1
齊王諱芳,字蘭卿。 明帝無子,養王及秦王詢; 宮省事祕,莫有知其所由來者。 〈《魏氏春秋》曰:或云任城王楷子。〉 青龍三年,立為齊王。 景初三年正月丁亥朔,帝甚病,乃立為皇太子。 是日,即皇帝位,大赦。 尊皇后曰皇太后。 大將軍曹爽、太尉司馬宣王輔政。 詔曰:「朕以眇身,繼承鴻業,煢煢在疚,靡所控告。 大將軍、太尉奉受末命,夾輔朕躬,司徒、司空、冢宰、元輔總率百僚,以寧社稷,其與羣卿大夫勉勗乃心,稱朕意焉。 諸所興作宮室之役,皆以遺詔罷之。 官奴婢六十已上,免為良人。 」二月,西域重譯獻火浣布,詔大將軍、太尉臨試以示百寮。 〈《異物志》曰:斯調國有火州,在南海中。 其上有野火,春夏自生,秋冬自死。 有木生於其中而不消也,枝皮更活,秋冬火死則皆枯瘁。 其俗常冬采其皮以為布,色小青黑; 若塵垢洿之,便投火中,則更鮮明也。 傅子曰:漢桓帝時,大將軍梁兾以火浣布為單衣,常大會賔客,兾陽爭酒,失杯而汙之,偽怒,解衣曰:「燒之。 」布得火,煒燁赫然,如燒凡布,垢盡火滅,粲然潔白,若用灰水焉。 《搜神記》曰:崑崙之墟有炎火之山,山上有鳥獸草木,皆生於炎火之中,故有火浣布,非此山草木之皮枲,則其鳥獸之毛也。 漢世西域舊獻此布,中間乆絕; 至魏初,時人疑其無有。 文帝以為火性酷烈,無含生之氣,著之典論,明其不然之事,絕智者之聽。 及明帝立,詔三公曰:「先帝昔著典論,不朽之格言,其刊石于廟門之外及太學,與石經並,以永示來世。 」至是西域使至而獻火浣布焉,於是刊滅此論,而天下笑之。 臣松之昔從征西至洛陽,歷觀舊物,見典論石在太學者尚存,而廟門外無之,問諸長老,云晉初受禪,即用魏廟,移此石於太學,非兩處立也。 竊謂此言為不然。 又東方朔《神異經》曰:南荒之外有火山,長三十里,廣五十里,其中皆生不燼之木,晝夜火燒,得暴風不猛,猛雨不滅。 火中有鼠,重百斤,毛長二尺餘,細如絲,可以作布。 常居火中,色洞赤,時時出外而色白,以水逐而沃之即死,續其毛,織以為布。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
丁丑詔曰:「太尉體道正直,盡忠三世,南擒孟達,西破蜀虜,東滅公孫淵,功蓋海內。 昔周成建保傅之官,近漢顯宗崇寵鄧禹,所以優隆儁乂,必有尊也。 其以太尉為太傅,持節統兵都督諸軍事如故。 」三月,以征東將軍滿寵為太尉。 夏六月,以遼東東沓縣吏民渡海居齊郡界,以故縱城為新沓縣以居徙民。 秋七月,上始親臨朝,聽公卿奏事。 八月,大赦。 冬十月,以鎮南將軍黃權為車騎將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
十二月,詔曰:「烈祖明皇帝以正月棄背天下,臣子永惟忌日之哀,其復用夏正; 雖違先帝通三統之義,斯亦禮制所由變改也。 又夏正於數為得天正,其以建寅之月為正始元年正月,以建丑月為後十二月。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
自去冬十二月至此月不雨。 丙寅,詔令獄官亟平冤枉,理出輕微; 羣公卿士讜言嘉謀,各悉乃心。 夏四月,車騎將軍黃權薨。 秋七月,詔曰:「易稱損上益下,節以制度,不傷財,不害民。 方今百姓不足而御府多作金銀雜物,將奚以為? 今出黃金銀物百五十種,千八百餘斤,銷冶以供軍用。 」八月,車駕巡省洛陽界秋稼,賜高年力田各有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
二年春二月,帝初通《論語》,使太常以太牢祭孔子於辟雍,以顏淵配。
(No translation available)
6
夏五月,吳將朱然等圍襄陽之樊城,太傅司馬宣王率衆拒之。 〈干寶《晉紀》曰:吳將全琮寇芍陂,朱然、孫倫五萬人圍樊城,諸葛瑾、步隲寇柤中; 琮已破走而樊圍急。 宣王曰:「柤中民夷十萬,隔在水南,流離無主,樊城被攻,歷月不解,此危事也,請自討之。 」議者咸言:「賊遠圍樊城不可拔,挫於堅城之下,有自破之勢,宜長策以御之。 」宣王曰:「軍志有之:將能而御之,此為縻軍; 不能而任之,此為覆軍。 今疆埸騷動,民心疑惑,是社稷之大憂也。 」六月,督諸軍南征,車駕送津陽城門外。 宣王以南方暑溼,不宜持乆,使輕騎挑之,然不敢動。 於是乃令諸軍休息洗沐,簡精銳,募先登,申號令,示必攻之勢。 然等聞之,乃夜遁。 追至三州口,大殺獲。〉 六月辛丑,退。 己卯,以征東將軍王陵為車騎將軍。 冬十二月,南安郡地震。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
三年春正月,東平王徽薨。 三月,太尉滿寵薨。 秋七月甲申,南安郡地震。 乙酉,以領軍將軍蔣濟為太尉。 冬十二月,魏郡地震。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
四年春正月,帝加元服,賜羣臣各有差。 夏四月乙卯,立皇后甄氏,大赦。 五月朔,日有蝕之,旣。 秋七月,詔祀故大司馬曹真、曹休、征南大將軍夏侯尚、太常桓階、司空陳羣、太傅鍾繇、車騎將軍張郃、左將軍徐晃、前將軍張遼、右將軍樂進、太尉華歆、司徒王朗、驃騎將軍曹洪、征西將軍夏侯淵、後將軍朱靈、文聘、執金吾臧霸、破虜將軍李典、立義將軍龐德、武猛校尉典韋於太祖廟庭。 冬十二月,倭國女王俾彌呼遣使奉獻。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
