1
資治通鑑第246卷【唐紀六十二】起著雍敦牂,盡玄默閹茂,凡五年。 文宗元聖昭獻孝皇帝下開成三年(戊午,西元八三八年)春,正月,甲子,李石入朝,中塗有盜射之,微傷。 左右奔散,石馬驚,馳歸第。 又有盜邀擊於坊門,斷其馬尾,僅而得免。 上聞之,大驚,命神策六軍遣兵防衞,敕中外捕盜甚急,竟無所獲。 乙丑,百官入朝者九人而已。 京城數日方安。 丁卯,追贈故齊王湊爲懷懿太子。 戊申,以鹽鐵轉運使、戸部尚書楊嗣復,戸部侍郎、判戸部李玨並同平章事,判、使如故。 嗣復,於陵之子也。 中書侍郎、同平章事李石,承甘露之亂,人情危懼,宦官恣橫,忘身徇國,故紀綱粗立。 仇士良深惡之,潛遣盜殺之,不果。 石懼,累表稱疾辭位。 上深知其故而無如之何。 丙子,以石同平章事,充荊南節度使。 陳夷行性介直,惡楊嗣復爲人,毎議政事,多相抵斥。 壬辰,夷行以足疾辭位,不許。 上命起居舍人魏謨獻其祖文貞公笏,鄭覃曰:「在人不在笏。 」上曰:「亦甘棠之比也。 」楊嗣復欲援進李宗閔,恐爲鄭覃所沮,乃先令宦官諷上。 上臨朝,謂宰相曰:「宗閔積年在外,宜與一官。 」鄭覃曰:「陛下若憐宗閔之遠,止可移近北數百里,不宜再用。 用之,臣請先避位。 」陳夷行曰:「宗閔向以朋黨亂政,陛下何愛此纖人! 」楊嗣復曰:「事貴得中,不可但徇愛憎。 」上曰:「可與一州。 」覃曰:「與州太優,止可洪州司馬耳。 」因與嗣復互相抵訐以爲黨。 上曰:「與一州無傷。 」覃等退,上謂起居郎周敬復、舍人魏謨曰:「宰相喧爭如此,可乎? 」對曰:「誠爲不可。 然覃等盡忠憤激,不自覺耳。 」丁酉,以衡州司馬李宗閔爲杭州刺史。 李固言與楊嗣復、李玨善,故引居大政以排鄭覃、陳夷行,毎議政之際,是非鋒起,上不能決也。 三月,牂柯寇涪州清溪鎮,鎮兵擊卻之。 初,太和之末,杜悰爲鳳翔節度使,有詔沙汰僧尼。 時有五色雲見於岐山,近法門寺,民間訛言佛骨降祥,以僧尼不安之故。 監軍欲奏之,悰曰:「雲物變色,何常之有! 佛若果愛僧尼,當見於京師。 」未幾,獲白兔,監軍又欲奏之,曰:「此西方之瑞也。 」悰曰:「野獸未馴,且宜畜之。 」旬日而斃。 監軍不悅,以爲掩蔽聖德,獨畫圖獻之。 及鄭注代心宗鎮鳳翔,奏紫雲見,又獻白雉。 是歳,八月,有甘露降於紫宸殿前櫻桃之上,上親采而嘗之,百官稱賀。 其十一月,遂有金吾甘露之變。 及悰爲工部尚書、判度支,河中奏騶虞見,百官稱賀。 上謂悰曰:「李訓、鄭注皆因瑞以售其亂,乃知瑞物非國之慶。 卿前在鳳翔,不奏白兔,真先覺也。 」對曰:「昔河出圖,伏羲以畫八卦; 洛出書,大禹以敘九疇,皆有益於人,故足尚也。 至於禽獸草木之瑞,何時無之! 劉聰桀逆,黃龍三見; 石季龍暴虐,得蒼麟十六、白鹿七,以駕芝蓋。 以是觀之,瑞豈在德! 玄宗嘗爲潞州別駕,及即位,潞州奏十九瑞,玄宗曰:『朕在潞州,惟知勤職業,此等瑞物,皆不知也。 』願陛下專門以百姓富安爲國慶,自餘不足取也。 」上善之,他日,謂宰相曰:「時和年豐,是爲上瑞; 嘉禾靈芝,誠何益於事! 」宰相因言:「《春秋》紀災異以儆人君,而不書祥瑞,用此故也! 」夏,五月,乙亥,詔:「諸道有瑞,皆無得以聞,亦勿申牒所司。 其臘饗太廟及饗太清宮,元日受朝奏祥瑞,皆停。 」初,靈武節度使王晏平自盜贓七千餘緡,上以其父智興有功,免死,長流康州。 晏平密請於魏、鎮、幽三節度使,使上表雪己。 上不得已,六月,壬寅,改永州司戸。 八月,己亥,嘉王運薨。 太子永之母王德妃無寵,爲楊賢妃所譖而死。 太子頗好游宴,暱近小人,賢妃日夜毀之。 九月,壬戌,上開延英,召宰相及兩省、御史、郎官,疏太子過惡,議廢之,曰:「是宜爲天子乎? 」群臣皆言:「太子年少,容有改過。 國本至重,豈可輕動! 」御史中丞狄兼謨論之尤切,至於涕切。 給事中韋溫曰:「陛下惟一子,不教,陷之至是,豈獨太子之過乎! 