1
恭皇帝諱侑,元德太子之子也。 母曰韋妃。 性聰敏,有氣度。 大業三年,[1]立為陳王。 後數載,徙為代王,邑萬戶。 及煬帝親征遼東,令於京師總留事。 十一年,從幸晉陽,拜太原太守。 尋鎮京師。 義兵入長安,尊煬帝為太上皇,奉帝纂業。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
義寧元年十一月壬戌,上即皇帝位於大興殿。 詔曰:「王道喪亂,天步不康,古往今來,代有其事,屬之於朕,逢此百罹,彼蒼者天,胡寧斯忍! 襁褓之歲,夙遭憫凶,孺子之辰,太上播越,興言感動,實疚于懷。 太尉唐公,膺期作宰,時稱舟楫,大拯橫流,糾合義兵,翼戴皇室,與國休戚,再匡區夏,爰奉明詔,弼予幼沖,顯命光臨,天威咫尺,對揚尊號,悼心失圖。 一人在遠,三讓不遂,僶俛南面,厝身無所,苟利社稷,莫敢或違,俯從羣議,奉遵聖旨。 可大赦天下,改大業十三年為義寧元年。 十一月十六日昧爽以前,大辟罪已下,皆赦除之; 常赦所不免者,不在赦限。 」甲子,以光祿大夫、大將軍、太尉唐公為假黃鉞、使持節、大都督內外諸軍事、尚書令、大丞相,進封唐王。 丙寅,詔曰:「朕惟孺子,未出深宮,太上遠巡,追蹤穆滿。 時逢多難,委當尊極,辭不獲免,恭己臨朝,若涉大川,罔知所濟,撫躬永歎,憂心孔棘。 民之情偽,曾未之聞,王業艱難,載云其易。 賴股肱戮力,上宰賢良,匡佐沖人,輔其不逮。 軍國機務,事無大小,文武設官,位無貴賤,憲章賞罰,咸歸相府,庶績其凝,責成斯屬,逖聽前史,茲為典故。 因循仍舊,非曰徒言,所存至公,無為讓德。 」己巳,以唐王子隴西公建成為唐國世子,敦煌公為京兆尹,[2]改封秦公,元吉為齊公,食邑各萬戶。 太原置鎮北府。 乙亥,張掖康老和舉兵反。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
十二月癸未,薛舉自稱天子,寇扶風。 秦公為元帥,擊破之。 丁亥,桂陽人曹武徹舉兵反,建元通聖。 丁酉,義師擒驍衞大將軍屈突通於閿鄉,虜其眾數萬。 乙巳,賊帥張善安陷廬江郡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
二年春正月丁未,詔唐王劍履上殿,入朝不趨,贊拜不名,加前後羽葆鼓吹。 壬戌,將軍王世充為李密所敗,河內通守孟善誼、武賁郎將王辯、楊威、劉長恭、梁德、董智通皆死之。 庚戌,[3]河陽郡尉獨孤武都降於李密。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
三月丙辰,右屯衞將軍宇文化及殺太上皇於江都宮,右禦衞將軍獨孤盛死之。 齊王暕,趙王杲,燕王倓,光祿大夫、開府儀同三司、行右翊衞大將軍宇文協,金紫光祿大夫、內史侍郎虞世基,銀青光祿大夫、御史大夫裴蘊,通議大夫、行給事郎許善心,皆遇害。 化及立秦王浩為帝,自稱大丞相,朝士文武皆受其官爵。 光祿大夫、宿公麥才,折衝郎將、朝請大夫沈光,同謀討賊,夜襲化及營,反為所害。 戊辰,詔唐王備九錫之禮,加璽紱、遠遊冠、綠綟綬,位在諸侯王上。 唐國置丞相已下,一依舊式。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
五月乙巳朔,詔唐王冕十有二旒,建天子旌旗,出警入蹕,金根車駕,備五時副車,置旄頭雲罕車,儛八佾,設鍾虡宮懸。 王后、王子、王女爵命之號,一遵舊典。 戊午,詔曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
天禍隋國,大行太上皇遇盜江都,酷甚望夷,釁深驪北。 憫予小子,奄逮丕愆,哀號承感,心情糜潰,仰惟荼毒,仇復靡申,形影相弔,罔知啟處。
(No translation available) (No translation available)
8
相國唐王,膺期命世,扶危拯溺,自北徂南,東征西怨,總九合於一匡,決百勝於千里,糾率夷夏,大庇氓黎,保乂朕躬,繄王是賴。 德侔造化,功格蒼旻,兆庶歸心,曆數斯在,屈為人臣,載違天命。 在昔虞、夏,揖讓相推,苟非重華,誰堪命禹! 當今九服崩離,三靈改卜,大運去矣,請避賢路,兆謀布德,顧己莫能,私僮命駕,須歸藩國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
予本代王,及予而代,天之所廢,豈期如是! 庶憑稽古之聖,以誅四凶,幸值惟新之恩,預充三恪。 雪寃恥於皇祖,守禋祀為孝孫,朝聞夕殞,及泉無恨,今遵故事,遜於舊邸。 庶官羣辟,改事唐朝,宜依前典,趣上尊號。 若釋重負,感泰兼懷,假手真人,俾除醜逆。 濟濟多士,明知朕意。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
仍勑有司,凡有表奏,皆不得以聞。 是日,上遜位於大唐,以為酅國公。 武德二年夏五月崩,時年十五。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
史臣曰:恭帝年在幼沖,遭家多難,一人失德,四海土崩。 羣盜蜂起,豺狼塞路,南巢遂往,流彘不歸。 既鍾百六之期,躬踐數終之運,謳歌有屬,笙鍾變響,雖欲不遵堯舜之迹,其庸可得乎!
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
校勘記
(No translation available)
13
大業三年據本書煬帝紀上、通鑑隋紀四,大業二年,侑封為代王。
(No translation available)
14
敦煌公指李世民,時李世民封敦煌郡公。 唐人因避諱缺其名。
(No translation available) (No translation available)
15
庚戌此月丁未朔,庚戌 (四日) 應在壬戌 (十六日) 前,紀文當有訛誤或顛倒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)