1
西突厥本與北突厥同祖。 初,木桿與沙缽略可汗有隙,因分為二。 其國即烏孫之故地,東至突厥國,西至雷翥海,南至疏勒,北至瀚海,在長安北七千里。 自焉耆國西北七日行,至其南庭; 又正北八日行,至其北庭。 鐵勒、龜茲及西域諸胡國,皆歸附之。 其人雜有都陸及弩失畢、歌邏祿、處月、處密,伊吾等諸種。 風俗大抵與突厥同,唯言語微差。 其官有葉護,有特勒,常以可汗子弟及宗族為之; 又有乙斤、屈利啜、閻洪達、頡利發、吐屯、俟斤等官,皆代襲其位。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
處羅可汗,隋煬帝大業中與其弟闕達設及特勒大奈入朝。 仍從煬帝征高麗,賜號為曷薩那可汗。 遇江都之亂,從宇文化及至河北。 化及敗,歸長安,高祖為之降榻,引與同坐,封歸義郡王。 獻大珠於高祖。 高祖勞之曰:「珠信為寶,朕所重者赤心,珠無所用。 」竟不受之。 先與始畢有隙,及在京師,始畢遣使請殺之,高祖不許。 群臣諫曰:「今若不與,則是存一人而失一國也,後必為患。 」太宗曰:「人窮來歸我,殺之不義。 」驟諫於高祖,由是遲回者久之。 不得已,乃引曷薩那於內殿,與之縱酒,既而送至中書省,縱北突厥使殺之。 太宗即位,令以禮改葬。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
闕達設初居於會寧,有部落三千余騎。 至隋末,自稱闕達可汗。 武德初,遣使內屬,拜吐烏過拔闕可汗,厚加撫慰。 尋為李軌所滅。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
特勒大奈,隋大業中與曷薩那可汗同歸中國。 及從煬帝討遼東,以功授金紫光祿大夫。 後分其部落於樓煩。 會高祖舉兵,大奈率其眾以從。 隋將桑顯和襲義軍於飲馬泉,諸軍多已奔退,大奈將數百騎出顯和後,掩其不備,擊,大破之,諸軍復振。 拜光祿大夫。 及平京城,以力戰功,賞物五千段,賜姓史氏。 武德初,從太宗破薛舉。 又從平王世充,破竇建德、劉黑闥,並有殊功。 賜宮女三人,雜彩萬余段。 貞觀三年,累遷右武衛大將軍、檢校豐州都督,封竇國公,實封三百戶。 十二年卒,贈輔國大將軍。 初,曷薩那之朝隋也,為煬帝所拘,其國人遂立薩那之叔父,曰射匱可汗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
射匱可汗者,達頭可汗之孫也。 既立後,始開土宇,東至金山,西至海,自玉門已西諸國皆役屬之。 遂與北突厥為敵,乃建庭於龜茲北三彌山,尋卒。 弟統葉護可汗代立。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
統葉護可汗,勇而有謀,善攻戰。 遂北並鐵勒,西拒波斯,南接罽賓,悉歸之。 控弦數十萬,霸有西域,據舊烏孫之地。 又移庭於石國北之千泉。 其西域諸國王悉授頡利發,並遣吐屯一人監統之,督其征賦。 西戎之盛,未之有也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
武德三年,遣使貢條支巨卵。 時北突厥作患,高祖厚加撫結,與之並力以圖北蕃,統葉護許以五年冬。 大軍將發,頡利可汗聞之,大懼,復與統葉護通和,無相征伐。 統葉護尋遣使來請婚。 高祖謂侍臣曰:「西突厥去我懸遠,急疾不相得力,今請婚,其計安在? 」封德彜對曰:「當今之務,莫若遠交而近攻,正可權許其婚,以威北狄。 待之數年後,中國盛全,徐思其宜。 」高祖遂許之婚,令高平王道立至其國,統葉護大悅。 遇頡利可汗頻歲入寇,西蕃路梗,由是未果為婚。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
貞觀元年,遣真珠統俟斤與高平王道立來獻萬釘寶鈿金帶,馬五千匹。 時統葉護自負強盛,無恩於國,部眾鹹怨,歌邏祿種多叛之。 頡利可汗不悅中國與之和親,數遣兵入寇,又遣人謂統葉護曰:「汝若迎唐家公主,要須經我國中而過。 」統葉護患之,未克婚。 為其伯父所殺而自立,是為莫賀咄侯屈利俟毗可汗。 太宗聞統葉護之死,甚悼之,遣賫玉帛至其死所祭而焚之。 會其國亂,不果至而止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