」癸亥,翰林學士六人、神策六軍軍使十六人復上表論之,上意稍解。 是夕,太子始得歸少陽院。 如京使王少華等及宦官、宮人坐流死者數十人。 義武節度使張璠在鎮十五年,爲幽、鎮所憚。 及有疾,請入朝,朝廷未及制置,疾甚,戒其子元益舉族歸朝,毋得效河北故事。 及薨,軍中欲立元益,觀察留後李士季不可,眾殺之,又殺大將十餘人。 壬申,以易州刺史李仲遷爲義武節度使。 義武馬軍都虞候何清朝自拔歸朝,癸酉,以爲儀州刺史。 朝廷以義昌節度使李彥佐在鎮久,甲戌,以德州刺史劉約爲節度副使,欲以代之。 開成以來,神策將吏遷官,多不聞奏,直牒中書令覆奏施行,遷改殆元虛日。 癸未,始詔神策將吏改官皆先奏聞,狀至中書,然後檢勘施行。 冬,十月,易定監軍奏軍中不納李仲遷,請以張元益爲留後。 太子永猶不悛,庚子,暴薨,謚曰莊恪。 乙巳,以左金吾大將軍郭旼爲邠寧節度使。 宰相議發兵討易定。 上曰:「易定地狹人貧,軍資半仰度支。 急之則靡所不爲,緩之則自生變。 但謹備四境以俟之。 」乃除張元益代州刺史。 頃之,軍中果有異議,乃上表以不便李仲遷爲辭,朝廷爲之罷仲遷。 十一月,壬戌,詔俟元益出定州,其義武將士始謀立元益者,皆赦不問。 以義昌節度使李彥佐爲天平節度使,以劉約爲義昌節度使。 丁卯,張元益出定州。 庚午,上問翰林學士柳公權以外議,對曰:「郭旼除邠寧,外間頗以爲疑。 」上曰:「旼,尚父之侄,太后叔父,在官無過,自金吾作小鎮,外間何尤焉? 」對曰:「非謂旼不應爲節度使也。 聞陛下近取旼二女入宮,有之乎? 」上曰:「然,入參太皇太后耳。 」公權曰:「外間不知,皆雲旼納女後宮,故得方鎮。 」上俯首良久曰:「然則奈何? 」對曰:「獨有自南內遣歸其家,則外議自息矣」是日,太皇太后遣中使送二女還旼家。 上好詩,嘗欲置詩學士。 李玨曰:「今之詩人浮薄,無益於理。 」乃止。 甲戌以蔡州刺史韓威爲義武節度使。 河東節度使、司徒、中書令裴度以疾求歸東都,十二月,辛丑,詔度入知政事,遣中使敦諭上道。 鄭覃累表辭位,丙午,詔:三五日一入中書。 是歳,吐蕃彝泰贊普卒,弟達磨立。 彝泰多病,委政大臣,由是僅能自守,久不爲邊患。 達磨荒淫殘虐,國人不附,災異相繼,吐蕃益衰。 文宗元聖昭獻孝皇帝下開成四年(己未,西元八三九年)春,閏正月,己亥,裴度至京師,以疾歸第,不能入見。 上勞問賜賚,使者旁午。 三月,丙戌,薨,謚曰文忠。 上怪度無遺表,問其家,得半稿,以儲嗣未定爲憂,言不及私。 度身貌不逾中人,而威望遠達四夷。 四夷見唐使,輒問度老少用捨。 以身系國家輕重如郭子儀者,二十餘年。 夏,四月,戊辰,上稱判度支杜悰之才,楊嗣復、李玨因請除悰戸部尚書,陳夷行曰:「恩旨當由上出,自古失其國者未始不由權在臣下也。 」玨曰:「陛下嘗語臣雲,人主當擇宰相,不當疑宰相。 」五月,丁亥,上與宰相論政事,陳夷行復言不宜使威權在下,李玨曰:「夷行意疑宰相中有弄陛下威權者耳。 臣屢求退,苟得王傅,臣之幸也。 」鄭覃曰:「陛下開成元年、二年政事殊美,三年、四年漸不如前。 」楊嗣復曰:「元年、二年鄭覃、夷行用事,三年、四年臣與李玨同之,罪皆在臣! 」因叩頭曰:「臣不敢更入中書! 」遂趨出。 上遣中使召還,勞之曰:「鄭覃失言,卿何遽爾! 」覃起謝曰:「臣愚拙,意亦不屬嗣復; 而遽如是,乃嗣復不容臣耳。 」嗣復曰:「覃言政事一年不如一年,非獨臣應得罪,亦上累聖德。 」退,三上表辭位,上遣中使召出之,癸巳,始入朝。 丙申,門下侍郎、同平章事鄭覃罷爲右僕射,陳夷行罷爲吏部侍郎。 覃性清儉,夷行亦耿介,故嗣復等深疾之。 上以鹽鐵推官、檢校禮部員外郎姚勖能鞫疑獄,命權知職方員外郎,右丞韋溫不聽,上奏稱:「郎官朝廷清選,不宜以賞能吏。 」上乃以勖檢校禮部郎中,依前鹽鐵推官。 六月,丁丑,上以其事問宰相楊嗣復,對曰:「溫志在澄清流品。 右有吏能者皆不得清流,則天下之事孰爲陛下理之! 