六年春二月丁卯,南安郡地震。 丙子,以驃騎將軍趙儼為司空; 夏六月,儼薨。 八月丁卯,以太常高柔為司空。 癸巳,以左光祿大夫劉放為驃騎將軍,右光祿大夫孫資為衞將軍。 冬十一月,祫祭太祖廟,始祀前所論佐命臣二十一人。 十二月辛亥,詔故司徒王朗所作易傳,令學者得以課試。 乙亥,詔曰:「明日大會羣臣,其令太傅乘輿上殿。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
七年春二月,幽州刺史毌丘儉討高句驪,夏五月,討濊貊,皆破之。 韓那奚等數十國各率種落降。 秋八月戊申,詔曰:「屬到巿觀見所斥賣官奴婢,年皆七十,或𤸇疾殘病,所謂天民之窮者也。 且官以其力竭而復鬻之,進退無謂,其悉遣為良民。 若有不能自存者,郡縣振給之。」 〈臣松之案:帝初即位,有詔「官奴婢六十以上免為良人」。 旣有此詔,則宜遂為永制。 七八年間,而復貨年七十者,且七十奴婢及𤸇疾殘病,並非可售之物,而鬻之於巿,此皆事之難解。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
己酉,詔曰:「吾乃當以十九日親祠,而昨出已見治道,得雨當復更治,徒棄功夫。 每念百姓力少役多,夙夜存心。 道路但當期於通利,聞乃檛捶老小,務崇脩飾,疲困流離,以至哀歎,吾豈安乘此而行,致馨德於宗廟邪? 自今已後,明申勑之。 」冬十二月,講《禮記》通,使太常以太牢祀孔子於辟雍,以顏淵配。 〈習鑿齒《漢晉春秋》曰:是年,吳將朱然入柤中,斬獲數千; 柤中民吏萬餘家渡沔。 司馬宣王謂曹爽曰:「若便令還,必復致寇,宜權留之。 」爽曰:「今不脩守沔南,留民沔北,非長策也。 」宣王曰:「不然。 凡物置之安地則安,危地則危,故兵書曰,成敗形也,安危勢也,形勢御衆之要,不可不審。 設令賊二萬人斷沔水,三萬人與沔南諸軍相持,萬人陸鈔柤中,君將何以救之? 」爽不聽,卒令還。 然後襲殺之。 袁淮言於爽曰:「吳楚之民脆弱寡能,英才大賢不出其土,比技量力,不足與中國相抗,然自上世以來常為中國患者,蓋以江漢為池,舟楫為用,利則陸鈔,不利則入水,攻之道遠,中國之長技無所用之也。 孫權自十數年以來,大畋江北,繕治甲兵,精其守禦,數出盜竊,敢遠其水,陸次平土,此中國所願聞也。 夫用兵者,貴以飽待飢,以逸擊勞,師不欲乆,行不欲遠,守少則固,力專則彊。 當今宜捐淮、漢已南,退却避之。 若賊能入居中央,來侵邊境,則隨其所短,中國之長技得用矣。 若不敢來,則邊境得安,無鈔盜之憂矣。 使我國富兵彊,政脩民一,陵其國不足為遠矣。 今襄陽孤在漢南,賊循漢而上,則斷而不通,一戰而勝,則不攻而自服,故置之無益於國,亡之不足為辱。 自江夏已東,淮南諸郡,三后已來,其所亡幾何,以近賊疆界易鈔掠之故哉! 若徙之淮北,遠絕其間,則民人安樂,何鳴吠之驚乎? 」遂不徙。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
八年春二月朔,日有蝕之。 夏五月,分河東之汾北十縣為平陽郡。
(No translation available) (No translation available)
13
秋七月,尚書何晏奏曰:「善為國者必先治其身,治其身者慎其所習。 所習正則其身正,其身正則不令而行; 所習不正則其身不正,其身不正則雖令不從。 是故為人君者,所與游必擇正人,所觀覽必察正象,放鄭聲而弗聽,遠佞人而弗近,然後邪心不生而正道可弘也。 季末闇主不知損益,斥遠君子,引近小人,忠良疏遠,便辟褻狎,亂生近暱,譬之社鼠; 考其昏明,所積以然,故聖賢諄諄以為至慮。 舜戒禹曰『鄰哉鄰哉』,言慎所近也,周公戒成王曰『其朋其朋』,言慎所與也。 書云:『一人有慶,兆民賴之。 』可自今以後,御幸式乾殿及游豫後園,皆大臣侍從,因從容戲宴,兼省文書,詢謀政事,講論經義,為萬世法。 」冬十二月,散騎常侍諫議大夫孔晏乂奏曰:「禮,天子之宮,有斲礱之制,無朱丹之飾,宜循禮復古。 今天下已平,君臣之分明,陛下但當不懈于位,平公正之心,審賞罰以使之。 可絕後園習騎乘馬,出必御輦乘車,天下之福,臣子之願也。 」晏乂咸因闕以進規諫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
九年春二月,衞將軍中書令孫資,癸巳,驃騎將軍中書監劉放,三月甲午,司徒衞臻,各遜位,以侯就第,位特進。 四月,以司空高柔為司徒; 光祿大夫徐邈為司空,固辭不受。 秋九月,以車騎將軍王淩為司空。 冬十月,大風發屋折樹。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
夏四月乙丑,改年。 丙子,太尉蔣濟薨。 冬十二月辛卯,以司空王淩為太尉。 庚子,以司隷校尉孫禮為司空。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
二年夏五月,以征西將軍郭淮為車騎將軍。 冬十月,以特進孫資為驃騎將軍。 十一月,司空孫禮薨。 十二月甲辰,東海王霖薨。 乙未,征南將軍王昶渡江,掩攻吳,破之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
