1
=李朝儀=李朝儀,字藻舟,貴州貴築人。 道光二年進士,授直隸平谷縣,歷署饒陽、三河。 咸豐初,遷大興京縣,署南路同知,補東路同知,皆有治聲。 時海防戒嚴,築寧河、北塘、大沽諸砲台,工堅費核,平餘銀鉅萬,悉以入官,晉秩知府。 十年,署順德。 捻匪北竄,朝儀率鄉勇出禦,嚴陣以待,砲折大旗,迄不動。 益使遊騎左右馳突為疑兵,賊來則擊之,退則寂守,久之,賊引去。 同治四年,署廣平,敗賊馬甿橋,悉收難民入城,料賊必復至,儲糧械為城守備。 已而賊眾數万果逼城,不敢犯,城獲全。 五年,補大名。 馬學孟者,故捻黨也,善戰,有勇力。 既投誠,充團總,濬、滑、內黃數縣民多附之,其黨有殺人者,遠近因傳學孟叛矣。 朝儀馳入其居,曉譬利害,學孟悟而泣,原繳械請罪,遂夷其寨,赦勿問。 後朝儀與賊戰,得學孟死力,故不敗。 八年,授永定河道,署按察使。 先後任河道八年,勤於職守,痛革河工積弊,課兵種柳,資工用焉。 遷山東鹽運使,尋擢順天府尹。 京畿靡薄,朝儀廉勤率之,捕劇盜,抑豪強,絕請託,期年風習一變。 光緒七年,卒官。 朝儀治河績尤著,民立祠固安祀之。 =段起=段起,字小湖,湖南清泉人。 初入貲助餉,敘道員。 咸豐初,佐廣西左江道王普相幕,數陳兵事。 普相薦諸巡撫勞崇光,俾將百人,從解全州圍。 別寇鄧正高乘虛襲永州,窺衡州,起單騎馳諭降其眾。 貴州叛苗犯懷遠,起討平之。 奉檄率所部援江西,謁曾國籓於軍中,國籓未之奇也。 時賊踞建昌,久不下。 起夜率四百人撲其壘,克之,乘勝复德安,國籓乃納其軍。 七年,從劉騰鴻、李續宜攻瑞州,騰鴻戰死,起亦被重創,卒克之。 八年,援浙,解衢州圍,還攻景德、浮梁,並克之。 明年,陳玉成犯景德,起扼其衝,賊不得逞。 出家財募勇,遣別將率以援浙,數有功。 巡撫王有齡疏調起赴浙將水陸軍,會以前功加鹽運使銜,留江西以道員補用。 十一年,李秀成犯廣豐,遂圍廣信。 起嬰城固守,伺間出擊賊,敗之,賊遂引去,加布政使銜。 同治元年,授江西督糧道,仍留治軍。 二年,克鄱陽、彭澤,給瑚松額巴圖魯名號。 三年,始赴任。 時軍事漸定,議撤兵。 起條上兵弁安置之策,巡撫沈葆楨疏請頒行,武職借補及收標考課,著為令。 四年,鮑超軍索餉譁潰,起聞變馳視,遇前隊,傷頤,有識者大呼曰:「段糧道也! 」皆棄兵拜,起反覆開譬,變乃定。 尋兼署按察使。 江西、閩、浙之交,有山綿亙千里,故為盜藪,久封禁。 賊未平時,民往往入山避亂,久之生息日繁。 至是或頗言粵寇餘孽窟穴其中,詔三省會剿,起疑之,輕騎週曆詢訪,悉其狀,牒大吏疏請弛禁,民德之,立生祠祀焉。 六年,以疾歸。 邑大饑,傾貲賑贍,全活逾萬家。 光緒二年,再授江西督糧道,調江南徐州道。 六年,兩廣總督張樹聲調治海防,擢廣東鹽運使。 八年,卒於官。 =丁壽昌=丁壽昌,字樂山,安徽合肥人。 少為裡塾師,粵寇擾淮南,遂集里中子弟勒以兵法,築寨自保。 同治初,率偏師從李鴻章東征,轉戰蘇、松間,由知縣晉秩知府。 隨潘鼎新攻浙江,克乍浦,攝乍浦同知。 又隨克嘉興,晉道員。 進攻湖州,戰於晟舍鎮,賊憑河為險。 壽昌鳧水破其兩壘,諸軍隨擊,立克之,湖州賊遂不振。 論功,加按察使銜。 六年,率師從劉銘傳剿捻,迭敗之黃安、鄧州。 