1
貞元元年閏十二月,有司奏建社稷壇於上京。 大定七年七月,又奏建壇於中都。 社為制,其外四周為垣,南向開一神門,門三間。 內又四周為垣,東西南北各開一神門,門三間,各列二十四戟。 四隅連飾罘罳,無屋,于中稍南為壇位,令三方廣闊,一級四陛。 以五色土各飾其方,中央覆以黃土,其廣五丈,高五尺。 其主用白石,下廣二尺,剡其上,形如鐘,埋其半,壇南,栽栗以表之。 近西為稷壇,如社壇之制而無石主。 四濆門各五間,兩塾三門,門列十二戟。 濆有角樓,樓之面皆隨方色飾之。 饌幔四楹,在北濆門西,北向。 神廚在西濆門外,南向。 廨在南圍牆內,東西向。 有望祭堂三楹,在其北,雨則於是堂望拜。 堂之南北各為屋二楹,三獻及司徒致齋幕次也。 堂下南北相向有齋舍二十楹。 外門止一間,不施鴟尾。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
祭用春秋二仲月上戊日,樂用登歌,遣官行事。 太尉一,司徒一,已上奏差。 亞獻太常卿一,終獻光祿卿一,省差。 太常卿一,光祿卿一,郊社令一,學士院官一,請禦署祝版。 大樂令一,太官令二,監祭御史二,太常博士二,廩犧令一,奉禮郎一,協律郎二,司尊罍二,奉爵酒官一,太祝七,祝史四,盥洗官二,爵洗官二,執巾篚官四,齋郎四十八,贊者一,禮直官十,已上部差。 守衛十二人,各衣其方色,其服官給。 舉瘞四,衣皁,軍人內差,其衣自備。 前三日質明,行事官受誓戒於尚書省、御史台,太常寺引眾官就位,禮直官贊:「揖。 」對揖,訖,太尉誓曰:「某月某日上戊,祭於太社,各揚爾職。 不恭其事,國有常刑。 」讀訖,對拜,訖,退。 凡與祭官散齋二日,致齋一日,已齋而闕者通攝行事,仍習禮于社宮。 諸衛令率其屬,各以其方器服守衛社宮門。 大樂工人俱清齋一宿。 前三日,陳設局設祭官公卿已下次于齋房之內。 及設饌幔四于社宮西神門之外,門南,西向。 前二日,郊社令率其屬,掃除壇之上下。 大樂令設樂於壇上。 郊社令為瘞坎二於壬地,方深取足容物,南出陛。 又設望瘞位於坎之北,南向。 前一日,奉禮郎帥禮直官,設祭官分卿以下褥位於西神門之內道南,執事官于道北,每等異位,俱重行,東向,南上。 設御史位二於壇下,一在太社東北,西向,一在太稷西北,東向,博士各在其北。 設奉禮郎位於稷壇上西北,贊者一在北,東向。 設協律郎位二于壇上東北隅,俱西向。 設大樂令位於兩壇之間,南向。 設獻官褥位於逐壇上神座前。 設省牲位於西神門外。 設牲榜於當門,黝牲二居前,又黝牲二少退二牲皆用黝,北上。 設廩犧令位於牲東北,南向。 設諸太祝位於牲西,各當牲後,祝史陪其後,具東向。 設太常卿省牲位於前近南,北向。 又設御史位於太常卿之東,北向。 太常卿帥其屬,設酒樽之位。 太樽二、著樽二、犧樽二、山罍二在壇上北隅,南向。 象樽二、壺樽二、山罍二在壇下北陛之西,南向。 後土氏象樽二、著樽二、山罍二在太社酒樽之西,俱東南上。 設太稷、後稷酒樽於壇之上下,如太社、後土之儀。 設洗位二於社壇西北,南向。 罍在洗東,篚在洗西,北肆。 司樽罍篚冪者,各位於其後。 設玉帛之篚於壇上樽坫之所。 設四座,各籩十、豆十、簠二、簋二、鉶三、槃一、俎三、坫四,內籩一、豆一、簠一、簋一、俎三各設於饌幔內。 光祿卿率其屬,入實。 籩之實,魚鱐、乾棗、形鹽、鹿脯、榛實、乾裛、桃、菱、芡、栗,以序為次。 豆之實,芹菹、筍菹、葵菹、菁菹、韭菹、魚醢、兔醢、豚拍、鹿臡、醓醢以序為次。 鉶實以羹,加芼滑。 簠實以稻、粱、簋實以黍、稷、粱在稻前,稷在黍前。 太官令入實樽罍以酒,各一樽實以玄酒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
