1
列傳一百四十九方積硃爾漢楊頀廖寅陳昌齊硃爾賡額查崇華方積方積,字有堂,安徽定遠人。 拔貢生。 以州判發四川,補閬中知縣,署梁山。 達州東鄉賊起,梁山當其衝,賊犯縣境,營白兔山守兵潰。 積以一百人據小山為疑兵,賊不敢進。 築砦二百餘所,令人自為守。 他縣流民依集者三十餘萬人,賊至無所掠食,屢出奇兵擊走之。 堅壁清野之法,蓋自梁山始。 既而萬縣寶靈寺賊起,越境剿平之,又助大兵殲伍文相於石壩山,卻林亮功於望牛埡,斃亮功弟廷相,賜花翎。 擢寧遠知府,仍留駐梁山,凡四年。 至嘉慶六年,諸路賊漸平,調夔州,繼劉清為建昌道。 涼山生番叛,率師討平之。 未幾,里塘正土司索諾木根登殺副土司,奪其印,副將德寧兵為所困。 積單騎往,密授舊頭目希拉工布方略,以其眾破之。 歷川北道、鹽茶道,擢按察使。 馬邊、峨眉嶺諸夷結梁山生番盜邊,積偕提督丰紳由馬邊三河口鑿山深入,克六拔夷巢,遂出赤夷間道,進攻嶺夷十二地。 浹旬之間,每戰皆捷。 曲曲烏助逆死拒,潛師出其後,殄之。 遷布政使。 積官四川二十餘年,馳驅殆遍,山川風土,了然於胸,用兵輒獨當一面。 及任籓司,僚屬多故交,一無瞻徇。 清節自勵,尤為時稱。 卒於官,祀名宦。 硃爾漢硃爾漢,字麗江,順天大興人。 少為戶部吏。 乾隆中,官甘肅靖遠典史,母憂去官。 服闋待次,時平涼回酋田五作亂,爾漢與通判吳廷芳、知縣黃家駒守靖遠城,賊來攻。 靖遠回豪哈得城等期夜半為內應,爾漢得其情,令守者悉登城不得下,至哈得成家,陽科其穀餉軍,因拘之; 分遣人誘擒城下賊,賊之雜守者在城上已數十人,縣役鐵光保最為劇賊,猝擒之。 角聲起,扼城上賊無脫者,外賊覺,遂引去。 由是以知兵聞,擢隆德知縣。 徙底店砦降回,擢涇州直隸州知州。 擒教匪劉松,擢鞏昌知府。 嘉慶元年,教匪起,蔓延三省。 二年,四川賊尤熾,總統宜綿駐達州,檄爾漢參軍事。 是時王三槐踞方山坪,白岩山者,地險固,賊渠林亮功、樊人傑屯山上,與方山坪為聲援。 將軍舒亮、提督穆克登布屯山前之韓彭坳,爾漢兵三百、鄉勇三千屯山後之排亞口。 排亞口之上曰金鳳觀,曰草店,曰鴨坪,一日盡攻克之。 復進,有木柵當隘,不見賊,惟以犬守。 兵躍攀柵,賊自崖旁斫傷之,鳴鑼掣旗,左右賊大至,爾漢慮斷後路,退師。 先是與韓彭坳諸師為期,中道而止,賊得專力山後,故不克。 既而奉節賊千餘來援,敗之,擒賊渠邱廣福。 岩賊久困欲走,傾巢來犯,戰一晝夜不得路,仍退。 爾漢攻之三閱月,博戰被創,乃回鞏昌。 三年,運麥十萬石餉軍,行至成縣,賊渠高均德來奪,敗之於格樓壩,擒其黨李德勝。 四年,張漢潮犯秦州,爾漢赴成縣會剿。 鞏昌警至,馳還,賊已據城東鴛鴦河,夜掠賊卡而入,城守始固,以功擢鞏秦階道。 生番鐵布者,居西傾山中,眾十餘萬,乘教匪猖獗,時出盜內地。 爾漢以鐵布未叛亂,且地險,一構兵非數年不能平。 鐵布奉回教,乃召其阿渾諭之,於是來首者踵至。 一日書姓名一紙,曰:此鐵布黨也。 又出一圖,曰:盜巢及要隘盡於此。 分遣百餘人捕之,悉就擒,鐵布遂定。 六年,川、楚、陝賊漸蹙,餘賊多竄甘肅,率兵扼剿,凡數十戰皆捷。 