賊南竄沭陽,霖雨,平地水數尺,捻酋任化邦竄渡沭水而西。 壽昌先解衣率將士徒涉,伐木為梁濟軍,既濟,乃斷梁。 眾知無退路,奮擊破賊,追斬化邦贛榆城下。 詔以道員簡放,加布政使銜。 又戰濰縣,擒捻酋李芸等,給西林巴圖魯勇號,記名按察使。 八年,天津民、教構釁,命壽昌率銘軍四千馳赴津、沽備非常。 遂署天津道,尋實授。 時人情洶懼,譌言繁興。 壽昌處以鎮靜,扶良詰姦,屬境安堵。 救火會董積憤西教,適大火,相約不救教堂。 壽昌聞警奔赴,略無畛域。 會董感其誠,乃施救。 梁家園河堤將圮,壽昌親執畚立水中,眾益奮築,堤獲全。 設廠以賑流民,廬灶籓溷悉有程式。 會遭父喪,士民奔走籥留者萬人,堅請終制。 服除,詔赴天津總理營務,兼充海防翼長。 光緒四年,署津海關道,擢按察使,署布政使,以勤慎稱。 六年,卒官。 賜卹,贈太常卿,於天津建立專祠。 =曾紀鳳=曾紀鳳,字摯民,湖南邵陽人。 以諸生從軍,洊保知縣。 駱秉章督四川,調領湘果後營。 同治元年,石達開竄踞敘州雙龍場,分軍陷高縣。 紀鳳從按察使劉岳昭赴援,戰城下,克之。 又迭敗之吊黃樓、羅家坳,涉水先驅奪賊壘。 達開連營三十,與橫江為犄角。 紀鳳毀橫江西岸賊巢,遂薄雙龍場。 計招賊黨為內應,而潛軍襲其後。 達開奔燕子灘,邀於橫河,半渡,擊之,遂竄滇境。 三年,從克正安,進圍綏陽,屢戰有功,晉知府。 尋調廣東,又調貴州,並任軍事。 十年,與總兵鄧千勝克麻哈,擒楊阿保,晉道員。 十一年,會諸軍剿平苗民之梗化者。 貴州下游東西驛道,苗在其南,漢民在其北。 自咸豐時,行旅阻隔,垂二十年,至是始通。 紀鳳辦理善後,自黃平以上歷清平、平越、麻哈、貴定二百餘裡,建碉七十,分立四屯,各設屯官,戍卒六百分守之。 墾荒供餉,責以巡緝。 姦宄無所容,流民聞風踵至。 十二年,古州苗叛,擾清江,旁寨響應。 紀鳳率碉兵會諸軍進剿,擒其酋長,撫良苗百數十寨。 黔疆略定,賜黃馬褂。 光緒元年,授貴西道,巡撫黎培敬深倚之,薦可大用。 擢按察使,晉布政使。 十二年,調雲南布政使,剿倮黑及大戛寨夷,加頭品頂戴。 因請以其地改土歸流,邊隅以安。 十五年,乞養歸,尋卒。 =儲裕立=儲裕立,字鶴樵,湖南靖州人。 從軍貴州,累保知縣。 同治初,苗亂熾,迭克天柱、清江,晉知府。 十年,署古州同知。 兵後彫攰,群苗伺釁出沒。 裕立修戰備,撫遺黎,民氣漸復。 仍統軍先後收復台拱、丹江、凱里諸城,擢道員。 光緒三年,下游肅清,論功,賞黃馬褂。 督治善後,築城堡百二十七,建義塾百三十九。 八年,思南災,裕立往賑,遍歷災區,日稽錢粟出入,無假借,實惠及民。 時遵義焚教堂,民情洶洶。 裕立馳往撫諭,與法人往復詰難,事得解。 尋署貴西道,再歷貴東糧儲。 二十一年,卒,賜卹如例。 =徐鐵珊=鐵珊,字紹裴,徐氏,漢軍正白旗人。 咸豐中,由筆帖式議敘知縣。 從欽差大臣勝保討捻山東,單騎入賊壘,招降捻匪劉占考,散其黨數万。 敘功,以直隸州選用。 同治初,發甘肅,署通渭。 值回亂,一歲九被圍,嬰城固守,卒得全。 日供軍糧萬斤,民不堪命。 鐵珊規減其半,民感德。 及去任,攀轅不得行。 迭攝平番、皋蘭、中衛諸邑,所至輒輕賦役,輯流亡,修城堡,除蠹胥。 