祭日未明五刻,郊社令升設太社太稷神座,各於壇上近南,北向。 設後土氏神座於太社神座之左,後稷氏神座於太稷神座之左,俱東向。 席皆以莞,加裀褥如幣之色。 神位版各於座首。 前一日,諸衛之屬禁斷行人。 郊社令與其屬,以樽坫罍洗篚冪入設于位,司樽罍奉禮郎及執事者升自太社壇西陛以俟。 其省牲器、視滌溉,並如郊廟儀。 祭日未明十刻,太官令率宰人以鸞刀割牲,祝史以豆取毛血,各置於饌所,以盤取血置神座前,遂烹牲。 未明三刻,諸祭官各服其服。 郊社令、太官令入實玉幣樽罍。 太官令帥進饌者實諸籩豆簠簋。 未明一刻,奉禮郎、贊者先入就位。 禮直官引光祿卿、御史、博士、諸太祝、祝史、司樽罍篚冪者入自西門,當太社壇北,重行南向東上立定,奉禮曰:「再拜。 」贊者承傳,御史以下皆再拜,訖,司樽罍篚冪者皆就位。 奉盤血祝史與太祝由西陛升壇,各於樽所立,祝史以俟瘞血,太祝以次取玉幣。 大樂令帥工人入。 禮直官各引祭官入,就位立定,奉禮曰:「眾官再拜。 」贊者曰:「在位者皆再拜。 」其先拜者不拜。 禮直官進太尉之左曰:「有司謹具,請行事。 」退復位。 禮直官引光祿卿就瘞血所,又引祝史奉盤血降自西陛,至瘞位,光祿卿瘞血,訖,復位。 祝史以盤還饌幔,以俟奉毛血豆。 奉禮曰:「眾官再拜。 」在位者皆再拜。 諸太祝取玉幣於篚,各立於尊所。 禮直官引太尉詣盥洗位。 協律郎跪,俯伏,舉麾,樂作太簇宮《正甯之曲》。 後盥洗同。 至洗位南向立,樂止。 搢笏,盥手、帨手訖,詣太社壇,樂作應鐘宮《嘉甯之曲》。 後升壇同。 升自北陛,樂止,南向立。 太祝以玉帛西向授太尉,太尉受玉帛。 禮神之玉奠於神前,瘞玉加於幣,配位不用玉。 玉用兩圭有邸。 盛以匣。 瘞玉以玉石為之。 帛用黑繒,長一丈八尺。 樂作太簇宮《嘉甯之曲》,太稷同。 禮直官引太尉進,南向跪奠於太社座前,俯伏,興。 引太尉少退,詣褥位南向再拜。 太祝以幣授太尉,太尉受幣,西向跪奠於後土神座前,俯伏,興。 禮直官引太尉少退,西向再拜,訖,樂止。 禮直官引太尉降自北陛,詣太稷壇,盥洗、升奠玉幣如太社後土之儀。 祝史奉毛血入,各由其陛升,毛血豆系別置一豆。 諸太祝迎取於壇上,俱進奠於神座前,祝史退立於樽所。 太尉既升奠玉幣,太官令出帥進饌者,奉饌陳於西門外。 禮直官引司徒出詣饌所,司徒奉太社之俎。 諸太祝既奠毛血,禮直官太官令引太社太稷之饌入自正門,配座之饌入自左闥。 饌初入門,樂作太簇宮《正甯之曲》,饌至陛,樂止。 祝史俱進徹毛血豆,降自西陛以出。 太社太稷之饌升自北陛,配座之饌升自西陛,諸太祝迎引於壇上,各於神座前設訖,禮直官引司徒已下降自西陛,樂作,復位,樂止。 諸太祝還樽所。 禮直官引太尉詣罍洗位,樂作,至位,樂止。 盥手、洗爵訖,禮直官引太尉詣太社壇,升自北陛,樂作,至太社酒樽所,樂止。 