1
列傳一百四十八劉清傅鼐嚴如熤子正基劉清,字天一,貴州廣順人。 由拔貢議敘,授四川冕寧縣丞,擢南充知縣,政聲為一省之冠。 嘉慶元年,教匪起,清得民心,募鄉勇五百人擊賊,人樂為用。 賊自為民時知其名,遇輒避之。 繼從總督英善剿達州匪徐天德,數捷,率鄉勇羅思舉赴賊營諭降羅其清,未得要領; 而徐天德與王三槐、冷天祿合陷東鄉,二年春,始復之,遂署東鄉。 進克清谿場,擒賊黨王學禮,天德之舅也,言天德與王三槐皆有歸順意。 總督宜綿令清往招三槐,遍歷諸賊壘,迎送奉酒食甚謹,宣示招撫,皆聽命,夜宿其帳中。 三槐隨至大營,約期率所部出降,然實藉覘虛實,非真意。 屆期,三槐詭稱於雙廟投降,伏匪為掩襲計,官軍預設備,擊敗之。 時羅其清、冉文儔並聚方山坪,清偕總兵百祥奪多福山賊壘,會諸路兵攻方山坪,克之。 賊竄通江、巴州,與徐天德、王三槐合,清所部鄉勇增至千餘人,桂涵、李子青等皆驍勇善戰,偕諸軍擊賊,疊有殲獲,羅、冉二匪漸蹙。 三年,署廣元縣事。 總督勒保攻王三槐於安樂坪,未下,復令清往招撫。 三槐恃前此出入大營無忌,留隨人劉星渠等為質,三槐遂詣軍門,勒保奏報大捷,俘三槐至京。 廷訊時,言:「官逼民反。 」仁宗詰之曰:「四川一省官皆不善耶? 」對曰:「惟有劉青天一人。 」劉青天者,川民以呼清也。 帝深嘉之,特諭曰:「朕聞劉清官聲甚好,每率眾禦敵,賊以其廉吏,往往退避引去。 如果始終奮勇,民情愛戴,著勒保據實保奏。 」尋以清治績戰功奏上,晉秩同知直隸州,賜花翎。 於是劉青天之名聞天下。 四年,補忠州,加知府銜。 參贊額勒登保破冉天元、張子聰於竹峪關,令清於通江、巴州招撫餘匪。 自王三槐被誘,諸賊首皆疑憚不敢出; 然感清無他,不忍加害,每至賊營,必留宿盡禮,其脅從者先後投出二萬餘人,遣散歸農,以功加道銜。 命隨副都御史廣興駐達州治軍餉,擢建昌道。 五年,冉天元等合諸路賊渡嘉陵江,總督魁倫退守鹽亭鳳凰山,令清集民團守潼河,上下三百餘裡,多淺灘,盡撤防兵; 清爭之,不可。 賊果於太和鎮上游王家嘴偷渡,委罪於清,奪職,命以知縣用,留營效力。 既而德楞泰破賊,天元伏誅,諸路竄賊旁皇通、巴之間,勒保以清去歲招降成效,責籌安撫。 時川匪父子兄弟一家中不盡習教為賊,而奔竄往來,過鄉里輒歸視。 清屯要隘,且剿且撫,遣人存問賊首家屬有歸誠之意者,潛令圖之,展轉相引,賊遂瓦解。 藍號鮮大川,巴州人,號為狡悍。 其族人文炳、路保及黨楊似山,清皆厚卹其家,感恩原效死,乃使文炳勸大川降,不可,且與似山謀殺文炳。 似山乘間殺大川,與文炳、路保同降。 巴州匪遂滅。 六年,以功復原官,仍授建昌道。 七年春,破賊於南江五方坪,擒賊首李彬及辛文等,加按察使銜,尋授四川按察使。 敗藍號齊國典餘匪於兩河口,追擒其黨葛成勝。 諸匪以次平,大功告蕆,下部議敘。 清在軍七年,先後招降三萬餘人。 有業者歸鄉里,無業及有業原從者為鄉勇,後立戰功者三十餘人。 其中苟崇勳、苟文耀、李彬、辛文、李世玉、趙文相,皆賊魁也。 崇勳即苟文通,已奏報殲斃而改名。 及軍事竣,當遣,清以諸人田廬焚盪,驟散將復為賊,臨行重犒之。 