總督上其治狀,擢寧夏知府,未之任,調蘭州。 議建貢院,與陝西分試,自光緒紀元始。 是年,署甘涼道,武威、永昌、鎮番三邑共一渠,民爭水械鬥,久不決。 鐵珊為開支渠,別子母水,設徬刊石,立均水約,輪日灌溉,民大悅,為立祠渠上。 地宜牧,因畜羊三千頭,歲以蕃息,用給貧民無告者。 十三年,擢河陝汝道,擒巨盜李復岐等,置諸法。 建陝州書院以課士,文風始振。 閿鄉城北濱河,南臨澗水,歲屢圮,議築石壩殺水勢,艱於鑿運,竟得石閿底鎮激湍中,工遂成。 十六年夏,淫雨河漲,陝城不沒者數版。 民謂官能捍患,恃以不恐。 鐵珊复築石堤,四月畢工,身親其役,竟以勞卒。 士民請建專祠,詔賜卹。 =桂中行=桂中行,字履真,江西臨川人,先世賈貴州,遂佔籍鎮遠。 為諸生。 咸、同間,積軍功,為知縣安徽,署合肥、蒙城、阜陽。 曾國籓率師徵捻,檄中行察勘蒙城圩寨。 蒙城故捻藪也,中行單騎歷諸圩,曉以利害,擇良幹者為圩長。 堅壁清野,寇無所掠。 禮接耆老賢士,從詢方略。 得通捻奸民簿記之,誅其魁桀數十人,豪猾斂跡。 歲餘,威化大行。 民陷賊及遠徙者,相率還歸。 以功晉知府。 調江蘇,筦揚州正陽釐榷。 光緒元年,署徐州,以祖母憂去官。 三年,宣城、建平民教閧,焚毀教堂。 總督沈葆楨強起中行往治,中行謂:「民倡亂當治如律,然民所以亂,由教堂侵其地。 今當令民償教堂財,而教堂還民地。 」持數月,卒如中行議。 內艱歸,服闋,檄治皖南墾務。 皖南兵燹後,客民佔墾不輸賦,至是清丈田畝,無問主客。 客民噪,捕斬其魁,乃聽命。 三歲事竣,增賦鉅萬。 九年,補徐州。 值水災,興工賑,修堤埝二百餘裡。 又濬邳州艾山河,築宿遷六塘埝,水患除,民以不飢。 治徐十二年,課農勸士,盜賊衰息。 擢岳常澧道,數月,遷廣西按察使,復調湖南。 二十年,卒。 中行所至有聲,官江南最久,民尤愛戴之。 附祀徐州曾國籓祠。 =劉含芳=劉含芳,字薌林,安徽貴池人。 同治初,李鴻章率師東征,從克蘇州,司運糧械。 後隨徵捻,積功至道員。 鴻章督直隸,命含芳治軍械天津。 得西洋利器,省覽機括,久之悉通其意。 鴻章方拓北洋軍備,於西沽建武庫,廣收博儲,以肄將士,擴充機器、製造兩局,募工仿構,創設電氣水雷學堂,編立水雷營,皆以含芳董其役。 光緒七年,詔求人才,以鴻章薦,交軍機處存記。 時海軍初立,造船塢旅順,含芳兼領沿海水陸營務處。 十四年,署津海關道,授甘肅安肅道,留治海防。 尋調山東登萊青道,監督東海關,十九年,始之任。 含芳自隨鴻章至天津,凡十四載,屯旅順十一載,至是雖領一道,猶隸於北洋。 二十年,遼東兵事起,海陸軍屢挫,旅順、威海相繼陷。 登萊青道駐煙台,敵軍日逼。 俄報軍艦沒於劉公島,寧海亦陷,敵前鋒距煙台十餘裡。 時巡撫李秉衡亦駐師煙台。 西國諸領事言巡撫在,則敵攻之急,於租地不便,巡撫乃退萊州。 領事復言含芳,含芳曰:「巡撫大臣也,可去。 某守土吏,去何之? 今死此矣! 」因置鴆二盂案上,與其妻郝冠服坐待,意氣堅定,民恃無恐。 有潰卒數千,持兵噪呼求食。 含芳單騎馳諭,處以空營,重為編伍,不原留者厚給遣之,皆出私財。 初,西人聞潰兵,甚戒嚴,俄而散遣,殊出不意,咸稱道之。 