1
賽尚阿賽尚阿,字鶴汀,阿魯特氏,蒙古正藍旗人。 嘉慶二十一年繙譯舉人,授理籓院筆帖式,充軍機章京。 宣宗命樞臣甄別所屬,賽尚阿列一等,予優敘。 洊遷郎中。 道光十一年,擢內閣侍讀學士,偕將軍富俊按吉林將軍福克精阿剋扣兵餉,得實,劾罷之。 予頭等侍衛,充哈密辦事大臣,擢內閣學士。 丁父憂回旗,留京,遷理籓院侍郎,兼副都統,調工部。 迭赴盛京、廣東、察哈爾按事。 十五年,命在軍機大臣上學習行走。 調戶部,擢理籓院尚書,兼都統,調工部。 二十一年,海疆戒嚴,詔赴天津、山海關勘築砲台,复偕御前大臣僧格林沁查閱海口。 二十二年,命為欽差大臣,赴天津治防。 和議成,撤防回京。 初,京師添設槍隊,命賽尚阿偕左都御史恩桂司訓練。 至是上閱武,槍隊獨整,嘉其督率有方,賜花翎。 二十四年,命覆訊通州民婦康王氏勒斃親姑獄,白其冤,論坊官逼供罪如律。 調戶部尚書,赴江南查閱江防善後事宜。 三十年,兼步軍統領、協辦大學士。 咸豐元年,拜文華殿大學士,管理戶部。 時廣西匪亂方熾,巡撫週天爵、提督向榮會剿,不能制賊,起用林則徐,未至,道卒。 李星沅督師,諸將不用命,亦無功。 文宗深憂之,以賽尚阿親信近臣,命為欽差大臣,赴湖南防堵,將以代星沅也,特賜遏必隆刀,給庫帑二百萬兩備軍餉。 副都統巴清德、達洪阿率京軍隨行,姚瑩、嚴正基參軍事; 又調湖南在籍知縣江忠源赴營。 未幾,星沅卒於軍,趣賽尚阿馳往督師,授內大臣。 六月,至廣西,疏陳汰兵勇,明紀律,購間諜,散脅從,斷接濟五事,詔嘉其能通籌全局。 週天爵與向榮不協,解其任,以鄒鳴鶴代之。 又疏陳賊勢,略言:「粵西股匪繁多,馮雲山、洪秀全、凌十八等俱奉天主教,凶狠稱最,來往於金田、東鄉、廟旺、中坪,官兵壁上環觀,有無可如何之勢。 宜先用全力攻剿大股,一經得手,則分兵剿辦,方免顧此失彼之虞。 省垣兵少,暫居中調遣,分派巴清德、達洪阿進剿。 」於是向榮連破賊於中坪及桂平新墟。 烏蘭泰設伏,殲賊甚眾。 賊竄踞紫荊山,以新墟、雙髻隘為門戶。 達洪阿、烏蘭泰攻雙髻,毀其巢,賊自焚新墟而逸。 官軍失利,遂陷永安州,賽尚阿坐失機,降四級留任。 詔責諸軍並力進攻,水竇為永安要隘,烏蘭泰攻拔之,乃合圍。 向榮任北路,烏蘭泰任南路。 永安城小而堅,環攻四閱月不能下,嚴詔趣戰。 二年正月,賽尚阿親往督之,用向榮策,缺城北一隅不置兵,縱其出,因而擊之。 烏蘭泰爭之不得,素與榮不協,至是益相水火。 二月,賊果由此路突出,官軍不能禦,僅獲洪大全,檻送京師,以收復永安上聞; 而賊遽犯桂林,向榮走間道入城守禦,烏蘭泰尾追至將軍橋,猝被砲傷,旋殞於軍,總兵長瑞、長壽、董光甲、邵鶴齡亦戰歿。 賽尚阿自請治罪,詔責戴罪以圖補救,命兩廣總督徐廣縉率師赴援。 賊見桂林守具已完,援師漸集,解圍北竄,連陷興安、全州。 賽尚阿始入駐省城,遣提督餘萬清、總兵劉長清進攻全州。 江忠源破賊於蓑衣渡,斃悍賊馮雲山。 賊遂入湖南,連陷道州、江華、永明、嘉禾、藍山、桂陽,賽尚阿尾之,抵衡陽。 賊由郴州分竄醴陵、攸縣,尋犯長沙,勢益鴟張。 湖南巡撫羅繞典以聞,文宗震怒,詔斥賽尚阿調度無方,號令不明,賞罰失當,以致勞師糜餉,日久無功,褫職逮京治罪。 命大學士等會鞫,賽尚阿伏地流涕,自言不忍殺人辜負聖恩,論大辟,籍其家,三子並褫職。 未幾,釋出獄,發往直隸,交訥爾經額差遣,調京隨辦巡防。 五年,遣戍軍台,尋釋之,命練察哈爾蒙古兵。 十年,回京,總統左翼巡城事宜,予侍郎銜,授正紅旗蒙古副都統。 以病免。 光緒元年,卒。 子崇綺,自有傳。 訥爾經額訥爾經額,字近堂,費莫氏,滿洲正白旗人。 嘉慶八年繙譯進士,授妃園寢禮部主事,調工部,洊升郎中。 道光元年,出為山東兗沂曹道,遷湖南按察使,丁憂去職。 三年,起署山東按察使,尋實授。 