1
孫家鼐孫家鼐,字燮臣,安徽壽州人。 咸豐九年一甲一名進士,授修撰。 歷侍讀,入直上書房。 光緒四年,命在毓慶宮行走,與尚書翁同龢授上讀。 累遷內閣學士,擢工部侍郎。 江西學政陳寶琛疏請以先儒黃宗羲、顧炎武從祀文廟,議者多以爲未可,家鼐與潘祖蔭、翁同龢、孫詒經等再請,始議准。 十六年,授都察院左都御史、工部尚書,兼順天府尹。 二十年,中日事起,朝議主戰,家鼐力言釁不可啓。 二十四年,以吏部尚書協辦大學士。 命爲管學大臣。 時方議變法,廢科舉,興學校,設報編書,皆特交核覆,家鼐一裁以正。 嘗疏謂:「國家廣集卿士以資議政,聽言固不厭求詳,然執兩用中,精擇審處,尤賴聖知。 」其所建議,類能持大體。 及議廢立,家鼐獨持不可。 旋以病乞罷。 二十六年,乘輿西狩,召赴行在,起禮部尚書。 還京,拜體仁閣大學士。 歷轉東閣、文淵閣,晉武英殿。 充學務大臣,裁度規章,折衷中外,嚴定宗旨,一以敦行實學爲主,學風爲之一靖。 議改官制,命與慶親王奕劻、軍機大臣瞿鴻禨總司核定。 御史趙啓霖劾奕劻及其子貝子載振受賄納優,命醇親王載灃與家鼐往按,啓霖坐汚衊親貴褫職,而載振尋亦乞罷兼官。 資政院立,命貝子溥倫及家鼐爲總裁,一持正議不阿。 時詔諸臣輪班進講,家鼐撰尚書四子書講義以進。 三十四年二月,以鄉舉重逢,賞太子太傅。 歷蒙賜「壽」,頒賞御書及諸珍品,賜紫韁,紫禁城內坐二人暖輪,恩遇優渥。 宣統元年,再疏乞病,溫詔慰留。 尋卒,年八十有二,贈太傅,諡文正。 家鼐簡約斂退,生平無疾言遽色。 雖貴,與諸生鈞禮。 閉門齋居,雜賓遠跡,推避權勢若怯。 嘗督湖北學政,典山西試,再典順天試,總裁會試,屢充閱卷大臣,獨無所私。 嘗拔一卷廁二甲,同列意不可,即屏退之,其讓不喜競類此。 器量尤廣,庚子,外人請懲禍首戮大臣,編修劉廷琛謂失國體,責宰輔不能爭,家鼐揖而引過。 其後詔舉御史。 家鼐獨保廷琛,謂曩以大義見責,知忠鯁必不負國,世皆稱之。 張百熙張百熙,字埜秋,長沙人。 同治十三年進士,授編修。 督山東學政,典試四川。 命直南書房,再遷侍讀。 光緒二十年,朝鮮釁起,朝議多主戰。 百熙疏劾李鴻章陽作戰備,陰實主和,左寶貴、聶士成皆勇敢善戰之將,以餉械不繼,遂致敗績,咎在鴻章; 又劾禮親王世鐸筦樞務,招權納賄,戰事起,一倚鴻章,貽誤兵機:皆不報。 時值太后萬壽,承辦典禮者猶競尚華飾,百熙奏罷之。 復偕侍講學士陸寶忠等合彈樞臣朋比誤國十大罪。 未幾,孫毓汶引疾歸,恭親王奕訢復入軍機,而百熙亦出督廣東學政。 累遷內閣學士。 二十四年,坐濫舉康有爲,革職留任。 二十六年,授禮部侍郎,擢左都御史,充頭等專使大臣。 拳匪亂定,下詔求言,百熙抗疏陳大計,請改官制,理財政,變科舉,建學堂,設報館。 明年,遷工部尚書,調刑部,充管學大臣。 京師之有大學堂也,始於中日戰後。 侍郎李端棻奏請立學,中旨報可,而樞府厭言新政,請緩行。 迄戊戌,乃奉嚴旨,促擬學章,命孫家鼐爲管學大臣。 及政變,惟大學以萌芽早得不廢。 許景澄繼管學,坐論義和團被誅。 兩宮西幸,百熙詣行在,以人望被斯任,於是海內欣然望興學矣。 百熙奏加冀州知州吳汝綸五品卿銜,總教大學。 