1
遼有國樂,有雅樂,有大樂,有散樂,有鐃歌、橫吹樂。 舊史稱聖宗、興宗咸通音律,聲氣、歌辭、舞節,徵諸太常、儀鳳、教坊不可得。 按《紀》、《志》、《遼朝雜禮》,參考史籍,定其可知者,以補一代之闕文。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
嗚呼! 《咸》、《韶》、《夏》、《武》之樂,聲亡書逸,河間作《記》,史遷因以為《書》,寥乎希哉,遼之樂,觀此足矣。 ○國樂
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
遼有國樂,猶先王之風; 其諸國樂,猶諸侯之風。 故誌其略。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
正月朔日朝賀,用宮懸雅樂。 元會,用大樂; 曲破後,用散樂; 角觝終之。 是夜,皇帝燕飲,用國樂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
七月十三日,皇帝出行宮三十里卓帳。 十四日設宴,應從諸軍隨各部落動樂。 十五日中元,大宴,用漢樂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
春飛放杏堝,皇帝射獲頭鵝,薦廟燕飲,樂工數十人執小樂器侑酒。 諸國樂
(No translation available) (No translation available)
7
太宗會同三年,晉宣徽使楊端、王朓等及諸國使朝見,皇帝御便殿賜宴。 朓起進酒,作歌舞,上為舉觴極歡。
(No translation available) (No translation available)
8
會同三年端午日,百僚及諸國使稱賀,如式燕飲,命回鶻、敦煌二使作本國舞。
(No translation available)
9
天祚天慶二年,駕幸混同江,頭魚酒筵,半酣,上命諸酋長次第歌舞為樂。 女直阿骨打端立直視,辭以不能。 上謂蕭奉先曰:「阿骨打意氣雄豪,顧視不常,可托以邊事誅之。 不然,恐貽後患。 」奉先奏:「阿骨打無大過,殺之傷向化之意。 蕞爾小國,又何能為。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
聖宗太平元年,尊號冊禮,設宮懸於殿庭,舉麾位在殿第三重西階之上,協律郎各人就舉麾位,太常博士引太常卿,太常卿引皇帝。 將仗動,協律郎舉麾,太樂令令撞黃鐘之鐘,左右鐘皆應。 工人舉,樂作; 皇帝即御坐,扇合,樂止。 王公入門,樂作; 至位,樂止。 通事舍人引押冊大臣初動,樂作; 置冊殿前香案訖,就位,樂止。 舁冊官奉冊,初動,樂作; 升殿,置冊御坐前,就西墉北上位,樂止。 大臣上殿,樂作; 至殿欄內位,樂止。 大臣降殿階,樂作; 復位,樂止。 王公三品以上出,樂作; 太常博士引太常卿,太常卿引皇帝降御坐入閣,樂止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
興宗重熙九年,上契丹冊,皇帝出,奏《隆安》之樂。
(No translation available)
12
冊皇太子儀:太子初入門,《貞安》之樂作。
(No translation available)
13
冊禮樂工次第:四隅各置建鼓一虡,樂工各一人; 宮懸每面九虡,每虡樂工一人; 樂虡近北置、各一,樂工各一人; 樂虡內坐部樂工,左右各一百二人; 樂虡西南武舞六十四人,執小旗二人; 樂虡東南文舞六十四人,執小旗二人; 協律郎二人; 太樂令一人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
唐《十二和》樂,遼初用之,《豫和》祀天神,《順和》祭地祗,《永和》享宗廟,《肅和》登歌奠玉帛,《雍和》入俎接神,《壽和》酌獻飲神,《太和》節升降,《舒和》節出入,《昭和》舉酒,《休和》以飯,《正和》皇后受冊以行,《承和》太子以行。
(No translation available)
15
遼《十二安》樂:初,梁改唐《十二和》樂為《九慶》樂,後唐建唐宗廟,仍用《十二和》樂,晉改為《十二同》樂。 《遼雜禮》「天子出入,奏《隆安》; 太子行,奏《貞安》」,則是遼嘗改樂名矣。 餘十安樂名缺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
遼雅樂歌辭,文闕不具; 八音器數,大抵因唐之舊。 八音:金縛、鐘石球、磬
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
絲琴、瑟竹籥、簫、竾匏笙、竽土籥
(No translation available)
18
革鼓、鼗木、
(No translation available)