執樽者舉冪,執事者以爵授太尉,太尉執爵,太官令酌酒,訖,樂作太簇宮《阜甯之曲》。 太稷同。 太尉以爵授執事者。 禮直官引太尉詣太社神座前,執事者以爵授太尉,南向跪奠爵,訖,以爵授執事者,俯伏,興。 太尉少退,樂止。 讀祝官與捧祝官進於神座前右,西向跪讀祝,讀訖,讀祝官就一拜,各還樽所。 太尉拜訖,詣配位酒樽所。 執事者舉冪,執事者以爵授太尉,太尉執爵,太官令酌酒,訖,樂作太簇宮《昭甯之曲》。 太尉以爵授執事者。 禮直官引太尉進後土神座前,執事者以爵授太尉,西向跪奠爵,訖,以爵授執事者,俯伏,興。 太尉少退,樂止。 讀祝如上儀。 太尉再拜,訖,禮直官引太尉降自北陛,樂作,至罍洗位,樂止。 盥手、洗爵訖,禮直官引太尉詣太稷壇,升自北陛,並如太社後土之儀,樂曲同。 訖,禮直官引太尉還本位。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
亞、終獻,盥洗升獻並如太尉之儀。 禮直官引終獻降復位,樂止。 太祝各進徹豆,樂作應鐘宮《娛甯之曲》,還樽所,樂止。 徹者籩豆各一,少移於故處。 奉禮曰:「賜胙。 」贊者曰:「眾官再拜。 」在位者皆再拜。 禮直官進太尉之右,請就望瘞位,御史博士從,南向立。 於眾官將拜之前,太祝執篚進於神座前取玉幣,齋郎以俎載牲體、稷黍飯、爵酒體謂牲之左髀,各由其陛降壇,以玉幣饌物置於坎,訖,奉禮曰:「可瘞。 」坎東西二人置土半坎,訖,禮直官進太尉之左曰:「禮畢。 」遂引太尉出,祭官以下以次出。 禮直官引御史博士以下俱複執事位,立定。 奉禮曰:「再拜。 」御史以下皆再拜,訖,出。 工人以次出。 祝版燔於齋坊。 光祿卿以胙奉進,御史就位展視,光祿卿望闕再拜,乃退。 其州郡祭享,一遵唐、宋舊儀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
風雨雷師
(No translation available)
6
明昌五年,禮官言:「國之大事,莫重於祭。 王者奉神靈,祈福祐,皆為民也。 我國家自祖廟禘祫五享外,惟社稷、嶽鎮海瀆定為常祀,而天地日月風雨雷師其禮尚闕,宜詔有司講定儀注以聞。 」尚書省奏:「天地日月,或親祀或令有司攝事。 若風雨雷師乃中祀,合令有司攝之。 且又州縣之所通祀者也,合先舉行。 」制可。 乃為壇于景豐門外東南,闕之巽地,歲以立春後醜日,以祀風師。 牲、幣、進熟,如中祀儀。 又為壇於端禮門外西南,闕之坤地,以立夏後申日以祀雨師,其儀如中祀,羊豕各一。 是日,祭雷師於位下,禮同小祀,一獻,羊一,無豕。 其祝稱:「天子謹遣臣某」雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
嶽鎮海瀆
(No translation available)
8
大定四年,禮官言:「嶽鎮海瀆,當以五郊迎氣日祭之。 」詔依典禮以四立、土王日就本廟致祭,其在他界者遙祀。 立春,祭東嶽於泰安州、東鎮於益都府、東海於萊州、東瀆大淮于唐州。 立夏,望祭南嶽衡山、南鎮會稽山于河南府,南海、南瀆大江於萊州。 季夏土王日,祭中嶽于河南府、中鎮霍山於平陽府。 立秋,祭西嶽華山于華州、西鎮吳山於隴州,望祭西海、西瀆於河中府。 立冬,祭北嶽恆山於定州、北鎮醫巫閭山于廣寧府,望祭北海、北瀆大濟于孟州。 其封爵並仍唐、宋之舊。 明昌間,從沂山道士楊道全請,封沂山為東安王,吳山為成德王,霍山為應靈王,會稽山為永興王,醫巫閭山為廣甯王,淮為長源王,江為會源王,河為顯聖靈源王,濟為清源王。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