四年春正月癸卯,以撫軍大將軍司馬景王為大將軍。 二月,立皇后張氏,大赦。 夏五月,魚二,見于武庫屋上。 〈《漢晉春秋》曰:初,孫權築東興隄以遏巢湖。 後征淮南,壞不復脩。 是歲諸葛恪帥軍更於隄左右結山,挾築兩城,使全端、留略守之,引軍而還。 諸葛誕言於司馬景王曰:「致人而不至於人者,此之謂也。 今因其內侵,使文舒逼江陵,仲恭向武昌,以羈吳之上流,然後簡精卒攻兩城,比救至,可大獲也。 」景王從之。〉 冬十一月,詔征南大將軍王昶、征東將軍胡遵、鎮南將軍毌丘儉等征吳。 十二月,吳大將軍諸葛恪拒戰,大破衆軍於東關。 不利而還。 〈《漢晉春秋》曰:毌丘儉、王昶聞東軍敗,各燒屯走。 朝議欲貶黜諸將,景王曰:「我不聽公休,以至於此。 此我過也,諸將何罪? 」悉原之。 時司馬文王為監軍,統諸軍,唯削文王爵而已。 是歲,雍州刺史陳泰求勑并州并力討胡,景王從之。 未集,而鴈門、新興二郡以為將遠役,遂驚反。 景王又謝朝士曰:「此我過也,非玄伯之責! 」於是魏人愧恱,人思其報。 習鑿齒曰:司馬大將軍引二敗以為己過,過消而業隆,可謂智矣。 夫民忘其敗,而下思其報,雖欲不康,其可得邪? 若乃諱敗推過,歸咎萬物,常執其功而隱其喪,上下離心,賢愚解體,是楚再敗而晉再克也,謬之甚矣! 君人者,苟統斯理而以御國,則朝無秕政,身靡留愆,行失而名揚,兵挫而戰勝,雖百敗可也,況於再乎!〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
五年夏四月,大赦。 五月,吳太傅諸葛恪圍合肥新城,詔太尉司馬孚拒之。 〈《漢晉春秋》曰:是時姜維亦出圍狄道。 司馬景王問虞松曰:「今東西有事,二方皆急,而諸將意沮,若之何? 」松曰:「昔周亞夫堅壁昌邑而吳楚自敗,事有似弱而彊,或似彊而弱,不可不察也。 今恪悉其銳衆,足以肆暴,而坐守新城,欲以致一戰耳。 若攻城不拔,請戰不得,師老衆疲,勢將自走,諸將之不徑進,乃公之利也。 姜維有重兵而縣軍應恪,投食我麥,非深根之寇也。 且謂我并力於東,西方必虛,是以徑進。 今若使關中諸軍倍道急赴,出其不意,殆將走矣。 」景王曰:「善! 」乃使郭淮、陳泰悉關中之衆,解狄道之圍; 勑毌丘儉等案兵自守,以新城委吳。 姜維聞淮進兵,軍食少,乃退屯隴西界。〉 秋七月,恪退還。 〈是時,張特守新城。 《魏略》曰:特字子產,涿郡人。 先時領牙門,給事鎮東諸葛誕,誕不以為能也,欲遣還護軍。 會毌丘儉代誕,遂使特屯守合肥新城。 及諸葛恪圍城,特與將軍樂方等三軍衆合有三千人,吏兵疾病及戰死者過半,而恪起土山急攻,城將陷,不可護。 特乃謂吳人曰:「今我無心復戰也。 然魏法,被攻過百日而救不至者,雖降,家不坐也。 自受敵以來,已九十餘日矣。 此城中本有四千餘人,而戰死者已過半,城雖陷,尚有半人不欲降,我當還為相語之,條名別善惡,明日早送名,且持我印綬去以為信。 」乃投其印綬以與之。 吳人聽其辭而不取印綬。 不攻。 頃之,特還,乃夜徹諸屋材柵,補其缺為二重。 明日,謂吳人曰:「我但有鬬死耳! 」吳人大怒,進攻之,不能拔,遂引去。 朝廷嘉之,加雜號將軍,封列侯,又遷安豐太守。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
八月,詔曰:「故中郎西平郭脩,砥節厲行,秉心不回。 乃者蜀將姜維寇鈔脩郡,為所執略。 往歲偽大將軍費禕驅率羣衆,陰圖闚𨵦,道經漢壽,請會衆賔,脩於廣坐之中手刃擊禕,勇過聶政,功逾介子,可謂殺身成仁,釋生取義者矣。 夫追加襃寵,所以表揚忠義; 祚及後胤,所以獎勸將來。 其追封脩為長樂鄉侯,食邑千戶,謚曰威侯; 子襲爵,加拜奉車都尉; 賜銀千鉼,絹千匹,以光寵存亡,永垂來世焉。」 〈《魏氏春秋》曰:脩字孝先,素有業行,著名西州。 姜維劫之,脩不為屈。 劉禪以為左將軍,脩欲刺禪而不得親近,每因慶賀,且拜且前,為禪左右所遏,事輙不克,故殺禕焉。 臣松之以為古之舍生取義者,必有理存焉,或感恩懷德,投命無悔,或利害有機,奮發以應會,詔所稱聶政、介子是也。 事非斯類,則陷乎妄作矣。 魏之與蜀,雖為敵國,非有趙襄滅智之仇,燕丹危亡之急; 且劉禪凡下之主,費禕中才之相,二人存亡,固無關於興喪。 郭脩在魏,西州之男子耳,始獲於蜀,旣不能抗節不辱,於魏又無食祿之責,不為時主所使,而無故規規然糜身於非所,義無所加,功無所立,可謂「折柳樊圃」,其狂也且,此之謂也。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
自帝即位至于是歲,郡國縣道多所置省,俄或還復,不可勝紀。
(No translation available)
21
六年春二月己丑,鎮東將軍毌丘儉上言:「昔諸葛恪圍合肥新城,城中遣士劉整出圍傳消息,為賊所得,考問所傳,語整曰:『諸葛公欲活汝,汝可具服。 』整罵曰:『死狗,此何言也! 我當必死為魏國鬼,不苟求活,逐汝去也。 欲殺我者,便速殺之。 』終無他辭。 又遣士鄭像出城傳消息,或以語恪,恪遣馬騎尋圍跡索,得像還。 四五人靮頭靣縛,將繞城表,勑語像,使大呼,言『大軍已還洛,不如早降。 』像不從其言,更大呼城中曰:『大軍近在圍外,壯士努力! 』賊以刀築其口,使不得言,像遂大呼,令城中聞知。 整、像為兵,能守義執節,子弟宜有差異。 」詔曰:「夫顯爵所以襃元功,重賞所以寵烈士。 整、像召募通使,越蹈重圍,冒突白刃,輕身守信,不幸見獲,抗節彌厲,揚六軍之大勢,安城守之懼心,臨難不顧,畢志傳命。 昔解楊執楚,有隕無貳,齊路中大夫以死成命,方之整、像,所不能加。 今追賜整、像爵關中侯,各除士名,使子襲爵,如部曲將死事科。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
高貴鄉公
(No translation available)
23
