1
黃體芳黃體芳,字漱蘭,浙江瑞安人。 同治二年進士,選庶吉士,授編修。 日探討掌故,慨然有經世志。 累遷侍讀學士,頻上書言時政得失。 晉、豫飢,請籌急賑,整吏治,清庶獄,稱旨。 時議禁燒鍋裕民食,戶部覈駁,體芳謂燒鍋領帖,部獲歲銀三萬,因上董恂奸邪狀,坐鐫級。 光緒五年三月,惠陵禮成,主事吳可讀為定大統以屍諫。 詔言:「同治十三年十二月初五日降旨,嗣後皇帝生有皇子,即承繼大行皇帝為嗣。 吳可讀所奏,前旨即是此意。 」於是下群臣議,體芳略言:「'即是此意'一語,止有恪遵,更有何議? 乃激烈者盛氣力爭,巽畏者囁嚅不吐,或忠或謹,皆人臣盛節,而惜其未明今日事勢也。 譬諸士民之家,長子次子各有孫,而自祖父母視之則無異。 然襲爵職必歸之長房者,嫡長與嫡次之別也。 又如大宗無子,次宗止一嫡子,然小宗以嫡子繼大宗,不聞有所吝者,以仍得兼承本宗故也。 唯君與民微有不同。 民間以嫡子繼大宗,則大宗為主,本宗為兼。 天潢以嫡子繼帝系,則帝係為主,本宗可得而兼,親不可得而兼。 若人君以嫡子繼長支,則固以繼長支為主,而本宗亦不能不兼。 蓋人君無小宗,即稱謂加以區別,亦於本宗恩義無傷。 此兩宮意在嗣子承統,慈愛穆宗,亦即所以慈愛皇上之說也。 今非合兩統為一統,以不定為豫定,就將來承繼者以為承嗣,似亦無策以處之矣。 試思此時即不專為穆宗計,既正名為先帝嗣子,豈有僅封一王貝勒者乎? 即不專為皇上計,古來天子之嗣子,豈有以不主神器之諸皇子當之者乎? 即僅為穆宗計,皇上可如民間出繼之子乎? 即僅為皇上計,穆宗可如前明稱為皇伯考乎? 夫奉祖訓,禀懿旨,體聖意,非僭。 先帝今上皆無不宜,非悖。 明其統而非其人,非擅。 論統系,辨宗法,正足見國家億萬年無疆之庥,非干犯忌諱。 此固無意氣可逞,亦無功罪可言也。 」疏入,詔存毓慶宮。 自是劾尚書賀壽慈飾奏,俄使崇厚誤國,洪鈞譯地圖舛謬,美使崔國英赴賽會失體,皆人所難言,直聲震中外。 七年,遷內閣學士,督江蘇學政。 明年,授兵部左侍郎。 中法事起,建索還琉球、經畫越南議。 十一年,還京,劾李鴻章治兵無效,請敕曾紀澤遄歸練師,忤旨,左遷通政使。 兩署左副都御史,奏言自強之本在內治,又歷陳中外交涉得失,後卒如所言。 十七年,乞休。 二十五年,卒。 子紹箕、紹第,並能承家學,而紹箕尤贍雅。 紹箕紹箕,字仲弢。 光緒六年進士,以編修典試湖北。 晉侍講,擢庶子。 京師立大學堂,充總辦。 究心東西邦學制,手訂章條。 遷侍讀學士。 歷充編書局、譯書局監督。 出為湖北提學使。 東渡日本,與其邦人士論孔教、輒心折。 歸,未幾,卒。 宗室寶廷宗室寶廷,字竹坡,隸滿洲鑲藍旗,鄭獻親王濟爾哈朗八世孫。 同治七年進士,選庶吉士,授編修。 累遷侍讀。 光緒改元,疏請選師保以崇聖德,嚴宦寺以杜干預,覈實內務府以節糜費,訓練神機營以備緩急,懿旨嘉納。 大考三等,降中允,尋授司業。 是時朝廷方銳意求治,詔詢吏治民生用人行政,寶廷力抉其弊,諤諤數百言,至切直。 晉、豫飢,應詔陳言,請罪己,並責臣工。 條上救荒四事,曰:察釐稅,開糧捐,購洋米,增糶局。 