1
劉蕡,字去華,幽州昌平人,客梁、汴間。 明《春秋》,能言古興亡事,沈健於謀,浩然有救世意。 擢進士第。 元和後,權綱馳遷,神策中尉王守澄負弒逆罪,更二帝不能討,天下憤之。 文宗即位,思洗元和宿恥,將翦落支黨。 方宦人握兵,橫制海內,號曰「北司」,兇醜朋挻,外脅群臣,內掣侮天子,蕡常痛疾。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
大和二年,舉賢良方正能直言極諫,帝引諸儒百餘人於廷,策曰:
(No translation available)
3
朕聞古先哲王之治也,玄默無為,端拱司契,陶氓心以居簡,凝日用於不宰,厚下以立本,推誠而建中,繇是天人通,陰陽和,俗躋仁壽,物無疵癘。 噫! 盛德之所臻,敻乎其不可及已。 三代令主,質文叠救,百氏滋熾,風流浸微,自漢以降,足言蓋寡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
朕顧唯昧道,祗荷丕構,奉若謨訓,不敢怠荒,任賢惕厲,宵衣旰食,詎追三五之遐軌,庶紹祖宗之鴻緒。 而心有未達,行有未孚,由中及外,闕政斯廣。 是以人不率化,氣或堙厄,災旱竟歲,播植愆時。 國廩罕蓄,乏九年之儲; 吏道多端,微三載之績。 京師,諸夏之本也,將以觀治,而豪猾逾檢; 太學,明教之源也,期於變風,而生徒惰業。 列郡在乎頒條,而幹禁或未絕; 百工在乎按度,而淫巧或未息。 俗恬風靡,積訛成蠹。 其擇官濟治也,聽人以言則枝葉難辨,禦下以法則恥格不形; 其阜財發號也,生之寡而食之眾,煩於令而鮮于治。 思所以究此繆盩,致之治平,茲心浩然,若涉淵冰。 故前詔有司,博延群彥,佇啟宿懵,冀臻時雍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
子大夫皆識達古今,誌在康濟,造廷待問,副朕虛懷,必當箴治之闕,辨政之疵,明綱條之致紊,稽富庶之所急。 何施革於前弊? 何澤惠於下土? 何脩而治古可近? 何道而和氣克充? 推之本源,著於條對。 至若夷吾輕重之權,孰輔於治? 嚴尤底定之策,孰葉於時? 元凱之考課何先? 叔子之克平何務? 惟此龜鑒,擇乎中庸,斯在洽聞,朕將親覽。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
蕡對曰:
(No translation available)
7
臣誠不佞,有正國致君之術,無位而不得行; 有犯顏敢諫之心,無路而不得達。 懷憤郁抑,思有時而發。 常欲與庶人議於道、商賈謗於市,得通上聽,一悟主心,雖被襖言之罪無所悔。 況逢陛下詢求過闕,咨訪嘉謀,制詔中外,舉直言極諫。 臣辱斯舉,專承大問,敢不悉意以言? 至於上所忌,時所禁,權幸所諱惡,有司所與奪,臣愚不識,伏惟陛下少加優容,不使聖時有讜言受戮者,天下之幸也。 謹昧死以對:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
伏以聖策有思古先之治,念玄默之化,將欲通天地以濟俗,和陰陽以煦物,見陛下慮道之深也。 臣以為哲王之治,其則不遠,惟致之之道何如耳。 伏以聖策有祗荷丕構而不敢荒寧,奉若謨訓而罔有怠忽,見陛下憂勞之至也。 若夫任賢惕厲,宵衣旰食,宜絀左右之纖佞,進股肱之大臣。 若夫追縱三五,紹復祖宗,宜鑒前古之興亡,明當代之成敗。 心有未達,以下情蔽而不得上通; 行有未孚,以上澤壅而不得下浹。 欲人之化,在脩己以先之; 欲氣之和,在遂性以導之。 救災旱在致精誠,廣播殖在視食力。 國廩罕畜,本乎冗食尚繁; 吏道多端,本乎選用失當。 豪猾逾檢,繇中外之法殊; 生徒惰業,繇學校之官廢; 列郡幹禁,繇授任非人; 百工淫巧,繇制度不立。 