 五年,調援湖北,隸將軍都興阿部下。 破賊黃州、新洲,從克廣濟。 六年,克武昌、漢陽,加副都統銜,補協領,充行營翼長。 進剿蘄州,敗賊於曹家河,复廣濟,次孔壟; 賊復來犯廣濟,擊走之。 時湘軍圍攻九江,賊於對岸小池口築土城,環以堅壘,附近數十里內,段窯、楓樹坳、獨山鎮等處賊壘凡數十。 七年三月,都興阿與鮑超攻小池口,令多隆阿趨段窯,甫至,賊數千來拒,一戰破之,毀其壘。 揚言攻獨山鎮,而暗襲楓樹坳,賊三路分拒,分擊之。 別遣隊繞山南襲賊營,賊陣亂紛竄,進殪三千餘,乘勝疾趨獨山鎮。 四鼓至,月明如晝,見賊壘浚深壕,木椿竹籤環之,不易攻。 以輕騎誘賊出,散隊設伏,伺賊至,以勁騎衝突,又分隊潛越壕縱火,賊大奔,追殺至曉,斃賊五千,生擒數百。 自是賊畏其軍,見旗輒走。 陳玉成率悍黨踞黃梅,連營百里,官軍屢挫。 六月,多隆阿偕鮑超赴援,戰於黃梅十里鋪,分兵潛攻西路億生寺賊壘,賊出不意,駭奔,而十里鋪之賊亦大敗; 水師進毀童司牌賊壘,湘軍自九江來援,合擊,大破賊於黃蠟山,平賊壘凡百餘,逐北至宿松城下,遂克黃梅,以副都統記名。 賊尋棄宿鬆而去,多隆阿率馬隊駐守。 鮑超以步隊屯二郎河。 九月,賊陷太湖,分路來犯,偕鮑超合擊於涼亭河,破之; 又合擊於楓香驛,賊死抗,鏖戰逾時,盡破其壘,乃遁太湖。 八年春,賊由渡船口等處上犯,將綴官軍,以緩九江之攻。 多隆阿伺其初至,急擊走之。 四月,九江克復,多隆阿從都興阿進規安慶,石牌為要衝,賊據山阻水為堅壘,水陸重兵守之。 多隆阿攻上石牌,鮑超攻下石牌,同時並下。 餘壘驚竄,馬步截殺及落水溺斃者六千餘人,其酋以數十騎逃入安慶; 遂進軍逼安慶,破城外九壘,城賊屢出戰,皆擊敗之。 會李續賓戰歿三河,桐、舒、潛、太諸縣皆不守。 安慶圍師牽動,多隆阿退保宿松。 次日,賊麕至,值大霧,多隆阿驅勁騎陷陣,敢死士隨之,斫殺無算。 鮑超軍夾擊,呼聲震天,賊驚潰,自相踐踏,陳玉成精銳損失過半。 自三河失利後,得此捷,軍聲复震。 是年冬,都興阿以病離營,奏多隆阿素當前敵,請所部悉令統帶。 詔責成督率將士,就近聽胡林翼調度。 九年春,進逼太湖。 諸將猶謂賊銳,宜稍避,多隆阿曰:「不入虎穴,焉得虎子? 」賊憑城出鬥,力戰挫之,營壘乃就。 胡林翼遣唐訓方會攻,而石牌復為賊踞,攻太湖城連月不克。 多隆阿謂必先取石牌而後太湖可下,乃選精銳,自茶婆嶺進兵,用火攻困之。 賊由潛山、安慶兩路來援,分馬隊擊卻之。 九月,复猛攻,焚其壘,殲賊酋霍天燕、石廷玉等,遂克石牌,令部將雷正綰駐守之。 時湘軍圍安慶,陳玉成糾合捻匪縱十餘萬來援,太湖當其衝。 胡林翼調集諸將為備,多隆阿已授福州副都統,戰略威望最著,遂令前敵諸軍並受節制。 歲將盡,賊分三路至,鮑超屯小池驛,蔣凝學屯龍家涼亭,多隆阿自以馬步各隊駐新倉,硃品隆與唐訓方合軍仍圍太湖,初戰,中賊伏,頗有傷亡。 賊勢專趨小池驛,鮑軍為所困。 多隆阿慮牽動局勢,僅分隊為護餉道。 會金國琛等軍出潛山高橫嶺、仰天庵,密約夾攻。 