復以災廣賑劇,請行分貸法。 畿輔旱,日色赤,市言訛駴,建議內嚴防範,外示鎮定,以安人心。 歷遷侍講學士,以六事進,曰:明黜陟,專責任,詳考詢,嚴程限,去欺矇,慎赦宥,稱旨。 五年,轉侍讀學士。 初,德宗繼統嗣文宗,懿旨謂將來生有皇子,即繼穆宗為嗣。 內閣侍讀學士廣安請頒鐵券,被訶責。 至是,穆宗奉安惠陵,主事吳可讀堅請為其立後,以屍諫,下廷臣議。 寶廷謂:「恭繹懿旨之意,蓋言穆宗未有儲貳,即以皇上所生之子為嗣,非言生皇子即時承繼也,言嗣而統賅焉矣。 引伸之,蓋言將來即以皇上傳統之皇子繼穆宗為嗣也。 因皇上甫承大統,故渾涵其詞,留待親政日自下明詔,此皇太后不忍歧視之慈心,欲以孝弟仁讓之休歸之皇上也。 廣安不能喻,故生爭於前; 吳可讀不能喻,故死爭於後。 竊痛可讀殉死之忠,而又惜其遺摺之言不盡意也。 可讀未喻懿旨言外之意,而其遺摺未達之意,皇太后早鑑及之,故曰'前降旨時即是此意'也。 而可讀猶以忠佞不齊為慮,誠過慮也。 宋太宗背杜太后,明景帝廢太子見深,雖因佞臣妄進邪說,究由二君有自私之心。 乃者兩宮懿旨懸於上,孤臣遺疏存於下,傳之九州,載之國史,皇上天生聖人,必能以皇太后之心為心。 請將前後懿旨恭呈御覽,明降諭旨,宣示中外,俾天下後世咸知我皇太后至慈,皇上至孝至弟至仁至讓,且以見穆宗至聖至明,付託得人也。 如是,則綱紀正,名分定,天理順,人情安矣。 因赴內閣集議,意微不合,謹以上聞。 」又奏:「廷臣謂穆宗繼統之議,已賅於皇太后前降懿旨之中,將來神器所歸,皇上自能斟酌盡善,固也。 然懿旨意深詞簡,不及此引伸明晰,異日皇上生有皇子,將繼穆宗為嗣乎,抑不即繼乎? 不即繼似違懿旨,即繼又嫌跡近建儲。 就令僅言繼嗣,不標繼統之名,而臣民亦隱以儲貳視之,是不建之建也。 而此皇子賢也,固宗社福; 如其不賢,將來仍傳繼統乎,抑舍而別傳乎? 別傳之皇子,仍繼穆宗為嗣乎,抑不繼乎? 即使仍繼穆宗,是亦不廢立之廢立也,豈太平盛事乎? 至此時即欲皇上斟酌盡善,不亦難乎? 廷議之意,或以皇上親政,皇子應尚未生,不難豫酌一盡善之規。 然國君十五而生子,皇子誕育如在徹簾之前,又何以處之乎? 與其留此兩難之局以待皇上,何如及今斟酌盡善乎? 且懿旨非皇上可改,此時不引伸明晰,將來皇上雖斟酌盡善,何敢自為變通乎? 此未妥者一也。 廷議又謂繼統與建儲,文義似殊,而事體則一,似也。 然列聖垂訓,原言嗣統之常,今則事屬創局,可讀意在存穆宗之統,與無故擅請建儲者有間,文義之殊,不待言矣。 今廷議不分別詞意,漫謂我朝家法未能深知,則日前懿旨'即是此意'之謂何,臣民不更滋疑乎? 此未妥者又一也。 」疏入,詔藏毓慶宮。 其他,俄使來議約,朝鮮請通商,均有所獻納。 七年,授內閣學士,出典福建鄉試。 既蕆事,還朝,以在途納妾自劾罷,築室西山,往居之。 是冬,皇太后萬壽祝嘏,賞三品秩。 十六年,卒。 子壽富,庶吉士。 庚子,拳匪亂,殉難,自有傳。 宗室盛昱宗室盛昱,字伯熙,隸滿洲鑲白旗,肅武親王豪格七世孫。 祖敬徵,協辦大學士。 父恆恩,左副都御史。 