1
倭仁倭仁,字艮峰,烏齊格里氏,蒙古正紅旗人,河南駐防。 道光九年進士,選庶吉士,授編修。 歷中允、侍講、侍讀、庶子、侍講學士、侍讀學士。 二十二年,擢詹事。 二十四年,遷大理寺卿。 文宗即位,應詔陳言,略曰:「行政莫先於用人,用人莫先於君子小人之辨。 夫君子小人藏於心術者難知,發於事蹟者易見。 大抵君子訥拙,小人佞巧; 君子澹定,小人躁競; 君子愛惜人才,小人排擠異類; 君子圖遠大,以國家元氣為先,小人計目前,以聚斂刻薄為務。 剛正不撓、無所阿鄉者,君子也; 依違兩可、工於趨避者,小人也。 諫諍匡弼、進憂危之議,動人主之警心者,君子也; 喜言氣數、不畏天變,長人君之逸志者,小人也。 公私邪正,相反如此。 皇上天亶聰明,孰賢孰否,必能洞知。 第恐一人之心思耳目,揣摩者眾,混淆者多,幾微莫辨,情偽滋紛,愛憎稍涉偏私,取捨必至失當。 知人則哲,豈有他術,在皇上好學勤求,使聖志益明,聖德日固而已。 宋程顥雲,'古者人君必有誦訓箴諫之臣'。 請命老成之儒,講論道義,又擇天下賢俊,陪侍法從。 我朝康熙間,熊賜履上疏,亦以'延訪真儒'為說。 二臣所言,皆修養身心之要,用人行政之源也。 天下治亂系宰相,君德成就責講筵。 惟君德成就而後輔弼得人,輔弼得人而後天下可治。 」疏入,上稱其切直,因諭大小臣工進言以倭仁為法。 未幾,禮部侍郎曾國籓奏用人三策,上复憶倭仁言,手詔同褒勉焉。 尋予副都統銜,充葉爾羌幫辦大臣。 大理寺少卿田雨公疏言倭仁用違其才,上曰:「邊疆要任,非投閒置散也。 若以外任皆左遷,豈國家文武兼資、內外並重之意乎? 」咸豐二年,倭仁复上敬陳治本一疏,上謂其意在責難陳善,尚無不合,惟僅泛語治道,因戒以留心邊務,勿託空言。 候補道何桂珍上封事,言倭仁秉性忠貞,見理明決,生平言行不負所學,請任以艱鉅,未許。 三年,倭仁劾葉爾羌回部郡王阿奇木伯克愛瑪特攤派路費及護衛索贓等罪,詔斥未經確訊,率行參奏,下部議,降三級調用。 四年,侍郎王茂廕等請命會同籌辦京師團練,上以軍務非所長,寢其議。 尋命以侍講候補入直上書房,授惇郡王讀。 五年,擢侍講學士。 歷光祿寺卿、盛京禮部侍郎。 七年,調戶部,管奉天府尹事,劾罷盛京副都統增慶、兵部侍郎富呢雅杭阿。 及頒詔中外,命充朝鮮正使。 召回京,授都察院左都御史。 同治元年,擢工部尚書。 兩宮皇太后以倭仁老成端謹,學問優長,命授穆宗讀。 倭仁輯古帝王事蹟,及古今名臣奏議,附說進之,賜名啟心金鑑,置弘德殿資講肄。 倭仁素嚴正,穆宗尤敬憚焉。 尋兼翰林院掌院學士,調工部尚書、協辦大學士。 疏言:「河南自咸豐三年以後,粵、捻焚掠,蓋藏已空,州縣誅求仍復無厭。 朝廷不能盡擇州縣,則必慎擇督撫。 督撫不取之屬員,則屬員自無可挾以為恣睢之地。 今日河南積習,祗曰民刁詐,不曰官貪庸; 祗狃於愚民之抗官,不思所以致抗之由。 惟在朝廷慎察大吏,力挽積習,寇亂之源,庶幾可弭。 」是年秋,拜文淵閣大學士,疏劾新授廣東巡撫黃贊湯貪詐,解其職。 六年,同文館議考選正途五品以下京外官入館肄習天文算學,聘西人為教習。 倭仁謂根本之圖,在人心不在技藝,尤以西人教習為不可; 且謂必習天文算學,應求中國能精其法者,上疏請罷議。 於是詔倭仁保薦,別設一館,即由倭仁督率講求。 復奏意中並無其人,不敢妄保。 尋命在總理各國事務衙門行走。 倭仁屢疏懇辭,不允; 因稱疾篤,乞休,命解兼職,仍在弘德殿行走。 八年,疏言大婚典禮宜崇節儉,及武英殿災,复偕徐桐、翁同龢疏請勤修聖德,停罷一切工程,以弭災變,並嘉納之。 十年,晉文華殿大學士,以疾再乞休。 尋卒,贈太保,入祀賢良祠,諡文端。 光緒八年,河南巡撫李鶴年奏建專祠於開封,允之。 