十年正月,賊移壘羅山沖、白沙畈,與城賊互應。 多隆阿定計以大圍包裹援賊,以伏兵橫截城賊,令步隊誘敵,馬隊驟起圍擊。 唐訓方鈔其後,硃品隆扼其右,鮑超遏其前,自率馬步衝突陷陣,賊大敗。 次日,分軍三路,鮑超等東出小池驛,硃品隆等西趨羅山沖,多隆阿自居中路,見賊屯袤廣二十餘里,陳玉成踞羅山沖,尤為悍賊所聚,列隊進攻,為賊陣所壓,遂督中西兩路效力攻山,奮呼直上,賊始敗竄。 鮑超亦由小池驛連破四路之賊,合隊追奔,同攻賊壘,乘風縱火,賊柵、賊館頃刻延燒,大小營壘百餘,一律平毀。 金國琛等沿山兜擊,賊前後受敵,奪路狂竄,連夜追剿,擒斬無算。 城賊聞敗,宵遁,伏兵四起,截殺未逸者,盡數殲之,即日克復太湖,乘勝追賊至潛山城下,亦克之。 是役時稱奇捷,推多隆阿首功,詔加頭品頂戴。 賊既敗,回踞桐城,增壘為固。 七月,多隆阿率軍進逼城西,晝夜環攻,其西北山岡曰毛狗洞,賊壘最據形勢,攻下之。 俯瞰全城,掘隧道轟之,未克。 陳玉成復糾捻匪自舒城來援,十月,於掛車河隔河而陣,連戰敗之。 復與李續宜約期合攻,裹賊於中,戰酣,以馬隊鈔擊,賊大敗,殲殪近萬,解散脅從萬餘,賊棄壘夜遁,賜黃馬褂。 陳玉成屢為多隆阿所挫,知不敵,乃謀犯湖北。 是年冬,又糾眾繞英、霍,陷蘄水,掠黃州、德安。 十一年春,折回趨安慶,經掛車河,耀兵而過。 多隆阿曰:「此示假道,不欲戰也。 」設伏山隘,令賊過呼噪勿擊,而以輕騎躡之,斬馘甚眾。 玉成入安慶,築壘集賢關,多隆阿進駐高路埔。 桐城、廬江諸賊二萬餘,將與玉成聯合。 多隆阿分五路進擊,迭敗之於練潭、橫山堡、金神墩、新安渡,餘賊遁回桐城。 未幾,悍賊黃文金糾眾二萬餘踞天林莊,擊走之。 陳玉成留悍黨守集賢關,自率馬步五六千竄馬踏石,欲與桐城諸賊會合。 多隆阿要擊於河岸,卻之。 四月,玉成復率諸酋合粵、捻三萬餘人圖上犯,以解安慶之圍。 多隆阿分路設伏,扼之於掛車河,左右往來衝擊,伏發,四面夾攻,殲斃八九千,追剿,五戰皆捷。 賊仍退桐城,安慶之援遂絕。 官文、胡林翼疏陳多隆阿樸誠忠勇,智略冠軍,為眾所悅服,於是奉幫辦軍務之命。 八月,安慶克復,急令穆圖善攻桐城,即日克之。 數日中連克宿松、黃梅,而舒城賊亦棄城走廬州,予雲騎尉世職。 擢正紅旗蒙古都統,又擢荊州將軍。 進規廬州,同治元年春,連破賊,絕其運道,賊黨相率投誠,散遣千餘人。 四月,大破援賊,陳玉成戰敗不敢入城,竄走,遂克廬州。 令穆圖善、雷正綰追玉成,玉成奔壽州,為練總苗沛霖擒獻勝保營,誅之。 捷聞,優詔褒嘉,加予騎都尉世職。 尋命督辦陝西軍務,率所部西征。 時粵匪陳得才合捻匪姜臺凌、張洛行眾二十萬,三路窺陝。 多隆阿令雷正綰、陶茂林率三千人前驅,大軍繼之,七月,抵商南。 陳得才躡後路,圖截餉道,乃率穆圖善回軍掩擊,大破賊於荊子關。 賊夜遁,令馬隊追賊,步隊休息,自攜數十人入商南,姜臺凌大隊突薄城下。 調衛隊四營猶未至,陽示鎮靜,設伏城外,親率百餘人開城衝出,伏兵齊應,賊不知眾寡,倉皇退竄。 