1
古之宦者皆出於刑人,刑余不可列於士庶,故掌宮寺之事,謂之「婦寺」焉。 東漢以來,宦者養子以繼世。 唐世,繼者皆為閹人,其初進也,性多巧慧便僻、善固恩寵,及其得志,黨比糾結不可制。 東漢以宦者亡,唐又甚焉。 世儒論宦者之害,如毒藥猛虎之不可拯也。 金法置近侍局,嘗與政事,而宦者少與焉。 惟海陵時有梁珫,章宗時有梁道、李新喜幹政,二君為所誤多矣。 世傳梁道勸章宗納李妃後宮,金史不載梁道始末,弗得而論次之。 惟宋珪、潘守恆頗能諷諫宣、哀,時有裨益,蓋傭之佼佼、鐵之錚錚者也。 作《宦者傳》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
梁珫,本大抃家奴,隨元妃入宮,以閹豎事海陵。 珫性便佞,善迎合,特見寵信,舊制,宦者惟掌掖廷宮闈之事。 天德三年,始以王光道為內藏庫使,衛愈、梁安仁皆以宦官領內藏。 海陵謂光道等曰:「人言宦者不可用,朕以為不然。 後唐莊宗委張承業以軍,竟立大功,此中豈無人乎。 卿等宜悉此意。 帑藏之物皆出民力,費十致一,當糾察奸弊,犯者必罰無赦。 」宦者始與政事,而珫委任尤甚,累官近侍局使。 及營建南京宮室,海陵數數使珫往視工役。 是時,一殿之費已不可勝計,珫或言其未善,即盡撒去。 雖丞相張浩亦曲意事之,與之均禮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
海陵欲伐宋,珫因極言宋劉貴妃絕色傾國。 海陵大喜,及南征將行,命縣君高師姑兒貯衾褥之新潔者俟得劉貴妃用之。 議者言珫與宋通謀,勸帝伐宋,征天下兵以疲弊中國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
海陵至和州,聞珫與宋人交通有狀,謂珫曰:「聞汝與宋國交通,傳泄事情。 汝本奴隸,朕拔擢至此,乃敢爾耶。 若至江南詢得實跡,殺汝亦未晚也。 」又謂校書郎田與信曰:「爾面目亦可疑,必與珫同謀者。 」皆命執於軍中。 海陵遇弑,珫、與信皆為亂軍所殺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
宋珪,本名乞奴,燕人也。 為內侍殿頭。 宣宗嘗以元夕欲觀燈戲,命乞奴監作,乞奴誶語雲:「社稷棄之中都,南京作燈戲有何看耶。 」宣宗微聞之,杖之二十,既而悔之,有旨宣諭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
哀宗放鷂後苑,鷂逸去,敕近侍追訪之,市中一農民臂此鷂,近侍不敢言宮中所逸者,百方索之,農民不與,與之物直,僅乃得。 事聞,哀宗欲送其人於有司,乞奴從旁諫曰:「貴畜賤人,豈可宣示四方。 」哀宗惡其大訐,又仗之,尋亦悔,賜物慰遣之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
及哀宗至歸德,馬軍元帥蒲察官奴為變,殺左丞李蹊、參政石盞女魯歡以下從官三百餘人。 倉皇之際,哀宗不得已,以官奴權參知政事,既為所制,含恨欲誅之未能也。 及官奴往亳州,珪陰與奉禦吾古孫愛實、納蘭忔答,護衛女奚烈完出、范陳僧、王山兒等謀誅之。 官奴自亳還,哀宗禦臨漪亭,召參政張天綱及官奴議事。 官奴入見,珪等即從旁殺之,及其党阿裏合、白進、習顯。 及蔡城破,哀宗自縊于幽蘭軒,珪與完顏斜烈、焦春和等皆從死。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
潘守恆
(No translation available)
9
有潘守恆者亦內侍也,素稱知書,南遷後規益甚多。 及哀宗自蒲城走歸德,道次民家,守恆進櫛,曰:「願陛下還宮之日無忘此草廬中,更加儉素,以濟大業。 」上聞其言,淒惋咨嗟久之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
太史公敘九流,述《日者》、《龜策》、《扁鵲倉公列傳》。 劉歆校中秘書,以術數、方伎載之《七略》。 後世史官作《方伎傳》,蓋祖其意焉。 或曰《素問》、《內經》言天道消長、氣運贏縮,假醫術,托岐黃,以傳其秘奧耳。 秦人至以《周易》列之卜筮,斯豈易言哉! 第古之為術,以吉凶導人而為善,後世術者,或以休咎導人為不善,古之為醫,以活人為功,後世醫者,或因以為利而誤殺人。 故為政於天下,雖方伎之事,亦必慎其所職掌,而務旌別其賢否焉。 金世,如武禎、武亢之信而不誣,劉完素、張元素之治療通變,學其術者皆師尊之,不可不記雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
