1
列傳第六○歡都子謀演冶訶子阿魯補骨赧訛古乃蒲查
(No translation available)
2
歡都,完顏部人。 祖石魯,與昭祖同時同部同名,交相得,誓曰:「生則同川居,死則同穀葬。 」土人呼昭祖為勇石魯,呼石魯為賢石魯。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
初,烏薩紮部有美女名罷敵悔,青嶺東混同江蜀束水人掠而去,生二女,長曰達回,幼曰滓賽。 昭祖與石魯謀取之,遂偕至嶺右,炷火於箭端而射。 蜀束水人怪之,皆走險阻,久之,無所複見,卻還所居。 昭祖及石魯以眾至,攻取其貲產,虜二女子以歸。 昭祖納其一,賢石魯納其一,皆以為妾。 是時,諸部不肯用條教,昭祖耀武於青嶺、白山,入于蘇濱、耶懶之地,賢石魯佐之也。 其後別去。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
至景祖時,石魯之子劾孫舉部來歸,居於安出虎水源胡凱山南。 胡凱山者,所謂和陵之地是也。
(No translation available) (No translation available)
5
歡都,劾孫子。 世祖初,襲節度使。 而跋黑以屬尊,蓄異謀,不可制。 諸部不肯受約束,相繼為變。 歡都入與謀議,出臨戰陣,未嘗去左右。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
斡勒部人杯乃,自景祖時與其兄弟俱居安出虎水之北,及烏春作難,杯乃將與烏春合,間誘斡魯紺出水居人與之相結,欲先除去歡都。 會其家被火,陰約隸人不歌束,詭稱放火乃歡都、胡土二人,使注都來謂世祖曰:「不歌束來告曰'前日之火,歡都等縱之'。 若不棄舊好,其執縱火之人以來。 」世祖疑之。 石盧斡勒勃堇曰:「杯乃兄弟也,豈以一二人之故,而與兄弟構怨乎。 彼自取之,又將尤誰,不如與之便。 」歡都被甲執戟而起曰:「彼為亂之人也,若取太師兄弟,則亦與之乎。 今取我輩,我輩決不可往,若必用戰,當盡力致死。 」穆宗曰:「壯哉歡都,以我所見,正如此爾。 」贈歡都以馬,曰:「戰則乘此。 」眾皆稱善。 世祖乃往見杯乃,隔鱉刺水而與之言曰:「不歌束既告縱火由歡都等,謹當如約。 當先遣不歌束來。 」不歌束至,世祖于馬前殺之,使杯乃見之。 既而聞之,放火者杯乃家人阿出胡山也,杯乃欲開此釁,故以誣歡都雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
臘醅、麻產與世祖遇于野鵲水。 日已曛,惟從五六十騎,歡都入敵陣鏖擊之,左右出入者數四,世祖中創乃止。 烏春、窩謀罕據活刺渾水,世祖既許之降,遂還軍。 於是騷臘勃堇、富者撻懶歡勝負不助軍,而騷臘、撻懶先曾與臘醅、麻產合,世祖欲因軍還而遂滅之,馳馬前進。 撻懶者,貞惠皇后之弟也。 歡都下馬執轡而諫曰:「獨不念愛弟蒲陽溫與弟婦乎。 」世祖感其言,遂止。 蒲陽溫者,漢語雲幼弟也。 世祖母弟中穆宗最少,故雲然。 穆宗德歡都言,後以撻懶女曷羅哂妻其子谷神。 太祖追麻產,歡都射中其首,遂獲之。 遼人命穆宗、太祖、辭不失、歡都俱為詳穩。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
斡善、斡脫以姑裏甸兵來歸,使斜缽勃堇撫定之。 蒲察部故石、拔石等,誘其眾入城,陷三百餘人。 歡都為都統,往治斜缽失軍之狀,盡解斜缽所將軍、大破烏春、窩謀罕於斜堆,擒故石、拔石。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