初,曾國籓官京師,與倭仁、李棠階、吳廷棟、何桂珍、竇垿講求宋儒之學。 其後國籓出平大難,為中興名臣冠; 倭仁作帝師,正色不阿; 棠階、廷棟亦卓然有以自見焉。 倭仁著有遺書十三卷。 子福咸,江蘇鹽法道,署安徽徽寧池太廣道,咸豐十年,殉難寧國,贈太僕寺卿,騎都尉世職; 福裕,奉天府府尹。 從子福潤,安徽巡撫。 光緒二十六年,外國兵入京師,闔家死焉。 李棠階李棠階,字文園,河南河內人。 道光二年進士,選庶吉士,授編修。 五遷至侍讀。 二十二年,督廣東學政,擢太常寺少卿。 會巡撫黃恩彤奏請予鄉試年老武生職銜,嚴旨責譴,棠階亦因違例送考,議降三級調用,遂引疾家居。 文宗即位,复日講,曾國籓薦棠階醇正堪備講官,召來京。 既而日講中輟,棠階以病未赴。 咸豐三年,粵匪北犯,河北土寇蜂起,用尚書周祖培薦,命治河北團練。 棠階聯絡村鎮,名曰「友助社」。 賊踞溫縣東河灘柳林,四出焚掠,棠階督團練擊之,村民未習戰,且無火器,殺賊數十人,卒不敵。 會山東巡撫李僡率兵至,賊引去。 賊自渡黃河,始知民間有備,稍稍牽綴。 洎河北肅清,敘勞,加四品卿銜,賜花翎。 同治元年,詔起用舊臣,棠階應召至。 上疏言:「用人行政,惟在治心。 治心之要,莫先克己。 請於師保匡弼之馀,豫杜左右近習之漸。 暇時進講通鑑、大學衍義諸書,以收物格意誠之效。 」又言:「紀綱之飭,在於嚴明賞罰。 凡朝廷通諭諸事,務飭疆臣實力奉行,庶中外情志可通,而禍亂可弭。 」兩宮嘉納焉。 授大理寺卿。 先是兩江總督何桂清僨事逮治,部讞從重擬斬決,廷臣有右之者,言部臣有意畸重,仍從本律監候。 棠階疏謂桂清貽誤封疆罪大,不當輕比,非公論。 後桂清卒伏法。 連擢禮部侍郎、左都御史,署戶部尚書。 召對,言:「治天下惟在安民,安民必先察吏。 今日之盜賊,即昔日之良民,皆地方有司貪虐激之成變。 為今日平亂計,非輕徭薄賦不能治本。 然非擇大吏,則守令不得其人,亦終不能收令行禁止之效。 」因極言河南亂事,及諸行省利病甚悉。 命為軍機大臣,具疏力辭,弗許。 二年,授工部尚書。 三年,江寧克復,論功,加太子少保。 大憝既平,上諭中外臣工以兢業交勉。 棠階語恭親王及同直諸大臣,謂當設誠致行,久而不懈,勿徒以空言相文飾,王深然之。 翼日召對,王反复陳君臣交儆之義,棠階與同僚繼言之,兩宮改容嘉納。 尋調禮部尚書。 太后命南書房、上書房諸臣纂輯前史事蹟,賜名治平寶鑑,命諸大臣進講。 棠階因講漢文帝卻千里馬事,反复推言人主不宜有所嗜好,以啟窺伺之端。 自是每進講必原本經義,極論史事,歸於責難陳善。 四年,恭親王被劾退出軍機,棠階謂王有定難功,時方多故,不當輕棄親賢,入對,力言王非有心之失。 會惇、醇兩王亦奏言奕訢不可遽罷,乃復命入直。 僧格林沁戰歿曹州,棠階以朝廷賞多罰少,疆臣每存藐玩,上疏極言其弊,於是有申飭直省督撫之諭。 棠階自入直樞廷,軍書旁午,一事稍有未安,輒憂形於色。 積勞致疾,十一月,卒,年六十八。 上震悼,遣貝勒載治奠醊,賜金治喪,贈太子太保,諡文清。 棠階初入翰林,即潛心理學,嘗手鈔湯斌遺書以自勗。 會通程、硃、陸、王學說,無所偏主,要以克己復禮、身體實行為歸。 日記自省,畢生不懈。 家故貧,既貴,儉約無改。 嘗曰:「憂患者生之門。 吾終身不敢忘忍飢待米時也! 」吳廷棟吳廷棟,字竹如,安徽霍山人。 道光五年拔貢,授刑部七品小京官,洊遷郎中。 廷棟少好宋儒之學,入官益植節厲行,蹇蹇自靖。 咸豐二年,京察一等。 時侍郎書元兼崇文門副監督,獲販私釀者三十六人,承審者以漏稅擬滿杖。 已而覆訊得書元家人詐贓狀,部臣據以入奏。 文宗疑書元孤立,降旨切責,會廷棟召對,上詢是獄。 廷棟從容敷奏,且詳陳治道之要,言利之害,君子小人之辨,上首肯,獄竟得解。 