和議成,奏派渡海勘收還地。 始威海、旅順、大連灣皆荒島,含芳瘁心力營構十餘年,所成險塞,至是見盡毀矣,因憤慨流涕,以疾乞歸。 卒,贈內閣學士。 =陳黌舉=陳黌舉,字序賓,安徽石埭人。 少從其鄉陳艾遊,以諸生為曾國籓所識拔。 李鴻章督師,令主辦行營支應。 或謂「大軍轉餉關天下,往者輒命大臣,今以諸生任耶」? 卒用不疑。 自粵亂作,海內困軍餉。 黌舉曰:「餉糜則斂重,戰久則餉虧,兵不潰,民且寇矣。 」乃釐訂條款,杜絕冒濫。 軍行數載,餉節民和,平捻之功實基此。 鴻章移直隸籌海防,凡砲台、船塢、製造、電報及疏河、屯田諸役,需費尤鉅,皆倚之以辦。 先後綜軍糈二十餘年,一介不苟。 將吏服其廉潔,雖被裁抑,無怨言。 直、晉大災,兼籌賑務,廢寢忘食,稽核勤摯,人不忍欺。 以私款歸實濟,全活以億萬計,眾皆德之。 旋以積勞病卒。 初由訓導累功至知府,詔贈道員。 與含芳同附祀鴻章祠,入祀淮軍昭忠祠,並祀鄉賢。 黌舉子惟彥,亦見重於鴻章,命繼司軍計。 由大理寺丞累保知府,官貴州,歷開州、婺川,調守黎平。 首革票差催糧,遏龍世渭逆謀,破鴨販彭三等血案,遠近驚為神明。 鄰邑有訟,往往越境就訴。 興學育才,並創立體仁堂養老恤孤,勸工習藝,政聲頗著。 巡撫疏為良吏第一,以道員改江蘇,總釐捐,任督銷。 去弊化私,以廉直稱。 旋授湖南財政監理官,复委辦兩淮鹽政,創設淮南公所,歲增至二百萬。 歸,與弟惟壬於縣境修巨橋跨舒溪,亙六十餘丈,便行旅。 邑人私諡曰慈惠。 [一]=遊智開=遊智開,字子代,湖南新化人。 咸豐元年舉人,揀選知縣。 同治初,李續宜巡撫安徽,調司釐榷,以廉平稱。 四年,署和州知州,日坐堂皇決事。 又時出巡四境,延見父老,問其疾苦。 親為諸生考校文藝,剖析經旨,教以孝弟廉讓。 期年,治化大行。 州舊由胥吏墊完糧賦,最為民病,禁絕之。 築瀕江堤防,自督工役,費節而堤堅,免水患。 補無為州,署泗州,治盜尤嚴。 曾國籓稱其治行為江南第一,移督直隸,調智開署深州。 興義學,減浮徵,民大悅。 補灤州,民苦兵車,為別籌輸送,免擾累。 俗健訟,奸民居間交構,痛懲之,其風漸息。 十一年,擢知永平府,一車一蓋,週曆下邑,得其情偽。 遇有事,牧令未及報,輒已聞知。 一日侵晨,馳至遷安獄,獄吏方私系囚求賂,即拘吏至縣庭笞之。 令始驚,起謝。 葺書院,築城垣,修郡志,皆事舉,無濫費。 瀕海產鹽,貧民資為衣食。 部牒禁私販,疏官引。 智開上言民間少一私販,即地方多一馬賊。 鹽本宜行官引,惟永平則仍舊為便,事得寢。 有巨室以析產構訟,久不決。 智開坐便室,呼兩造至,不加研鞫,自咎治郡無狀,變起骨肉,望族如此,況齊民乎? 訟者流涕請罷。 李鴻章疏陳智開清勤端嚴,足勵末俗。 光緒六年,擢永定河道。 河患夙稱難治,智開每當搶護險工,立河乾親指揮,日週巡兩岸以為常,員弁無敢離工次者。 左宗棠議將永定河南岸改北岸以紓水患。 智開以上下游數百里,城市廬墓,遷徙不便,力爭而止。 兩以三汛安瀾邀優獎。 十一年,擢四川按察使。 攜一僕乘箯輿入蜀,密訪吏治得失,民情愛惡。 督屬清釐積案,常躬自訊結,獄訟為清。 兩權布政使。 十二年,護理總督。 