初,耶悔水納喝部撒八之弟曰阿注阿,與人爭部族官,不得直,來歸穆宗。 阿注阿之甥曰三濱、曰撒達。 辭不失破烏春窩謀罕城,獲三濱、撒達,並獲其母,以為次室,撫其二子。 撒達告阿注阿必為變,不信而殺之。 撒達臨刑歎曰:「後必知之。 」至是,阿注阿果為變。 因穆宗晨出獵,糾率七八人操兵入宅,奪據寢門,劫貞惠皇后及家人等。 歡都入見阿注阿曰:「汝輩所謀之事奈何。 閨門眷屬豈足劫質,徒使之驚恐耳。 汝固識我,盍以我為質也。 」再三言之,阿注阿從之,貞惠皇后乃得解,而質歡都。 而撒改、辭不失使人告急於獵所。 穆宗亦心動,罷獵。 中途逢告者,日午至,阿注阿謂穆宗曰:「可使系案女直知名官僚相結,送我兄弟親屬由咸州路入遼國,庫金廄馬與我勿惜,歡都亦當送我至遼境,然後還。 」而耍穆宗盟,穆宗皆從之。 遂執歡都及阿魯太彎、阿魯不太彎等七人,以衣裾相結,與阿注阿俱行,至遼境,乃釋歡都。 歡都至濟州,實黃龍府,使人馳驛要遮阿注阿黨屬,惟縱其親人使去。 遂殺三濱並其母,具報於遼,乞還阿注阿,遼人流之曷堇城。 其後,阿注阿懷思鄉土,亡歸,附於系案女直,因亂其官僚之室,捕之,不伏,乃見殺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
穆宗襲位之初,諸父之子習烈、斜缽及諸兄有異言,曰:「君相之位,皆渠輩為之,奈何? 」歡都曰:「汝輩若紛爭,則吾必不默默但已。 」眾聞之遂帖然,自是不復有異言者。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
歡都事四君,出入四十年,征伐之際遇敵則先戰,廣廷大議多用其謀。 世祖嘗曰:「吾有歡都,則何事不成。 」肅宗時,委任冠於近僚。 穆宗嗣位,凡圖遼事皆專委之。 康宗以為父叔舊人,尤加敬禮,多所補益。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
康宗十一年癸巳二月,得疾,避疾于米里每水,薨,年六十三。 喪歸,康宗親迓于路,送至其家,親視葬事。 天會十五年,追贈儀同三司、代國公。 明昌五年,贈開府儀同三司,諡曰忠敏。 子穀神、謀演。 穀神別有傳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
子謀演
(No translation available)
14
謀演,當阿注阿之難,從歡都代為質。 後與宗峻俱侍太祖,宗峻坐謀演上,上怒,命坐其下。 孛堇老孛論、拔合汝、轄拔速三人爭千戶,上曰:「汝輩能如歡都父子有勞于國者乎。 」乃命謀演為千戶,三人者皆隸焉,其眷顧如此。 天輔五年十二月卒,天會十五年贈太子少傅。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
冶訶系出景祖,居神隱水完顏部,為其部勃堇。 與同部人把裏勃堇,斡泯水蒲察部胡都化勃堇、廝都勃堇,泰神忒保水完顏部安團勃堇,統門水溫蒂痕部活裏蓋勃堇,俱來歸,金之為國,自此益大。
(No translation available) (No translation available)
16
肅宗拒桓赧已再失利,世祖命歡都、冶訶,以本部謀克之兵助之。 冶訶與歡都常在世祖左右,居則與謀議,出則泣行陣,未嘗不在其間。
(No translation available) (No translation available)
17
天會十五年,贈銀青光祿大夫。 明昌五年,贈特進,諡忠濟,與代國公歡都、特進劾者、開府儀同三司盆納、儀同三司拔達,俱配享世祖廟廷。
(No translation available) (No translation available)
18
冶訶子阿魯補、骨赧、訛古乃、散荅。 散荅子蒲查。
(No translation available) (No translation available)
19
子阿魯補
(No translation available)
20