劉完素
(No translation available)
12
劉完素,字守真,河間人。 嘗遇異人陳先生,以酒飲守真,大醉,及寤洞達醫術,若有授之者。 乃撰《運氣要旨論》、《精要宣明論》,慮庸醫或出妄說,又著《素問玄機原病式》,特舉二百八十八字,注二萬餘言。 然好用涼劑,以降心火、益腎水為主。 自號「通元處士」雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
張從正
(No translation available)
14
張從正,字子和,睢州考城人。 精於醫,貫穿《難》、《素》之學,其法宗劉守真,用藥多寒涼,然起疾救死多取效。 古醫書有《汗下吐法》,亦有不當汗者汗之則死,不當下者下之則死,不當吐者吐之則死,各有經絡脈理,世傳黃帝、岐伯所為書也。 從正用之最精,號「張子和汗下吐法」。 妄庸淺術習其方劑,不知察脈原病,往往殺人,此庸醫所以失其傳之過也。 其所著有「六門、二法」之目,存於世雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
李慶嗣
(No translation available)
16
李慶嗣,洺人。 少舉進士不第,棄而學醫,讀《素問》諸書,洞曉其義。 天德間,歲大疫,廣平尤甚,貧者往往闔門臥病。 廣嗣攜藥與米分遺之,全活者眾。 慶嗣年八十餘,無疾而終。 所著《傷寒纂類》四卷、《改證活人書》三卷、《傷寒論》三卷、《針經》一卷,傳於世。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
紀天錫
(No translation available)
18
紀天錫,字齊卿,泰安人。 早棄進士業,學醫,精於其技,遂以醫名世。 集注《難經》五卷,大定十五年上其書,授醫學博士。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
張元素
(No translation available)
20
張元素,字潔古,易州人。 八歲試童子舉。 二十七試經義進士,犯廟諱下第。 乃去學醫,無所知名,夜夢有人用大斧長鑿鑿心開竅,納書數卷於其中,自是洞徹其術。 河間劉完素病傷寒八日,頭痛脈緊,嘔逆不食,不和所為。 元素往候,完素面壁不顧,元素曰:「何見待之卑如此哉。 」既為診脈,謂之曰脈病云云,曰:「然。 」「初服某藥,用某味乎? 」曰:「然。 」元素曰:「子誤矣。 某味性寒,下降走太陰,陽亡汗不能出。 今脈如此,當服某藥則效矣。 」完素大服,如其言遂愈,元素自此顯名。 平素治病不用古方,其說曰:「運氣不齊,古今異軌,古方新病不相能也。 」自為家法雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
馬貴中
(No translation available)
22
馬貴中,天德中,為司天提點。 與校書郎高守元奏天象災異忤旨,海陵皆杖之,黜貴中為大同府判官。 久之,遷司天監。 正隆三年三月辛酉朔,日當食。 是日,候之不食,海陵謂貴中曰:「自今凡遇日食皆面奏,不須頒示內外。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
海陵伐宋,問曰:「朕欲自將伐宋,天道何如? 」貴中對曰:「去年十月甲戌,熒惑順入太微,至屏星,留、退、西出。 《占書》,熒惑常以十月入太微庭,受制出伺無道之國。 十二月,太白晝見經天,占為兵喪、為不臣、為更主,又主有兵兵罷、無兵兵起。 」鎮戎軍地震大風,海陵以問,貴中對曰:「伏陰逼陽,所以震也。 」又問曰:「當震,大風何也? 」對曰:「土失其性則地震,風為號令,人君命令嚴急,則有烈風及物之災。 」六年二月甲辰朔,日有暈珥戴背,海陵問:「近日天道何如? 」貴中對曰:「前年八月二十九日,太白入太微右掖門,九月二日,至端門,九日,至左掖門出,並曆左右執法。 太微為天子南宮,太白兵將之象,其占,兵入天子之廷。 」海陵曰:「今將征伐而兵將出入太微,正其事也。 」貴中又曰; 「當端門而出,其占為受制,曆左右執法為受事,此當有出使者,或為兵,或為賊。 」海陵曰:「兵興之際,小盜固不能無也。 」及被害於揚州,貴中之言皆驗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
