1
南齊書卷第二本紀第二
(No translation available)
2
高帝下
(No translation available)
3
建元元年夏四月甲午,上卽皇帝位於南郊,設壇柴燎告天曰:「皇帝臣道成敢用玄牡,昭告皇皇后帝。 宋帝陟鑒乾序,欽若明命,以命于道成。 夫肇自生民,樹以司牧,所以闡極則天,開元創物,肆茲大道。 天下惟公,命不于常。 昔在虞、夏,受終上代,粵自漢、魏,揖讓中葉,咸炳諸典謨,載在方冊。 水德旣微,仍世多故,實賴道成匡拯之功,以弘濟于厥艱。 大造顛墜,再構區宇,宣禮明刑,締仁緝義。 晷緯凝象,川岳表靈,誕惟天人,罔弗和會。 乃仰協歸運,景屬與能,用集大命于茲。 辭德匪嗣,至于累仍,而羣公卿士,庶尹御事,爰及黎獻,至于百戎,僉曰『皇天眷命,不可以固違,人神無托,不可以曠主』。 畏天之威,敢不祗順鴻曆? 敬簡元辰,虔奉皇符,升壇受禪,告類上帝,以永答民衷,式敷萬國。 惟明靈是饗!」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
禮畢,大駕還宮,臨太極前殿。 詔曰:「五德更紹,帝迹所以代昌; 三正迭隆,王度所以改耀。 世有質文,時或因革,其資元膺曆,經道振民,固以異術同揆,殊流共貫者矣。 朕以寡昧,屬值艱季,推肆勤之誠,藉樂治之數,賢能悉心,士民致力,用獲拯溺龕暴,一匡天下。 業未參古,功殆侔昔。 宋氏以陵夷有徵,歷數攸及,思弘樂推,永鑒崇替,爰集天祿于朕躬。 惟志菲薄,辭弗獲昭,遂欽從天人,式繇景命,祗月正于文祖,升禋鬯于上帝。 猥以寡德,光宅四海,纂革代之蹤,托王公之上,若涉淵水,罔知所濟。 寶祚初啓,洪慶惟新,思俾利澤,宣被億兆,可大赦天下。 改昇明三年爲建元元年。 賜民爵二級,文武進位二等,鰥寡孤獨不能自存者穀人五斛。 逋租宿債勿復收。 有犯鄉論清議,贓汙淫盜,一皆蕩滌,洗除先注,與之更始。 長徒敕繫之囚,特皆原遣。 亡官失爵,禁錮奪勞,一依舊典。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
封宋帝爲汝陰王,築宮丹陽縣故治,行宋正朔,車旗服色,一如故事,上書不爲表,答表不稱詔。 降宋晉熙王燮爲陰安公,江夏王躋爲沙陽公,隨王翽爲舞陰公,新興王嵩爲定襄公,建安王禧爲荔浦公,郡公主爲縣君,縣公主爲鄉君。 詔曰:「繼世象賢,列代盛典,疇庸嗣美,前載令圖。 宋氏通侯,乃宜隨運省替。 但欽德懷義,尚表墳閭,況功濟區夏,道光民俗者哉? 降差之典,宜遵往制。 南康縣公華容縣公可爲侯,萍鄉縣侯可爲伯,減戶有差,以繼劉穆之、王弘、何無忌後。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
以司空褚淵爲司徒,吳郡太守柳世隆爲南豫州刺史。 詔曰:「宸運肇創,實命惟新,宜弘慶宥,廣敷蠲汰。 劫賊餘口沒在臺府者,悉原放。 諸負釁流徙,普聽還本土。 」以齊國左衛將軍陳顯達爲中護軍,中領軍王敬則爲南兖州刺史,左衛將軍李安民爲中領軍。 戊戌,以荊州刺史嶷爲尚書令、驃騎大將軍、開府儀同三司、揚州刺史,冠軍將軍映爲荊州刺史,西中郎將晃爲南徐州刺史,冠軍將軍垣崇祖爲豫州刺史,驃騎司馬崔文仲爲徐州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
斷四方上慶禮。 己亥,詔曰:「自廬井毀制,農桑易業,鹽鐵妨民,貨鬻傷治,歷代成俗,流蠹歲滋。 援拯遺弊,革末反本,使公不專利,氓無失業。 二宮諸王,悉不得營立屯邸,封略山湖。 太官池籞,宮停稅入,優量省置。 」庚子,詔「宋帝后蕃王諸陵,宜有守衛。 」有司奏帝陵各置長一人,兵有差,王陵五人,妃嬪三人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