自向富室巨商貸金,人感其誠,多響應。 事畢,積逋負至十萬。 八年,陝西餘匪自南山竄出棧道,清馳扼廣元,遣卒招撫被戕,詔斥輕信縱賊,以前功免罪,命理糧餉及搜捕餘匪、裁撤鄉勇。 十年,事竣入覲,賜御製詩,有曰:「循吏清名遐邇傳,蜀民何幸見青天! 誠心到處能和眾,本性從來不愛錢。 」時以異數榮之。 丁繼母憂,去官,服闋,授山西按察使,遷布政使。 忤巡撫初彭齡,劾其袒護屬吏,降四級,以從四品京堂用。 清亦自陳不勝籓司之任,詔斥冒昧,降補刑部員外郎。 熱河新設理刑司員,以清往,邊方草創,多持大體,斷獄平允,蒙民亦以青天呼之。 十七年,授山東鹽運使。 十八年,河南教匪起,山東賊黨硃成良等應之,陷定陶、曹縣,巡撫同興恇懼,清自請將兵。 承平久,兵習晏安,清躡草屩先之,以五百人敗賊於仿山,复定陶,又敗之於韓家廟,殪賊二千,進攻扈家集,縱火焚柵,賊突出皆死,誅賊首硃成良、王奇山,自滑縣奔至者並殲焉,兩閱月而事平。 賊初起時,煽惑甚眾,清先解散其脅從,成良勢孤不得逞,故得速定。 上嘉其以文職身先士卒,特詔褒獎,加布政使銜。 尋授雲南布政使,仍留舊任。 清性坦率,厭苛禮,不合於上官,又不耐簿書錢穀,遂乞病,上亦知之,改授山東登州鎮總兵,調曹州鎮。 道光二年,以老休致,命在籍食全俸。 八年,卒,賜祭葬,祀山東名宦,官其孫熾昌為兵部主事; 瑩,舉人。 傅鼐,字重庵,順天宛平人,原籍浙江山陰。 由吏員入貲為府經歷,發雲南,擢寧洱知縣。 乾隆末,福康安徵苗疆,調赴湖南軍營司餉運,晉秩同知直隸州,賜花翎。 嘉慶元年,授鳳凰廳同知。 治當苗衝,會大軍移徵湖北教匪,降苗要求苗地歸苗,當事議允之。 鼐知愈撫且愈驕,乃招流亡,團丁壯,於要害築碉堡,防苗出沒。 苗以死力來攻,且戰且修,閱三年而碉堡成。 有哨台以守望,砲台以御敵,邊牆相接百餘裡。 每警,哨台舉銃角,婦女、牲畜立歸堡,環數十里皆戒嚴。 四年,擒苗酋吳陳受,加知府銜。 巡撫姜晟疏薦鼐能勝艱鉅,方治鎮筸一帶荒田,均給丁壯,請俟事竣送部。 時鎮筸左、右營黑苗最為邊患,五年,跴金塘苗出掠瀘溪,偕總兵富志那夜分三路搗其巢,伏兵隘路苟□岩要擊,痛殲之,斃首逆吳尚保,苗始奪氣。 詔嘉獎,命在任食知府俸。 六年,貴州苗复亂,湖南環苗地東、南、北三面七百餘裡,其西二百餘裡接貴州,未設備。 石峴苗煽十四寨糾湖南苗叛,鼐率鄉勇千五百馳赴銅仁。 貴州巡撫伊桑阿以招撫戡定上聞,各寨實尚沸然,槍械未繳。 總督琅玕至,急檄鼐會剿崖屯溝,黔兵攻其前,鼐夜由山徑入,連破五巢。 上下湖山峽尤險,夜分兵圍攻,至次日克之,火其寨。 三日中盡破諸寨,殲苗二千有奇。 仿湖南法,建碉堡守之。 伊桑阿因冒功誤邊伏法,錄鼐功,加道銜,總理邊務,並命以苗疆道員用。 七年,丁父憂,詔鼐辦理邊防善後,民、苗悅服,難易生手,命留任。 初,鼐建議遷永綏城於花園,副將營於茶洞,而貴州方藉永綏為聲援,尼其事。 至是詔琅玕察奏,乃赴銅仁面陳永綏孤懸苗中,形如釜底,有二難、三可慮; 並請移湖南守備於貴州邊境螺螄堡,以為犄角,乃決議移之。 