承鞫教匪馬進忠獄得實,賜花翎,就遷布政使。 六年,擢漕運總督。 九年,調山東巡撫。 十二年,擢湖廣總督。 十六年,湖南新寧瑤生藍正樽習教傳徒,聚眾數千,攻武岡州城,為官兵擊退。 捕獲黨羽,而正樽逃逸,詔責訥爾經額嚴緝,久不獲,革職留任。 十七年,京察考績,詔斥訥爾經額玩洩無能,降湖南巡撫,限一年捕正樽。 尋以正樽已被鄉勇毆斃,奏下繼任總督林則徐確查虛實,則徐疏言鄉勇毆斃三賊,有正樽在內,以衣物為證,詔斥衣物出於事後呈驗,不足信,褫訥爾經額職,予三等侍衛,充駐藏辦事大臣。 逾年,晉頭等侍衛,調西寧辦事大臣。 二十年,擢熱河都統。 俄授陝甘總督,未之任,命署直隸總督,尋實授。 二十一年,英吉利兵船游弋秦王島,命訥爾經額移駐天津籌防,加太子太保。 時漸多事,財政支絀,疆臣猶因襲承平舊制,憚於興革。 廷議興屯墾及畿輔水利,訥爾經額疏言:「屯田不能行於畿輔,先朝試行水利,屢興屢廢。 良由南北異宜,民多未便。 」寢其議。 又言官請長蘆懸岸鹽額如河南、山東,改歸官辦。 訥爾經額言:「懸岸由於私充引滯,但使梟販斂跡,民販亦可持久,諸商不招自至。 不必務官辦之虛名,徒事更張,無裨實用。 」咸豐二年,以直隸總督協辦大學士,尋拜文淵閣大學士,仍留總督任。 三年,粵匪既踞江寧,分黨由安徽入河南,歸德、睢州、寧陵、蘭封相繼陷,河南巡撫陸應穀敗績。 賊窺開封,命訥爾經額防守大名,遏賊北竄。 令總兵花里雅遜布屯延津防河,雙祿守彰德為後繼,而賊酋林鳳祥、李開芳已自汜水渡河,陷溫縣,犯懷慶。 訥爾經額檄總兵董占元赴援,自駐臨洺關,請增調盛京、吉林步騎。 詔授訥爾經額為欽差大臣,節制河南、北諸軍。 賊圍懷慶久,知府余炳燾率紳民固守,賊周樹木柵為久困計。 援軍四集,惟都統勝保、將軍托明阿軍戰最力,花里雅遜布、董占元等隔丹水駐軍,畏賊不敢進。 勝保屢以為言,詔促訥爾經額進師夾擊,並防賊竄入山西,乃進駐清化鎮。 八月,諸軍五路合擊,破賊柵,賊大潰,圍乃解。 文宗大悅,賜訥爾經額雙眼花翎、黃馬褂,賚擢諸將有差。 賊之敗竄也,諸軍以久戰疲罷,未能力追; 山西兵多調援,設防不密。 賊遂由濟源入太行山,連陷垣曲、陽城、曲沃,犯平陽府,擾及洪洞,並失守。 追軍皆落後,惟勝保先進,戰於平陽,挫之。 繞前扼賊北路,賊乃東趨。 訥爾經額回駐臨洺關,素不知兵,束手無措。 或告潞城、黎城間有孔道,循太行東出武安,密邇臨洺,然險隘可扼。 訥爾經額以非直隸轄境,諮山西巡撫守禦。 既而賊果破黎、潞,猶謂賊不能遽至。 忽有冒欽差大臣旗幟責州縣供張者,蓋賊之前驅已出山矣。 俄而麕至,官軍出不意,驚潰,訥爾經額以數十人走保廣平府城,關防、令箭、軍書、資械委棄皆盡。 事聞,褫職,留於直隸隨同辦理軍務。 賊遂大熾,畿輔半被蹂躪,京師震動。 命惠親王綿愉為大將軍,科爾沁郡王僧格林沁副之,勝保督師前敵追剿。 於是逮訥爾經額下獄,論斬監候。 逾年始殄賊,先後擒首逆林鳳祥、李開芳伏誅,畿輔肅清。 赦訥爾經額出獄,遣戍軍台。 逾年釋回,予六品頂戴,命守慕陵。 尋以四五品京堂候補。 七年,卒。 子蘊秀、衍秀,並官內閣學士。 【論】論曰:清沿故事,有大軍事,輒以滿洲重臣督師。 乾、嘉時,如阿桂、福康安、勒保、額勒登保等,皆胸有韜略,功在旂常。 道光以來,惟長齡平定回疆,差堪繼武。 其後禧恩之徵瑤,奕山、奕經之防海,或以驕侈召謗,或以輕率僨事。 至粵匪初起,李星沅不勝任,易以賽尚阿,馭將無方,遂致寇不可製。 訥爾經額庸懦同之,畿甸震驚,自是朝廷始知其弊。 惟僧格林沁猶以勳望膺其任,不復輕以中樞閣部出任師幹,即有時親籓遙領,亦居其名不行其實。 蓋人材時會使然,固不可與國初入關時並論也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)