五月丙午,進河南王吐谷渾拾寅號驃騎大將軍。 詔曰:「宸運革命,引爵改封,宋氏第秩,雖宜省替,其有預效屯夷、宣力齊業者,一仍本封,無所減降。 有司奏留襄陽郡公張敬兒等六十二人,除廣興郡公沈曇亮等百二十二人。 改《元嘉曆》爲《建元曆》,木德盛卯終未,以正月卯祖,十二月未臘。 丁未,詔曰:「設募取將,懸賞購士,蓋出權宜,非曰恆制。 頃世艱險,浸以成俗,且長逋逸,開罪山湖。 是爲黥刑不辱,亡竄無咎。 自今以後,可斷衆募。 」壬子,詔封佐命文武功臣新除司徒褚淵等三十一人,進爵增戶各有差。 乙卯,河南王吐谷渾拾寅奉表貢獻。 丙辰,詔遣大使分行四方,遣兼散騎常侍十二人巡行。 以交寧道遠,不遣使。 己未,汝陰王薨,追諡爲宋順帝,終禮依魏元、晉恭帝故事。 辛酉,陰安公劉燮等伏誅。 追封諡上兄道度爲衡陽元王,道生爲始安貞王。 丙寅,追尊皇考曰宣皇帝,皇妣爲孝皇后,妃爲昭皇后。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
六月辛未,詔「相國驃騎中軍三府職,可依資勞度二官,若職限已盈,所餘可賜滿。 」壬申,以遊擊將軍周山圖爲兖州刺史。 乙亥,詔曰:「宋末頻年戎寇,兼災疾凋損,或枯骸不收,毀櫬莫掩,宜速宣下埋藏營䘏。 若標題猶存,姓字可識,可卽運載,致還本鄉。 」有司奏遣外監典事四人,周行離門外三十五里爲限。 其餘班下州郡。 無棺器標題者,屬所以臺錢供市。 庚辰,七廟主備法駕卽于太廟。 詔「諸將及客,戮力艱難,盡勤直衛,其從還宮者,普賜位一階。 」辛巳,罷荊州刺史。 甲申,立皇太子賾。 斷諸州郡禮慶。 見刑入重者,降一等,幷申前赦恩百日。 立皇子嶷爲豫章王,映爲臨川王,晃爲長沙王,曅爲武陵王,暠爲安成王,鏘爲鄱陽王,鑠爲桂陽王,鑒爲廣陵王,皇孫長懋爲南郡王。 乙酉,葬宋順帝于遂寧陵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
秋七月丁未,詔曰:「交阯比景,獨隔書朔,斯乃前運方季,負海不朝,因迷遂往,歸款莫由。 曲赦交州部內李叔獻一人卽撫南士,文武詳才選用。 幷遣大使宣揚朝恩。 」以試守武平太守行交州府事李叔獻爲交州刺史。 丙辰,以虜偽茄蘆鎮主陰平公楊廣香爲沙州刺史。 丁巳,詔「南蘭陵桑梓本鄉,長蠲租布; 武進王業所基,復十年。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
九月辛丑,詔「二吳、義興三郡遭水,減今年田租。 」乙巳,以新除尚書令、驃騎將軍豫章王嶷爲荊、湘二州刺史,平西將軍臨川王映爲揚州刺史。 丙午,司空褚淵領尚書令。 戊申,車駕幸宣武堂宴會,詔諸王公以下賦詩。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
十一月庚子,以太子左衛率蕭景先爲司州刺史。 辛亥,立皇太子妃裴氏。 甲申,封功臣驃騎長史江謐等十人爵戶各有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
二年春正月戊戌朔,大赦天下。 以司空、尚書令褚淵爲司徒,中軍將軍張敬兒爲車騎將軍,中領軍李安民爲領軍將軍,中護軍陳顯達爲護軍將軍。 辛丑,車駕親祠南郊。 癸卯,詔索虜寇淮、泗,遣衆軍北伐,內外纂嚴。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