高貴鄉公諱髦,字彥士,文帝孫,東海定王霖子也。 正始五年,封歘縣高貴鄉公。 少好學,夙成。 齊王廢,公卿議迎立公。 十月己丑,公至于玄武館,羣臣奏請舍前殿,公以先帝舊處,避止西廂; 羣臣又請以法駕迎,公不聽。 庚寅,公入于洛陽,羣臣迎拜西掖門南,公下輿將荅拜,儐者請曰:「儀不拜。 」公曰:「吾人臣也。 」遂荅拜。 至止車門下輿。 左右曰:「舊乘輿入。 」公曰:「吾被皇太后徵,未知所為! 」遂步至太極東堂,見于太后。 其日即皇帝位於太極前殿,百寮陪位者欣欣焉。 〈《魏氏春秋》曰:公神明爽儁,德音宣朗。 罷朝,景王私曰:「上何如主也? 」鍾會對曰:「才同陳思,武類太祖。 」景王曰:「若如卿言,社稷之福也。」〉 詔曰:「昔三祖神武聖德,應天受祚。 齊王嗣位,肆行非度,顛覆厥德。 皇太后深惟社稷之重,延納宰輔之謀,用替厥位,集大命于余一人。 以眇眇之身,託于王公之上,夙夜祗畏,懼不能嗣守祖宗之大訓,恢中興之弘業,戰戰兢兢,如臨于谷。 今羣公卿士股肱之輔,四方征鎮宣力之佐,皆積德累功,忠勤帝室; 庶憑先祖先父有德之臣,左右小子,用保乂皇家,俾朕蒙闇,垂拱而治。 蓋聞人君之道,德厚侔天地,潤澤施四海,先之以慈愛,示之以好惡,然後教化行於上,兆民聽於下。 朕雖不德,昧於大道,思與宇內共臻茲路。 書不云乎:『安民則惠,黎民懷之。 』」大赦,改元。 減乘輿服御後宮用度,及罷尚方御府百工技巧靡麗無益之物。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
正元元年冬十月壬辰,遣侍中持節分適四方,觀風俗,勞士民,察冤枉失職者。 癸巳,假大將軍司馬景王黃鉞,入朝不趨,奏事不名,劒履上殿。 戊戌,黃龍見于鄴井中。 甲辰,命有司論廢立定策之功,封爵、增邑、進位、班賜各有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
甲子,吳大將孫峻等衆號十萬至壽春,諸葛誕拒擊破之,斬吳左將軍留贊,獻捷于京都。 三月,立皇后卞氏,大赦。 夏四月甲寅,封后父卞隆為列侯。 甲戌,以征南大將軍王昶為驃騎將軍。 秋七月,以征東大將軍胡遵為衞將軍,鎮東大將軍諸葛誕為征東大將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
八月辛亥,蜀大將軍姜維寇狄道,雍州刺史王經與戰洮西,經大敗,還保狄道城。 辛未,以長水校尉鄧艾行安西將軍,與征西將軍陳泰并力拒維。 戊辰,復遣太尉司馬孚為後繼。 九月庚子,講尚書業終,賜執經親授者司空鄭冲、侍中鄭小同等各有差。 甲辰,姜維退還。 冬十月,詔曰:「朕以寡德,不能式遏寇虐,乃令蜀賊陸梁邊陲。 洮西之戰,至取負敗,將士死亡,計以千數,或沒命戰場,冤魂不反,或牽掣虜手,流離異域,吾深痛愍,為之悼心。 其令所在郡典農及安撫夷二護軍各部大吏慰卹其門戶,無差賦役一年; 其力戰死事者,皆如舊科,勿有所漏。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
十一月甲午,以隴右四郡及金城連年受敵,或亡叛投賊,其親戚留在本土者不安,皆特赦之。 癸丑,詔曰:「往者洮西之戰,將吏士民或臨陣戰亡,或沉溺洮水,骸骨不収,棄於原野,吾常痛之。 其告征西、安西將軍,各令部人於戰處及水次鈎求屍喪,収斂藏埋,以慰存亡。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
夏四月庚戌,賜大將軍司馬文王衮冕之服,赤舄副焉。
(No translation available)
29
丙辰,帝幸太學,問諸儒曰:「聖人幽贊神明,仰觀俯察,始作八卦,後聖重之為六十四,立爻以極數,凡斯大義,罔有不備,而夏有連山,殷有歸藏,周曰周易,易之書,其故何也? 」易博士淳于俊對曰:「包羲因燧皇之圖而制八卦,神農演之為六十四,黃帝、堯、舜通其變,三代隨時,質文各繇其事。 故易者,變易也,名曰連山,似山出內雲氣,連天地也; 歸藏者,萬事莫不歸藏於其中也。 」帝又曰:「若使包羲因燧皇而作易,孔子何以不云燧人氏沒包羲氏作乎? 」俊不能荅。 帝又問曰:「孔子作彖、象,鄭玄作注,雖聖賢不同,其所釋經義一也。 今彖、象不與經文相連,而注連之,何也? 」俊對曰; 「鄭玄合彖、象於經者,欲使學者尋省易了也。 」帝曰:「若鄭玄合之,於學誠便,則孔子曷為不合以了學者乎? 」俊對曰:「孔子恐其與文王相亂,是以不合,此聖人以不合為謙。 」帝曰:「若聖人以不合為謙,則鄭玄何獨不謙邪? 」俊對曰:「古義弘深,聖問奧遠,非臣所能詳盡。 」帝又問曰:「繫辭云『黃帝、堯、舜垂衣裳而天下治』,此包羲、神農之世為無衣裳。 但聖人化天下,何殊異爾邪? 」俊對曰:「三皇之時,人寡而禽獸衆,故取其羽皮而天下用足,及至黃帝,人衆而禽獸寡,是以作為衣裳以濟時變也。 」帝又問:「乾為天,而復為金,為玉,為老馬,與細物並邪? 」俊對曰:「聖人取象,或遠或近,近取諸物,遠則天地。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
講易畢,復命講尚書。 帝問曰:「鄭玄云『稽古同天,言堯同於天也』。 王肅云『堯順考古道而行之』。 二義不同,何者為是? 」博士庾峻對曰:「先儒所執,各有乖異,臣不足以定之。 然洪範稱『三人占,從二人之言』。 賈、馬及肅皆以為『順考古道』。 以洪範言之,肅義為長。 」帝曰:「仲尼言『唯天為大,唯堯則之』。 堯之大美,在乎則天,順考古道,非其至也。 今發篇開義以明聖德,而舍其大,更稱其細,豈作者之意邪? 」峻對曰:「臣奉遵師說,未喻大義,至於折中,裁之聖思。 」次及四嶽舉鯀,帝又問曰:「夫大人者,與天地合其德,與日月合其明,思無不周,明無不照,今王肅云『堯意不能明鯀,是以試用』。 如此,聖人之明有所未盡邪? 」峻對曰:「雖聖人之弘,猶有所未盡,故禹曰『知人則哲,惟帝難之』,然卒能改授聖賢,緝熈庶績,亦所以成聖也。 」帝曰:「夫有始有卒,其唯聖人。 若不能始,何以為聖? 其言『惟帝難之』,然卒能改授,蓋謂知人,聖人所難,非不盡之言也。 經云:『知人則哲,能官人。 』若堯疑鯀,試之九年,官人失叙,何得謂之聖哲? 