伏以聖策有擇官濟治之心,阜財發號之嘆,見陛下教化之本也。 且進人以行,則枝葉安有難辨乎? 防下以禮,則恥格安有不形乎? 念生寡而食眾,可罷斥惰遊; 念令煩而治鮮,要察其行否。 博延群彥,願陛下必納其言; 造廷待問,則小臣安敢愛死? 伏以聖策有求賢箴闕之言,審政辨疵之令,見陛下咨訪之勤也。 遂小臣斥奸豪之誌,則弊革於前; 守陛下念康濟之心,則惠敷於下。 邪正之道分,而治古可近; 禮樂之方著,而和氣克充。 至若夷吾之法,非皇王之權; 嚴尤所陳,無最上之策; 元凱之所先,不若唐堯考績; 叔子之所務,不若虞舜舞幹。 且非大德之中庸、上聖之龜鑒,又何足為陛下道之哉? 或有以系安危之機、兆存亡之變者,臣請披肝膽為陛下別白而重言之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
臣前所謂「哲王之治,其則不遠」者,在陛下慎思之、力行之、始終不懈而已。 謹按《春秋》:元者,氣之始也; 春者,歲之元也。 《春秋》以元加於歲,以春加於王,明王者當奉若天道,以謹其始也。 又舉時以終歲,舉月以終時,《春秋》雖無事,必書首月以存時,明王者當承天之道,以謹其終也。 王者動作終始必法於天者,以其運行不息也。 陛下能謹其始,又能謹其終,懋而脩之,勤而行之,則執契而居簡,無為而不宰,廣立本之大業,崇建中之盛德,安有三代循環之弊,百偽滋熾之漸乎? 臣故曰:「唯致之之道何如耳。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
臣前所謂「若夫任賢惕厲,宵衣旰食,宜絀左右之纖佞,進股肱之大臣」,實以陛下憂勞之至也。 臣聞不宜憂而憂者,國必衰; 宜憂而不憂者,國必危。 陛下不以國家存亡、社稷安危之策而降於清問,臣未知陛下以布衣之臣不足與定大計耶? 或萬機之勤有所未至也? 不然,何宜憂而不憂乎? 臣以為陛下所先憂者,宮闈將變,社稷將危,天下將傾,四海將亂。 此四者,國家已然之兆,故臣謂聖慮宜先及之。 夫帝業艱難而成之,固不可容易而守之。 太祖肇其基,高祖勤其績,太宗定其業,玄宗繼其明,至於陛下,二百餘載,其間聖明相因,擾亂繼作,未有不用賢士、近正人而能興者。 或一日不念,則顛覆大器,宗廟之恥,萬古為恨。 臣謹按《春秋》,人君之道,在體元以居正。 昔董仲舒為漢武帝言之略矣,有未盡者,臣得為陛下備論之。 夫繼故必書即位,所以正其始也; 終必書所終之地,所以正其終也。 故為君者,所發必正言,所履必正道,所居必正位,所近必正人。 《春秋》:「閽弒吳子余祭。 」書其名,譏疏遠賢士,昵刑人,有不君之道。 伏惟陛下思祖宗開國之勤,念《春秋》繼故之誡。 明法度之端,則發正言,履正道; 杜篡弒之漸,則居正位,近正人。 遠刀鋸之殘,親骨鯁之直,輔相得以顓其任,庶寮得以守其官。 奈何以褻近五六人總天下大政,外專陛下之命,內竊陛下之權,威懾朝廷,勢傾海內,群臣莫敢指其狀,天子不得制其心,禍稔蕭墻,奸生帷幄,臣恐曹節、侯覽復生於今日,此宮闈將變也。 臣謹按《春秋》:「定公元年春王。 」不言正月者,《春秋》以為先君不得正其終,則後君不得正其始,故曰「定無正」也。 今忠賢無腹心之寄,閽寺專廢立之權,陷先帝不得正其終,致陛下不得正其始,況太子未立,郊祀未脩,將相之職不歸,名器之宜不定,此社稷將危也。 臣謹按《春秋》:「王劄子殺召伯、毛伯。 」《春秋》之義,兩下相殺不書。 此書者,重其顓王命也。 夫天之所授者在命,君之所存者在令。 操其命而失之者,是不君也; 侵其命而專之者,是不臣也。 君不君,臣不臣,此天下所以將傾也。 臣謹按《春秋》,晉趙鞅以晉陽之兵叛入於晉,書其歸者,能逐君側之惡以安其君,故《春秋》善之。 今威柄陵夷,藩臣跋扈。 