次日,復出城誘戰,正與相持,總兵硃希廣率四營由間道來援,連日力戰,擒斬二千餘,賊乃西竄,檄溫德勒克西馬隊要截,王萬年步隊躡追。 金順守荊子關,陶茂林遏武關,自率親軍於捉馬溝築壘,賊夜來襲,俟其近,排槍砲擊之,穆圖善自外夾攻,斃賊無算。 至曉,見賊蟻聚,亙數十里,令降俘指認賊旗居中之紅邊白旗為姜臺凌,先集攻之。 戰方酣,自率穆圖善從山側繞擊,賊敗如山倒,斫殺萬計,追至三角池,截其尾隊。 姜臺凌僅以身免,張洛行聞風亦遁。 詔嘉其旬日內剿除巨寇,頒賜黃馬褂及江綢刀《角枼》,以示優異。 時勝保入陝督師,移多隆阿赴南陽防剿,連敗賊於樊城、唐縣。 尋復命赴陝。 十一月,入潼關。 勝保以罪逮,詔授多隆阿欽差大臣,督辦軍務。 回匪方熾,遍擾東西北三路,陝南則為粵、捻、川匪所出沒。 多隆阿令雷正綰任西路,自剿東路,克韓村、背坡諸賊營,同州解圍。 二年春,督軍並攻王閣村、羌白鎮,破之。 回匪自倡亂,至是始被痛創,遂進攻倉頭鎮。 多隆阿積勞致病,將士亦多染疫,遣將分攻龐谷、雷化、喬千、孝義諸鎮,皆克,惟倉頭為老巢,負嵎未下。 四月,移營進逼,揮軍縱擊,破其土城,賊大奔,追殺無算,東路肅清。 令曹克忠一軍赴西安護運道,自率穆圖善等攻高陵,分路夾擊,八月,克之,掃蕩附近賊巢。 關輔略定,而漢南諸賊紛擾。 川匪藍朝柱近踞盩厔,三年春,親督兵力攻,城小而固,多隆阿憤甚,臨高指揮督戰,城已垂破,忽中槍,傷頭目,將士攻城益力,旋克之。 事聞,溫詔慰勞,賜上方藥,遣其子馳驛省視。 尋命督辦陝、甘兩省軍務。 四月,創甚,卒於軍。 贈太子太保,予一等輕車都尉世職,入祀京師昭忠祠,立功地建專祠,諡忠勇。 未幾,江寧复,加一云騎尉,並為一等男爵。 子雙全襲,官頭等侍衛。 孫壽長孫壽長,光緒中,官正黃旗滿洲副都統,統奉天仁字軍,因事革職。 二十六年,俄兵入邊,壽長力請戰,召回京,未行,為俄人所執,不屈死。 鮑超鮑超,字春霆,四川奉節人。 咸豐初,以行伍從提督向榮廣西剿匪,尋入湖南協標。 四年,曾國籓治水師,調充哨長。 勇銳過人,每以單舸衝賊隊,當者辟易。 從克岳州、武昌、漢陽,破賊田家鎮、武穴,積功擢守備,賜花翎。 五年,武昌复陷,赴援,胡林翼拔充營官。 擊賊於漢陽小河口、鮎魚套,屯沌口,破宗關賊壘,擢都司。 會金口陸軍潰,賊聚攻胡林翼於高廟。 超飛棹往救,力戰卻之。 德安、應城之賊復由溳口來犯,火其舟,拔林翼於重圍。 進搗賊營,右肋中砲,裹創而戰,復金口。 論功最,擢游擊,賜號壯勇巴圖魯。 六年,林翼疏薦超勇敢冠軍,曉暢兵略,以水師總兵記名。 夏,會攻漢陽,扼沙口,斷賊往來,江面肅清,擢參將。 武昌既复,林翼令赴長沙募勇三千,創立霆字五營,改領陸軍。 七年,補陝西宜君營參將。 攻小池口,破賊於孔壟,援黃梅。 時總兵王國才戰歿濯港,賊甚張。 眾議水陸暫扼守,超不可,主速戰,多隆阿讚之,以騎兵助攻億生寺賊壘。 戰一日夜,傷左膝右臂,不退,遂破黃蠟山賊巢,生擒賊渠,斬馘五千有奇。 擢副將,加總兵銜。 乘勝焚黃梅後山,進屯宿松二郎河,平涼亭、祝家塝賊壘。 