1
文學下○王鼎耶律昭劉輝耶律孟簡耶律谷欲
(No translation available)
2
王鼎,字虛中,涿州人。 幼好學,居太寧山數年,博通經史。 時馬唐俊有文名燕、薊間,適上巳,與同志祓禊水濱,酌酒賦詩。 鼎偶造席,唐俊見鼎樸野,置下坐。 欲以詩困之,先出所作索賦,鼎援筆立成。 唐俊驚其敏妙,因與定交。 清寧五年,擢進士第。 調易州觀察判官,改淶水縣令,累遷翰林學士。 當代典章多出其手。 上書言治道十事,帝以鼎達政體,事多咨訪。 鼎正直不阿,人有過,必面詆之。 壽隆初,升觀書殿學士。 一日宴主第,醉與客忤,怨上不知己,坐是下吏。 狀聞,上大怒,杖黥奪官,流鎮州。 居數歲,有赦,鼎獨不免。 會守臣召鼎為賀表,因以詩貽使者,有「誰知天雨露,獨不到孤寒」之句。 上聞而憐之,即召還,復其職。 乾統六年卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
鼎宰縣時,憩於庭,俄有暴風舉臥榻空中。 鼎無懼色,但覺枕榻俱高,乃曰:「吾中朝端士,邪無干正,可徐置之。 」須臾,榻復故處,風遂止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
耶律昭,字述寧,博學,善屬文。 統和中,坐兄國留事,流西北部。 會蕭撻凜為西北路招討使,愛之,奏免其役,禮致門下。 欲召用,以疾辭。 撻凜問曰:「今軍旅甫罷,三邊宴然,惟阻卜伺隙而動。 討之則路遠難至,縱之則邊民被掠,增戍兵則饋餉不給,欲茍一時之安,不能終保無變。 計將安出? 」昭以書答曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
竊聞治得其要,則仇敵為一家; 失其術,則部曲為行路。 夫西北諸部,每當農時,一夫為偵候,一夫治公田,二夫給糺官之役,大率四丁無一室處。 芻牧之事,仰給妻孥。 一遭寇掠,貧窮立至。 春夏賑恤,吏多雜以糠比,重以掊克,不過數月,又復告困。 且畜牧者,富國之本。 有司防其隱沒,聚之一所,不得各就水草便地。 兼以逋亡戍卒,隨時補調,不習風土,故日瘠月損,馴至耗竭。 為今之計,莫若振窮薄賦,給以牛種,使遂耕獲。 置遊兵以防盜掠,頒俘獲以助伏臘,散畜牧以就便地。 期以數年,富強可望。 然後練簡精兵,以備行伍,何守之不固,何動而不克哉? 然必去其難制者,則余種自畏。 若舍大而謀小,避強而攻弱,非徒虛費財力,亦不足以威服其心。 此二者,利害之機,不可不察。 昭聞古之名將,安邊立功,在德不在眾。 故謝玄以八千破苻堅百萬,休哥以五隊敗曹彬十萬。 良由恩結士心,得其死力也。 閣下膺非常之遇,專方面之寄,宜遠師古人,以就勛業。 上觀乾象,下盡人謀; 察地形之險易,料敵勢之虛實。 慮無遺策,利施後世矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
撻凜然之。 開泰中,獵於拔裏堵山,為羯羊所觸,卒。
(No translation available) (No translation available)
7
劉輝,好學善屬文,疏簡有遠略。 大康五年,第進士。 大安末,為太子洗馬,上書言:「西邊諸番為患,士卒遠戍,中國之民疲於飛挽,非長久之策。 為今之務,莫若城於鹽濼,實以漢戶,使耕田聚糧,以為西北之費。 」言雖不行,識者韙之。 壽隆二年,復上書曰:「宋歐陽修編《五代史》,附我朝於四夷,妄加貶訾。 且宋人賴我朝寬大,許通和好,得盡兄弟之禮。 今反令臣下妄意作史,恬不經意。 臣請以趙氏初起事跡,詳附國史。 」上嘉其言,遷禮部郎中。 詔以賢良對策,輝言多中時病。 擢史館修撰,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
耶律孟簡,字復易,於越屋質之五世孫。 父劉家奴,官至節度使。 孟簡性穎悟。 六歲,父晨出獵,俾賦《曉天星月詩》,孟簡應聲而成,父大奇之。 既長,善屬文。 大康初,樞密使耶律乙辛以奸險竊柄,出為中京留守,孟簡與耶律庶箴表賀。 未幾,乙辛復舊職,銜之,謫巡磁窯關。 時雖以讒見逐,不形辭色。 遇林泉勝地,終日忘歸。 明年,流保州。 及聞皇太子被害,不勝哀痛,以詩傷之,作《放懷詩》二十首。 自序云:「禽獸有哀樂之聲,螻蟻有動靜之形。 在物猶然,況於人乎? 然賢達哀樂,不在窮通禍福之間。 《易》曰:『樂天知命,故不憂。 』是以顏淵簞瓢自得,此知命而樂者也。 予雖流放,以道自安,又何疑耶? 」大康中,始得歸鄉里。 詣闕上表曰:「本朝之興,幾二百年,宜有國史以垂後世。 」乃編耶律曷魯、屋質、休哥三人行事以進。 上命置局編修。 孟簡謂余官曰:「史筆天下之大信,一言當否,百世從之。 茍無明識,好惡徇情,則禍不測。 故左氏、司馬遷、班固、范曄俱罹殃禍,可不慎歟! 」乾統中,遷六院部太保。 處事不拘文法,時多笑其迂。 孟簡聞之曰:「上古之時,無簿書法令而天下治。 蓋簿書法令適足以滋奸幸,非聖人致治之本。 」改高州觀察使,修學校,招生徒。 遷昭德軍節度使。 以中京饑,詔與學士劉嗣昌減價糶粟。 事未畢,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
耶律谷欲,字休堅,六院部人。 父阿古只,官至節度使。 谷欲沖淡有禮法,工文章。 統和中,為本部太保。 開泰中,稍遷塌母城節度使。 鞫霸州疑獄,稱旨,授啟聖軍節度使。 太平中,復為本部太保。 謝病歸,俄擢南院大王。 嘆風俗日頹,請老,不許。 興宗命為詩友,數問治要,多所匡建。 奉詔與林牙耶律庶成、蕭韓家奴編遼國上世事跡及諸帝《實錄》,未成而卒,年九十。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
論曰:孔子言:「誦《詩》三百,授之以政,不達。 雖多,亦奚以為? 」王鼎忠直達政,劉輝侍青宮,建言國計,昭陳邊防利害,皆洞達闿敏。 孟簡疾乙辛奸邪,黜而不怨。 孰謂文學之士,無益於治哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)