有不達人臣大節,而首亂者將以安君為名; 不究《春秋》之微,稱兵者在逐惡為義。 則典刑不繇天子,征伐必自諸侯,此海內之將亂也。 故樊噲排闥而雪涕,袁盎當車而抗辭,京房發憤以殞身,竇武不顧而畢命,此皆陛下明知之矣。 臣謹按《春秋》,晉狐射姑殺陽處父,書襄公殺之者,以其君漏言也。 襄公不能固陰重之機,處父所以及殘賊之禍,故《春秋》非之。 夫上漏其情,則下不敢盡意; 上泄其事,則下不敢盡言。 故《傳》有造膝詭辭之文,《易》有失身害成之戒。 今公卿大臣,非不欲為陛下言之,慮陛下不能用也。 忽而不用,必泄其言,臣下既言而不行,必嬰其禍; 適足鉗直臣之口,而重奸臣之威。 是以欲盡其言則有失身之懼,欲盡其意則有害成之憂,裴回郁塞,以須陛下感悟,然後盡其啟沃。 陛下何不聽朝之餘,時禦便殿,召當世賢相老臣,訪持變扶危之謀,求定傾救亂之術,塞陰邪之路,屏褻狎之臣,制侵陵迫脅之心,復門戶掃除之役,戒其所宜戒,憂其所宜憂。 既不得治其前,當治於後; 不得正其始,當正其終。 則可以虔奉典謨,克承丕構,終任賢之效,無宵旰之憂矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
臣前所謂「追縱三五,紹復祖宗,宜鑒前古之興亡,明當時之成敗」者。 臣聞堯、禹之為君而天下大治者,以能任九官、四嶽、十二牧,不失其舉,不貳其業,不侵其職,居官唯其能,左右唯其賢,元凱在下雖微而必舉,四兇在朝雖強而必誅,考其安危,明其取舍。 至秦二世、漢元成,鹹願措國如唐、虞,致身如堯、舜,而終敗亡者,以其不見安危之機,不知取舍之道,不任大臣,不辨奸人,不親忠良,不遠讒佞也。 伏惟陛下察唐、虞之所以興,而景行於前; 鑒秦、漢之所以亡,而戒懼於後。 陛下無謂廟堂無賢相,庶官無賢士,今紀綱未絕,典刑猶在,人誰不欲致身為王臣,致時為升平? 陛下何忽而不用邪? 又有居官非其能,左右非其賢,惡如四兇,詐如趙高,奸如恭、顯,陛下何憚而不去邪? 神器固有歸,天命固有分,祖宗固有靈,忠臣固有心,陛下其念之哉! 昔秦之亡也,失於強暴; 漢之亡也,失於微弱。 強暴則奸臣畏死而害上,微弱則強臣竊權而震主。 臣伏見敬宗不虞亡秦之禍,不翦其萌。 伏惟陛下深軫亡漢之憂,以杜其漸,則祖宗之洪業可紹,三五之遐軌可追矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
臣前所謂陛下「心有所未達,以下情塞而不能上通; 行有所未孚,以上澤壅而不得下浹」; 且百姓有塗炭之苦,陛下無繇而知; 陛下有子惠之心,百姓無繇而信。 臣謹按《春秋》書「梁亡」不書「取」者,梁自亡也,以其思慮昏而耳目塞,上出惡政,人為寇盜,皆不知其所以,終自取其滅亡也。 臣聞國君之所以尊者,重其社稷也; 社稷之所以重者,存其百姓也。 茍百姓不存,則雖社稷不得固其重; 社稷不重,則人君不得保其尊。 故治天下者,不可不知百姓之情。 夫百姓者,陛下之赤子,陛下宜令慈仁者視育之,如保傅焉,如乳哺焉,如師之教導焉。 故人之於上也,恭之如神明,愛之如父母。 今或不然,陛下親近貴幸,分曹建署,補除卒吏,召致賓客,因其貨賄,假以聲勢; 大者統藩方,小者為守牧,居上無清惠之政而有饕餮之害,居下無忠誠之節而有奸欺之罪。 故人之於上也,畏之如豺狼,惡之如仇敵。 今海內困窮,處處流散,饑者不得食,寒者不得衣,鰥寡孤獨不得存,老幼疾病不得養,加以國權兵柄顓於左右,貪臣聚斂以固寵,奸吏因緣而弄法,冤痛之聲,上達於九天,下入於九泉,鬼神為之怨怒,陰陽為之愆錯。 君門萬重,不得告訴,士人無所歸化,百姓無所歸命。 官亂人貧,盜賊並起,土崩之勢,憂在旦夕。 即不幸因之以病癘,繼之以兇荒,陳勝、吳廣不獨起於秦,赤眉、黃巾不獨生於漢,臣所以為陛下發憤扼腕、痛心泣血也。 