陳玉成擁眾數万踞楓香驛,連破之,奪其十三壘。 八年,援麻城,克黃安,偕多隆阿進規太湖。 超攻北門,燒賊火藥庫,破雷公埠、石牌賊營,斬馘萬餘,授湖南綏靖鎮總兵。 進攻安慶省城,而三河軍敗,陳玉成糾捻眾上犯,都興阿令超退守二郎河,遏賊衝。 超偕多隆阿大破賊於宿松東北花涼亭,斬偽成天侯韋廣新以下渠目三百餘,殲賊八千,散脅從數万。 捷聞,優敘。 九年,會諸軍圍太湖,陳玉成糾眾十餘萬來援。 多隆阿總統諸軍,撤圍分屯,備大戰。 超壁小池驛,十二月,賊至,壓超軍而壘,凡百餘座。 超破其十餘壘,賊悉銳更番環逼,晝夜力禦,棚帳皆為砲裂,士卒傷痍,糧道將斷,超志氣彌奮,相持二十餘日。 十年正月,援軍自潛山天堂出,諸軍乃約期夾擊。 超空壁而出,賊圍之數重,為方陣拒戰,四路賊皆破。 合諸軍盡焚賊壘,斬馘無算,遂克太湖。 官文等奏捷,謂:「非超勇鷙堅強,以二千人獨御前敵,血戰兼旬,則援應各師,必有緩不濟急之勢。 」詔加提督銜。 超與多隆阿不相下,為胡林翼故,勉屈聽節制。 臨危,多隆阿復不力救,雖成功,頗觖望,林翼慰解之,遂乞假省親去軍。 曾國籓方規皖南,奏令超增募萬人以從,未至,悍賊黃文金由浙入贛,李秀成亦由蕪湖上犯,取包圍遠勢。 詔促超赴軍,而寧國陷,褫勇號,責圖克復。 賊已直犯祁門大營,國籓兵單,誓死守。 超至休寧,聞警,日馳百餘里,連戰皆捷,驅賊出嶺,國籓亦不意超軍遽至也。 詔嘉其神速,賜號博通額巴圖魯。 進援江西景德鎮,與左宗棠會剿,因雨遲至。 宗棠假霆軍旗幟,賊見之卻走。 復回踞洋塘、謝家灘。 十一年正月,超至,大戰破之。 黃文金負創遁,追敗之黃麥鋪,復建德。 曾國籓奏請以超軍為江、皖游擊之師。 陳玉成與安慶城賊夾攻官軍,頗為所困。 超渡江援之,大破賊於赤岡嶺,生擒悍黨劉瑲琳。 既而李秀成犯江西,連陷二十餘城。 超破之於樟樹鎮,斬馘萬餘,被珍賚。 又進解撫州圍。 調援江北,至南昌,聞安慶已克復,回軍戰於貴溪、雙港、湖坊河口,大破賊,遂克鉛山,解廣信圍,李秀成遁走。 命遇提督缺出侭先題奏。 規取青陽,敗援賊,盡毀城外賊壘。 同治元年,詔推恩諸將,嘉超屢著戰功,賜黃馬褂,授浙江提督。 時賊聚皖南,東連蘇、浙,西瀕江,上自建德、東流,下至銅陵、蕪湖。 超東西策應,解銅陵圍,克青陽、石埭、太平、涇縣,大破楊輔清於寧國,復其城,予雲騎尉世職。 賊首洪容海、張遇春先後投誠,受降,編其眾為啟化營、春字營,從戰皆有功。 是年冬,丁母憂,請終制,詔奪情留軍。 二年,戰涇縣。 賊設伏來誘,超亦潛伏山坳以伺,斷賊後路,夾擊,大破之,遂克西河,灣沚。 黃文金竄鄱陽,方欲赴援,李秀成又陷江浦、浦口,超馳救,破賊青溪鎮,連克巢縣、含山,和州、江浦、浦口,北岸肅清; 遂會水師克九洑洲,而青陽又被圍,馳至,賊遁,追破之於曹塘,進攻東壩賊巢,克之。 賊酋先後率眾降者數万,建平、溧水皆复。 曾國籓奏以東壩為重隘,令超駐守,以備游擊。 三年春,克句容、金壇。 時蘇、浙敗賊聚於江西,命超馳援,破賊於豐城。 