恐似衰晉之風。 」然上素重溫,終不奪其所守。 秋,七月,癸未,以張元益爲左驍衞將軍,以其母侯莫陳氏爲趙國太夫人,賜絹二百匹。 易定之亂,侯莫陳氏説諭將士,且戒元益以順朝命,故賞之。 甲辰,以太常卿崔鄲同中書門下平章事。 鄲,郾之弟也。 八月,辛亥,鄜王憬薨。 癸酉,昭義節度使劉從諫上言:「蕭本詐稱太后弟,上下皆稱蕭弘是真,以本來自左軍,故弘爲台司所抑。 今弘詣臣,求臣上聞。 乞追弘赴闕,與本對推,以正真偽。 」詔三司鞫之。 冬,十月,乙卯,上就起居舍人魏謨取記注觀之,謨不可,曰:「記注兼書善惡,所以儆戒入君。 陛下但力爲善,不必觀史! 」上曰:「朕向嘗觀之。 」對曰:「此曏日史官之罪也。 若陛下自觀史,則史官必有所諱避,何以取信於後! 」上乃止。 楊妃請立皇弟安王溶爲嗣,上謀於宰相,李玨非之。 丙寅,立敬宗少子陳王成美爲皇太子。 丁卯,上幸會寧殿作樂,有童子緣橦,一夫來往走其下如狂。 上怪之,左右曰:「其父也。 」上泫然流涕曰:「朕貴爲天子,不能全一子。 」召教坊劉楚材等四人、宮人張十十等十人,責之曰:「構害太子,皆爾曹也! 今更立太子,復欲爾邪? 」執以付吏,己巳,皆殺之。 上因是感傷,舊疾遂增。 十一月,三司案蕭本、蕭弘皆非真太后弟。 本除名,流愛州,弘流儋州。 而太后真弟在閔中,終不能自達。 乙亥,上疾少間,坐思政殿,召當直學士周墀,賜之酒,因問曰:「朕可方前代何主? 」對曰:「陛下堯、舜之主也。 」上曰:「朕豈敢比堯、舜! 所以問卿者,何如周赧、漢獻耳。 」墀驚曰:「彼亡國之主,豈可比聖德! 」上曰:「赧、獻受制於強諸侯,今朕受制於家奴,以此言之,朕殆不如! 」因泣下沾襟,墀伏地流涕,自是不復視朝。 是歳,天下戸口四百九十九萬六千七百五十二。 回鶻相安允合、特勒柴革謀作亂,彰信可汗殺之。 相掘羅勿將兵在外,以馬三百賂沙陀朱邪赤心,借其兵共攻可汗。 可汗兵敗,自殺,國人立馺特勒爲可汗。 會歳疫,大雪,羊、馬多死,回鶻遂衰。 赤心,執宜之子也。 文宗元聖昭獻孝皇帝下開成五年(庚申,西元八四〇年)春,正月,己卯,詔立穎王瀍爲皇太弟,應軍國事權令句當。 且言太子成美年尚沖幼,未漸師資,可復封陳王。 時上疾甚,命知樞密劉弘逸、薛季陵引楊嗣復、李玨至禁中,欲奉太子監國。 中尉仇士良、魚弘志以太子之立,功不在己,乃言太子幼,且有疾,更議所立。 李玨曰:「太子位已定,豈得中變! 」士良、弘志遂矯詔立瀍爲太弟。 是日,士良、弘志將兵詣十六宅,迎穎王至少陽院,百官謁見于思賢殿。 瀍沉毅有斷,喜慍不形於色。 與安王溶皆素爲上所厚,異於諸王。 辛巳,上崩於太和殿。 以楊嗣復攝塚宰。 癸未,仇士良説太弟賜楊賢妃、安王溶、陳王成美死。 敕大行以十四日殯,成服。 諫議大夫裴夷直上言期日太遠,不聽。 時仇士良等追怨文宗,凡樂工及內侍得幸於文宗者,誅貶相繼。 夷直復上言:「陛下自籓維繼統,是宜儼然在疚,以哀慕爲心,速行喪禮,早議大政,以慰天下。 而未及數日,屢誅戮先帝近臣,驚率土之視聽,傷先帝之神靈,人情何瞻! 國體至重,若使此輩無罪,固不可刑; 若其有罪,彼已在天網之內,無所逃伏,旬日之外行之何晩! 」不聽。 辛卯,文宗始大斂。 武宗即位。 甲午,追尊上母韋妃爲皇太后。 二月,乙卯,赦天下。 丙寅,謚韋太后曰宣懿。 夏,五月,己卯,門下侍郎、同平章事楊嗣復罷爲吏部尚書,以刑部尚書崔珙同平章事兼鹽鐵轉運使。 秋,八月,壬戌,葬元聖昭獻孝皇帝於章陵,廟號文宗。 庚午,門下侍郎、同平章事李玨坐爲山陵使龍輴陷,罷爲太常卿。 貶京兆尹敬昕爲郴州司馬。 義武軍亂,逐節度使陳君賞。 君賞募勇士數百,復入軍城,誅亂者。 初,上之立非宰相意,故楊嗣復、李玨相繼罷去,召淮南節度使李德裕入朝。 九月,甲戌朔,至京師。 丁丑,以德裕爲門下侍郎、同平章事。 