每歲遣使奉禦署祝版奩薌,乘驛詣所在,率郡邑長貳官行事。 禮用三獻。 讀祝官一、捧祝官二。 盥洗官二、爵洗官二、奉爵官一、司尊彝一、禮直官四,以州府司吏充。 前三日,應行事執事官散齋二日,治事如故,宿於正寢,如常儀,前二日,有司設行事執事官次於廟門外。 掌廟者掃除廟之內外。 前一日,有司牽牲詣祠所,享官以下常服閱饌物,視牲充腯。 享日醜前五刻,執事者設祝版於神位之右,置於玷,及以血豆設於饌所。 次設祭器,皆藉以席,掌饌者實之。 左十籩為三行,以右為上,實以乾裛、乾棗、形鹽、魚鱐、鹿脯、榛實、乾桃、菱、芡、栗。 右十豆為三行,以左為上,實以芹菹、筍菹、韭菹、葵菹、菁菹、魚醢、兔醢、豚拍。 鹿臡、醓醢。 左簠二,實以粱、稻。 右簋二,實以稷、黍。 俎二,實以牲體。 次設犧樽二、象樽二,在堂上東南隅,北向西上。 犧樽在前,實以法酒。 犧樽,初獻官酌。 象樽,亞、終獻酌。 又設太樽一、山樽一,在神位前,設而不酌。 有司設燭於神位前。 洗二,在東階之下,直東霤北向,罍在洗東,加勺。 篚在洗西,南肆,實以巾。 執罍篚者位於其後。 又設揖位於廟門外,初獻在西,東向,亞、終及祝在東,南向,北上。 開瘞坎於廟內廷之壬地。 享日醜前五刻,執事官各就次。 掌饌者帥其屬,實饌具畢。 凡祭官各服其服,與執事官行止皆贊者引,點視陳設訖,退就次。 引初獻以下詣廟南門外揖位,立定,贊禮者贊:「揖。 」次引祝升堂就位立。 次引初獻詣盥洗位北向立,搢笏、盥手、帨手、執笏,詣爵洗位北向立,搢笏,洗爵,以爵授執事者,執笏,升堂,詣酌樽所西向立。 執事者以爵授初獻。 初獻搢笏執爵,執樽者舉冪,執事者酌酒。 初獻以爵授執事者,執笏,詣神位前北向立,搢笏,跪,執事者以爵授初獻。 初獻執爵三祭酒,奠爵訖,執笏,俯伏,興,少立。 次引祝詣神位前東向立。 搢笏,跪,讀祝,訖,執笏、興、退復位。 初獻再拜,贊禮者引初獻復位。 次引亞獻酌獻,並如初獻之儀,次引終獻,並如亞獻之儀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
贊者引初獻官詣神位前北向立,執事者以爵酌清酒,進初獻之右,初獻跪,祭酒,啐酒,奠爵。 執事者以俎進,減神座前胙肉前腳第二節,共置一俎上,以授初獻,初獻以授執事者。 初獻取爵,遂飲,卒爵,執事者進受爵,複於坫。 初獻興,再拜,贊者引初獻復位。 贊者曰:「再拜。 」已飲福、受胙者不拜。 亞獻官以下皆再拜,拜訖,次引初獻已下就望瘞位,以饌物置於坎,東西廂各二人,贊者曰:「可瘞。 」置土關坎,又曰:「禮畢。 」遂引初獻官已下出。 祝與執樽罍篚冪者俱復位立定,贊者曰:「再拜。 」再拜訖,遂出。 祝版燔於齋所。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)