會江寧克復,論功,予一等輕車都尉世職。 七月,破許灣賊巢,連克崇仁、宜黃、東鄉、奎谿、南豐。 賊酋陳炳文以六萬人降,受之。 追賊贛南,解寧都圍,殲賊萬計,賜雙眼花翎。 賊酋汪海洋遣黨詐降,整軍以待,驟擊之,潰,入瑞金,城下屍積為阜,城賊亦遁,追至福建境。 洪秀全幼子福瑱為贛軍所擒,詔錫封超一等子爵。 先是,超請回籍葬親,賜銀五百兩,命俟江、皖肅清後予假。 是年冬,申前請,允之,復命假滿率舊部出關援新疆。 所部多南人,畏遠征,疆臣多以為言,請留剿粵匪餘孽,曾國籓亦請先留甘肅內地。 超已令部將宋國永率八千人先發,四年春,至湖北金口,軍潰。 詔急起超於家,免其出關,改赴福建,命沿途招撫潰勇。 潰勇多降眾,仍由江西趨粵與匪合,超由贛州進剿。 時粵匪餘黨聚踞嘉應州,汪海洋已為閩軍所殲,賊中推譚體元為首。 十二月,戰於平成鋪,賊踞嶺而陣。 超合閩、粵諸軍大破之,追至城下,宵遁。 預設伏於黃沙障及北溪、白沙壩,五路兜擊,譚體元中槍墜崖死,諸酋擒斬無漏網者,獲叛勇歐陽輝、黃矮子等磔之。 粵匪蕩平,加一云騎尉世職。 五年,仍授浙江提督,命移師剿捻,追逐於湖北、河南、陝西界上,賊望風輒走。 疆臣爭欲得其兵為助,以西安戒嚴,詔飭赴陝。 六年正月,抵樊城,聞捻匪至,與淮軍將劉銘傳約期於安陸永隆河夾擊。 銘傳先至,為賊所敗,夷傷頗重。 超至,擊賊背,大破之。 任柱、賴文光遁走,俘其妻孥,奪回所失軍裝。 超久為名將,銘傳後起與之埒。 是役超自以轉敗為勝有功,而銘傳咎其後至,李鴻章右銘傳,超大憤,稱病。 迭詔慰勉,曾國籓及鴻章馳書相繼。 超終乞罷去軍,所部三十營,令部將宋國永、唐仁廉分領。 詔婁雲慶代將,皆慮其軍難制,遣散過半焉。 超既歸,屢敕問病狀。 十三年,召來京,因病未復,仍續假。 光緒六年,起授湖南提督,募軍駐樂亭防俄羅斯,事定回任。 八年,復以病請解職。 十一年,法越戰起,命率師駐雲南馬白關外。 和議成,撤防回籍。 十二年,卒,贈太子少保,賜銀三千兩治喪,立功地建專祠,諡忠壯。 子祖齡襲爵,官浙江金衢嚴道。 超治軍信賞必罰,不事苛細,得士卒死力。 進戰,疾如風雨,賊望而披靡,棄械跪馬前,即不殺,以此服其威信。 所部多驍將,宋國永、婁雲慶最為所倚。 譚勝達、唐仁廉亦並至專閫。 宋國永國永,四川人。 由軍功補千總。 初從鮑超隸水師,以戰金口功,擢守備。 破賊童司牌、黃蠟山,克麻城、黃安,累擢參將。 霆軍初立,為營官。 咸豐十年,曾國籓調霆軍赴皖南。 鮑超方假歸,國永暫統其軍。 及超至,從攻休寧,分兵复黟縣,連破賊於羊棧嶺、盧村、洋塘、黃麥鋪,功皆最,超擢以總兵記名。 十一年,補廣西梧州協副將。 從援江西,破賊樟樹鎮,加提督銜。 克鉛山,解撫州、廣信圍,以提督記名。 同治元年,克青陽、寧國,授直隸宣化鎮總兵。 時楊輔清仍踞寧國附近圖返攻,國永屯老祖山,迭破來犯之賊。 二年,進克西河、灣沚,賜黃馬褂。 三年,江南平,鮑超回籍,國永與婁雲慶分領其軍,調赴福建,未行。 