庚辰,德裕入謝,言於上曰:「致理之要,在於辯群臣之邪正。 夫邪正二者,勢不相容。 正人指邪人爲邪,邪人亦指正人爲邪,人主辯之甚難。 臣以爲正人如松柏,特立不倚; 邪人如籐蘿,非附他物不能自起。 故正人一心事君,而邪人競爲朋黨。 先帝深知朋黨之患,然所用卒皆朋黨之人,良由執心不定,故奸邪得乘間而入也。 夫宰相不能人人忠良,或爲欺罔。 主心始疑,於是旁詢小臣以察執政。 如德宗末年,所聽任者惟裴延齡輩,宰相署敕而已,此政事所以日亂也。 陛下誠能慎擇賢才以爲宰相,有奸罔者立黜去之,常令政事皆出中書,推心委任,堅定不移,則天下何憂不理哉! 」又曰:「先帝於大臣好爲形跡,小過皆含容不言,日累月積,以至禍敗。 茲事大誤,願陛下以爲戒! 臣等有罪,陛下當面詰之。 事苟無實,得以辯明; 若其有實,辭理自窮。 小過則容其悛改,大罪則加之誅遣,如此,君臣之際無疑間矣。 」上嘉納之。 初,德裕在淮南,敕召監軍楊欽義。 人皆言必知樞密,德裕待之無加禮,欽義心銜之。 一旦,獨延欽義,置酒中堂,情禮極厚。 陳珍玩數床,罷酒,皆以贈之,欽義大喜過望。 行至汴州,敕復還淮南,欽義盡以所餉歸之。 德裕曰:「此何直! 」卒以與之。 其後欽義竟知樞密; 德裕柄用,欽義頗有力焉。 初,伊吾之西,焉耆之北,有黠戛斯部落,即古之堅昆,唐初結骨也,後更號黠戛斯。 乾元中爲回鶻所破,自是隔閡不通中國。 其君長曰阿熱,建牙青山,去回鶻牙,橐駝行四十日。 其人悍勇,吐蕃、回鶻常賂遺之,假以官號。 回鶻既衰,阿熱始自稱可汗。 回鶻遣相國將兵擊之,連兵二十餘年,數爲黠戛斯所敗,詈回鶻曰:「汝運盡矣,我必取汝金帳! 」金帳者,回鶻可汗所居帳也。 及掘羅勿殺彰信可汗,立馺,回鶻別將句録莫賀引黠戛斯十萬騎攻回鶻,大破之,殺馺及掘羅勿,焚其牙帳蕩盡,回鶻諸部逃散。 其相馺職、特勒厖等址五部西奔葛邏祿,一支奔吐蕃,一支奔安西,可汗兄弟嗢沒斯等及其相赤心、僕固、特勒那頡啜各帥其眾抵天德塞下,就雜虜貿易谷食,且求內附。 冬,十月,丙辰,天德軍使溫德彝奏:「回鶻潰兵侵逼西城,亙六十里,不見其後。 邊人以回鶻猥至,恐懼不安。 」詔振武節度使劉沔屯雲迦關以備之。 魏博節度使何進滔薨,軍中推其子都知兵馬使重順知留後。 蕭太后徙居興慶宮積慶殿,號積慶太后。 十一月,癸酉朔,上幸雲陽校獵。 故事,新天子即位,兩省官同署名。 上之即位也,諫議大夫裴夷直漏名,由是出爲杭州刺史。 開府儀同三司、左衞上將軍兼內謁者監仇士良,請以開府廕其子爲千牛,給事中李中敏判云:「開府階誠宜廕子,謁者監何由有兒? 」士良慚恚。 李德裕亦以中敏爲楊嗣復之黨,惡之,出爲婺州刺史。 十二月,庚申,以何重順知魏博留後事。 立皇子峻爲杞王。 武宗至道昭肅孝皇帝上文宗元聖昭獻孝皇帝下會昌元年(辛酉,西元八四一年)春,正月,辛巳,上祀圓丘,赦天下,改元。 劉沔奏回鶻已退,詔沔還鎮。 二月,回鶻十三部近牙帳者立烏希特勒爲烏介可汗,南保錯子山。 三月,甲戌,以御史大夫陳夷行爲門下侍郎、同平章事。 初,知樞密劉弘逸、薛季陵寵於文宗,仇士良惡之。 上之立,非二人及宰相意,故楊嗣復出爲湖南觀察使,李玨出爲桂管觀察使。 士良屢譖弘逸等於上,勸上除之。 乙未,賜弘逸、季陵死,遣中使就潭、桂州誅嗣復及玨。 戸部尚書杜悰奔馬見李德裕曰:「天子年少,新即位,茲事不宜手滑! 」丙申,德裕與崔珙、崔鄲、陳夷行三上奏,又邀樞密使至中書,使入奏。 以爲:「德宗疑劉晏動搖東宮而殺之,中外鹹以爲冤,兩河不臣者由茲恐懼,得以爲辭。 德宗後悔,録其子孫。 文宗疑宋申錫交通籓邸,竄謫至死。 既而追悔,爲之出涕。 嗣復、玨等若有罪惡,乞更加重貶。 必不可容,亦當先行訊鞫,俟罪狀著白,誅之未晩。 今不謀於臣等,遽遣使誅之,人情莫不震駭。 願開延英賜對。 」至晡時,開延英,召德裕等入。 德裕等泣涕極言:「陛下宜重慎此舉,毋致後悔! 