汝綸辭不應,百熙具衣冠拜之,汝綸請赴日本察視學務。 大學教職員皆自聘,又薪金優厚,忌嫉者衆,蜚語浸聞。 汝綸返國,未至京,卒; 而百熙所倚以辦學者,門人沈兆祉亦受讒搆。 大學既負時謗,言官奏稱本朝定制,部官大率滿、漢相維,請更設滿大臣主教事,乃增命榮慶爲管學大臣。 旋別設學務處,以張亨嘉爲大學總監督,百熙權益分。 始議分建七科大學,又選派諸生游學東西洋。 榮慶意不謂可,而百熙持之堅,親至站送諸生登車。 各省之派官費生自此始。 值張之洞入覲,命改定學章,及還鎮,復命家鼐爲管學大臣。 凡三管學,百熙位第三矣。 百熙擬建分科大學,以絀於貲而止,惟創醫學及譯學館、實業館,遽謝學務。 賞黃馬褂、紫禁城騎馬。 後歷禮部、戶部、郵傳部尚書,政務、學務、編纂官制諸大臣。 卒,贈太子少保,諡文達。 唐景崇唐景崇,字春卿,廣西灌陽人。 父懋功,舉人,有學行。 景崇,同治十年進士,授編修。 由侍讀四遷至內閣學士。 光緒二十年,典試廣東。 明年,主會試。 歷兵部、禮部侍郎,權左都御史,出督浙江學政,母憂歸。 拳禍起,命督辦廣西團練。 二十九年,以工部侍郎典試浙江,督江蘇學政,三十一年,詔罷科歲試,學政專司考校學務。 景崇條上十事。 明年,罷學政,還京供職。 疏陳立憲大要四事。 時兩廣疆臣建議廣西省會移治南寧,京朝官皆持異議。 景崇奏陳:「遷省之議,以越南逼近龍州,法人時蓄狡謀,桂林距離遠,聲氣難通,不若改建南寧之便。 臣謂不然,今我兵力尚不能經營邕州,扼北海水陸衝要,徒虛張聲勢,招外人疑忌何爲? 且遷徙締造之費,桂林善後之費,練兵設防之費,皆非巨款不辦。 方今俄居西陲,英窺南徼,蒙、藏、川、滇勢均岌岌,非獨一法人之可畏。 以大局論,決不能竭全力事廣西之一隅; 以廣西論,亦不能竭全力事南寧之一隅:明矣。 故爲今之計,誠能簡重臣駐龍州,於對汛邊地二千里,相度土宜,興辦樹藝、屯墾、畜牧、開礦諸端,俟地利漸興,人齒漸繁,再以兵法部勒。 此上策也。 至目前應變之方,莫如迅設龍州電綫,移提督駐南寧,增募十營,暫停廣西應解賠款,飭各省欠解廣西協餉,分年攤解,用抵賠款。 一轉移間,餉足則兵强,可紓朝廷南顧之憂。 若遷省之舉,勞民費財,無益於治。 」事得寢。 調吏部侍郎,充經筵講官。 景崇以績學端品受主知,屢司文柄。 迨科舉罷,廷試游學畢業生,皆倚景崇校閱。 宣統元年,戴鴻慈卒,遺疏薦景崇堪大用。 二年,擢學部尚書。 明年,詔設內閣,改學務大臣。 是時學說紛歧,景崇力謀溝通新舊,慎擇教科書。 兼任弼德院顧問大臣。 武昌變起,袁世凱總理內閣,仍命掌學務。 引疾去。 越三年,卒,諡文簡。 景崇博覽羣書,通天文算術,尤喜治史。 自爲編修時,取新唐書爲作注,大例有三:曰糾繆,曰補闕,曰疏解,甄采書逾數百種。 家故貧,得秘籍精本,輒典質購之。 殫精畢世,唯缺地理志內羈縻州及藝文志,餘均脫稿。 于式枚,字晦若,賀縣人。 博聞强記,善屬文。 光緒六年進士,以庶吉士,散館用兵部主事。 李鴻章疏調北洋差遣,歷十餘年,奏牘多出其手。 性不樂爲外吏,又格於例不得保升京秩,久之不遷。 二十二年,鴻章賀俄皇加冕,因歷聘德、法、英、美諸國,式枚充隨員。 俄選授禮部主事,由員外郎授御史,遷給事中。 