阿魯補,冶訶之子。 為人魁偉多智略,勇於戰。 未冠從軍,下咸州、東京。 遼人來取海州,從勃堇麻吉往援,道遇重敵,力戰,斬首千級。 從斡魯古攻豪、懿州,以十餘騎破敵七百,進襲遼主。 阿魯補徇北地,招降營帳二十四,民戶數千。 時已下西京,闍母攻應州未下,退營於州北十餘裏,夜遣阿魯補率兵四百伺敵,城中果出兵三千平襲,阿魯補道與之遇,斬首百余,獲馬六十。 後遼兵三萬出馬邑之境,以千兵擊之,斬其將於陣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
天會初,宋王宗望討張覺于平州,聞應州有兵萬餘來援,遣阿魯補與阿裏帶迎擊之,斬馘數千而還。 複從其兄虞劃,率兵三千攻乾州,虞劃道病卒,代領其眾,至乾州,降其軍及營帳三十,獲印四十,與僕虺攻下義州。
(No translation available) (No translation available)
22
宗望伐宋,與郭藥師戰于白河。 宗望命阿魯補以二謀克先登,奮戰,賞賚特異。 至汴,破淮南援兵,斬其二將。 大軍退次孟陽。 姚平仲夜以重兵來襲,阿魯補適當其中,力戰敗之。 既還,聞大名、開德合兵十余萬來爭河。 至河上,知去敵尚遠,乃以輕兵夜發,詰旦至衛縣,遇敵,斬首數千級,餘皆潰去。 師次邢州,滹沱橋已焚,阿魯補先以偏師營于水上,比軍至而橋成。 宗望嘉其功,出真定庫物賞之,為長勝軍千戶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
及再伐宋,從宗望破敵于井陘,遂下欒城。 師自大名濟河,阿魯補屯於洺州之境。 時康王留相州,大名府以兵來攻我營,阿魯補乘夜以騎二百潛出其後,反擊敗之。 居數日,敵複來,蘇統制以兵二萬先至,阿魯補乘其未集,以三百騎出戰,大敗其眾,生擒蘇統制,殺之。 大軍既克汴京,攻洺州,敗大名救兵,遂下洺州。 從撻懶文攻恩州還,洺人複叛,阿魯補先至城下,城中出兵來戰,敗之,執其守佐,,遂與蒲魯懽取信德軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
梁王宗弼取開德,阿魯補以步兵五千赴之。 大名境內多盜,命阿魯補留屯其地。 賊犯莘縣,聞阿魯補至,即潰去,追襲一晝夜,至館陶及之,皆俘以歸。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
從宗弼襲康王,即渡淮,阿魯補以兵四千留和州,總督江、淮間戍將,以討未附郡縣。 遂攻下太平州,隳其城。 廬州叛,以偏師討之,敗其騎六千,擒三校。 明日複破敵二萬於慎縣,斬首五百。 張永合步騎數萬來戰,阿魯補兵止二千,敵圍之,阿魯補潰圍力戰,竟敗之,追殺四十裏,獲馬三百而還。 再攻廬州,與迪古不敗敵萬眾於拓皋,至廬州,騎兵五百出戰,敗之,斬其二校。 師還。 宗弼趨陝西,道聞大名複叛,遣阿魯補經略之,獨與譯者至城下,招之,大名果降。 翌日,下令民間兵器,悉上送官,於是吏民按堵如故。 為大名開德路都統。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
齊國建,阿魯補屯兵於汴城外。 天會十五年,詔廢齊國,已執劉麟,阿魯補先入汴京備變。 明年,除歸德尹。 割河南地與宋,入為燕京內省使。 宗弼複河南,阿魯補先濟河,撫定諸郡,再為歸德尹、河南路都統。 宋兵來取河南地,宗弼召阿魯補,與許州韓常、潁州大臭、陳州赤盞暉、皆會于汴,阿魯補以敵在近,獨不赴。 而宋將岳飛、劉光世等,果乘間襲取許潁三州,旁郡皆回應。 其兵犯歸德者,阿魯補連擊敗之,複取亳、宿等州,河南平,阿魯補功最。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
皇統五年,為行台參知政事,授世襲猛安,兼合紮謀克。 改元帥右監軍,婆速路統軍,歸德軍節度使,累階儀同三司。
(No translation available) (No translation available)
28
其在汴時,嘗取官舍材木,構私第於恩州,至是事覺,法當「議勳」「議親」。 海陵嘗在軍中,惡阿魯補,詔曰:「若論勳勞,更有過於此者。 況官至一品,足以酬之。 國家立法,貴賤一也,豈以親貴而有異也。 」遂論死。 年五十五。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