」上曰:「朕不悔! 」三命之坐,德裕等曰:「臣等願陛下免二人於死,勿使既死而眾以爲冤。 今未奉聖旨,臣等不敢坐。 」久之,上乃曰:「特爲卿等釋之。 」德裕等躍下階舞蹈。 上召升坐,歎曰:「朕嗣位之際,宰相何嘗比數! 李玨、季陵志在陳王,嗣復、弘逸志在安王。 陳王猶是文宗遺意,安王則專附楊妃。 嗣復仍與妃書云:『姑何不效則天臨朝! 』向使安王得志,朕那復有今日? 」德裕等曰:「茲事暖昧,虛實難知。 」上曰:「楊妃嘗有疾,文宗聽其弟玄思入侍月餘,以此得通意旨。 朕細詢內人,情狀皎然,非虛也。 」遂追還二使,更貶嗣復爲潮州刺史,李玨爲昭州刺史,裴夷直爲驩州司戸。 夏,六月,乙巳,詔:「自今臣下論人罪惡,並應請付御史台案問,毋得乞留中,以杜讒邪。 」以魏博留後何重順爲節度使。 上命道士趙歸真於三殿建九天道塲,親授法菉。 右拾遺王哲上疏切諫,坐貶河南府士曹。 秋,八月,加仇士良觀軍容使。 天德軍使田牟、監軍韋仲平欲擊回鶻以求功,奏稱:「回鶻叛將嗢沒斯等侵逼塞下,吐谷渾、沙陀、党項皆世與爲仇,請自出兵驅逐。 」上命朝臣議之,議者皆以爲嗢沒斯等叛可汗而來,不可受,宜如牟等所請,擊之便。 上以問宰相,李德裕以爲:「窮鳥入懷,猶當活之。 況回鶻屢建大功,今爲鄰國所破,部落離散,窮無所歸,遠依天子,無秋毫犯塞,奈何乘其困而擊之! 宜遣使者鎮撫,運糧食以賜之,此漢宣帝所以服呼韓邪也。 」陳夷行曰:「此所謂借寇兵資盜糧也,不如擊之。 」德裕曰:「彼吐谷渾等各有部落,見利則銳敏爭進,不利則鳥驚魚散,各走巢穴,安肯守死爲國家用! 今天德城兵才千餘,若戰不利,城陷必矣。 不若以恩義撫而安之,必不爲患。 縱使侵暴邊境,亦須俟征諸道大兵討之,豈可獨使天德擊之乎! 」時詔以鴻臚卿張賈爲巡邊使,使察回鶻情偽,未還。 上問德裕曰:『嗢沒斯等請降,可保信乎? 」對曰:「朝中之人,臣不敢保,況敢保數千里外戎狄之心乎! 然謂之叛將,則恐不可。 若可汗在國,嗢沒斯等帥眾而來,則於體固不可受。 今聞其國敗亂無主,將相逃散,或奔吐蕃,或奔葛邏祿,惟此一支遠依大國。 觀其表辭,危迫懇切,豈可謂之叛將乎! 況嗢沒斯等自去年九月至天德,今年二月始立烏介,自無君臣之分。 願且詔河東、振武嚴兵保境以備之,俟其攻犯城鎮,然後以動力驅除。 或於吐谷渾等部中小有抄掠,聽自仇報,亦未可助以官軍。 仍詔田牟、仲平毋得邀功生事,常令不失大信,懷柔得宜,彼雖戎狄,必知感恩。 」辛酉,詔田牟約勒將士及雜虜,毋得先犯回鶻。 九月,戊辰朔,詔河東、振武嚴兵以備之。 牟,布之弟也。 癸巳,盧龍軍亂,殺節度使史元忠,推牙將陳行泰主留務。 李德裕請遣命慰撫回鶻,且運糧三萬斛以賜之,上以爲疑。 閏月,己亥,開延英,召宰相議之。 陳夷行於候對之所,屢言資盜糧不可。 德裕曰:「今徵兵未集,天德孤危。 倘不以此糧啖饑虜,且使安靜,萬一天德陷沒,咎將誰歸! 」夷行至上前,遂不敢言。 上乃許以谷二萬斛賑之。 以前山南東道節度使、同平章事牛僧孺爲太子太師。 先是漢水溢,壞襄州民居。 故李德裕以爲僧孺罪而廢之。 盧龍軍復亂,殺陳行泰,立牙將張絳。 初,陳行泰逐史元忠,遣監軍傔以軍中大將表來求節鉞。 李德裕曰:「河朔事勢,臣所熟諳。 比來朝廷遣使賜詔常太速,故軍情遂固。 若置之數月不問,必自生變。 今請留監軍傔,勿遣使以觀之。 」既而軍中果殺行泰,立張絳,復求節鉞,朝廷亦不問。 會雄武軍使張仲武起兵擊絳,且遣軍吏呉仲舒奉表詣京師,稱絳慘虐,請以本軍討之。 冬,十月,仲舒至京師。 詔宰相問狀,仲舒言:「行泰、絳皆遊客,故人心不附。 仲武幽州舊將,性忠義,通書,習戎事,人心向之。 向者張絳初殺行泰,召仲武,欲以留務讓之,牙中一二百人不可。 仲武行至昌平,絳復卻之。 今計仲武才發雄武,軍中已逐絳矣。 」李德裕問:「雄武士卒幾何? 