贊辛丑和約,賞五品京堂。 充政務處幫提調、大學堂總辦、譯學館監督。 三十一年,以鴻臚寺少卿督廣東學政,改提學使,疏辭,命總理廣西鐵路。 三十三年,擢郵傳部侍郎。 當是時,政潮激烈,有詔預備立憲,舉朝競言西法,無敢持異議者。 於是式枚奉命出使德國,充考察憲政大臣。 瀕行,疏言:「憲政必以本國爲根據,采取他國以輔益之,在求其實,不徒震其名。 我朝道監百王,科條詳備,行政皆守部章,風聞亦許言事,刑賞予奪,曾不自私。 有大政事、大興革,內則集廷臣之議,外或待疆吏之章。 勤求民隱,博采公論,與立憲之制無不符合。 上有教誡無約誓,下有遵守無要求。 至日久官吏失職,或有奉行之不善,海國開通,又有事例之所無,自可因時損益,並非變法更張。 惟人心趣向各異,告以堯、舜、周、孔之道,則以爲不足法; 告以英、德、法、美之制度,而日本所模仿者,則心悅誠服,以爲當行。 考日本維新之初,即宣言立憲之意。 後十四年,始發布開設國會之敕諭,二十年乃頒行憲法。 蓋預備詳密遲慎如此。 今橫議者自謂國民,聚衆者輒云團體,數年之中,內治外交,用人行政,皆有干預之想。 動以立憲爲詞,紛馳電函,上厪宸慮。 蓋以立憲爲新奇可喜,不知吾國所自有。 其關於學術者,固貽譏荒陋,以立憲爲即可施行,不審東洋之近事。 關於政術者,尤有害治安。 惟在朝廷本一定之指歸,齊萬衆之心志,循序漸進。 先設京師議院以定從違,舉辦地方自治以植根本,尤要在廣興教育,儲備人才。 凡與憲政相輔而行者,均當先事綢繆者也。 臣前隨李鴻章至柏林,略觀大概。 今承特簡,謹當參合中、西同異,歸極於皇朝典章,庶言皆有本而事屬可行。 是臣區區之至願。 」明年,調禮部侍郎。 時新黨要求實行立憲,召集國會日亟。 式枚上言:「臣徧考東西歷史,參校同異,大抵中法皆定自上而下奉行,西法則定自下而上遵守。 惟日本憲法,則纂自日臣伊藤博文,雖西國之名詞,仍東洋之性質。 其采取則普魯士爲多,其本原則德君臣所定,名爲欽定憲法。 夫國所以立曰政,政所以行曰權,權所歸即利所在。 定於一則無非分之想,散於衆則有競進之心。 行之而善,則爲日本之維新; 行之不善,則爲法國之革命。 法國當屢世苛虐之後,民困已深,欲以立憲救亡,而適促其亂。 日本當尊王傾幕之時,本由民力,故以立憲爲報,而猶緩其期。 中國名義最重,政治最寬,國體尊嚴,人情安習,既無法國之怨毒,又非日本之改造。 皇上俯順輿情,迭降諭旨,分定年期,自宜互相奮勉,靜待推行。 豈容欲速等於取償,求治同於論價? 至敢言監督朝廷,推倒政府,胥動浮言,幾同亂黨。 欲圖補救之策,惟在朝廷舉錯一秉至公,不稍予以指摘之端,自無從爲煽惑之計。 至東南各省疆吏,當慎擇有風力、知大體者鎮懾之。 當十年預備之期,爲大局安危所繫。 日皇所謂『組織權限,爲朕親裁』,德相所謂『法定於君,非民可解』。 故必正名定分,然後措正施行。 臣濫膺考察,斷不敢附會時趨,貽誤國家,得罪名教。 」章下所司。 尋調吏部侍郎。 上海政聞社法部主事陳景仁等電請定三年內開國會,罷式枚謝天下,嚴旨申飭,褫景仁職。 式枚復奏言:「德皇接受國書,答言憲政紛繁,慮未必合中國用,選舉法尤未易行。 