二月丁卯,虜寇壽陽,豫州刺史垣崇祖破走之。 置巴州。 壬申,以三巴校尉明慧昭爲巴州刺史。 戊子,以寧蠻校尉蕭赤斧爲雍州刺史,南蠻長史崔惠景爲梁、南秦二州刺史。 辛卯,詔西境獻捷,解嚴。 癸巳,遣大使巡慰淮、肥。 徐、豫邊民尤貧遘難者,刺史二千石量加賑恤。 甲午,詔「江西北民避難流徙者,制遣還本,蠲今年租稅。 單貧及孤老不能自存者,卽聽番籍,郡縣押領。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
三月丁酉,以侍中西昌侯鸞爲郢州刺史。 戊戌,以護軍將軍陳顯達爲南兖州刺史,吳郡太守張岱爲中護軍。 己亥,車駕幸樂游苑宴,王公以下賦詩。 辛丑,以征虜將軍崔祖思爲青、冀二州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
夏四月丙寅,進高麗王樂浪公高璉號驃騎大將軍。
(No translation available)
17
五月,立六門都牆。
(No translation available)
18
六月癸未,詔「昔歲水旱,曲赦丹陽、二吳、義興四郡遭水尤劇之縣,元年以前,三調未充,虛列已畢,官長局吏應共償備外,詳所除宥。」
(No translation available)
19
秋七月甲寅,以輔國將軍盧紹之爲青、冀二州刺史。 戊午,皇太子妃裴氏薨。
(No translation available) (No translation available)
20
閏月辛巳,遣領軍將軍李安民行淮、泗。 庚寅,索虜攻朐山,青、冀二州刺史盧紹之等破走之。
(No translation available) (No translation available)
21
冬十一月戊子,以氐楊後起爲秦州刺史。
(No translation available)
22
十二月戊戌,以司空褚淵爲司徒。 乙巳,車駕幸中堂聽訟。 壬子,以驃騎大將軍豫章王嶷爲司空,揚州刺史、前將軍臨川王映爲荊州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
三年春正月壬戌朔,詔王公卿士薦讜言。 丙子,以平北將軍陳顯達爲益州刺史,貞陽公柳世隆爲南兖州刺史,皇子鋒爲江夏王。 領軍將軍李安民等破虜于淮陽。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
夏四月,以寧朔將軍沈景德爲廣州刺史。
(No translation available)
25
六月壬子,大赦。 逋租宿債,除減有差。
(No translation available) (No translation available)
26
秋七月,以冠軍將軍垣榮祖爲徐州刺史。
(No translation available)
27
冬十月戊子,以河南王世子吐谷渾易度侯爲西秦、河二州刺史,河南王。
(No translation available)
28
四年春正月壬戌,詔曰:「夫膠庠之典,彝倫攸先,所以招振才端,啓發性緒,弘字黎氓,納之軌義,是故五禮之迹可傳,六樂之容不泯。 朕自膺曆受圖,志闡經訓,且有司羣僚,奏議咸集,蓋以戎車時警,文教未宣,思樂泮宮,永言多慨。 今關燧無虞,時和歲稔,遠邇同風,華夷慕義。 便可式遵前准,修建敩學,精選儒官,廣延國胄。 」以江州刺史王延之爲右光祿大夫。 癸亥,詔曰:「比歲申威西北,義勇爭先,殞氣寇場,命盡王事。 戰亡蠲復,雖有恆典,主者遵用,每傷簡薄。 建元以來戰亡,賞蠲租布二十年,雜役十年。 其不得收屍,主軍保押,亦同此例。 」以後將軍長沙王晃爲護軍將軍,中軍將軍南郡王長懋爲南徐州刺史,冠軍將軍安成王暠爲江州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