四年,鮑超將赴新疆,國永率所部由江西先發,軍中索餉鼓譟,撫定之。 道經湖北,复譁潰於金口。 坐不能約束,褫職留營。 從克嘉應州,復原官。 從剿捻匪,自永隆河破賊後,鮑超乞病,軍中事一倚國永。 及超去軍,國永先請散遣己所部眾,餘付婁雲慶統之。 八年,授雲南鶴麗鎮總兵。 李鴻章疏陳國永戰績,稱為膽識兼優、不可多得之才。 留於兩江委用,駐防鎮江。 光緒初,調赴福建。 四年,卒,詔念前功,允祀四川、湖北霆軍昭忠祠。 婁雲慶雲慶,湖南長沙人。 初入水師,累功至都司,尋充霆軍營官。 咸豐十年,小池驛之戰,功最,擢參將。 從戰皖南,會鮑超赴援江西,留雲慶率四營扼漁亭。 賊聞大軍遠出,突來犯,擊走之。 追至岩勍,斃賊酋黃世瑚等,复擊敗上溪口賊。 十一年,會克休寧。 既而攻徽州,諸軍失利,雲慶仍挫賊,全軍而退。 尋會張運蘭戰盧村,遂克徽州,以總兵記名。 從鮑超轉戰江西,數破賊,功最,授直隸正定鎮總兵。 同治元年,從克青陽,乘勝攻石埭,雲慶率士卒負板薄城,蟻附而登,克之。 時霆軍威名益著,營隊日增。 曾國籓令雲慶與宋國永為其軍分統,克寧國,以提督記名,賜黃馬褂。 三年,分兵克金壇。 及江寧既下,調援江西。 既而鮑超奉命西征,分兵令宋國永赴陝甘,雲慶率萬人援福建。 國永軍再譁潰,雲慶軍不遠役,又得餉,未為搖動。 尋從鮑超滅賊於嘉應,始赴正定鎮本任。 六年,鮑超病歸,眾慮霆軍難制,曾國籓薦雲慶才能應變,詔飭接統。 遂裁撤全軍,改募五千人,號曰霆峻營,駐防湖北。 明年,捻平,雲慶請歸養。 光緒初,復起授正定鎮總兵。 十七年,擢湖南提督。 三十年,以老乞歸,卒於家。 譚勝達勝達,湖南長沙人。 咸豐中,投效霆軍,無役不從。 石牌、羊棧嶺、洋塘、赤岡嶺諸戰,功皆最,累擢至副將。 從戰雙港,克鉛山,賜號協勇巴圖魯。 同治元年,赴援銅陵,戰橫塘,斬賊酋於陣。 進攻城外賊壘,勝達偕唐仁廉冒砲煙逾壕,奪其一壘,餘壘皆下。 賊夜遁,复銅陵,以總兵記名。 又戰於寒亭,勝達橫衝賊隊截為四,不能成伍,大破之,复寧國,加提督銜。 二年,分兵解涇縣圍,連奪西河、灣沚要隘,詔遇總兵缺先行簡放。 三年,克句容,以提督記名。 鮑超以東壩為重隘,令勝達守之。 賊至,蔽山谷。 勝達陷陣,刺殺其酋,賊大潰。 踐屍追擊,殲斃數千。 尋赴援江西,克新城,解寧都圍。 四年,霆軍以索餉毆傷糧道段起,勝達坐褫職,尋復之。 及嘉應殄滅粵匪,賜黃馬褂,授直隸正定鎮總兵。 八年,始赴任,練軍捕盜,濬河修堤,頗著勞勚。 光緒元年,卒於官,賜卹,諡勇愨。 唐仁廉唐仁廉,湖南東安人。 初隸楊岳斌部下。 粵匪韋志俊以池州降,仁廉從彭玉麟往受之。 賊黨忽變,仁廉手刃其悍者數人,岳斌嘉其勇,令選降眾立仁字營。 咸豐十年,改隸霆軍。 從戰太平、石埭間,擢守備。 克黟縣、建德,擢游擊,賜號壯勇巴圖魯。 破安慶援賊於赤岡嶺,戰豐城,克鉛山,累擢副將。 同治元年,克青陽,以總兵記名。 三年,克金壇,以提督記名。 四年,戰嘉應,粵匪蕩平,賜黃馬褂。 