」對曰:「軍士八百,外有上團五百人。 」德裕曰:「兵少,何以立功? 」對曰:「在得人心。 苟人心不從,兵三萬何益? 」德裕又問:「萬一不克,如何? 」對曰:「幽州糧食皆在媯州及北邊七鎮,萬一未能入,則據居庸關,絶其糧道,幽州自困矣! 」德裕奏:「行泰、絳皆使大將上表,脅朝廷,邀節鉞,故不可與。 今仲武先自表請發兵爲朝廷討亂,與之則似有名。 」乃以仲武知盧龍留後。 仲武尋克幽州。 上校獵咸陽。 十一月,李德裕上言:「今回鶻破亡,太和公主未知所在。 若不遣使訪問,則戎狄必謂國家降主虜庭,本非愛惜,既負公主,又傷虜情。 請遣通事舍人苗縝繼詔詣溫沒斯,令轉達公主,兼可卜溫沒斯逆順之情。 」從之。 上頗好田獵及武戲,五坊小兒得出入禁中,賞賜甚厚。 嘗謁郭太后,從容問爲天子之道,太后勸以納諫。 上退,悉取諫疏閱之,多諫遊獵。 自是上出畋稍希,五坊無復橫賜。 癸亥,以中書侍郎、同平章事崔鄲同平章事,充西川節度使。 初,黠戛斯既破回鶻,得太和公主,自謂李陵之後,與唐同姓,遣達干十人奉公主歸之於唐。 回鶻烏介可汗引兵邀擊達干,盡殺之,質公主,南度磧,屯天德軍境上。 公主遣使上表,言可汗已立,求冊命。 烏介又使其相頡干伽斯等上表,借振武一城以居公主、可汗。 十二月,庚辰,制遣右金吾大將軍王會等慰問回鶻,仍賑米二萬斛。 又賜烏介可汗敕書,諭以「宜帥部眾漸復舊疆,漂寓塞垣,殊非良計。 」又云:「欲借振武一城,前代未有此比。 或欲別遷善地,求大國聲援,亦須且於漠南駐止。 朕當許公主入覲,親問事宜。 儻須應接,必無所吝。 」文宗元聖昭獻孝皇帝下會昌二年(壬戌,西元八四二年)春,正月,以張仲武爲盧龍節度使。 朝廷以回鶻屯天德、振武北境,以兵部郎中李拭爲巡邊使,察將帥能否。 拭,鄜之子也。 二月,淮南節度使李紳入朝。 丁丑,以紳爲中書侍郎、同平章事、判度支。 河東節度使苻澈修把頭烽舊戍以備回鶻。 李德裕奏請增兵鎮守,及修東、中二受降城以壯天德形勢,從之。 右散騎常侍柳公權素與李德裕善,崔珙奏爲集賢學士、判院事。 德裕以恩非己出,因事左遷公權爲太子詹事。 回鶻復奏求糧,及尋勘吐谷渾、党項所掠,又借振武城。 詔遣內使楊觀賜可汗書,諭以城不可借,餘當應接處置。 三月,戊申,李拭巡邊還,稱振武節度使劉沔有威略,可任大事。 時河東節度使苻澈疾病,庚申,以沔代之。 以金吾上將軍李忠順爲振武節度使。 遣將作少監苗縝冊命烏介可汗,使徐行,駐於河東,俟可汗位定,然後進。 既而可汗屢侵擾邊境,縝竟不行。 回鶻嗢沒斯以赤心桀黠難知,先告田牟雲,赤心謀犯塞。 乃誘赤心並僕固殺之,那頡啜收赤心之眾七千帳東走。 河東奏:「回鶻兵至橫水,殺掠兵民,今退屯釋迦泊東。 」李德裕上言:「釋迦泊西距可汗帳三百里,未知此兵爲那頡所部,爲可汗遣來。 宜且指此兵雲不受可汗指揮,擅掠邊鄙。 密詔劉沔、武仲先經略此兵,如可以討逐,事亦有名。 摧此一支,可汗必自知懼。 」夏,四月,庚辰,天德都防禦使田牟奏:「回鶻侵擾不已,不俟朝旨,已出兵三千拒之。 」壬午,李德裕奏:「田牟殊不知兵,戎狄長於野戰,短於攻城。 牟但應堅守以待諸道兵集,今全軍出戰,萬一失利,城中空虛,何以自固! 望亟遣中使止之。 如已交鋒,即詔雲、朔、天德以來羌、渾各出兵奮擊回鶻,凡所虜獲,並令自取。 回鶻羈旅二年,糧食乏絶,人心易動。 宜詔田牟招誘降者,給糧轉致太原,不可留於天德。 嗢沒斯誠偽雖未可知,然要早加官賞。 縱使不誠,亦足爲反間。 且欲獎其忠義,爲討伐之名,令遠近諸蕃知但責可汗犯順,非欲盡滅回鶻。 石雄善戰無敵,請以爲天德都團練副使,佐田牟用兵。 」上皆從其言。 初,太和中,河西党項擾邊,文宗召石雄於白州,隸振武軍爲裨將,屢立戰功,以王智興故,未甚進擢。 至是,德裕舉用之。 甲申,嗢沒斯帥其國特勒、宰相等二千二百餘人來降。 上信任李德裕,觀軍容使仇士良惡之。 