既而群苗率眾來爭,鼐率鄉勇深入,苗大集,環之數重,以奇計突圍出。 尋議勒繳槍械,苗酋石崇四等抗命,並阻丈田,十年,與其黨石貴銀糾眾數千來犯,敗之夯都河,追至孟陽岡,殲賊甚眾,生擒石崇四、石貴銀。 是役因賊戕良苗,故得用苗兵深入,戰月餘,破寨十六,餘皆乞降,永綏苗遂平。 廳屬高都、兩頭羊二寨皆震懾,無敢抗。 事聞,予優敘,擢辰沅永靖道。 鼐治苗專用雕剿法,大小百戰,所用僅鄉勇數千。 苗人於穹山峭壁驀越如平地,無部伍行列,伏箐中從暗擊明,銃銳且長,隨山起伏,多命中。 鼐因苗地用苗技訓練士卒,囊沙輕走,習藤牌閃躍,狹路則用短兵。 每戰後輒嚴汰,數年始得精卒千,號「飛隊」,風雨不亂行列,遺資道路無反顧,甘苦與共,是以能致死。 先是議興屯田,上書巡撫高杞曰:「防邊之道,兵民相輔。 湖南苗疆,環以鳳凰、永綏、乾州、古丈坪、保靖五廳縣,犬牙相錯,營汛相距各數里。 元年班師後苗擾如故,鼐竭心籌之,制勝無如碉堡。 募丁壯數千,與苗從事。 來則痛擊,去則修邊,前戈矛,後邪許。 得險即守,寸步而前,然後苗銳挫望絕。 湖南自乙卯二載用兵,耗帑七百餘萬。 國家經費有常,頑苗叛服無定。 募勇不得不散,則碉堡不得不虛; 後患不得不慮,則自圖不得不亟。 通力合作,且耕且戰,所以招亡拯患也。 均田屯丁,自養自衛,所以一勞永逸也。 相其距苗遠近、碉堡疏密,為屯田多少:鳳凰廳碉堡八百,需丁四千輪守,並留千人備戰,需田三萬餘畝; 乾州廳碉堡九十餘,守丁八百,屯田三千餘畝; 保靖縣碉堡四十餘,守丁三百,屯田千五百餘畝; 古丈坪廳苗馴,止設碉堡十餘,守丁百,屯田五百餘畝; 永綏廳新建碉堡百餘,留勇丁二千,亦屯田萬畝:而後邊無餘隙,環苗以成圈圍之勢,峻國防、省國計也。 異族逼處,非碉堡無以固,碉堡非勇丁無以守,勇丁非屯田無以贍。 邊民瀕近鋒鏑,固原割世業而保身家; 後路同資屏蔽,亦樂捐有餘以補不足。 所募土丁,非其子弟即其親族。 距邊稍遠者,仍佃本戶輸租,視古來屯戍以客卒雜處,勢燕越矣。 與其一旦散數千驍健無業子弟流為盜賊,何如收駕輕就熟之用而不費大帑一錢? 惟執事圖之! 」於是收叛產分給無業窮苗佃種。 自擒石崇四,餘匪原返侵地,永綏得萬餘畝,乾州、鳳凰二廳次之,乃續墾沿邊隙地二萬畝,曰「官墾田」,贖苗質民田萬餘畝,曰「官贖田」。 以廩屯官授屯長,給老幼,籌補助,備犒賞,暨歲修城堡、神祠、學校、育嬰、養濟諸費。 復以兵威勒交苗佔民田三萬五千餘畝,苗自獻田七千餘畝。 其經費田則佃租變價,屯丁田則附碉躬耕,訓練講武,設屯田守備掌之,轄於兵備道。 屯政舉,使兵農為一以相衛,民、苗為二以相安。 與官及兵民約曰:「毋擅入苗寨,毋稍役苗夫。 」與苗約曰:「毋巫鬼椎牛群飲以糜財,毋挾槍矛尋睚眥釀釁。 」請乾、鳳、永、保四廳編立邊字號,廣鄉試中額一名; 苗生編立田字號,加中額一名,苗益感奮。 十三年,屯務竣,入覲,詔曰:「傅鼐任苗疆十餘年,鋤莠安良,興利除弊,建碉堡千有餘所,屯田十二萬餘畝,收卹難民十餘萬戶,練兵八千人,收繳苗寨兵器四萬餘件; 又多方化導,設書院六,義學百,近日苗民向學,革面革心。 