盛昱少慧,十歲時作詩用「特勤」字,據唐闕特勤碑證新唐書突厥「純特勒」為「特勤」之誤,繇是顯名。 光緒二年進士,既,授編修,益厲學,討測經史、輿地及本朝掌故,皆能詳其沿革。 累遷右庶子,充日講起居注官。 閩浙總督何璟、巡撫劉秉璋收降台匪黃金滿,盛昱劾璟等長惡養奸,請下吏嚴議,發金滿黑龍江、新疆安置。 尚書彭玉麟數辭官不受職,劾其自便身圖,啟功臣驕蹇之漸。 浙江按察使陳寶箴陛見未行,追論官河南聽獄不慎,罷免; 張佩綸劾其留京幹進,寶箴疏辯,盛昱言其嘵嘵失大臣體,請再下吏議。 朝鮮之亂也,提督吳長慶奉北洋大臣張樹聲檄,率師入朝,執大院君李罡應以歸,時詫為奇勳。 盛昱言:「出自誘劫,不足言功,徒令屬國寒心,友邦騰笑。 宜嚴予處分,俾中外知非朝廷本意。 」為講官未半載,數言事,士論推為謇諤。 十年,遷祭酒。 法越構釁,徐延旭'唐炯坐失地逮問,盛昱言:「逮問疆臣而不明降諭旨,二百年來無此政體。 」並劾樞臣怠職。 太后怒,罷恭親王奕訢等,而詔醇親王奕枻入樞府,盛昱復言:「醇親王分地綦崇,不宜嬰以政務。 」其夏,命廷臣會議和戰大局,盛昱主速戰,力陳七利,謂:「再失事機,噬臍無及。 」盛昱為祭酒,與司業治麟究心教士之法,大治學舍,加膏火,定積分日程,懲遊惰,獎樸學,士習為之一變。 十四年,典試山東。 明年,引疾歸。 盛昱家居有清譽,承學之士以得接言論風采為幸。 二十五年,卒。 張佩綸張佩綸,字幼樵,直隸豐潤人。 父印塘,官安徽按察使,卒於軍。 佩綸,成同治十年進士,以編脩大考擢侍講,充日講起居注官。 時外侮亟,累疏陳經國大政,請敕新疆、東三省、台灣嚴戒備,杜日、俄窺伺。 晉、豫飢,畿輔旱,乃引祖宗成訓,請上下交儆,條四目以進:曰誠祈,曰集議,曰恤民,曰省刑。 恭親王奕訢遭讒構,復請責王竭誠負重,上嘉納之。 通政使黃體芳繼陳災狀,語稍激,絓吏議,佩綸力爭,被宥。 尋丁憂,服竟,起故官。 時琉球已亡,法圖越南亟,佩綸曰:「亡琉球則朝鮮可危,棄越南則緬甸必失。 」因請建置南北海防,設水師四大鎮; 又薦道員徐延旭、唐炯知兵堪任邊事,其招致劉永福黑旗兵為己用。 是時吳大澂、陳寶琛好論時政,與寶廷、鄧承修輩號「清流黨」,而佩綸尤以糾彈大臣著一時。 如侍郎賀壽慈,尚書萬青藜、董恂,皆被劾去。 光緒八年,雲南報銷案起,王文韶以樞臣掌戶部,臺諫爭上其受賕狀,上方意任隆密,乃援乾隆朝梁詩正還家侍父事,請令引嫌乞養,不報; 又兩疏劾之,遂罷文韶,而擢佩緰署左副都御史,晉侍講學士。 明年,法越構釁,佩綸章十數上,朝廷始遣兵徵土寇、綴敵勢,法人不便其所,佯議和,而陰使人攻陷南定。 佩綸請乘法兵未集,敕粵督遣水越都,而樞臣狃和局,慮佩綸梗議,令往陝西按事。 已而法果襲順化,脅越與盟,越事益壞。 使歸,命在總理各國事務衙門行走。 十年,法人聲內犯,佩綸謂越難未已,黑旗猶存,萬無分兵東來理,請毋罷戍啟戎心,上韙之。 詔就李鴻章議,遂決戰,令以三品卿銜會辦福建海疆事。 佩綸至船廠,環十一艘自衛,各管帶白非計,斥之。 法艦集,戰書至,眾聞警,謁佩綸亟請備,仍叱出。 