會上將受尊號,御丹鳳樓宣赦。 或告士良,宰相與度支議草制減禁軍衣糧及馬芻粟,士良揚言於眾曰:「如此,至日,軍士必於樓前喧嘩! 」德裕聞之,乙酉,乞開延英自訴。 上怒,遽遣中使宣諭兩軍:「赦書初無此事。 且赦書皆出朕意,非由宰相,爾安得此言! 」士良乃惶愧稱謝。 丁亥,群臣上尊號曰仁聖文武至神大孝皇帝。 赦天下。 五月,戊申,遣鴻臚卿張賈安撫嗢沒斯等,以嗢沒斯爲左金吾大將軍、懷化郡王; 其次酋長官賞有舉。 賜其部眾米五千斛,絹三千匹。 那頡啜帥其眾自振武、大同,東因室韋、黑沙,南趣雄武軍,窺幽州。 盧龍節度使張仲武遣其弟仲至將兵三萬迎擊,大破之,斬首捕虜不可勝計,悉收降其七千帳,分配諸道。 那頡啜走,烏介可汗獲而殺之。 時烏介眾雖衰減,尚號十萬,駐牙於大同軍北閭門山。 楊觀自回鶻還,可汗表求糧食、牛羊,且請執送嗢沒斯等。 詔報以「糧食聽自以馬價於振武糴三千石。 牛,稼穡之資,中國禁人屠宰; 羊,中國所鮮,出於北邊雜虜,國家未嘗科調。 嗢沒斯自本國初破,先投塞下,不隨可汗已及二年,慮彼猜嫌,窮迫歸命。 前可汗正以猜虐無親,致內離外叛,今可汗失地遠客,尤宜深矯前非。 若復骨肉相殘,則可汗左右信臣誰敢自保! 朕務在兼愛,已受其降。 於可汗不失恩慈,於朝廷免虧信義,豈不兩全事體,深葉良圖! 」嗢沒斯入朝。 六月,甲申,以嗢沒斯所部爲歸義軍,以嗢沒斯爲左金吾大將軍,充軍使。 門下侍郎、同平章事陳夷行罷爲左僕射。 秋,七月,以尚書右丞李讓夷爲中書侍郎、同平章事。 嵐州人田滿川據州城作亂,劉沔討誅之。 嗢沒斯請置家太原,與諸弟竭力扞邊。 詔劉沔存撫其家。 烏介可汗復遣其相上表,借兵助復國,又借天德城,詔不許。 初,可汗往來天德、振武之間,剽掠羌、渾,又屯杷頭烽北。 朝廷屢遣使諭之,使還漠南,可汗不奉詔。 李德裕以爲「那頡啜屯於山北,烏介恐其與奚、契丹連謀邀遮,故不敢遠離塞下。 望敕張仲武諭奚、契丹與回鶻共滅那頡啜,使得北還。 」及那頡啜死,可汗猶不去。 議者又以爲回鶻待馬價。 詔盡以馬價給之,又不去。 八月,可汗帥眾過杷頭烽南,突入大同川,驅掠河東雜虜牛馬數萬,轉斗至雲州城門。 刺史張獻節閉城自守,吐谷渾、党項皆挈家入山避之。 庚午,詔發陳、許、徐、汝、襄陽等兵屯太原及振武、天德,俟來春驅逐回鶻。 丁丑,賜嗢沒斯與其弟阿歷支、習勿啜、烏羅思皆姓李氏,名思忠、思貞、思義、思禮; 國相愛邪勿姓愛,名弘順; 仍以弘順爲歸義軍副使。 上遣回鶻石戒直還其國,賜可汗書,諭以「自彼國爲紇吃斯所破,來投邊境,撫納無所不至。 今可汗尚此近塞,未議還蕃,或侵掠雲、朔等州,或鈔擊羌、渾諸部。 遙揣深意,似恃姻好之情。 毎觀蹤由,實懷馳突之計。 中外將相鹹請誅翦,朕情深屈己,未忍幸災。 可汗宜速擇良圖,無貽後悔。 」上又命李德裕代劉沔答回鶻相頡干迦斯書,以爲:「回鶻遠來依投,當效呼韓邪遣子入侍,身自入朝。 及令太和公主入謁太皇太后,求哀乞憐,則我之救恤,無所愧懷。 而乃睥睨邊城,桀驁自若,邀求過望,如在本蕃,又深入邊境,侵暴不已,求援繼好,豈宜如是! 來書又雲胡人易動難安,若令忿怒,不可複製。 回鶻爲紇吃斯所破,舉國將相遣骸棄於草莽,累代可汗墳墓,隔在天涯,回鶻忿怒之心,不施於彼; 而蔑棄仁義,逞志中華,天地神祇豈容如此! 昔郅支不事大漢,竟自夷滅,往事之戒,得不在懷! 」戊子,李德裕等上言:「若如前詔,河東等三道嚴兵守備,俟來春驅逐,乘回鶻人困馬贏之時,又官軍免盛寒之苦,則幽州兵宜令止屯本道以俟詔命。 若慮河冰既合,回鶻復有馳突,須早驅逐,則當及天時未寒,決策於數日之間。 以河朔兵益河東兵,必令收功於兩月之內。 今聞外議紛紜,互有異同,倘不一詢群情,終爲浮辭所撓。 望令公卿集議。 」詔從之。 時議者多以爲宜俟來春。 九月,以劉沔兼招換回鶻使,如須驅逐,其諸道行營兵權令指揮。 