八年,甘肅匪平,上功最,賜花翎。 爾漢有識斷,能得人死力,奴客悉以兵法部之。 自出仕即在行間,後遂與教匪相終始。 用兵有法,所用鄉勇侯達海,侍衛李榮華,武舉劉養鵬,千總鄒坤、桂攀桂皆操刺勇健善戰,故所至有功。 尋調廣東肇羅道,擢廣西按察使,署布政使。 十二年,卒於官。 楊頀楊頀,字邁功,江西金谿人。 乾隆四十九年進士,授刑部主事。 總辦秋審,執法平。 內監訟其弟妻,頀按律杖贖守夫墓。 和珅方總刑部,意有所徇,駁詰之,頀面爭。 和珅叱曰:「司員敢爾! 」頀厲聲曰:「司員主稿,知為刑獄得其平耳! 何叱為? 」和珅不能奪。 及珅敗,擢員外郎。 仁宗召見,嘉其有守,命解餉四十萬兩赴四川濟軍。 川、陝大吏交章論薦,授陝西延榆綏道。 時三省清釐叛產,撫卹難民,事方殷,詔責疆吏慎選公正大員如《音蒦》及劉清者任其事。 頀週曆田野,綜覈不苟,民漸復業。 巡撫秦承恩檄府縣募民補伍,頀曰:「農工商賈各有其業,若預選送營,曠日失業,與抽丁何殊? 」議乃寢。 調甘肅平慶涇固鹽法道。 嘉慶九年,擢安徽按察使,捕六安州匪劉成巨置諸法。 十三年,遷江寧布政使。 淮、揚大水,乘舴艋歷災區訪問疾苦,渡湖幾覆,災黎感之。 尋以失察山陽知縣王仲漢冒賑,坐褫職。 詔頀查賑認真,平日實心辦事,留河工效力。 復起用,歷淮海道、浙江按察使、江蘇布政使。 二十二年,擢浙江巡撫。 未幾,坐臨海民毆差釀大獄,降四品京堂; 復不俟代去任,降禮部郎中。 引疾歸。 道光五年,重宴鹿鳴,加四品卿銜。 卒,年八十五。 廖寅廖寅,字亮工,四川鄰水人。 乾隆四十四年舉人。 家貧,不能常試禮部,十二年中,僅再至都。 以大挑知縣官河南,署葉縣。 時教匪方熾,葉當衝,寅撫民不擾。 民有從逆者,捕其魁乃定。 長子思芳有武略,省父至葉,任以守衛事。 詔捕教首劉之協,久不獲。 一日,思芳巡歷近郊,見二人縶馬坐樹下語,異之,歸戒門者伺狀。 俄二人入城飲肆中,有識之者,其一即之協。 寅趣思芳往與雜坐,出不意縛之,鞫得實,械至都伏法。 特擢江蘇鎮江知府。 濬丹陽九曲河,築徬,以時啟閉,民便之。 擢江西吉南贛道,兼筦關榷,正稅外無多取,吏胥奉法。 會南昌煽亂,捕首惡置法。 安遠复亂,單騎往諭,解散黨與,耆民等縛其魁以獻,事遂平。 歷署布政使、按察使。 嘉慶十六年,遷兩淮鹽運使。 卹灶丁,治私梟,鹽課漸增。 河北滑縣教匪起,總督百齡檄寅往徐州協守禦。 會捕逆匪劉第五,誤系同姓名者,坐失察降調,上念其擒劉之協功,許捐復原職。 以老病歸,遂卒。 思芳少時居鄉治團練,從軍數有功,官至江蘇候補道。 在葉手擒劉之協,名聞天下。 後以捕劉第五獲罪下獄,尋赦之。 陳昌齊陳昌齊,字賓臣,廣東海康人。 乾隆三十六年進士,選庶吉士,授編修,累遷中允。 大學士和珅欲羅致之,昌齊以非掌院,無晉謁禮,不往。 大考,左遷編修。 尋授御史,遷給事中。 昌齊生海邦,習洋盜情狀。 上疏論剿捕事,略曰:「洋匪上岸,率不過一二百人,陸居會匪助兇行劫。 沿海居民皆採捕為生,習拳勇,諳水勢,匪以利誘,往往從匪。 可以為盜,即可用以捕盜。 宜令地方官明示,有能出洋剿捕,或遇匪上岸,殲擒送官驗實者,船物一概充賞。 