19
十二律用周黍尺九寸管,空徑三分為本。 道宗大康中,詔行黍所定升斗,嘗定律矣。 其法大抵用古律焉。 大樂
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
自漢以來,因秦、楚之聲置樂府。 至隋高祖詔求知音者,鄭譯得西域蘇祗婆七旦之聲,求合七音八十四調之說,由是雅俗之樂,皆此聲矣。 用之朝廷,別於雅樂者,謂之大樂。 晉高祖使馮道、劉煦冊應天太后、太宗皇帝,其聲器、工官與法駕,同歸於遼。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
聖宗統和元年,冊承天皇太后,童子弟子隊樂引太后輦至金鑾門。
(No translation available)
22
天祚皇帝天慶元年上壽儀:皇帝出東閣,鳴鞭,樂作; 簾卷,扇開,樂止。 太尉執臺,分班,太樂令舉麾,樂作; 皇帝飲酒訖,樂止。 應坐臣僚東西外殿,太樂令引堂上,樂升。 大臣執臺,太樂令奏舉觴,登歌,樂作; 飲訖,樂止。 行臣僚酒遍,太樂令奏巡周,舉麾,樂作; 飲訖,樂止。 太常卿進禦食,太樂令奏食遍,樂作; 《文舞》入,三變,引出,樂止。 次進酒,行臣僚酒,舉觴,巡周,樂作; 飲訖,樂止。 次進食,食遍,樂作; 《武舞》入,三變,引出,樂止。 扇合,簾下,鳴鞭樂作; 皇帝入西閣,樂止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
大樂器:本唐太宗《七德》、《九功》之樂。 武后毀唐宗廟,《七德》、《九功》樂舞遂亡,自後宗廟用隋《文》、《武》二舞。 朝廷用高宗《景雲》樂代之,元會,第一奏《景雲》樂舞。 杜佑《通典》已稱諸樂並亡。 唯《景雲》樂舞僅存。 唐末、五代板蕩之餘,在者希矣。 遼國大樂,晉代所傳。 雜禮雖見坐部樂工左右各一百二人,蓋亦以《景雲》遺工充坐部; 其坐、立部樂,自唐已亡,可考者唯《景雲》四部樂舞而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
玉磬方響搊箏築
(No translation available)
25
臥箜篌大箜篌小箜篌大琵琶
(No translation available)
26
小琵琶大五弦小五弦吹葉
(No translation available)
27
大笙小笙觱篥簫
(No translation available)
28
銅鈸長笛尺八笛短笛
(No translation available)
29
以上皆一人。 毛員鼓連鼗鼓貝
(No translation available) (No translation available)
30
以上皆二人,余每器工一人。 歌二人。 舞二十人,分四部:《景雲》舞八人
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
《慶雲》樂舞四人《破陣》樂舞四人《承天》樂舞四人
(No translation available)
32
大樂調:雅樂有七音,大樂亦有七聲,謂之七旦:一曰娑陁力,平聲; 二曰雞識,長聲; 三曰沙識,質直聲; 四曰沙侯加濫,應聲; 五曰沙臘,應和聲; 六曰般贍,五聲; 七曰俟利<辶筆>,斛牛聲。 自隋以來,樂府取其聲,四旦二十八調為大樂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
娑陁力旦:正宮高宮中呂宮
(No translation available)
34
道調宮南呂宮仙呂宮黃鐘宮
(No translation available)
35
雞識旦:越調大食調高大食調
(No translation available)
36
雙調小食調歇指調林鐘商調
(No translation available)
37
沙識旦:大食角高大食角雙角
(No translation available)
38
小食角歇指角林鐘角越角
(No translation available)
39
般涉旦:中呂調正平調高平調
(No translation available)
40
仙呂調黃鐘調般涉調高般涉調
(No translation available)
41
右四旦二十八調,不用黍律,以琵琶弦葉之。 皆從濁至清,叠更其聲,下益濁,上益清。 七七四十九調,餘二十一調失其傳。 蓋出九部樂之《龜茲部》雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
大樂聲:各調之中,度曲協音,其聲凡十,曰:五、凡、工、尺、上、一、四、六、勾、合,近十二雅律,於律呂各闕其一,猶雅音之不及商也。 散樂