又昔英儒斯賓塞爾亦甚言憲法流弊,謂美國憲法本人民平等,行之久而治權握於政黨,平民不勝其苦。 蓋歐人言憲法,其難其慎如此。 今橫議遍於國中,上則詆政府固權,下則罵國民失職,專以爭競相勸導。 此正斯賓塞爾所云政黨者流,與平民固無與也。 伊藤博文論君臣相與,先道德而後科條。 君民何獨不然? 果能誠信相接,則普與日本以欽定憲法行之至今; 如其不然,則法蘭西固民約憲法,何以革命者再三,改法者數十而猶未定? 臣愚以爲中國立憲,應以日本仿照普魯士之例爲權衡,以畢士麥由君主用人民意見制定,及伊藤博文先道德後科條之言爲標準,則憲法大綱立矣。 」章下所司。 又以各省諮議局章程與普國地方議會制度不符,大恉謂:「改革未定之時,中央政權唯恐少統一堅强之力,而國民識政體知法意者極少。 驟以此龐大政權之地方議會,橫亙政府與國民之間,縱使被選者不皆營私武斷,而一國政權落於最少數人之手,劫持中外大臣,後患何可勝言? 」因證以普制,逐條駁議。 先後譯奏普魯士憲法全文、官制位號等級,暨兩議院新舊選舉法。 式枚以三十三年冬行,宣統元年六月返國,以疾乞假。 張之洞遺疏薦式枚堪大用。 轉吏部侍郎,改學部侍郎,總理禮學館事、修訂法律大臣、國史館副總裁。 國變後,僑居青島。 未幾,卒,年六十三,諡文和。 式枚生而隱宮,精力絕人,夜倚枕坐如枯僧。 內介而外和易。 論事謇諤,頗有聲公卿間云。 沈家本沈家本,字子惇,浙江歸安人。 少讀書,好深湛之思,於周官多創獲。 初援例以郎中分刑部,博稽掌故,多所纂述。 光緒九年,成進士,仍留部。 補官後,充主稿,兼秋審處。 自此遂專心法律之學,爲尚書潘祖蔭所稱賞。 十九年,出知天津府,治尚寬大,姦民易之,聚衆鬨於市,即擒斬四人,無敢復犯者。 調劇保定,甘軍毀法國教堂,當路懾於外勢,償五萬金,以道署舊址建新堂,侵及府署東偏。 家本據府志力爭得直。 拳匪亂作,家本已擢通永道、山西按察使,未及行,兩宮西幸。 聯軍入保定,教士銜前隙,誣以助拳匪,卒無左驗而解。 因馳赴行在,授光祿寺卿,擢刑部侍郎。 自各國互市以來,內地許傳教,而中外用律輕重懸殊,民、教日齟齬。 官畏事則務抑民,民不能堪,則激而一逞,往往焚戮成巨禍。 家本以謂治今日之民,當令官吏普通法律。 然中律不變而欲收回領事審判權,終不可得。 會變法議起,袁世凱奏設修訂法律館,命家本偕伍廷芳總其事; 別設法律學堂,畢業者近千人,一時稱盛。 補大理寺卿,旋改法部侍郎,充修訂法律大臣。 宣統元年,兼資政院副總裁,仍日與館員商訂諸法草案,先後告成,未嘗以事繁自解。 其所著書,有讀律校勘記、秋讞須知、刑案匯覽、刺字集、律例偶箋、歷代刑官考、歷代刑法考、漢律摭遺、明大誥竣令考、明律目箋,他所著非刑律者又二十餘種,都二百餘卷。 卒,年七十四。 論論曰:自變法議興,凡新政特設大臣領之。 百熙管學務,家本修法律,並邀時譽。 景崇之主教育,謀溝通新舊; 式枚之論憲政,務因時損益。 而大勢所趨,已莫能挽救。 家鼐儒厚廉謹,常以資望領新政,每參大計,獨持正不阿。 賢哉,不愧古大臣矣!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)