比見法艦升火,始大怖,遣學生魏瀚往乞緩,未至而砲聲作,所部五營潰,其三營殲焉。 佩綸遁鼓山麓,鄉人拒之,曰:「我會辦大臣也! 」拒如初。 翼日,逃至彭田鄉,猶飾詞入告,朝旨發帑犒之,命兼船政。 嗣聞馬尾敗,止奪卿銜,下吏議。 閩人憤甚,於是編修潘炳年、給事中萬培因等先後上其罪狀。 時已坐薦唐尚、徐延旭褫職,至是再論戍。 居邊釋還,鴻章再延入幕,以女妻之。 甲什戰事起,御史端良劾其乾預公事,命遂回籍。 庚子議和,鴻章薦其諳交涉,詔以編佐辦和約。 既成,擢四五品京堂,稱疾不出。 三十四年,卒。 何如璋何如璋,字子瓘,籍廣東大埔。 同治七年進士,選庶吉士,授編修。 以侍讀出使日本。 歸,授少詹事,出督船政。 承鴻章旨,狃和議,敵至,猶嚴諭各艦毋妄動。 及敗,藉口押銀出奔,所如勿納,不得已,往就佩綸彭田鄉。 佩綸慮敵踪跡及之,紿如璋出。 士論謂閩事之壞,佩綸為罪魁,如璋次之。 如璋亦遣戍。 後卒於家。 鄧承修鄧承修,字鐵香,廣東歸善人。 舉咸豐十一年鄉試,入貲為郎,分刑部。 轉御史,遭憂歸。 光緒初,服闋,起故官。 與張佩綸等主持清議,多彈擊,號曰「鐵漢」。 先後疏論闈姓賭捐,大乖政體; 關稅侵蝕,嬰害庫帑; 以考場積弊,陳七事糾正之; 吏治積弊,陳八事肅澄之。 又劾總督李瀚章失政,左副都御史崇勳無行,侍郎長敘等違制,學政吳寶恕、葉大焯,布政使方大湜、龔易圖,鹽運使周星譽諸不職狀。 會邊警,糾彈舉朝慢弛,請召還左宗棠柄國政。 逾歲,彗星見,則又言宗棠蒞事數月,未見設施,而因推及寶鋆、王文韶之昏眊,請罷斥,回天意。 是時文韶方鄉用,權任轉重,會雲南報銷案起,又嚴劾之,仍不允。 久之,遷給事中。 時朝鮮亂平,琉球案未結,上言簡知兵大臣駐煙台,厚集南北洋戰艦番巡,留吳長慶軍戍朝互犄角。 越南亂作,法人襲順化,復請詔百官廷議定國是,皆不報。 十年,越事益壞,首劾徐延旭、唐炯失地喪師,趙沃、黃桂蘭擁兵僨事,宜肅國憲。 其夏,法人原媾和,承修聯合臺諫上書,極言和議難恃。 旋與司業潘衍桐密上間敵五策,並劾李鴻章定和之疏,嫉劉永福敢戰,言之憤絕。 亡何,法果敗盟,侵台灣雞籠,樞臣議和戰未決。 於是承修再陳三策:「法所恃為援者西貢、東京。 我若師分三路,亟攻越南,彼將自救不暇,策之上也。 分兵為守,敵至則戰,敵退不追,老師糜餉,利害共之,策之中也。 若慮餉詘運阻,不敢言戰,則其禍不勝言矣,是謂無策。 」補鴻臚寺卿,充總理各國事務大臣。 自此陳說兵事,章凡十三上,多見採納。 嗣以中允樊恭煦獲譴,上疏營救,坐鐫秩。 明年,赴天津佐鴻章與法使巴特納商和約,定新約十款。 還,乞歸省。 未出都,命赴廣西與法使會勘中、越分界,至則單騎出關會法使浦理燮。 浦理燮欲先勘原界,承修據約先欲改正界限,不相下,乃陽以文淵、保樂、海寧歸我,而陰電其駐京使臣,詆承修違約爭執,謂非先勘原界,勢將罷議。 朝廷不獲已,許之。 承修遂有三難二害之電奏,略言:「附界居民,不願隸法,先勘原界,慮滋事變,難一。 保樂牧馬,游勇獷盛,道路梗阻,難二。 原界碑折,十不存五,巉崗聳巘,瘴雨炎翳,人馬不前,難三。 且原界既勘,彼必颺去,新界奚論? 