五年,從剿捻匪,率馬隊逐賊於鄂、豫之交。 六年,大破賊於永隆河,連敗之於鍾祥池河、棗陽平林店。 鮑超解軍事,仁廉分統其眾,從李鴻章剿匪。 東捻平,論功,遇提督侭先簡放。 西捻張總愚犯畿輔,仁廉追賊於直隸、河南、山東三省之間,連敗之濬縣大伾山、海豐郝家寨、商河李家坊。 又偕郭松林合擊於沙河,總愚中槍遁,再敗之於高唐盧寨。 西捻平,以一等軍功議敘。 九年,從李鴻章援陝西,平北山土匪。 尋調防畿輔,駐青縣馬廠。 十三年,授通永鎮總兵。 光緒十年,擢廣東水師提督。 二十年,皇太后萬壽恩,詔加尚書銜。 日本犯遼東,時以唐仁廉為霆軍舊將,召至京。 仁廉奮發陳方略,請募二十營當前敵,允之。 及成軍出關,和議旋定,遂還。 二十一年,卒,賜卹。 劉松山劉松山,字壽卿,湖南湘鄉人。 初應募入湘營,隸王珍部下,從平永州、郴、株諸匪,以功擢千總。 咸豐七年,克崇陽、通山,擢守備,始領一營。 從援江西,克廣昌、樂安,擢都司。 王珍卒,張運蘭分領其軍。 松山從戰克建昌,擢游擊。 賊由福建回竄江西,陷安仁。 松山從破賊於青山鋪,進攻安仁,攀堞先登,克之,擢參將。 會剿廣東連州踞賊,擒其酋,折回江西。 九年,轉戰至徽州,屯祁門。 賊自盧村來犯,突擊敗之。 會諸軍克景德鎮,追至浮梁,爭渡橋,賊返鬥,城賊出助。 松山據橋血戰,軍賴以全,遂克浮梁,擢副將。 十年,追敘連州功,加總兵銜,賜號志勇巴圖魯。 十一年,克建德、黟縣,進攻徽州,賊夜劫營,諸營皆潰,松山列隊月下不少動,賊不敢逼。 遮諸將曰:「我第四旗劉松山也! 」戒勿奔,眾始定。 曾國籓自是待之以國士。 賊再入黟縣,再克之。 毀樟嶺、盧村賊壘,賊棄徽州遁,進克休寧,以總兵記名。 楊輔清复糾黨圍徽州,松山四戰皆捷。 援軍至,會擊於岩市,賊引去。 同治元年,克旌德。 張運蘭以病歸,松山與總兵易開俊分領其眾。 守寧國,大疫,士卒多病,松山加意撫循,力疾戰守。 二年,援涇縣,破賊於金村、李村,而賊乘虛襲寧國,松山馳還,設伏敬亭山,伺賊至,分三路鼓譟而進,伏起夾擊,伏尸塞途,蹙餘賊水濱多死。 三年,大軍克江寧,松山收降潰賊四千人。 皖境肅清,署皖南鎮總兵。 四年,授甘肅肅州鎮總兵,仍調皖南鎮。 曾國籓督師剿捻匪,奏以鬆山獨統湘軍從征,屯臨淮。 時湘將久役思歸,又不習北方水土,皆不原從。 惟松山投袂而起,立率所部渡江。 有譁餉者,誅數人而定。 五年,敗捻首張總愚、牛洛紅於湖團,又敗之於徐州西,追剿入河南。 張總愚踞西華,牛洛紅踞上蔡,設伏萬金寨,圖鈔襲官軍。 松山與總兵李祥和擊破之,進攻雙廟,大破之,又敗之郾城、南陽、新野。 總愚挾眾竄陝西,自此與任柱等分,不復合,號為西捻。 時議遣援剿之師,因陝境殘破,諸將皆觀望。 惟松山毅然自任,率師西行,曾國籓尤重之。 六年,擢廣東陸路提督。 張總愚與回匪合,踞郿縣,進擊走之。 轉戰扶風、岐山間,於涇陽要擊竄賊,殲斃數千。 追至富平,破其壘,而陝軍戰灞橋失利,賊犯同州、朝邑。 松山疾趨,及賊於晉成堡、姜彥村,張兩翼擊之,賊敗走。 