莫賀咄侯屈利俟毗可汗,先分統突厥種類為小可汗,及此自稱大可汗,國人不附。 弩失畢部共推泥孰莫賀設為可汗,泥孰不從。 時統葉護之子咥力特勒避莫賀咄之難,亡在康居,泥孰遂迎而立之,是為乙毗缽羅肆葉護可汗。 連兵不息,俱遣使來朝,各請婚於我。 太宗答之曰:「汝國擾亂,君臣未定,戰爭不息,何得言婚! 」竟不許。 仍諷令各保所部,無相征伐。 其西域諸國及鐵勒先役屬於西突厥者,悉叛之,國內虛耗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
肆葉護既是舊主之子,為眾心所歸,其西面都陸可汗及莫賀咄可汗部豪帥,多來附之。 又興兵以擊莫賀咄,大敗之。 莫賀咄遁於金山,尋為咄陸可汗所害,國人乃奉肆葉護為大可汗。 肆葉護可汗立,大發兵北征鐵勒,薛延陀逆擊之,反為所敗。 肆葉護性猜狠信讒,無統馭之略。 有乙利可汗者,於肆葉護功最多,由是授小可汗,以非罪族滅之。 群下震駭,莫能自固。 肆葉護素憚泥孰,而陰欲圖之,泥孰遂適焉耆。 其後沒卑達幹與突厥弩失畢二部豪帥潛謀擊之,肆葉護以輕騎遁於康居,尋卒。 國人迎泥孰於焉耆而立之,是為咄陸可汗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
咄陸可汗泥孰者,亦稱大渡可汗。 父莫賀設,本隸統葉護。 武德中,嘗至京師。 時太宗居籓,務加懷輯,與之結盟為兄弟。 既被推為可汗,遣使詣闕請降。 太宗遣使賜以名號及鼓纛。 貞觀七年,遣鴻臚少卿劉善因至其國,冊授為吞阿婁拔奚利邲咄陸可汗。 明年,泥孰卒,其弟同娥設立,是為沙缽羅咥利失可汗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
沙缽羅咥利失可汗,以貞觀九年上表請婚,獻馬五百疋。 朝廷唯厚加撫慰,未許其婚。 俄而其國分為十部,每部令一人統之,號為十設。 每設賜以一箭,故稱十箭焉。 又分十箭為左右廂,一廂各置五箭。 其左廂號五咄六部落,置五大啜,一啜管一箭; 其右廂號為五弩失畢,置五大俟斤,一俟斤管一箭,都號為十箭。 其後或稱一箭為一部落,大箭頭為大首領。 五咄六部落居於碎葉已東,五弩失畢部落居於碎葉已西,自是都號為十姓部落。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
咥利失既不為眾所歸,部眾攜貳,為其統吐屯所襲,麾下亡散。 咥利失以左右百余騎拒之,戰數合,統吐屯不利而去。 咥利失奔其弟步利設,與保焉耆。 其阿悉吉闕俟斤與統吐屯等召國人,將立欲谷設為大可汗。 以咥利失為小可汗。 統吐屯為人所殺,欲谷設兵又為其俟斤所破,咥利失復得舊地,弩失畢、處密等並歸咥利失。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
十二年,西部竟立欲谷設為乙毗咄陸可汗。 乙毗咄陸可汗既立,與咥利失大戰,兩軍多死,各引去。 因與咥利失中分,自伊列河已西屬咄陸,已東屬咥利失。 咄陸可汗又建庭於鏃曷山西,謂為北庭。 自厥越失、拔悉彌、駁馬、結骨、火燅、觸水昆諸國皆臣之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
十三年,咥利失為其吐屯俟利發與欲谷設通謀作難,咥利失窮蹙,奔拔汗那而死。 弩失畢部落酋帥迎咥利失弟伽那之子薄布特勒而立之,是為乙毗沙缽羅葉護可汗。
(No translation available) (No translation available)
16
乙毗沙缽羅葉護可汗既立,建庭於睢合水北,謂之南庭。 東以伊列河為界,自龜茲、鄯善,且末、吐火羅、焉耆、石國、史國、何國、穆國、康國,皆受其節度。 累遣使朝貢,太宗降璽書慰勉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