如此則百姓有塗炭之苦,陛下何繇而知之乎? 陛下有子惠之心,百姓安得而信之乎? 使陛下行有所未孚,心有所未達,固其然也。 臣聞漢元帝即位之初,更制七十餘事,其心甚誠,其稱甚美。 然紀綱日紊,國祚日衰,奸宄日強,黎元日困,繇不能擇賢明而任之,失其操柄也。 自陛下即位,憂勤兆庶,屢降德音,四海之內,莫不抗首而長息,自喜復生於死亡之中也。 伏惟陛下慎終如始,以塞四方之望。 誠能揭國柄以歸於相,持兵柄以歸於將,去貪臣聚斂之政,除奸吏因緣之害,惟忠賢是近,惟正直是用,內寵便僻無所聽焉。 選清慎之官,擇仁惠之長,敏之以利,煦之以和,教之以孝慈,導之以德義,去耳目之塞,通上下之情,俾萬國歡康,兆庶蘇息,即心無不達,而行無不孚矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
臣前所謂「欲人之化也,在脩己以先之」,臣聞德以脩己,教以導人。 脩之也,則人不勸而自立; 導之也,則人不教而率從。 君子欲政之必行也,故以身先之; 欲人之從化也,故以道禦之。 今陛下先之以身而政未必行,禦之以道而人未從化,豈立教之旨未盡其方邪? 夫立教之方,在乎君以明制之,臣以忠行之。 君以知人為明,臣以正時為忠。 知人在任賢而去邪,正時則固本而守法。 賢不任則重賞不足以勸善,邪不去則嚴刑不足以禁非,本不固則人流,法不守則政散,而欲教之必至,化之必行,不可得也。 陛下能斥奸邪而不私其左右,舉賢正而不遺其疏遠,則化浹朝廷矣。 愛人而敦本,分職而奉法,脩其身以及其人,始於中而成於外,則化行天下矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
臣前所謂「欲氣之和也,在遂其性以導之」者,當納人於仁壽也。 夫欲人之仁壽也,在立制度,脩教化。 夫制度立則財用省,財用省則賦斂輕,賦斂輕則人富矣; 教化脩則爭競息,爭競息則刑罰清,刑罰清則人安矣。 既富矣,則仁義興焉; 既安矣,則壽考至焉。 仁義之心感於下,和平之氣應於上,故災害不作,休祥存臻,四方底寧,萬物鹹遂矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
臣前所謂「救災旱在乎致精誠」者。 臣謹按《春秋》,魯僖公一年之中,三書「不雨」者,以其人君有恤人之誌也; 文公三年之中,一書「不雨」者,以其人君無閔人之心也。 故僖致誠而旱不害物,文無恤閔而變則成災。 陛下有閔人之誌,則無成災之變矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
臣前所謂「廣播殖在乎視食力」者。 臣謹按《春秋》:「君人者必時視民之所勤。 民勤於力則功築罕,民勤於財則貢賦少,民勤於食則百事廢。 」今財食與力皆勤矣,願陛下廢百事之用,以廣三時之務,則播植不愆矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
臣前所謂「國廩罕蓄,本乎冗食尚繁」者。 臣謹按《春秋》:「臧孫辰告糴於齊。 」《春秋》譏其無九年之蓄,一年不登而百姓饑。 臣願斥遊惰之人以篤耕殖,省不急之費以贍黎元,則廩蓄不乏矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
臣前所謂「吏道多端,本乎選用失當」者,繇國家取人不盡其材、任人不明其要故也。 今陛下之用人也,求其聲而不求其實,故人之趨進也,務其末而不務其本。 臣願核考課之實,定遷序之制,則多端之吏息矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