追至許家莊,復返鬥,血戰四時,大破之,同、朝圍解,被珍賚。 賊勢猶張,渡渭犯西安,松山會戰於城南,斬馘數千,解散萬人。 六月,左宗棠蒞陝督師,張總愚复結回匪窺同州、朝邑,分黨踞流曲鎮、王寮鎮以阻師。 松山連拔二鎮,繞北山趨朝邑,截賊前。 賊走高陵,复渡涇而東,松山據涇,濬壕築牆而守。 賊鋌走入北山,陷綏德州。 十一月,松山偕郭寶昌擊敗之。 賊棄綏德城,踐冰渡河,入山西,陷吉州、鄉寧。 松山偕郭寶昌追剿,克二城,解河津、稷山之圍,又追敗之洪洞。 賊由垣曲入河南境,七年正月,迳犯畿輔。 松山間道逾太行,冒雪日行百數十里,先諸軍抵保定,特詔嘉獎,優敘。 敗賊於獻縣商家林,又敗之深州、博野。 偕郭寶昌、張曜、宋慶合擊於深澤,大破之,賊渡滹沱南竄。 畿輔解嚴,晉號達桑阿巴圖魯。 迭追擊於河南延津、封丘,山東海豐,直隸長垣、慶雲、滄州、吳橋,大小數十戰,與淮、楚諸軍長圍困賊,六月,張總愚赴水死。 捻匪平,賜黃馬褂,予三等輕車都尉世職。 從左宗棠還陝剿回。 松山在軍十餘年,僅因募勇一歸里,聘婦二十年未娶; 至是婦家待於洛陽,成禮旬日即行。 冬,抵陝,議先平土匪,乃可專力剿回。 次綏德,分軍攻懷遠大理川回巢。 自督攻小理川、店子寺、周家嶮,悉拔之。 破定邊回酋馬萬得、馬棘子眾數万。 八年,部卒合會匪叛,踞綏德,松山馳捕首逆百餘人而定,自請重處,革職留任。 進剿西北路諸堡,收降董福祥等眾凡十七萬人,榆、延、綏、鄜四郡皆肅清。 秋,度隴規靈州,破李旺堡、黑城子回寨數百,克靈州,開復處分。 敗匪乞撫,察其詐,擊之,平大小堡寨數十。 進攻金積堡。 堡酋馬化隆悍狡為諸回之最,黨眾糧足,負嵎已久,官軍屢為所挫。 松山先籌糧運,敗其黨援,大舉穩進。 西寧、河州、臨洮、靖遠諸回皆震其威,不敢來救,先平堡北諸莊寨。 九年正月,賊在秦渠南,踞石家莊及馬五、馬七、馬八諸寨,負嵎抗拒。 松山先破石家莊,督攻馬五寨,破其援賊,毀外卡,縱火焚寨門。 垂克,砲中左乳,墜馬,諸將來視,叱令整隊速攻,毋亂行列,遂破馬五寨。 松山創甚,顧諸將曰:「我受國恩未報,即死,毋遽歸我屍,當為厲鬼殺賊。 」遂卒,年三十有八。 事聞,詔嘉其謀勇兼優,無愧名將,贈太子少保,加騎都尉兼一云騎尉,入祀京師昭忠祠,立功地建專祠,諡忠壯。 松山既歿,兄子錦棠代領其眾,留其柩未歸以系軍心。 次年,克金積堡,特詔賜祭一壇。 十二年,甘回悉平,追論前功,加一等輕車都尉,並世職為二等子爵。 嗣子鼒襲,官至山西按察使。 =【論】論曰:曾國籓湘軍初起,賴塔齊佈為助,及規江寧,清江、皖後路,則鮑超之力為多。 胡林翼由鄂規皖,悉倚多隆阿、鮑超二人。 塔齊布不幸早歿。 多隆阿才略冠時,朝廷倚以剿回,中道而殞,未竟其用。 鮑超攻戰無敵,動招眾忌,功成身退,亦以保全之。 劉松山後起,忠誠獨著,左宗棠平捻、平回,胥資其力; 使獲永年,其建樹未可量也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)