」峻對曰:「臣竊觀經傳,聖人行事不能無失,是以堯失之四凶,周公失之二叔,仲尼失之宰予。 」帝曰:「堯之任鯀,九載無成,汨陳五行,民用昏墊。 至於仲尼失之宰予,言行之間,輕重不同也。 至於周公、管、蔡之事,亦尚書所載,皆博士所當通也。 」峻對曰:「此皆先賢所疑,非臣寡見所能究論。 」次及「有鰥在下曰虞舜」,帝問曰:「當堯之時,洪水為害,四凶在朝,宜速登賢聖濟斯民之時也。 舜年在旣立,聖德光明,而乆不進用,何也? 」峻對曰:「堯咨嗟求賢,欲遜己位,嶽曰『否德忝帝位』。 堯復使嶽揚舉仄陋,然後薦舜。 薦舜之本,實由於堯,此蓋聖人欲盡衆心也。 」帝曰:「堯旣聞舜而不登用,又時忠臣亦不進達,乃使獄揚仄陋而後薦舉,非急於用聖恤民之謂也。 」峻對曰:「非臣愚見所能逮及。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
於是復命講《禮記》。 帝問曰:「『太上立德,其次務施報』。 為治何由而教化各異; 皆脩何政而能致於立德,施而不報乎? 」博士馬照對曰:「太上立德,謂三皇五帝之世以德化民,其次報施,謂三王之世以禮為治也。 」帝曰:「二者致化薄厚不同,將主有優劣邪? 時使之然乎? 」照對曰:「誠由時有樸文,故化有薄厚也。」 〈帝集載帝自敘始生禎祥曰:「昔帝王之生,或有禎祥,蓋所以彰顯神異也。 惟予小子,支胤末流,謬為靈祇之所相祐也,豈敢自比於前喆,聊記錄以示後世焉。 其辭曰:惟正始三年九月辛未朔,二十五日乙未直成,予生。 于時也,天氣清明,日月暉光,爰有黃氣,烟熅於堂,照曜室宅,其色煌煌。 相而論之曰:未者為土,魏之行也; 厥日直成,應嘉名也; 烟熅之氣,神之精也; 無災無害,蒙神靈也。 齊王不弔,顛覆厥度,羣公受予,紹繼皇祚。 以眇眇之身,質性頑固,未能涉道,而遵大路,臨深履冰,涕泗憂懼。 古人有云,懼則不亡。 伊予小子,曷敢怠荒? 庶不忝辱,永奉烝甞。 」傅暢晉諸公贊曰:帝常與中護軍司馬望、侍中王沈、散騎常侍裴秀、黃門侍郎鍾會等講宴於東堂,并屬文論。 名秀為儒林丈人,沈為文籍先生,望、會亦各有名號。 帝性急,請召欲速。 秀等在內職,到得及時,以望在外,特給追鋒車,虎賁卒五人,每有集會,望輒奔馳而至。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
五月,鄴及上洛並言甘露降。 夏六月丙午,改元為甘露。 乙丑,青龍見元城縣界井中。 秋七月己卯,衞將軍胡遵薨。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
癸未,安西將軍鄧艾大破蜀大將姜維於上邽,詔曰:「兵未極武,醜虜摧破,斬首獲生,動以萬計,自頃戰克,無如此者。 今遣使者犒賜將士,大會臨饗,飲宴終日,稱朕意焉。」
(No translation available) (No translation available)
34
八月庚午,命大將軍司馬文王加號大都督,奏事不名,假黃鉞。 癸酉,以太尉司馬孚為太傅。 九月,以司徒高柔為太尉。 冬十月,以司空鄭沖為司徒,尚書左僕射盧毓為司空。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
二年春二月,青龍見溫縣井中。 三月,司空盧毓薨。
(No translation available) (No translation available)
36
夏四月癸卯,詔曰:「玄菟郡高顯縣吏民反叛,長鄭熙為賊所殺。 民王簡負擔熙喪,晨夜星行,遠致本州,忠節可嘉。 其特拜簡為忠義都尉,以旌殊行。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
甲子,以征東大將軍諸葛誕為司空。
(No translation available)
38
五月辛未,帝幸辟雍,會命羣臣賦詩。 侍中和逌、尚書陳騫等作詩稽留,有司奏免官,詔曰:「吾以暗昧,愛好文雅,廣延詩賦,以知得失,而乃爾紛紜,良用反仄。 其原逌等。 主者宜勑自今以後,羣臣皆當玩習古義,脩明經典,稱朕意焉。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
乙亥,諸葛誕不就徵,發兵反,殺揚州刺史樂綝。 丙子,赦淮南將吏士民為誕所詿誤者。 丁丑,詔曰:「諸葛誕造為凶亂,盪覆揚州。 昔黥布逆叛,漢祖親戎,隗嚻違戾,光武西伐,及烈祖明皇帝躬征吳、蜀,皆所以奮揚赫斯,震耀威武也。 今宜皇太后與朕暫共臨戎,速定醜虜,時寧東夏。 」己卯,詔曰:「諸葛誕造構逆亂,迫脅忠義,平寇將軍臨渭亭侯龐會、騎督偏將軍路蕃,各將左右,斬門突出,忠壯勇烈,所宜嘉異。 其進會爵鄉侯,蕃封亭侯。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
六月乙巳,詔:「吳使持節都督夏口諸軍事鎮軍將軍沙羡侯孫壹,賊之枝屬,位為上將,畏天知命,深鑒禍福,翻然舉衆,遠歸大國,雖微子去殷,樂毅遁燕,無以加之。 其以壹為侍中車騎將軍、假節、交州牧、吳侯,開府辟召儀同三司,依古侯伯八命之禮,衮冕赤舄,事從豐厚。」 〈臣松之以為壹畏逼歸命,事無可嘉,格以古義,欲蓋而名彰者也。 當時之宜,未得遠遵式典,固應量才受賞,足以疇其來情而已。 至乃光錫八命,禮同台鼎,不亦過乎! 於招攜致遠,又無取焉。 何者? 若使彼之將守,與時無嫌,終不恱於殊寵,坐生叛心,以叛而愧,辱孰甚焉? 如其憂危將及,非奔不免,則必逃死苟存,無希榮利矣,然則高位厚祿何為者哉? 魏初有孟達、黃權,在晉有孫秀、孫楷; 達、權爵賞比壹為輕,秀、楷禮秩優異尤甚。 及至吳平,而降黜數等,不承權輿,豈不緣在始失中乎?〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