(No translation available) (No translation available)
43
殷人作靡靡之樂,其聲往而不反,流為鄭、衛之聲。 秦、漢之間,秦、楚聲作,鄭、衛浸亡。 漢武帝以李延年典樂府,稍用西涼之聲。 今之散樂,俳優、歌舞雜進,往往漢樂府之遺聲。 晉天福三年,遣劉句以伶官來歸,遼有散樂,蓋由此矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
遼冊皇后儀:呈百戲、角觝、戲馬以為樂。 皇帝生辰樂次:酒一行觱篥起,歌。 酒二行歌,手伎入。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
酒三行琵琶獨彈。 餅、茶、致語。 食入,雜劇進。 酒四行闕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
酒五行笙獨吹,鼓笛進。 酒六行箏獨彈,築球。 酒七行歌曲破,角觝。 曲宴宋國使樂次:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
酒一行觱篥起,歌。 酒二行歌。 酒三行歌,手伎入。 酒四行琵琶獨彈。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
餅、茶、致語。 食入,雜劇進。 酒五行闕。 酒六行笙獨吹,合《法曲》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
酒七行箏獨彈。 酒八行歌,擊架樂。 酒九行歌,角觝。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
散樂,以三音該三才之義,四聲調四時之氣,應十二管之數。 截竹為四竅之笛,以葉音聲,而被之弦歌。 三音:天音揚,地音抑,人音中,皆有聲無文。 四時:春聲曰平,夏聲曰上,秋聲曰去,冬聲曰入。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
散樂器:觱篥、簫、笛、笙、琵琶、五弦、箜篌、箏、方響、杖鼓、第二鼓、第三鼓、腰鼓、大鼓、鞚、拍板。
(No translation available)
52
雜戲:自齊景公用倡優侏儒,至漢武帝設魚龍曼延之戲,後漢有繩舞、自刳之伎,杜佑以為多幻術,皆出西域。 哇俚不經,故不具述。 鼓吹樂
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
鼓吹樂,一曰短簫鐃歌樂,自漢有之,謂之軍樂。 《遼雜禮》,朝會設熊羆十二案,法駕有前後部鼓吹,百官鹵簿皆有鼓吹樂。 前部:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
鼓吹令二人掆鼓十二金鉦十二大鼓百二十
(No translation available)
55
長鳴百二十鐃十二鼓十二歌二十四
(No translation available)
56
管二十四簫二十四笳二十四後部:
(No translation available)
57
鼓吹丞二人大角百二十羽葆十二鼓十二
(No translation available)
58
管二十四簫二十四鐃十二鼓十二
(No translation available)
59
簫二十四笳二十四右前後鼓吹,行則導駕奏之,朝會則列仗,設而不奏。 橫吹樂
(No translation available) (No translation available)
60
橫吹亦軍樂,與鼓吹分部而同用,皆屬鼓吹令。 前部:大橫吹百二十節鼓二
(No translation available) (No translation available)
61
笛二十四觱篥二十四笳二十四桃皮觱篥二十四
(No translation available)
62
掆鼓十二金鉦十二小鼓百二十中鳴百二十
(No translation available)
63
羽葆十二鼓十二管二十四簫二十四
(No translation available)
64
笳二十四後部:小橫吹百二十四笛二十四
(No translation available)
65
簫二十四觱篥二十四桃皮蒨篥二十四
(No translation available)
66
百官鼓吹、橫吹樂,自四品以上,各有增損,見《儀衛志》。 自周衰,先王之樂浸以亡缺,《周南》變為《秦風》。 始皇有天下,鄭、衛、秦、燕、趙、楚之聲叠進,而雅聲亡矣。 漢唐之盛,文事多西音,是為大樂、散樂; 武事皆北音,是為鼓吹、橫吹樂。 雅樂在者,其器雅,其音亦西雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)