朕久聞其任勞任怨,不顧身家。 今召見,果安詳諳練,明白誠實,洵為傑出之才,堪為岩疆保障。 其加按察使銜,以風有位。 」十四年,擢湖南按察使。 苗人籥留,命每年秋一赴苗疆撫慰邊人。 鼐在苗疆,設木匭於門,訴者投牒其中,夜出閱之,黎明起視事,剖決立盡。 兵民白事,直至榻前。 及為按察使,一如同知時。 下無壅情,事無不舉。 十五年,兼署布政使。 十六年,卒於官,仁宗深悼惜,詔謂:「倚畀方隆,正欲簡任疆寄。 加恩贈巡撫銜,照贈官賜卹,賜祭一壇。 」苗疆建專祠,祀湖南名宦。 光緒中,追諡壯肅。 初,鼐排眾議以事攻剿,為大吏所惎,將中以開邊釁罪。 監司阿意,旁掣其肘,鎮筸總兵富志那獨保全之。 富志那從征金川,習知山碉設險之利,鼐實從受之,卒以成功。 鼐歿後,二妾寡居,饣於粥不給,其廉操尤著雲。 嚴如熤,字炳文,湖南溆浦人。 年十三,補諸生,舉優貢。 研究輿圖、兵法、星卜之書,尤留心兵事。 乾隆六十年,貴州苗亂,湖南巡撫姜晟闢佐幕,上平苗議十二事,言宜急复乾州,進永綏,與保靖、松桃、鎮筸聲勢可通。 攻乾州道瀘溪,必先得大小章。 大小章者,故土司遺民,名曰仡佬,驍健,與苗世仇。 如熤募能仡佬語者往,開示利害,挾其酋六人出,推誠與同臥起,乃送質,率其屬陽投乾州為內應,約一舉破賊,因黔師牽掣未果。 次年,卒賴其眾,救兩鎮兵於河溪。 後復平隴,戰花園,皆為軍鋒。 大小章於大府檄或不受,必得如熤手書始行雲。 嘉慶五年,舉孝廉方正。 廷試平定川、楚、陝三省方略策,如熤對幾萬言,略謂:「軍興數載,師老財匱。 以數万罷憊之眾,與猾賊追逐數千里長林深谷中。 投誠之賊,無地安置,則已降复亂; 流離之民,生活無資,則良亦從亂。 鄉勇戍卒,多遊手募充。 慮一旦兵撤餉停,則反思延亂。 如此,則亂何由弭? 臣愚以為莫若仿古屯田之法。 三省自遭蹂躪,叛亡各產不下億萬畝,舉流民降賊之無歸、鄉勇戍卒之無業者,悉編入屯,團練捍衛,計可養勝兵數十萬。 餉省而兵增,化盜為民,計無逾此。 」仁宗親擢第一。 次日,召詣軍機處詢屯政,复條上十二事。 召見,以知縣發陝西。 下其疏於三省大吏,令採行。 六年,補洵陽,縣在萬山中,與湖北邊界相錯,兵賊往來如織。 時方厲行堅壁清野,如熤於築堡練團,措置尤力。 賊至無可掠,去則抄其尾。 又擇堅寨當衝者,儲糧供給官軍。 徐天德、樊人傑敗於張家坪,因馬鞍寨阻其前,故不得竄。 楊遇春破張天倫,亦賴太平寨夾擊之力。 以功加知州銜,賜花翎。 八年,擊湖北逸匪於蜀河口,斬王祥,擒方孝德,晉秩同知直隸州。 新設定遠廳,即以如熤補授。 九年,建新城,复於西南百餘裡黎壩、漁渡壩築二石城為犄角。 治團如洵陽,賊至輒殲,先後擒陳心元、馮世週。 丁母憂,大吏議留任,辭不可,服闋,十三年,補潼關廳。 尋擢漢中知府。 兵燹後,民困兵驕,散勇逸匪,心猶未革。 如熤聯營伍,立保甲,治堡寨,問民疾苦。 興勸農事,行區田法,教紡織,使務本計。 修復褒城山河堰及城固五門、楊填二堰,各灌田數万畝,他小堰百餘,皆履勘濬治,水利普興。 复漢中書院,親臨講授。 