以張仲武爲東面招撫回鶻使,其當道行營兵及奚、契丹、室韋等並自指揮。 以李思忠爲河西党項都將回鶻西南面招討使,皆會軍於太原。 令沔屯雁門關。 初,奚、契丹羈屬回鶻,各有監使,歳督其貢賦,且詗唐事。 張仲武遣牙將石公緒統二部,盡殺回鶻監使等八百餘人。 仲武破那頡啜,得室韋酋長妻子。 室韋以金帛羊馬贖之,仲武不受,曰:「但殺回鶻監使則歸之! 」癸卯,李德裕等奏:「河東奏事官孫儔適至,雲回鶻移營近南四十里。 劉沔以爲此必契丹不與之同,恐爲其掩襲故也。 據此事勢,正堪驅除。 臣等問孫儔,若與幽州合勢,迫逐回鶻,更須益幾兵。 儔言不須多益兵,唯大同兵少,得易定千人助之足矣。 」上皆從之。 詔河東、幽州、振武、天德各出大兵,移營稍前,以迫回鶻。 上聞太子少傅白居易名,欲相之,以問李德裕。 德裕素惡居易,乃言居易衰病,不任朝謁。 其從父弟左司員外郎敏中,辭學不減居易,且有器識。 甲辰,以敏中爲翰林學士。 李思忠請與契苾、沙陀、吐谷渾六千騎合勢擊回鶻。 乙巳,以銀州刺史何清朝、蔚州刺史契苾通分將河東蕃兵詣振武,受李思忠指揮。 通,何力之五世孫。 冬,十月,丁卯,立皇子峴爲益王,岐爲兗王。 黠戛斯遣將軍踏布合祖等至天德軍,言「先遣都呂施合等奉公主歸之大唐,至今無聲問,不知得達,或爲奸人所隔。 今出兵求索,上天入地,期於必得。 」又言「將徙就合羅川,居回鶻故國,兼已得安西、北庭達靼等五部落。 」十一月,辛卯朔,昭義節度使劉從諫上言,請出兵五千討回鶻,詔不許。 上遣使賜太和公主冬衣,命李德裕爲書賜公主,略曰:「先朝割愛降婚,義寧家園,謂回鶻必能禦侮,安靜塞垣。 今回鶻所爲,甚不循理,毎馬首南向,姑得不畏高祖、太宗之威靈! 欲侵擾邊疆,豈不思太皇太后慈愛! 爲其國母,足得指揮。 若回鶻不能稟命,則是棄絶姻好,今日已後,不得以姑爲詞! 」上幸涇陽校獵。 乙卯,諫議大夫高少逸、鄭朗於閣中諫曰:「陛下比來遊獵稍頻,出城太遠,侵星夜歸,萬機曠廢。 」上改容謝之。 少逸等出,上謂宰相曰:「本置諫官使之論事,朕欲時時聞之。 宰相皆賀。 己未,以少逸爲給事中,朗爲左諫議大夫。 劉沔、張仲武固稱盛寒未可進兵,請待歳首,李忠順獨請與李思忠俱進。 十二月,丙寅,李德裕奏請遣思忠進屯保大柵,從之。 丁卯,吐蕃遣其臣論普熱來告達磨贊普之喪,命將作少監李璟爲弔祭使。 劉沔奏移軍雲州。 李忠順奏擊回鶻,破之。 丙戌,立皇子嶧爲德王,嵯爲昌王。 初,吐蕃達磨贊普有佞幸之臣,以爲相。 達磨卒,無子,佞相立其妃絲林氏兄尚延力之子乞離胡爲贊普,才三歳,佞相與妃共製國事,吐蕃老臣數十人皆不得預政事。 首相結都那見乞離胡不拜,曰:「贊普宗族甚多,而立絲林氏子,國人誰服其令? 鬼神誰饗其祀? 國必亡矣! 比年災異之多,乃爲此也。 老夫無權,不得正其亂以報先贊普之德,有死而已! 」拔刀剺面,慟哭而出。 佞相殺之,滅其族,國人憤怒。 又不遣使詣唐求冊立。 洛門川討擊使論恐熱,性悍忍,多詐謀,乃屬其徒告之曰:「賊捨國族立絲林氏,專害忠良以脅眾臣,且無大唐冊命,何名贊普! 吾當與汝屬舉義兵,入誅絲林妃及用事者以正國家。 天道助順,功無不成。 」遂説三部落,得萬騎。 是歳,與青海節度使同盟舉兵,自稱國相。 至渭州,遇國相尚思羅屯薄寒山,恐熱擊之,思羅棄輜重西奔松州。 恐熱遂屠渭州。 思羅發蘇毘、吐谷渾、羊同等兵,合八萬,保洮水,焚橋拒之。 恐熱至,隔水語蘇毘等曰:「賊臣亂國,天遣我來誅之,汝曹奈何助逆! 我今已爲宰相,國內兵我皆得制之,汝不從,將滅汝部落! 」蘇毘等疑不戰,恐熱引驍騎涉水,蘇毘等皆降,思羅西走,追獲,殺之。 恐熱盡並其眾,合十餘萬,自渭州松州,所過殘滅,屍相枕藉。 category:資治通鑑
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)