重慶教案起,智開奏言是案當以根究起釁之由,先收險要及預定款目為關鍵。 非贖回險要,無以服渝民之心; 非嚴誅首犯,無以製洋人之口; 非議賠銀兩,無以為結案之具。 諗知教首羅元義激成眾怒,幾釀大變,飛檄拘之入省,民團始散。 又以元義身雖入教,仍是中國子民,自應治以中國法律。 請敕總理衙門據理與爭,勿許公使乾預。 時中外皆恐以肇釁端,智開持之益力,卒置元義於法。 薄給賠償,而案遂結。 十四年,遷廣東布政使,署理巡撫。 劾貪墨吏,不避權要,嚴賭禁,卻闈姓例餽三十萬金。 僧寺匿匪,廢改義塾。 十六年,以老乞休。 二十一年,起廣西布政使。 為政務持大體,事有不可行,力持不變。 痛除官場積習,僚屬化之。 靈川鬧糧,省令發兵剿辦。 智開以事由激變,辦理不善,責歸縣令,民獲保全。 又念粵西地瘠,向鮮蓋藏,捐廉儲糧石,通飭各屬積穀備荒。 凡廉俸所入,悉以辦公益,無自私。 閱三年,因病罷歸,卒於家。 所至各省俱請祀名宦祠。 =李用清=李用清,字澄齋,山西平定州人。 同治四年進士,改庶吉士,出大學士倭仁門,散館授編修。 安貧厲節,日研四子書、硃子小學,旁稽掌故,於物力豐瘠,尤所留意。 大婚禮成,加侍讀銜。 十二年,丁父憂,徒步扶櫬返葬。 服闋,入都,仍課生徒自給。 光緒三年,記名御史。 會山西奇荒,巡撫曾國荃、欽差大臣閻敬銘奏調用清襄賑務,騎一驢週曆全境,無間寒暑,一僕荷裝從。 凡災情輕重、食糧轉輸要道,悉紀之冊。 深窮病源,以為晉省罌粟花田彌望無際,必改花田而種五穀,然後生聚有期,元氣可復,上書國荃詳論之。 國荃疑晉新荒,禁煙效緩,且全國未禁,徙斂怨,說竟不行。 賑竣,卻保獎。 還京,傳補御史,引見有日矣。 法越事萌芽,張樹聲以廣西邊防奏調。 樹聲督兩廣,復調廣東任海防釐榷,洗手奉職。 七年,授惠州知府。 境故多盜,喜博,喜私鬥。 用清推誠化之,俗乃稍革。 八年,遷貴州貴西道。 明年,超擢布政使,署巡撫。 實倉儲,興農利,裁冗員,劾缺額之提鎮,擒粵匪莫夢弼等置諸法。 巡閱所至,召士子講說經傳,將吏環聽,相與動容。 黔地土瘠,多種罌粟,暢行湘、鄂、贛、粵諸省,用清奏陳禁種之法,分區限年,時自出巡,刈剷菸苗。 言者疑其操之過急。 十一年秋,有旨來京候簡。 召對,猶痛陳罌粟疚國殃民狀,冀可挽回萬一。 旋命署陝西布政使,荒燹之後,休養生息,仍嚴煙禁。 十四年,復命來京候簡,遂以疾歸,主講晉陽書院凡十年。 用清嚴於自治,勇於奉公。 籓黔時,庫儲六萬,年餘存十六萬,陝庫三十萬,再期六十餘萬矣。 所至尤措意桑棉織組。 嘗濬三源縣龍渠,溉田千餘畝。 俸入不以自潤,於黔以購粟六千石,於陝購萬石,備不虞。 鄭州河決,捐工需二萬兩。 二十四年,卒。 子貴陽扶柩歸,以毀殤。 同縣李希蓮,字亦青。 咸豐十年進士,授戶部主事,再遷郎中。 性節儉,官京曹三十年,車馬羸敝,不顧訕譏。 英、法兵入都,曹司多走避,希蓮昕夕詣署無間。 以忤肅順,乞假歸。 同治元年,起原官。 時軍興餉絀,希蓮條陳開源節流數端,恭親王奕訢韙之。 雲南報銷案發,同僚有褫職遣戍者,希蓮獨無所染。 光緒中,出為江西廣饒道,除濫稅,复徵額。 擢山東鹽運使,調長蘆。 累遷貴州按察使、陝西布政使。 戊戌政變,希蓮頗憂大亂將起,與總督陶模議籌建陪都。 