臣前所謂「豪猾逾檢,繇中外之法殊」者,以其官禁不一也。 臣謹按《春秋》,齊桓公盟諸侯不日,而葵丘之盟特以日者,美其能宣明天子之禁,率奉王官之法,故《春秋》備而書之。 然則官者,五帝、三王之所建也; 法者,高祖、太宗之所制也。 法宜畫一,官宜正名。 今又分外官、中官之員,立南司、北司之局,或犯禁於南則亡命於北,或正刑於外則破律於中,法出多門,人無所措,繇兵農勢異,而中外法殊也。 臣聞古者因井田以制軍賦,間農事以脩武備,提封約卒乘之數,命將在公卿之列,故兵農一致,而文武同方,以保乂邦家,式遏亂略。 太宗置府兵臺省軍衛,文武參掌,閑歲則櫜弓力穡,有事則釋耒荷戈,所以脩復古制,不廢舊物。 今則不然。 夏官不知兵籍,止於奉朝請; 六軍不主武事,止於養階勛。 軍容合中官之政,戎律附內臣之職。 首一戴武弁,疾文吏如仇讎; 足一蹈軍門,視農夫如草芥。 謀不足以翦除奸兇,而詐足以抑揚威福; 勇不足以鎮衛社稷,而暴足以侵害閭裏。 羈紲藩臣,幹陵宰輔,隳裂王度,汩亂朝經。 張武夫之威,上以制君父; 假天子之命,下以禦英豪。 有藏奸觀釁之心,無伏節死難之誼。 豈先王經文緯武之旨邪! 臣願陛下貫文武之道,均兵農之功,正貴賤之名,一中外之法,還軍衛之職,脩省署之官; 近崇貞觀之風,遠復成周之制:自邦畿以刑下國,始天子而達諸侯,可以制猾奸之強,無逾檢之患矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
臣前所謂「生徒惰業,繇學校之官廢」者,蓋國家貴其祿,賤其能,先其事,後其行,故庶官乏通經之學,諸生無脩業之心矣。
(No translation available)
21
臣前所謂「列郡幹禁,繇授任非人」者,臣以為刺史之任,治亂之根本系焉,朝廷之法制在焉,權可以禦豪強,恩可以惠孤寡,強可以禦奸寇,政可以移風俗。 其將校曾更戰陣,及功臣子弟,請隨宜酬賞。 茍無治人之術者,不當任此官,即絕幹禁之患矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
臣前所謂「百工淫巧,繇制度不立」者,臣請以官位祿秩制其器用車服,禁以金銀珠玉,錦繡雕鏤。 不蓄於私室,則無蕩心之巧矣。
(No translation available) (No translation available)
23
臣前所謂「辨校葉」者,繇考言以詢行也; 臣前所謂「形於恥格」者,繇道德而齊禮也; 臣前所謂「念生寡而食眾,可罷斥惰遊」者,已備於前矣。 臣前所謂「令煩而治鮮,要察其行否」者,臣聞號令者,治國之具也。 君審而出之,臣奉而行之,或虧益止留,罪在不赦。 今陛下令煩而治鮮,得非持之者有所蔽欺乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
臣前謂「博延群彥,願陛下必納其言; 造廷待問,則小臣其敢愛死」者。 昔晁錯為漢削諸侯,非不知禍之將至,忠臣之心,壯夫之節,茍利社稷,死無悔焉。 臣非不知言發而禍應,計行而身僇,蓋痛社稷之危,哀生人之悔,豈忍姑息時忌,竊陛下一命之寵哉? 昔龍逄死而啟商,比幹死而啟周,韓非死而啟漢,陳蕃死而啟魏。 今臣之來也,有司或不敢薦臣之言,陛下又無以察臣之心,退必戮於權臣之手,臣幸得從四子遊於地下,固臣之願也。 所不知殺臣者,臣死之後,將孰為啟之哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