貞觀十五年,令左領軍將軍張大師往授焉,賜以鼓纛。 於時咄陸可汗與葉護頗相攻擊。 會咄陸遣使詣闕,太宗諭以敦睦之道。 咄陸於時兵眾漸強,西域諸國復來歸附。 未幾,咄陸遣石國吐屯攻葉護,擒之,送於咄陸,尋為所殺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
咄陸可汗既並其國,弩失畢諸姓心不服咄陸,皆叛之。 咄陸復率兵擊吐火羅,破之。 自恃其強,專擅西域。 遣兵寇伊州,安西都護郭恪率輕騎二千自烏骨邀擊,敗之。 咄陸又遣處月、處密等圍天山縣,郭恪又擊走之。 恪乘勝進拔處月俟斤所居之城,追奔及於遏索山,斬首千余級,降其處密之眾而歸。 咄陸初以泥孰啜自擅取所部物,斬之以徇; 尋為泥孰啜部將胡祿居所襲,眾多亡逸,其國大亂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
貞觀十五年,部下屋利啜等謀欲廢咄陸,各遣使詣闕,請立可汗。 太宗遣使賫璽書立莫賀咄乙毗可汗之子,是為乙毗射匱可汗。
(No translation available) (No translation available)
20
乙毗射匱可汗立,乃發弩失畢兵就白水擊咄陸。 自知不為眾所附,乃西走吐火羅國。 中國使人先為咄陸所拘者,射匱悉以禮資送歸長安,復遣使貢方物,請賜婚。 太宗許之,詔令割龜茲、於闐、疏勒、硃俱波、蔥嶺等五國為聘禮。 及太宗崩,賀魯反叛,射匱部落為其所並。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
永徽二年,與其子咥運率眾西遁,據咄陸可汗之地,總有西域諸郡,建牙於雙河及千泉,自號沙缽羅可汗,統攝咄陸、弩失畢十姓。 其咄陸有五啜:一曰處木昆律啜; 二曰胡祿居闕啜,賀魯以女妻之; 三曰攝舍提暾啜; 四曰突騎施賀邏施啜; 五曰鼠尼施處半啜。 弩失畢有五俟斤:一曰阿悉結闕俟斤,最為強盛; 二曰哥舒闕俟斤; 三曰拔塞幹暾沙缽俟斤,四曰阿悉結泥孰俟斤; 五曰哥舒處半俟斤。 各有所部,勝兵數十萬,並羈屬賀魯。 西域諸國,亦多附隸焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
賀魯尋立咥運為莫賀咄葉護,數侵擾西蕃諸部,又進寇廷州。 三年,詔遣左武候大將軍梁建方、右驍衛大將軍契苾何力率燕然都護所部回紇兵五萬騎討之,前後斬首五千級,虜渠帥六十余人。 四年,咄陸可汗死,其子真珠護與五弩失畢請擊賀魯,破其牙帳,斬首千余級。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
顯慶二年,遣右屯衛將軍蘇定方,燕然都護任雅相,副都護蕭嗣業,左驍衛大將軍、瀚海都督回紇婆閏等率師討擊,仍使右武衛大將軍阿史那彌射、左屯衛大將軍阿史那步真為安撫大使。 定方行至曳咥河西,賀魯率胡祿居闕啜等二萬余騎列陣而待。 定方率副總管任雅相等與之交戰,賊眾大敗,斬大首領都搭達幹等二百余人。 賀魯及闕啜輕騎奔竄,渡伊麗河,兵馬溺死者甚眾。 嗣業至千泉賀魯下牙之處,彌射進軍至伊麗水,處月、處密等部各率眾來降。 彌射又進次雙河,賀魯先使步失達幹鳩集散卒,據柵拒戰。 彌射、步真攻之,大潰; 又與蘇定方攻賀魯於碎葉水,大破之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
賀魯與咥運欲投鼠耨設,至石國之蘇咄城傍,人馬饑乏,城主伊涅達幹詐將酒食出迎,賀魯信其言入城,遂被拘執。 蕭嗣業既至石國,鼠耨設乃以賀魯屬之。 賀魯謂嗣業曰:「我破亡虜耳! 先帝厚我,而我背之,今日之敗,天怒我也。 舊聞漢法,殺人皆於都市,至京殺我,請向昭陵,使得謝罪於先帝,是本願也。 」高宗聞而湣之。 及俘賀魯至京師,令獻於昭陵及太廟,詔特免死。 分其種落置昆陵、濛池二都護府,其所役屬諸國,皆分置州府,西盡於波斯,並隸安西都護府。 四年,賀魯卒。 詔葬於頡利墓側,刻石以紀其事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