及兩宮西幸,入始服其先見雲。 =李金鏞=李金鏞,字秋亭,江蘇無錫人。 少為賈,以試用同知投效淮軍。 光緒二年,淮、徐災,與浙人胡光鏞集十餘萬金往賑,為義賑之始。 後遂賑直隸、山東,皆躬其役。 五年,晉秩知府。 調直隸,修西淀堤。 吳大澂督防吉林,金鏞任琿春招墾事。 界外蘇城溝墾戶數千,苦俄人侵略,相率來歸,咸得奠居。 海參威既通商,俄人援例要請東三省要地設領事,嚴拒之。 又力爭八道河民被俄焚掠,抵俄官於法。 將軍銘安以為才,疏留吉林任用。 中俄界約,自瑚布河口循琿春河至圖門江口,以海中之嶺為界嶺,以西屬中國,距江口二十餘裡立土字碑。 界圖疏略,致嶺西之罕奇、毛琛崴等鹽場置線外。 俄复於黑頂子地私設卡倫,距江口幾百里矣。 大澂使金鏞會勘,據約爭還侵地,重立界碑。 署吉林知府,整錢法,開溝洫,攤丁於地,以蘇民困。 九年,署長春廳通判。 廳境為蒙古郭爾羅斯地,初招流民領墾納租,久之墾逾所領,謂之「夾荒」。 民懼增稅,因出錢免丈量,刻石紀之。 至是蒙旗复牒理籓院請丈,金鏞挾碑文謁將軍為民請命,曰:「誠知清丈則公與某各有所得,然如民何? 」將軍聞之愕然,奏罷其事。 創建書院,厚其廩餼,購書數千卷,資學者誦習。 捕斬劇盜苗青山等,境內乂安。 不時巡歷鄉僻,呼召父老,為講孝弟力田。 金鏞性坦易,口操南音,所至民愛而憚之。 以功晉道員。 俄侵占精奇里河四十八旗屯地,在黑龍江岸東。 金鏞爭還補丁屯至老瓜林百七十餘裡,劃河定界。 漠河者,在璦琿西,三面界俄,地產金,俄人覬覦之。 北洋大臣李鴻章議自開採,以金鏞任其事。 陸路由墨爾根入,水運由松花江入,各行千餘裡,僻遠無人。 披斬荊棘,於萬山中設三廠,兩年得金三萬。 事事與俄關涉,艱阻百端。 又開廠於黑龍江南岸札伊河旁之觀音山,皆為北徼名礦。 集商貲立公司,流冗遠歸,商販漸集,收實邊之利焉。 十六年,病卒工所。 贈內閣學士,予漠河建祠。 =金福曾=金福曾,字苕人,浙江秀水人。 以諸生從軍,先侍祖父衍宗溫州教授,任籌團練助城守。 旋隨官兵肅清金、處,協守獨松關,解杭州圍。 李鴻章器其才,克蘇州,檄辦善後。 捻事起,往贊徐州道張樹聲軍務。 捻眾北竄,出防大名。 丁憂歸,福曾積功已至知縣,服闋,赴江蘇,歷署婁、南匯、吳江諸邑。 所至興學校,課農桑,理冤獄,禁溺女,勸墾沙田,開濬河道,多善政,民有去思。 光緒初,河南、山西大祲。 吳人謝家福等倡義賑,集四十餘萬金,推福曾董其事。 四年秋,至河南分賑洛陽等十二州縣。 新安、澠池災尤重,福曾創立善堂,卹嫠掩骼,收贖子女,購車馬若干輛,代疲民應役。 開渠澗,制龍骨車,興水利。 又濬洛陽、宜陽廢渠,貫通伊、洛,灌田二萬頃。 五年,賑山西虞鄉等十縣。 事竣,移賑直隸。 時直隸水患方急,持以工代賑之策。 七年,疏大清河,濬中亭河,培千里堤。 福曾先援例以道員候選,至是鴻章督直隸,奏留總辦籌賑局。 福曾以淀地淤塞為清河受病之源,清丈東淀無糧地,釐定葦租,規复垡船。 八年,濬東淀河道,修築天津三河頭堤。 九年,築子牙河堤,展寬正河,又別開支河王家口以洩盛漲。 十年,畿東大水,福曾疏青龍灣減河入七里海,疏筐兒港減河入塌河淀,並出北塘海口。 