甲子,詔曰:「今車駕駐項,大將軍恭行天罰,前臨淮浦。 昔相國大司馬征討,皆與尚書俱行,今宜如舊。 」乃令散騎常侍裴秀、給事黃門侍郎鍾會咸與大將軍俱行。 秋八月,詔曰:「昔燕刺王謀反,韓誼等諫而死,漢朝顯登其子。 諸葛誕創造凶亂,主簿宣隆、部曲督秦絜秉節守義,臨事固爭,為誕所殺,所謂無比干之親而受其戮者。 其以隆、絜子為騎都尉,加以贈賜,光示遠近,以殊忠義。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
九月,大赦。 冬十二月,吳大將全端、全懌等率衆降。
(No translation available) (No translation available)
43
三年春二月,大將軍司馬文王陷壽春城,斬諸葛誕。 三月,詔曰:「古者克敵,收其屍以為京觀,所以懲昏逆而章武功也。 漢孝武元鼎中,改桐鄉為聞喜,新鄉為獲嘉,以著南越之亡。 大將軍親總六戎,營據丘頭,內夷羣凶,外殄寇虜,功濟兆民,聲振四海。 克敵之地,宜有令名,其改丘頭為武丘,明以武平亂,後世不忘,亦京觀二邑之義也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
夏五月,命大將軍司馬文王為相國,封晉公,食邑八郡,加之九錫,文王前後九讓乃止。
(No translation available)
45
六月丙子,詔曰:「昔南陽郡山賊擾攘,欲劫質故太守東里衮,功曹應余獨身捍衮,遂免於難。 余顛沛殞斃,殺身濟君。 其下司徒,署余孫倫吏,使蒙伏節之報。」 〈《楚國先賢傳》曰:余字子正,天姿方毅,志尚仁義,建安二十三年為郡功曹。 是時吳、蜀不賔,疆埸多虞。 宛將侯音扇動山民,保城以叛。 余與太守東里衮當擾攘之際、迸竄得出。 音即遣騎追逐,去城十里相及,賊便射衮,飛矢交流。 余前以身當箭,被七創,因謂追賊曰:「侯音狂狡,造為凶逆,大軍尋至,誅夷在近。 謂卿曹本是善人,素無惡心,當思反善,何為受其指揮? 我以身代君,已被重創,若身死君全,隕沒無恨。 」因仰天號哭泣涕,血淚俱下。 賊見其義烈,釋衮不害。 賊去之後,余亦命絕。 征南將軍曹仁討平音,表余行狀,并脩祭醊。 太祖聞之,嗟嘆良乆,下荊州復表門閭,賜穀千斛。 衮後為于禁司馬,見《魏略·游說傳》。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
辛卯,大論淮南之功,封爵行賞各有差。
(No translation available)
47
秋八月甲戌,以驃騎將軍王昶為司空。 丙寅,詔曰:「夫養老興教,三代所以樹風化垂不朽也,必有三老、五更以崇至敬,乞言納誨,著在惇史,然後六合承流,下觀而化。 宜妙簡德行,以充其選。 關內侯王祥,履仁秉義,雅志淳固。 關內侯鄭小同,溫恭孝友,帥禮不忒。 其以祥為三老,小同為五更。 」車駕親率羣司,躬行古禮焉。 〈《漢晉春秋》曰:帝乞言於祥,祥對曰:「昔者明王禮樂旣備,加之以忠誠,忠誠之發,形于言行。 夫大人者,行動乎天地; 天且弗違,況於人乎? 」祥事別見呂虔傳。 小同,鄭玄孫也。 玄別傳曰:「玄有子,為孔融吏,舉孝廉。 融之被圍,往赴,為賊所害。 有遺腹子,以丁卯日生; 而玄以丁卯歲生,故名曰小同。 」魏名臣奏載太尉華歆表曰:「臣聞勵俗宣化,莫先於表善,班祿敘爵,莫美於顯能,是以楚人思子文之治,復命其胤,漢室嘉江公之德,用顯其世。 伏見故漢大司農北海鄭玄,當時之學,名冠華夏,為世儒宗。 文皇帝旌錄先賢,拜玄適孫小同以為郎中,長假在家。 小同年踰三十,少有令質,學綜六經,行著鄉邑。 海、岱之人莫不嘉其自然,美其氣量。 迹其所履,有質直不渝之性,然而恪恭靜默,色養其親,不治可見之美,不競人間之名,斯誠清時所宜式敘,前後明詔所斟酌而求也。 臣老病委頓,無益視聽,謹具以聞。 」《魏氏春秋》曰:小同詣司馬文王,文王有密疏,未之屏也。 如廁還,謂之曰:「卿見吾疏乎? 」對曰:「否。 」文王猶疑而鴆之,卒。 鄭玄注文王世子曰「三老、五更各一人,皆年老更事致仕者也」。 注樂記曰「皆老人更知三德五事者也」。 蔡邕明堂論云:「更」應作「叟」。 叟,長老之稱,字與「更」相似,書者遂誤以為「更」。 「嫂」字「女」傍「叟」,今亦以為「更」,以此驗知應為「叟」也。 臣松之以為邕謂「更」為「叟」,誠為有似,而諸儒莫之從,未知孰是。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
是歲,青龍、黃龍仍見頓丘、冠軍、陽夏縣界井中。
(No translation available)
49
五年春正月朔,日有蝕之。 夏四月,詔有司率遵前命,復進大將軍司馬文王位為相國,封晉公,加九錫。
(No translation available) (No translation available)
50
庚寅,太傅孚、大將軍文王、太尉柔、司徒沖稽首言:「伏見中令,故高貴鄉公悖逆不道,自陷大禍,依漢昌邑王罪廢故事,以民禮葬。 臣等備位,不能匡救禍亂,式遏姦逆,奉令震悚,肝心悼慄。 春秋之義,王者無外,而書『襄王出居于鄭』,不能事母,故絕之於位也。 今高貴鄉公肆行不軌,幾危社稷,自取傾覆,人神所絕,葬以民禮,誠當舊典。 然臣等伏惟殿下仁慈過隆,雖存大義,猶垂哀矜,臣等之心實有不忍,以為可加恩以王禮葬之。 」太后從之。 〈《漢晉春秋》曰:丁卯,葬高貴鄉公于洛陽西北三十里瀍澗之濵。 下車數乘,不設旌旐,百姓相聚而觀之,曰:「是前日所殺天子也。 」或掩靣而泣,悲不自勝。 臣松之以為若但下車數乘,不設旌旐,何以為王禮葬乎? 斯蓋惡之過言,所謂不如是之甚者。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