阿魯補以將家子從征伐,屢立功,曆官有惠愛,得民心。 及死,人皆惜之。 大定三年,贈儀同三司,詔以其子為右衛將軍,襲猛安及親管謀克,賜銀五百兩、重彩二十端、絹三百匹。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
子骨赧
(No translation available)
31
骨赧,冶訶子,善騎射,有材幹。 從討桓赧散達、烏春、窩謀罕、留可之叛,皆有功。 從太祖伐遼,骨赧從軍戰甯江州出河店,破遼主親軍,皆以力戰受賞,襲其父謀克。 領秦王宗翰千戶,攻下中、西兩京。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
宗翰伐宋,圍太原未下,宗翰還西京,骨赧以右翼軍佐銀術可守太原。 是時汾州、團柏、榆次、嵐、憲、潞皆有兵來援,骨赧凡四戰,皆破之。 大軍團汴,骨赧引萬戶軍,屢敗其援兵。 憲、潞等州複叛,骨赧引兵複取之,並收撫保德、火山而還。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
後領軍鎮夏邊,在職十二年。 天會八年,授世襲猛安。 天眷初,為天德軍節度使,致仕。 累遷開府儀同三司,卒,年八十五。 子喜哥襲猛安,加宣武將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
子訛古乃
(No translation available)
35
訛古乃,冶訶子,姿質魁偉。 年十四,隸秦王宗翰軍中,常領兵行前為偵候。 及大軍襲遼主,訛古乃以甲騎六十,追遼招討徒山,獲之,又以七騎追獲遼公主牙不裏以獻。 有軍來為遼援,方臨陣,中有躍馬而出者,軍帥謂之曰:「爾能為我取此乎? 」訛古乃曰:「諾。 」果生擒而還,問其名,曰同瓜,蓋北部中之勇者也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
訛古乃善馳驛,日能千里。 及伐宋,屢遣將命以行。 天會八年,從秦王在燕,聞余睹反于西北,秦王令訛古乃馳驛以往,訛古乃黎明走天德,及至,日未曛也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
皇統元年,以功授甯遠大將軍,迭刺唐古部節度使。 五年,授千戶。 六年,遷西北路招討使。 九年,再遷天德尹、西南路招討使。 天德二年,召見。 四年,遷臨洮尹,加金紫光祿大夫。 卒官,年五十三。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
子蒲查
(No translation available)
39
蒲查,自上京梅堅河徙屯天德。 初為元帥府紮也,使于四方稱職,按事能得其實,領猛安。 皇統間,除同知開遠軍節度使,斥候嚴整,邊境無事。 正隆初,為中都路兵馬判官。 是時,京畿多盜,蒲查捕得大盜四十余人,百姓稍安。 改安化軍節度副使。 大定二年,領行軍萬戶,充邳州刺史、知軍事,領本州萬戶,管所屯九猛安軍,昌武軍節度使,山東副都統。 撒改南征,元帥府以蒲查行副統事。 入為太子少詹事,再遷開遠軍節度使,襲伯父骨赧猛安,曆婆速路兵馬都總管,西北路招討使,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
蒲查性廉潔忠直,臨事能斷,凡被任使,無不稱雲。
(No translation available)
41
贊曰:賢石魯與昭祖為友,歡都事景祖、世祖為之臣。 蓋金自景祖始大,諸部君臣之分始定,故傳異姓之臣,以歡都為首。 冶訶雖宗室,與歡都同功,故列敘焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)