駈驢、文淵俱不可得,關門失險,戰守兩難,害一。 文淵既失,北無寸地,關內通商,勢將迫脅,越既不存,粵將焉保? 害二。 」疏入,不省。 十二年,法人別遣狄隆、狄塞爾來會。 適法官達魯倪思海至者蘭,為越人擊殺。 狄使懼,又恥而諱其事,堅請按圖畫界,朝旨報可。 於是首議江平、黃竹、白龍尾各地割隸越。 承修指圖籍抗爭,狄使不能屈,欲分白龍尾半之左歸我而右歸越。 承修以其地為欽海外戶,法得之則內偪防城,外斷東興、思勒,是無欽、廉也。 議久之,暫與定約三條,猶未決,而狄使竟以兵力驅江平、黃竹居民內徙。 朝廷慮啟邊釁,命先勘欽西至桂省全界,承修遂與訂定清約,語詳邦交志。 十三年,具約本末以上,复官。 十四年,謝病歸,主講豐湖書院,讀書養母。 十七年,卒於惠州。 徐致祥徐致祥,字季和,江蘇嘉定人。 咸豐十年進士,選庶吉士,授編修。 晉中允,典試山東。 累遷內閣學士,督順天學政。 遭憂去,服闋,起故官。 光緒十年,法越構兵,德璀琳以和議進,朝旨未決。 致祥上三策,謂:決戰宜速,任將宜專,軍勢宜聯。 閩事棘,言何璟、張兆棟無幹濟才,而薦楊岳斌、張佩綸堪重任,頗嘉納。 時議築鐵路,致祥聞而惡之,痛陳八害,並請力辟邪說,亟修河工,上責其誕妄,鐫三級。 越二年,鐵路議再起,又再阻止之。 先後封事十數上,而惓惓於抑奄寺,治河工,為時論所美。 歷典福建、廣東鄉試。 十八年,授大理寺卿,連劾樞臣禮親王世鐸、山西巡撫阿克達春,而糾彈張之洞尤不遺馀力。 尋命視學浙江,有嚴名。 中日之役,我師敗績,上奕劻、李鴻章誤國狀,請逮葉志超、衛汝貴等寘之法,而畀馮子材、劉永福以征討名號,庶可振國威、作士氣。 會山東教案起,德使海靖勒罷李秉衡職。 致祥曰:「昔歲罷劉秉璋,今茲罷李秉衡,是朝廷黜陟之大權操之敵人也。 為請顧全國體,毋懾敵。 」私念國是不振,亂未有已,乃援引聖祖篤信硃子垂為家法往事,請舉行經筵以輔聖德,皆不報。 秩滿,還朝,遷兵部右侍郎。 二十四年,上違豫,眾情驚疑,復以輔導君德之說進。 是時國家多故,聖嗣尚虛,致祥為重國本計,略言:「昔宋真宗取宗室子養之宮中,逮仁宗既生,即遣歸邸; 厥後仁宗、高宗、理宗皆踵行之。 有子而遣養子歸邸者,真宗是也。 無子而即以養子傳授神器者,仁宗之於英宗,高宗之於孝宗,理宗之於度宗是也。 今以宗社系託之重,臣民屬望之切,深維至計,取則前朝,慎選近支宗室兄弟之子數人,擇親擇賢,入侍禁中,止以為子,不以為儲,恪遵家法,既可默察其賢否,徐以俟皇子之生。 則皇上未有子而有子,皇太后未有孫而有孫,而穆宗付託之大業,亦繼承有屬矣。 」乃未幾,果有立溥俊為大阿哥事。 二十五年,卒。 論曰:體芳、寶廷、佩綸與張之洞,時稱翰林四諫,有大政事,必具疏論是非,與同時好言事者,又號「清流黨」。 然體芳、寶廷議承大統,惓惓忠愛,非佩綸等所能及也。 承修以搏擊為能,致祥以誕妄受責,君子譏之。 唯盛昱言不妄發,潔身早退,庶超然無負清譽歟?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)