使使持節行中護軍中壘將軍司馬炎北迎常道鄉公璜嗣明帝後。 辛卯,羣公奏太后曰:「殿下聖德光隆,寧濟六合,而猶稱令,與藩國同。 請自今殿下令書,皆稱詔制,如先代故事。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
癸卯,大將車固讓相國、晉公、九錫之寵。 太后詔曰:「夫有功不隱,周易大義,成人之美,古賢所尚,今聽所執,出表示外,以章公之謙光焉。」
(No translation available) (No translation available)
53
戊申,大將軍文王上言:「高貴鄉公率將從駕人兵,拔刃鳴金鼓向臣所止; 懼兵刃相接,即勑將士不得有所傷害,違令以軍法從事。 騎督成倅弟太子舍人濟,橫入兵陣傷公,遂至隕命; 輙收濟行軍法。 臣聞人臣之節,有死無二,事上之義,不敢逃難。 前者變故卒至,禍同發機,誠欲委身守死,唯命所裁。 然惟本謀乃欲上危皇太后,傾覆宗廟。 臣忝當大任,義在安國,懼雖身死,罪責彌重。 欲遵伊、周之權,以安社稷之難,即駱驛申勑,不得迫近輦輿,而濟遽入陣間,以致大變。 哀怛痛恨,五內摧裂,不知何地可以隕墜? 科律大逆無道,父母妻子同產皆斬。 濟凶戾悖逆,干國亂紀,罪不容誅。 輒勑侍御史收濟家屬,付廷尉,結正其罪。」 〈《魏氏春秋》曰:成濟兄弟不即伏罪,袒而升屋,醜言悖慢; 自下射之,乃殪。〉 太后詔曰:「夫五刑之罪,莫大於不孝。 夫人有子不孝,尚告治之,此兒豈復成人主邪? 吾婦人不達大義,以謂濟不得便為大逆也。 然大將軍志意懇切,發言惻愴,故聽如所奏。 當班下遠近,使知本末也。」 〈《世語》曰:初,青龍中,石苞鬻鐵於長安,得見司馬宣王,宣王知焉。 後擢為尚書郎,歷青州刺史、鎮東將軍。 甘露中入朝,當還,辭高貴鄉公,留中盡日。 文王遣人要令過。 文王問苞:「何淹留也? 」苞曰:「非常人也。 」明日發至滎陽,數日而難作。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
六月癸丑,詔曰:「古者人君之為名字,難犯而易諱。 今常道鄉公諱字甚難避,其朝臣博議改易,列奏。」
(No translation available) (No translation available)
55
陳留王
(No translation available)
56
陳留王諱奐,字景明,武帝孫,燕王宇子也。 甘露三年,封安次縣常道鄉公。 高貴鄉公卒,公卿議迎立公。 六月甲寅,入于洛陽,見皇太后,是日即皇帝位於太極前殿,大赦,改年,賜民爵及穀帛各有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
十一月,燕王上表賀冬至,稱臣。 詔曰:「古之王者,或有所不臣,王將宜依此義。 表不稱臣乎! 又當為報。 夫後大宗者,降其私親,況所繼者重邪! 若便同之臣妾,亦情所未安。 其皆依禮典處,當務盡其宜。 」有司奏,以為「禮莫崇於尊祖,制莫大於正典。 陛下稽德期運,撫臨萬國,紹大宗之重,隆三祖之基。 伏惟燕王體尊戚屬,正位藩服,躬秉虔肅,率蹈恭德以先萬國; 其於正典,闡濟大順,所不得制。 聖朝誠宜崇以非常之制,奉以不臣之禮。 臣等平議以為燕王章表,可聽如舊式。 中詔所施,或存好問,準之義類,則『燕覿之敬』也,可少順聖敬,加崇儀稱,示不敢斥,宜曰『皇帝敬問大王侍御』。 至於制書,國之正典,朝廷所以辨章公制,宣昭軌儀於天下者也,宜循法,故曰『制詔燕王』。 凡詔命、制書、奏事、上書諸稱燕王者,可皆上平。 其非宗廟助祭之事,皆不得稱王名,奏事、上書、文書及吏民皆不得觸王諱,以彰殊禮,加于羣后。 上遵王典尊祖之制,俯順聖敬烝烝之心,二者不愆,禮實宜之,可普告施行。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
十二月甲申,黃龍見華陰縣井中。 甲午,以司隷校尉王祥為司空。
(No translation available) (No translation available)
59
三年春二月,青龍見於軹縣井中。 夏四月,遼東郡言肅慎國遣使重譯入貢,獻其國弓三十張,長三尺五寸,楛矢長一尺八寸,石砮三百枚,皮骨鐵雜鎧二十領,貂皮四百枚。 冬十月,蜀大將姜維寇洮陽,鎮西將軍鄧艾拒之,破維於侯和,維遁走。 是歲,詔祀故軍祭酒郭嘉於太祖廟庭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
四年春二月,復命大將軍進位爵賜一如前詔,又固辭乃止。
(No translation available)
61
夏五月,詔曰:「蜀,蕞爾小國,土狹民寡,而姜維虐用其衆,曾無廢志; 往歲破敗之後,猶復耕種沓中,刻剥衆羌,勞役無已,民不堪命。 夫兼弱攻昧,武之善經,致人而不至於人,兵家之上略。 蜀所恃賴,唯維而已,因其遠離巢窟,用力為易。 今使征西將軍鄧艾督帥諸軍,趣甘松、沓中以羅取維,雍州刺史諸葛緒督諸軍趣武都、高樓,首尾踧討。 若禽維,便當東西並進,掃滅巴蜀也。 」又命鎮西將軍鍾會由駱谷伐蜀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
62
秋九月,太尉高柔薨。 冬十月甲寅,復命大將軍進位爵賜一如前詔。 癸卯,立皇后卞氏,十一月,大赦。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