阿史那彌射者,室點密可汗五代孫也。 初,室點密從單於統領十大首領,有兵十萬眾,往平西域諸胡國,自為可汗,號十姓部落,世統其眾。 彌射在本蕃為莫賀咄葉護。 貞觀六年,詔遣鴻臚少卿劉善因就蕃立為奚利邲咄陸可汗,賜以鼓纛、彩帛萬段。 其族兄步真欲自立為可汗,遂謀殺彌射弟侄二十余人。 彌射既與步真有隙,以貞觀十三年率所部處月、處密部落入朝,授右監門大將軍。 其後步真遂自立為咄陸葉護,其部落多不服,委之遁去。 步真復攜家屬入朝,授左屯衛大將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
彌射後從太宗征高麗有功,封平襄縣伯。 顯慶二年,轉右武衛大將軍。 及討平賀魯,乃冊立彌射為興昔亡可汗兼右衛大將軍、昆陵都護,分押賀魯下五咄六部落。 步真授繼往絕可汗,兼右衛大將軍、濛池都護,仍分押五弩失畢部落。 因下詔曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
自西蕃罹亂,三十余年。 比者賀魯猖狂,百姓重被劫掠。 朕君臨四海,情均養育。 不可使兇狡之虜,恣行侵漁,無辜之氓,久遭塗炭。 故遣右屯衛將軍蘇定方等統率騎勇,北路討逐。 卿等宣暢朝風,南道撫育。 遂使兇渠畏威,夷人慕德,伐叛柔服,西域總平。 賀魯父子既已擒獲,諸頭部落須有統領。 卿早歸闕庭,久參宿衛,深感恩義,甚知法式,所以冊立卿等各為一部可汗。 但諸姓從賀魯,非其本情,卿等才至即降,亦是赤心向國。 卿宜與盧承慶等準其部落大小,位望高下,節級授刺史以下官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
龍朔中,又令彌射、步真率所部從釭海道大總管蘇海政討龜茲。 步真嘗欲並彌射部落,遂密告海政云:「彌射欲謀反,請以計誅之。 」時海政兵才數千,懸師在彌射境內,遂集軍吏而謀曰:「彌射若反,我輩即無噍類。 今宜先舉事,則可克捷。 」乃偽稱有敕,令大總管賫物數百萬段分賜可汗及諸首領。 由是彌射率其麾下,隨例請物,海政盡收斬之。 共後西蕃盛言彌射非反,為步真所誣,而海政不能審察,濫行誅戮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
則天臨朝,十姓無主數年,部落多散失。 垂拱初,遂擢授彌射子左豹韜衛翊府中郎將元慶為左玉鈐衛將軍兼昆陵都護,令襲興昔亡可汗,押五咄六部落。 步真子斛瑟羅為右玉鈐衛將軍,兼濛池都護,押五弩失畢部落。 尋進授元慶左衛大將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
突騎施烏質勒者,西突厥之別種也。 初隸在斛瑟羅下,號為莫賀達幹。 後以斛瑟羅用刑嚴酷,眾皆畏之,尤能撫恤其部落,由是為遠近諸胡所歸附。 其下置都督二十員,各統兵七千人。 嘗屯聚碎葉西北界,後漸攻陷碎葉,徙其牙帳居之。 東北與突厥為鄰,西南與諸胡相接,東南至西廷州。 斛瑟羅以部眾削弱,自則天時入朝,不敢還蕃,其地並為烏質勒所並。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
景龍二年,詔封為西河郡王,令攝御史大夫,解琬就加冊立。 未至,烏質勒卒。 其長子娑葛代統其眾,詔便立娑葛為金河郡王,仍賜以宮女四人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
初,娑葛代父統兵,烏質勒下部將闕啜忠節甚忌之,以兵部尚書宗楚客當朝任勢,密遣使賫金七百兩以賂楚客,請停娑葛統兵。 楚客乃遣御史中丞馮嘉賓充使至其境,陰與忠節籌其事,並自致書以申意。 在路為娑葛遊兵所獲,遂斬嘉賓,仍進兵攻陷火燒等城,遣使上表以索楚客頭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
景龍三年,娑葛弟遮弩恨所分部落少於其兄,遂叛入突厥,請為鄉導,以討娑葛。 默啜乃留遮弩,遣兵二萬人與其左右來討娑葛,擒之而還。 默啜顧謂遮弩曰:「汝於兄弟尚不和協,豈能盡心於我。 」遂與娑葛俱殺之。 默啜兵還,娑葛下部將蘇祿鳩集余眾,自立為可汗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