因詢廷棟讀何書,廷棟以程、硃對。 上曰:「學程、硃者每多迂拘。 」對曰:「此不善學之過。 程、硃以明德為體,新民為用,天下未有有體而無用者。 皇上讀書窮理,以裕知人之識; 清心寡欲,以養坐照之明。 寤寐求賢,內外得人,天下何憂不治? 」上韙之。 尋出為直隸河間知府。 粵匪北犯畿輔,廷棟練民兵巡防,民倚以為固。 內閣學士勝保督師至河間,責供張甚急,知縣王灴迫於應付,自刎不殊。 廷棟詣大營陳其事,勝保矍然,飭部下聽命。 連擢永定河道、直隸按察使。 以河間京師門戶,廷棟善守禦,得民心,仍留知府任。 四年,軍事定,乃之按察使任。 六年,遷山東布政使。 時部臣奏請畿內賦稅兼收大錢鈔票各三成,上下交病,總督譚廷襄不敢言。 會廷棟入覲,面奏:「大錢鈔票實不流通。 立法必先便於民方可行,必先信於民方能久。 今條科太多,朝夕更改,國家先不能自信,何以取信於民? 」上首肯者再。 既而廷襄入朝,遂奏罷前議。 山東吏治久窳,廷棟獎廉懲貪。 方議海口立局收貨捐,持不可。 八年,坐奏銷遲誤,降補直隸按察使。 十一年,復調山東。 同治二年,入為大理寺卿,尋擢刑部侍郎。 三年,江南平,廷棟上疏,略曰:「萬方之治亂在朝政,百工之敬肆視君心。 事不貴文,貴其實; 下不從令,從所好。 夫治亂決於敬肆,敬肆根於喜懼。 自古功成志遂,人主喜心一生而驕心已伏,宦寺有乘其喜而貢諂媚者矣,左右有乘其喜而肆蒙蔽者矣,容悅之臣有因此而工諛佞者矣,屏逐之姦有因此而巧夤緣者矣。 諂媚貢則柄暗竊,蒙蔽肆則權下移,諛佞工則主志惑,夤緣巧則宵小升。 於是受蠱惑,塞聰明,遠老成,惡忠鯁。 從前戒懼之念,一喜敗之; 此後侈縱之行,一喜開之。 方且矜予智,樂莫違,逞獨斷,快從欲,一人肆於上,群小扇於下,流毒蒼生,貽禍社稷,稽諸史冊,後先一轍。 推原其端,祗一念由喜入驕而已。 軍興以來,十數省億萬生靈慘遭鋒鏑,即倡亂之奸民,何一非朝廷赤子? 大兵所加,盡被誅夷。 皇太后、皇上體上天好生之心,必有哀矜不忍喜者。 況旗兵乏食,根本空虛,新疆缺餉,邊陲搖動。 兼之強鄰偪處,邪教肆行,豈惟不可喜,而實屬可懼。 假使萬幾之馀,或有一念之肆,臣工效之,視彰癉為故事,輕告戒為具文,積習相沿,工為粉飾,將仍成為叢脞怠荒之局矣。 是非堅定刻苦,持之以恆,積數十年恭儉憂勤,有未易培國脈復元氣者。 夫上行必下效,內治則外安,而其道莫大於敬,其幾必始於懼。 懼天命無常,則不敢恃天; 懼民碞可畏,則不敢玩民。 懼者敬之始,敬者懼之終。 大智愈明,神武愈彰,紹祖宗富有之大業,開子孫無疆之丕基,是皆由皇心之懼始而敬成也。 易曰:'危者使平,易者使傾,懼以終始,其要無咎。 '詩曰:'敬之敬之,天維顯思! '可弗以為永鑑歟? 」疏上,優詔嘉納,命存其疏於弘德殿以備省覽。 皇太后召對時,諭曰:「皇帝衝齡踐阼,國家大事,汝宜直言無隱,以無負先帝知遇。 」廷棟感激出涕。 五年,以衰病乞休,許之,歸寓江寧。 十二年,卒,年八十有一。 遺疏入,詔褒其廉靜自持,賜卹如例。 直隸、山東皆祀名宦祠。 廷棟學以不欺為本。 官臬司時,畿輔連有逆倫獄,總督慮一月頻入奏幹上怒,廷棟曰:「此吾儕不能教化之過,待罪不暇,敢欺飾耶? 」及去官,僑居清貧,不受餽遺。 著有拙修集十卷。 【論】論曰:倭仁晚為兩宮所敬禮,際會中興,輔導衝主,兢兢於君心敬肆之間,當時舉朝嚴憚,風氣賴以維持。 惟未達世變,於自強要政,鄙夷不屑言,後轉為異論者所藉口。 李棠階、吳廷棟正色立朝,不負所學,翕然笙磬同音,而棠階尤平實持大體,可謂體用兼備矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)