至如人主之闕,政教之疵,前日之弊,臣既言之矣。 若乃流下土之惠、脩近古之治而致和平者,在陛下行之而已。 然上之所陳者,實以臣親承聖問,敢不條對。 雖臣之愚,以為未極教化之大端、皇王之要道。 伏惟陛下事天地以教人恭,奉宗廟以教人孝,養高年以教人悌長,字百姓以教人慈幼,調元氣以煦育,扇大和以仁壽,可以消搖無為,垂拱成化。 至若念陶鈞之道,在擇宰相以任之,使權造化之柄; 念保定之功,在擇將帥以任之,使脩閫外之寄; 念百度之求正,在擇庶官面任之,使顓職業之守; 念百姓之怨痛,在擇良吏以任之,使明惠養之術。 自然言足以為天下教,動足以為天下法,仁足以勸善,義足以禁非,又何必宵衣旰食,勞神惕慮,然後致治哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
是時,第策官左散騎常侍馮宿、太常少卿賈餗、庫部郎中龐嚴見蕡對嗟伏,以為過古晁、董,而畏中官眥睚,不敢取。 士人讀其辭,至感概流涕者。 諫官御史交章論其直。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
於時,被選者二十有三人,所言皆冗齪常務,類得優調。 河南府參軍事李郃曰:「蕡逐我留,吾顏其厚邪! 」乃上疏曰:「陛下禦正殿求直言,使人得自奮。 臣才誌懦劣,不能質今古是非,使陛下聞未聞之言,行未行之事,忽忽內思,愧羞神明。 今蕡所對,敢空臆盡言,至皇王之成敗,陛下所防閑,時政之安危,不私所料,又引《春秋》為據,漢、魏以來,無與蕡比。 有司以言涉訐忤,不敢聞。 自詔書下,萬口籍籍,嘆其誠鯁,至於垂泣,謂蕡指切左右,畏近臣銜怒,變興非常,朝野惴息,誠恐忠良道窮,綱紀遂絕,季漢之亂,復興於今。 以陛下仁聖,近臣故無害忠良之謀; 以宗廟威嚴,近臣故無速敗亡之禍。 指事取驗,何懼直言? 且陛下以直言召天下士,蕡以直言副陛下所問,雖訐必容,雖過當獎,書於史策,千古光明。 使萬有一蕡不幸死,天下必曰陛下陰殺讜直,結讎海內,忠義之士,皆憚誅夷,人心一搖,無以自解。 況臣所對,不及蕡遠甚,內懷愧恥,自謂賢良,奈人言何! 乞回臣所授,以旌蕡直。 臣逃茍且之慚,朝有公正之路,陛下免天下之疑,顧不美哉! 」帝不納。 郃字子玄,後歷賀州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
蕡對後七年,有甘露之難。 令狐楚、牛僧孺節度山南東西道,皆表蕡幕府,授秘書郎,以師禮禮之。 而宦人深嫉蕡,誣以罪,貶柳州司戶參軍,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
始,帝恭儉求治,誌除兇人,然懦而不睿,臣下畏禍不敢言,故蕡對極陳晉襄公殺陽處父以戒帝,又引閽弒吳子,陰贊帝決。 帝後與宋申錫謀誅守澄不克,守澄廢帝弟漳王而斥申錫,帝依違其間,不敢主也。 賈餗與王涯、李訓、舒元輿位宰相,以謀敗,皆為中官夷其宗,而宦者益橫,帝以憂崩。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
及昭宗誅韓全誨等,左拾遺羅袞上言:「蕡當太和時,宦官始熾,因直言策請奪爵土,復掃除之役,遂罹譴逐,身死異土,六十餘年,正人義夫切齒飲泣。 比陛下幽東內,幸西州,王室幾喪。 使蕡策早用,則杜漸防萌,逆節可消,寧殷憂多難,遠及聖世耶! 今天地反正,枉魄憤胔,有望於陛下。 」帝感悟,贈蕡左諫議大夫,訪子孫授以官雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
贊曰:漢武帝三策董仲舒,仲舒所對,陳天人大概,緩而不切也。 蕡與諸儒偕進,獨譏切宦官,然亦太疏直矣。 戒帝漏言,而身誦語於廷,何邪? 其後宋申錫以謀泄貶,李訓以計不臧死,宦者遂強,可不戒哉! 意蕡之賢,當先以忠結上,後為帝謀天下所以安危者,庶其紓患耶!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)