被誘從匪者,能擒盜連船投首,免罪。 則兵力所未及,丁壯亦必圖賞力捕。 仍令地方各官稽戶口,編保甲,以清其源。 於各埠訪拏濟匪糧物,各市鎮嚴緝代匪銷贓,俾絕水陸勾通之路。 庶幾洋面肅清,地方寧謐。 」嘉慶九年,出為浙江溫處道。 時海寇蔡牽肆擾,昌齊修戰艦,簡軍伍,募人出海繪浙、閩海洋全圖,纖悉備具。 每牒報賊情及道里遠近稍有虛妄,必指斥之。 與提督李長庚深相結納,俾無掣肘,鞫海盜必詳盡得其情。 德楞泰奉命按閱閩、浙,議申海禁,謂不數月盜可盡斃。 昌齊曰:「環海居民耕而食者十之五,餘皆捕魚為業。 若禁其下海,數万漁戶無以為生,激變之咎誰任之? 」德楞泰改容稱善。 在任五年,以鞫獄遲延,部議鐫級。 江南、福建大吏闢調,皆不往。 歸里,主雷陽粵秀講席。 修通志。 考據詳覈,著書終老焉。 硃爾賡額硃爾賡額,原名友桂,字白泉,漢軍正紅旗人,裔出明代。 王父孝純,工詩古文,有異才,由四川知縣歷官至兩淮鹽運使。 硃爾賡額納貲為兵部主事,充軍機章京,累遷郎中,出為江安糧道。 兩江總督蘇凌阿閽人為和珅舊奴,恣睢用事,廉得其狀,白而逐之。 從總督赴安徽察治劉之協逆黨,株連數百人,多所省釋。 署安徽布政使,引疾歸。 以母老乞改京秩,授戶部郎中。 和珅奴劉全之婿號檳榔蔣者,倚勢奪民產,訟於部,刑責不稍貸。 西賈利旗產,嗾言官疏陳,使得與漢民通售買,下部議,啖以重賄,卻之,持不可。 大學士硃珪管部,聞而重之。 故事,自告改京官,不外用。 珪薦其才守可大受,復出為廣東潮州知府。 海盜方張,硃濆尤黠悍,乃親歷海壖,治鄉團,調鎮兵千守沿海,斷內奸接濟。 濆糧絕,屢敗走台灣,潮盜膽落,因其窮蹙解散之。 盜魁黃茂高、許雲湘、王騰魁、楊勝廣、黃德東、關兆奎受撫,選其強幹者編入練勇。 會匪李崇玉踞惠、潮山谷中,時游弋海上,使降人招之自首,硃濆部眾亦有來投者。 會以母憂去,未竟其事,服闋,補雲南曲靖。 嘉慶十四年,百齡為兩廣總督,疏請調硃爾賡額廣東,擢高廉道,署督糧道,剿匪事一以倚之。 勘海口砲台舊在山上,發砲輒從桅頂過,悉改建於山麓,屢碎盜艦,挫其鋒。 暫改運鹽由陸,撤紅單船入內港,以杜接濟。 戒並海郡縣嚴斷水米,如在潮州時。 匪勢漸蹙,用舊降人招郭學顯就撫。 未幾,鄭一妻與張保仔率眾逾萬泊虎門,要總督親至海口面議,文武噤莫敢決,硃爾賡額獨進曰:「保仔自知罪大,眾多無糧,拂其請,將死鬥。 請撤兵衛,單舟迳詣,諭以恩威,必可集事。 」先遣南海、番禺兩令往傳命,使熟籌而志堅。 翌晨,從百齡登舟,行四十里,見列艦數百,夾水如衢,舉砲迎,聲震城中。 請總督過舟,叱之曰:「保仔當泥首乞命,如仍驕肆遲疑,無死所矣! 」迨晡,保仔登舟,請留三千人招西路賊烏石二,不聽則擒之以自贖,許之,給米千石慰遣。 保仔乃使餘眾登岸受撫,自起椗出洋。 群謂其所散皆罷弱,自留精銳,得米將不可製,笑應之曰:「此不必以口舌爭。 」至期,保仔果誘烏石二至高州,誅之。 海盜悉平,以功獲優敘,賜花翎。 尋調署南韶道。 十六年,河決李家樓,特命百齡為兩江總督治河事,調硃爾賡額為江南鹽巡道。 