二月乙未,以冠軍將軍桓康爲青、冀二州刺史。 上不豫,庚戌,詔原京師囚繫有差,元年以前逋責皆原除。
(No translation available) (No translation available)
30
三月庚申,召司徒褚淵、左僕射王儉詔曰:「吾本布衣素族,念不到此,因藉時來,遂隆大業。 風道沾被,升平可期。 遘疾彌留,至于大漸。 公等奉太子如事吾,柔遠能邇,緝和內外,當令太子敦穆親戚,委任賢才,崇尚節儉,弘宣簡惠,則天下之理盡矣。 死生有命,夫復何言! 」壬戌,上崩于臨光殿,年五十六。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
四月庚寅,上諡曰太祖高皇帝。 奉梓宮於東府前渚升龍舟。 丙午,窆武進泰安陵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
上少沈深有大量,寬嚴清儉,喜怒無色。 博涉經史,善屬文,工草隸書,弈棊第二品。 雖經綸夷險,不廢素業。 從諫察謀,以威重得衆。 卽位後,身不御精細之物,敕中書舍人桓景真曰:「主衣中似有玉介導,此制始自大明末,後泰始尤增其麗。 留此置主衣,政是興長疾源,可卽時打碎。 凡復有可異物,皆宜隨例也。 」后宮器物欄檻以銅爲飾者,皆改用鐵,內殿施黃紗帳,宮人著紫皮履,華蓋除金花瓜,用鐵廻釘。 每曰:「使我治天下十年,當使黃金與土同價。 」欲以身率天下,移變風俗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
上姓名骨體及期運曆數,竝遠應圖讖數十百條,歷代所未有,臣下撰錄,上抑而不宣,盛矣。
(No translation available)
34
史臣曰:孫卿有言:「聖人之有天下,受之也,非取之也。 」漢高神武駿聖,觀秦氏東游,蓋是雅多大言,非始自知天命; 光武聞少公之論讖,亦特一時之笑語; 魏武初起義兵,所期「征西」之墓; 晉宣不內迫曹爽,豈有定霸浮橋? 宋氏崛起匹夫,兵由義立:咸皆一世推雄,卒開鼎祚。 宋氏正位八君,卜年五紀,四絕長嫡,三稱中興,內難邊虞,兵革世動。 太祖基命之初,武功潛用,泰始開運,大拯時艱,龍德在田,見猜雲雨之迹。 及蒼梧暴虐,釁結朝野,百姓懍懍,命懸朝夕。 權道旣行,兼濟天下。 元功振主,利器難以假人,羣才戮力,實懷尺寸之望。 豈其天厭水行,固已人希木德。 歸功與能,事極乎此。 雖至公于四海,而運卽時來; 無心於黃屋,而道隨物變。 應而不爲,此皇齊所以集大命也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
贊曰:於皇太祖,有命自天,同度宇宙,合量山淵。 宋德不紹,神器虛傳。 寧亂以武,黜暴資賢。 庸發西疆,功興北翰,偏師獨克,孤旅霆斷。 援旆東夏,職司靜亂; 指斧徐方,時惟伐叛; 抗威京輦,坐清江漢。 文藝在躬,芳塵淵塞。 用下以才,鎮民以德。 端己雄睟,君臨尊默。 苞括四海,大造家國。 [1]
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
全文以中華書局、一九七二年一月版《南齊書》爲本校。
(No translation available)