蘇祿者,突騎施別種也。 頗善綏撫,十姓部落漸歸附之,眾二十萬,遂雄西域之地,尋遣使來朝。 開元三年,制授蘇祿為左羽林軍大將軍、金方道經略大使,進為特勒,遣侍御史解忠順賫璽書冊立為忠順可汗。 自是每年遣使朝獻。 上乃立史懷道女為金河公主以妻之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
時杜暹為安西都護,公主遣牙官賫馬千疋詣安西互市。 使者宣公主教與暹,暹怒曰:「阿史那氏女,豈合宣教與吾節度耶! 」杖其使者,留而不遣,其馬經雪,寒死並盡。 蘇祿大怒,發兵分寇四鎮。 會杜暹入知政事,趙頤貞代為安西都護,城守久之,由是四鎮貯積及人畜並為蘇祿所掠,安西僅全。 蘇祿既聞杜暹入相,稍引退,俄又遣使入朝獻方物。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
十八年,蘇祿使至京師,玄宗禦丹鳳樓設宴。 突厥先遣使入朝,是日亦來預宴,與蘇祿使爭長。 突厥使曰:「突騎施國小,本是突厥之臣,不宜居上。 」蘇祿使曰:「今日此宴,乃為我設,不合居下。 」於是中書門下及百僚議,遂於東西幕下兩處分坐,突厥使在東,突騎施使在西。 宴訖,厚賫而遣之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
蘇祿性尤清儉,每戰伐,有所克獲,盡分與將士及諸部落。 其下愛之,甚為其用。 潛又遣使南通吐蕃,東附突厥。 突厥及吐蕃亦嫁女與蘇祿。 既以三國女為可敦,又分立數子為葉護,費用漸廣。 先既不為積貯,晚年抄掠所得者,留不分之。 又因風病,一手攣縮,其下諸部,心始攜貳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
有大首領莫賀達幹、都摩度兩部落,最為強盛。 百姓又分為黃姓、黑姓兩種,互相猜阻。
(No translation available) (No translation available)
39
二十六年夏,莫賀達幹勒兵夜攻蘇祿,殺之。 都摩度初與莫賀達幹連謀,俄又相背,立蘇祿之子咄火仙為可汗,以輯其余眾,與莫賀達幹自相攻擊。 莫賀達幹遣使告安西都護蓋嘉運。 嘉運率兵討之,大敗都摩度之眾,臨陣擒咄火仙,並收得金河公主而還。 又欲立史懷道之子昕為可汗以鎮撫之,莫賀達幹不肯,曰:「討平蘇祿,本是我之元謀,若立史昕為主,則國家何以酬賞於我? 」乃不立史昕,便令莫賀達幹統眾。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
二十七年二月,嘉運率將士詣闕獻俘,玄宗禦花萼樓以宴之,仍令將吐火仙獻於太廟。 俄又黃姓、黑姓自相屠殺,各遣使降附。
(No translation available) (No translation available)
41
史臣曰:中原多事,外國窺邊,周獫狁、漢匈奴之後,其類實繁,前史論之備矣。 突厥自隋文修王道,肅軍容,示恩威以羈縻之; 煬帝失政教,生戎心,肇亂離以啟發之。 高祖借其力而入平京師,群賊附其強而叠據河朔。 高祖同禦榻以延其使,太宗幸便橋以約其和。 當其時焉,不其盛矣! 竟滅其族而身死於國者,何也? 咸謂太宗有馭夷狄之道,李勣著戡定之功。 殊不知突厥之始也,賞罰明而將士戮力。 遇煬帝之亂,亡命蓄怒者既附之,其興也宜哉! 頡利之衰也,兄弟扌勾隙而部族離心。 當太宗之理,謀臣猛將討逐之,其亡也宜哉! 洎武後亂朝,默啜犯塞,玄宗纂嗣,傳首京師,東封太山,西戎扈蹕,開元之代,繼踵來降。 西突厥諸族,遇其理,則眾心悅附而甲兵興焉; 遇其亂,則族類怨怒而本根破矣! 理亂二道,華夷一途。 或質言於盛衰倚伏,未為確論。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
贊曰:中國失政,邊夷幸災。 理亂之道,取鑒將來。
(No translation available) (No translation available)