至則佐百齡定計,接築洪澤湖口束清壩,逼溜刷深太平河,使水有所歸。 次年,李家樓決口合龍,新築格堤遏水與大堤平。 初,當事主守格堤,奉嚴旨,失守者從軍法。 至是見事危急,請改守大堤,聽河溜穿格堤而下,免旁洩之險。 又新築減壩受水攻,展側上游築斜壩挑水,數日壩根掛淤乃穩固。 所籌措工事悉合機宜。 葦蕩營久為弊藪,樵兵空額無人,營員領帑,臨時僱募,弁目專其利。 又為灘棍所持,盪料歸灘棍者十五六。 歸弁目者十二三,歸工用者十一二,歲僅得葦十數万束。 百齡檄硃爾賡額督治其事,乃請以盪地不產柴者給樵兵,人四十畝,給牛具籽種,建棚廠以居,盪始有兵。 濬溝渠便筏出入,採運始及遠,建衙署俾營員常年駐盪,民挾制偷竊者有禁,盪始有官。 受事之年,採足正額二百四十萬束。 於是灘棍之利盡失,廳員得料抵價,少所沾潤,皆不便之。 適有船兵中途改束,斤重不敷,八廳藉欲撼搖全局。 百齡悉其奸,偕河督察訊,硃爾賡額往勘定十七年新葦,每束箍口以二尺八寸為率,增舊三寸,估右營得葦八百萬束; 會署江寧布政使,未及估左營。 時河督陳鳳翔為百齡所劾,自訴於朝,命尚書松筠、侍郎初彭齡按訊,牽及葦蕩事。 廳員熒說,嗾驗尾幫,舟載餘葦九百束,據其重率,以衡已收三百萬束之數,斥為不足,遂被劾虛糜錢糧,苦累樵兵,遣戍伊犁。 時冤之。 硃爾賡額因百齡前劾鳳翔詞不盡實,獄無結正,原以身任,遂不辯。 在戍六年,放還,久之,卒。 查崇華查崇華,字九峰,安徽涇縣人。 少孤,遊福建傭書。 久之,福州將軍魁倫闢佐幕,甚見信任。 魁倫劾總督伍拉納、巡撫浦霖,即命署總督,治其獄。 閩地瘠苦,歷任大吏責供張無藝,所屬羅織大戶勒賄,民不堪命,至是貪酷之吏悉伏辜。 崇華名聞於時。 納貲為通判,留福建。 嘉慶十四年,海盜蔡牽平,以功賜花翎。 硃渥欲歸誠,未決,崇華隻身至海舶,諭以禍福,遂受降。 十七年,署台灣淡水同知。 高媽達妖言惑眾,捕獲,訊得劉林、祝現謀以次年閏八月望在京師舉事,四方起應之。 崇華牒請奏聞,大吏以其語不經,置之,僅以傳教罪誅高媽達。 至十八年九月十五日,果有林清、祝現之變,劉林者即林清別名也。 自高媽達伏法,福建匪黨巳解散,得無事。 尋以道員謁選,授河南南汝光道。 教匪鉅魁劉松久在逃,懸緝十餘載,偵知潛匿安徽宿州傳教,捕獲之。 母憂去官。 道光二年,補陝西鳳邠道。 值大軍徵張格爾,調駐嘉峪關治軍需。 自川、楚軍興,將吏習於糜費,崇華一主覈實,以內地馬駝出關不耐寒苦,關外有台站應付,長僱徒糜芻秣,悉罷之,節帑甚鉅。 凡三署按察使,治獄明慎。 以老乞歸,卒。 論曰:剿平教匪,不獨賴將帥戮力,一時守土之吏,與有勞焉。 最顯者為四川劉清,而方積亦倡行堅壁清野,保障一方,後復屢定番亂,蜀人與清並稱。 他如硃爾漢之保鞏昌,楊頀之清叛產、撫難民,廖寅之擒劉之協,皆卓有建樹。 陳昌齊、硃爾賡額於治海寇並具謀略,而硃爾賡額功尤顯矣。 查崇華預發林清逆謀,為疆臣所格; 及筦西征軍需,以撙節稱,故同著於篇。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)