於華州渭南開諭悍回,縛獻亡命數十人; 於寧羌解散湖北流民; 於城固擒教首陳恆義:皆治渠魁,寬脅從。 令行禁止,人心帖服,南山遂大定。 道光元年,擢陝安道。 會廷議川、楚、陝邊防建設事宜,下三省察勘,以如熤任其事,週曆相度,析官移治,增營改汛,建城口、白河、磚坪、太平、佛坪五廳,移駐文武。 奏上,報可。 如熤嘗言:「山內州縣距省遠,多推諉牽掣。 宜仿古梁州自為一道及明鄖陽巡撫之制,專設大員鎮撫,割三省州縣以附益之,庶勢專權一,可百世無患。 」以更張重大,未竟其議。 三年,宣宗以如熤在陝年久,熟於南山情形,任事以來,地方安靖,特詔嘉獎,加按察使銜,以示旌異。 巡撫盧坤尤重之,採其議增廳治於盩厔、洋縣界,增營汛於商州及略陽; 檄勘全秦水利,於灃、涇、滻、渭諸川,鄭白、龍首諸渠,規畫俱備。 社倉、義學,亦以次推行。 五年,擢貴州按察使,未到官。 六年,入覲,仍調陝西,抵任數日而卒,贈布政使。 陝民請比硃邑桐鄉故事,留葬南山,勿得,乃請祀名宦。 湖南亦祀鄉賢。 如熤自為縣令至臬司,皆出特擢。 在漢中十餘年不調,得成其鎮撫南山之功。 宣宗每論疆吏才,必首及之。 將大用,已不及待。 為人性豪邁,去邊幅,泊榮利,視之如田夫野老。 於輿地險要,如聚米畫沙。 所規畫常在數十年外,措施略見所著書。 嘗佐那彥成籌海寇,有洋防備覽; 佐姜晟籌苗疆,有苗防備覽; 佐傅鼐籌屯田,有屯防書。 又有三省邊防備覽,漢江南北、三省山內各圖,漢中府誌及樂園詩文集。 子正基,原名芝,字山舫。 副貢生。 少隨父練習吏事。 道光中,官河南知縣,有聲。 擢鄭州知州。 治賈魯河,息水患。 河決開封,正基佐守護。 治河兵獄,雪其冤,得河兵死力,城賴以完。 母憂歸,服闋,補奉天復州。 興屯練,捕盜有法,民殺盜者勿論。 奉天治吏素弛,府尹下所屬,以正基為法,盜風為戢。 引疾去。 江南大吏疏調,擢授常州知府。 二十九年,大水,勘災勤至,郡人感之,輸錢二十餘萬助賑,全活甚眾。 累署淮揚道、按察使。 咸豐初,侍郎曾國籓、呂賢基交章薦之,命赴廣西治軍需,授右江道。 擢河南布政使,留廣西。 時粵匪披猖,將帥齟《齒吾》,師久無功。 正基曲為調和,疏論其事,謂:「師克在和,事期共濟。 統兵大帥與地方大吏,宜定紛更不齊之勢,聯疏闊難合之情。 布德信以服人心,明功罪以揚士氣。 勿因賊盛而生推諉,勿因兵單而務自救,勿以小忿而不為應援,勿以偶挫而坐觀成敗。 庶逆氛可殄,大功可成。 」時以為讜言。 二年,桂林圍解,賜花翎。 尋隨大軍赴湖北,時武昌初复,命馳往撫卹難民,署湖北布政使。 調廣東,复赴廣西清覈軍需。 內召授通政副使,遷通政使。 七年,引疾歸,卒。 論曰:亂之所由起與亂之所由平,亦在民之能治否耳。 教匪起於官逼民叛,其間獨一得民心之劉清,卒賴以招撫,助誅剿之成功。 徵苗頻煩大兵,而未杜亂源,傅鼐乃以一廳一道之力,剿撫兼施,岩疆綏定。 南山善後,嚴如熤始終其事,化榛莽為桑麻。 此其功皆在一時節鉞之上,光於史策矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)