又開瀝水各河以洩武清、寶坻窪區積水。 十一年,濬饒陽滹沱河。 十三年,濬四女寺南運減河。 兩署永定河道,塞決口,於下口別闢新道。 又就大清河合流處別濬新河,永定河水始直達天津海河。 山東河決數為災,鴻章輒檄福曾往助工賑,親至蘇、浙募貲。 會浙西大水,巡撫崧駿复疏留福曾治工賑。 於是杭、嘉、湖三府各河次第疏瀹。 會廷議濬餘杭南湖,以福曾董其役。 明年工竣,直、魯又告災,福曾已臥病,猶力疾籌賑濟。 十八年,卒。 鴻章等疏請優恤,贈內閣學士。 福曾廉公好義,歷辦工賑十餘年,無日不勞身焦思,治行卓然。 及其歿,士民同聲惜之。 熊其英熊其英,字純叔,江蘇青浦人。 以貢生就訓導。 家福集金賑河南,其英請行,始事濟源。 濟源山僻小縣也,災尤劇,多方補苴,次第以及他邑。 其英親履窮僻,稽察戶口,不避風雪,食惟麥粥、麵餅、菜羹,與饑民同苦。 初頭病瘍,足病濕,醫少愈,仍從事不肯休,遂卒於衛輝。 巡撫上聞,詔許被賑各州縣立祠祀之。 謝家福家福,字綏之,吳縣人。 世以行善為事。 聞豫、晉災,呼籥尤切。 義聲傾動,聞者風起。 自上海、蘇、揚及杭、湖,原助賑者眾。 日賚錢至家福門,或千金,或數千金,不一年得銀四十三萬有奇。 凡賑二十七州,繼其英往者七十四人。 家福才識為時重,於創辦電報及推廣招商輸船局事多所策畫。 李鴻章尤賞之,嘗疏薦稱有「物與民胞」之量,體國經野之才。 金福曾亦聞而歎許焉。 家福歷保至直隸州知州,卒不仕。 時又有吳江紳富沈中堅,鬻田三十頃,親往山西賑災。 亦義行之尤著者。 =童兆蓉=童兆蓉,字少芙,湖南寧鄉人。 同治六年舉人,從軍陝西,積功晉知府。 光緒三年,署榆林。 歲祲,便宜發倉,復運粟於包頭、寧夏,單騎臨賑。 既而大疫,延榆綏道及榆林令皆遽歿,代者不至。 兆蓉一身兼攝三官,比戶存問,為具醫藥,全活甚眾。 六年,署延榆綏道。 屬郡荒僻,土僿民貧。 為拓學舍,購書勸課,教民樹藝畜牧。 治榆溪河,開渠溉田,民利之。 八年,授興安知府。 汰胥役,禁私錢。 總兵餘虎恩販錢為利,獲而毀之。 稅胥索賈人金,榜治幾死。 民間婚娶苟簡,為定禮制,禁淫祀,葺昭忠、節孝祠,以正民志。 安康令徵糧苛急,民聚而譁,兆蓉往撫諭。 總兵及釐局挾前嫌,誣為激變,遂解任。 尋得白,署漢中,逾年還本任。 川匪擾境,擒斬其渠,賊潰走。 調西安,攝督糧道,定徵糧改折,上下稱便。 二十六年,擢浙江溫處道,先署杭嘉湖,明年乃之任。 值拳匪亂後,瑞安民楊茂奶與教堂積釁。 浙東法國主教趙保祿尤橫,挾兵船至溫州,必欲殺楊。 兆蓉力爭曰:「彼法不當死,我不能殺人以媚人。 」卒拒之,以此名聞。 颶風為災,賑糶並舉,民不乏食。 三十一年,卒於官。 =【論】論曰:光緒初,各省重吏治,監司大吏下逮守令,皆一時之選。 朝儀以下諸人,或禦亂保民,或治盜清訟,或興學勸業,或救災卹患,莫不以民生為重。 承兵燹後,辛苦凋殘之人,得生存以至今日者,實賴於此。 「民亦勞止,汔可小休,惠此中國,以為民逑」。 誠知本哉! [一]按:劉含芳傳所附陳黌舉傳,關內本與關外一次本無。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)