大定八年,世宗擊球于常武殿,貴中上疏諫曰:「陛下為天下主,守宗廟社稷之重,圍獵擊球皆危事也。 前日皇太子墜馬,可以為戒,臣願一切罷之。 」上曰:「祖宗以武定天下,豈以承平遽忘之邪。 皇統嘗罷此事,當時之人皆以為非,朕所親見,故示天下以習武耳。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
十年十一月,皇太子生日,世宗宴百官於東宮。 上飲歡甚,貴中被酒,前跪欲言事,錯亂失次,上不之罪,但令扶出。
(No translation available) (No translation available)
26
武禎,宿州臨渙人。 祖官太史,靖康後業農,後畫界屬金。 禎深數學。 貞祐間,行樞密院僕散安貞聞其名,召至徐州,以上客禮之,每出師必資焉。 其占如響。 正大初,征至汴京,待詔東華門。 其友王鉉問禎曰:「朝廷若問國祚修短,子何以對? 」禎曰:「當以實告之,但更言周過其曆,秦不及期,亦在修德耳。 」時久旱祈禱不應,朝廷為憂,禎忽謂鉉曰:「足下今日早歸,恐為雨阻。 」鉉曰:「萬里無雲,赤日如此,安得有雨? 」禎笑曰:「若是,則天不誠也。 天何嘗不誠。 」既而東南有雲氣,須臾蔽天,平地雨注二尺,眾皆驚歎。 尋除司天臺管勾。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
子亢
(No translation available)
28
子亢,寡言笑,不妄交。 嘗與一學生終日相對,握籌布畫,目炯炯若有所營,見者莫測也。 哀宗至蔡州,右丞完顏仲德薦其術。 召至,屏人與語,大悅,除司天長行,賞賚甚厚。 上書曰:「比者有星變于周、楚之分,彗星起於大角西,掃軫之左軸,蓋除舊佈新之象。 」又言:「鄭、楚、週三分野當赤地千里,兵凶大起,王者不可居也。 」又曰:「蔡城有兵喪之兆,楚有亡國之征,三軍苦戰於西垣前後有日矣。 城壁傾頹,內無見糧,外無應兵,君臣數盡之年也。 」聞者悚然奪氣,哀宗惟嗟歎良久,不以此罪。 性頗倨傲,朝士以此非之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
天興二年九月,蔡州被圍,亢奏曰:「十二月三日必攻城。 」及期果然。 末帝問曰:「解圍當在何日? 」對曰:「明年正月十三日,城下無一人一騎矣。 」帝不知其由,乃喜圍解有期,日但密計糧草,使可給至其日不闕者。 明年甲午正月十日,蔡州破,十三日,大元兵退。 是日,亢赴水死雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
李懋,不知何許人。 有異術。 正大間,遊京兆,行省完顏合達愛其術,與俱至汴京,薦于哀宗。 遣近侍密問國運否泰,言無忌避。 居之繁台寺,朝士日走問之,或能道隱事及吉凶之變,人以為神。 帝惡其言太泄,遣使者殺之。 使者乃持酒肴入寺,懋出迎,笑曰:「是矣。 」使者曰:「何謂也? 」懋曰:「我數當盡今日,尚複何言。 」遂索酒,痛飲就死。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
胡德新
(No translation available)
32
胡德新,河北士族也。 寓居南陽,往來宛、葉間,嗜酒落魄不羈,言禍福有奇驗。 正大七年夏,與燕人王鉉邂逅於葉縣村落中。 與鉉初不相識,坐中謬以兵官對,胡曰:「此公在吾法中當登科甲,何以謂之兵官。 」眾愕然,遂以實告。 二人相得甚歡,即命家人具雞酒以待,酒酣、舉大白相屬曰:「君此去事業甚遠,不必置問。 某有所見,久不敢對人言,今欲告子。 」遂邀至野田,密謂曰:「某自去年來,行宛、葉道中,見往來者十且八九有死氣。 今春至陳、許間,見其人亦有大半當死者。 若吾目可用,則時事可知矣。 」鉉驚問應驗遲速,曰:「不過歲月間耳,某亦不逃此厄,請密志之。 」明年,大元兵由金、房入,取峭石灘渡漢,所過廬舍蕭然,胡亦舉家及難,其精驗如此。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)