63
自鄧艾、鍾會率衆伐蜀,所至輙克。 是月,蜀主劉禪詣艾降,巴蜀皆平。 十二月庚戌,以司徒鄭沖為太保。 壬子,分益州為梁州。 癸丑,特赦益州士民,復除租賦之半。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
64
五年乙卯,以征西將軍鄧艾為太尉,鎮西將軍鍾會為司徒。 皇太后崩。
(No translation available) (No translation available)
65
〈《漢晉春秋》曰:晉公旣進爵為王,太尉王祥、司徒何曾、司空荀顗並詣王。 顗曰:「相王尊重,何侯與一朝之臣皆已盡敬,今日便當相率而拜,無所疑也。 」祥曰:「相國位勢,誠為尊貴,然要是魏之宰相,吾等魏之三公; 公、王相去,一階而已,班列大同,安有天子三公可輙拜人者! 損魏朝之望,虧晉王之德,君子愛人以禮,吾不為也。 」及入,顗遂拜,而祥獨長揖。 王謂祥曰:「今日然後知君見顧之重!」〉 丁亥,封劉禪為安樂公。 夏五月庚申,相國晉王奏復五等爵。 甲戌,改年。 癸未,追命舞陽宣文侯為晉宣王,舞陽忠武侯為晉景王。 六月,鎮西將軍衞瓘上雍州兵於成都縣獲璧玉印各一,印文似「成信」字,依周成王歸禾之義,宣示百官,藏于相國府。 〈孫盛曰:昔公孫述自以起成都,號曰成。 二玉之文,殆述所作也。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
初,自平蜀之後,吳寇屯逼永安,遣荊、豫諸軍掎角赴救。 七月,賊皆遁退。 八月庚寅,命中撫軍司馬炎副貳相國事,以同魯公拜後之義。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
67
癸巳,詔曰:「前逆臣鍾會構造反亂,聚集征行將士,劫以兵威,始吐姦謀,發言桀逆,逼脅衆人,皆使下議,倉卒之際,莫不驚懾。 相國左司馬夏侯和、騎士曹屬朱撫時使在成都,中領軍司馬賈輔、郎中羊琇各參會軍事; 和、琇、撫皆抗節不撓,拒會凶言,臨危不顧,詞指正烈。 輔語散將王起,說『會姦逆凶暴,欲盡殺將士』,又云『相國已率三十萬衆西行討會』,欲以稱張形勢,感激衆心。 起出,以輔言宣語諸軍,遂使將士益懷奮勵。 宜加顯寵,以彰忠義。 其進和、輔爵為鄉侯,琇、撫爵關內侯。 起宣傳輔言,告令將士,所宜賞異。 其以起為部曲將。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
癸卯,以衞將軍司馬望為驃騎將軍。 九月戊午,以中撫軍司馬炎為撫軍大將軍。
(No translation available) (No translation available)
69
辛未,詔曰:「吳賊政刑暴虐,賦斂無極。 孫休遣使鄧句,勑交阯太守鎖送其民,發以為兵。 吳將呂興因民心憤怒,又承王師平定巴蜀,即糾合豪傑,誅除句等,驅逐太守長吏,撫和吏民,以待國命。 九真、日南郡聞興去逆即順,亦齊心響應,與興恊同。 興移書日南州郡,開示大計,兵臨合浦,告以禍福; 遣都尉唐譜等詣進乘縣,因南中都督護軍霍弋上表自陳。 又交阯將吏各上表,言『興創造事業,大小承命。 郡有山寇,入連諸郡,懼其計異,各有攜貳。 權時之宜,以興為督交阯諸軍事、上大將軍、定安縣侯,乞賜褒獎,以慰邊荒』。 乃心欵誠,形於辭旨。 昔儀父朝魯,春秋所美; 竇融歸漢,待以殊禮。 今國威遠震,撫懷六合,方包舉殊裔,混一四表。 興首向王化,舉衆稽服,萬里馳義,請吏帥職,宜加寵遇,崇其爵位。 旣使興等懷忠感恱,遠人聞之,必皆競勸。 其以興為使持節、都督交州諸軍事、南中大將軍,封定安縣侯,得以便宜從事,先行後上。 」策命未至,興為下人所殺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
冬十月丁亥,詔曰:「昔聖帝明王,靜亂濟世,保大定功,文武殊塗,勳烈同歸。 是故或舞干戚以訓不庭,或陳師旅以威暴慢。 至於愛民全國,康惠庶類,必先脩文教,示之軌儀,不得已然後用兵,此盛德之所同也。 往者季漢分崩,九土顛覆,劉備、孫權乘間作禍。 三祖綏寧中夏,日不暇給,遂使遺寇僭逆歷世。 幸賴宗廟威靈,宰輔忠武,爰發四方,拓定庸、蜀,役不浹時,一征而克。 自頃江表衰弊,政刑荒闇,巴、漢平定,孤危無援,交、荊、揚、越靡然向風。 今交阯偽將呂興已帥三郡,萬里歸命; 武陵邑侯相嚴等糾合五縣,請為臣妾; 豫章廬陵山民舉衆叛吳,以助北將軍為號。 又孫休病死,主帥改易,國內乖違,人各有心。 偽將施績,賊之名臣,懷疑自猜,深見忌惡。 衆叛親離,莫有固志,自古及今,未有亡徵若此之甚。 若六軍震曜,南臨江、漢,吳會之域必扶老攜幼以迎王師,必然之理也。 然興動大衆,猶有勞費,宜告喻威德,開示仁信,使知順附和同之利。 相國參軍事徐紹、水曹掾孫彧,昔在壽春,並見虜獲。 紹本偽南陵督,才質開壯; 彧,孫權支屬,忠良見事。 其遣紹南還,以彧為副,宣揚國命,告喻吳人,諸所示語,皆以事實,若其覺悟,不損征伐之計,蓋廟勝長筭,自古之道也。 其以紹兼散騎常侍,加奉車都尉,封都亭侯; 彧兼給事黃門侍郎,賜爵關內侯。 紹等所賜妾及男女家人在此者,悉聽自隨,以明國恩,不必使還,以開廣大信。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
71
丙午,命撫軍大將軍新昌鄉侯炎為晉世子。 是歲,罷屯田官以均政役,諸典農皆為太守,都尉皆為令長; 勸募蜀人能內移者,給廩二年,復除二十歲。 安彌、福祿縣各言嘉禾生。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
72
二年春二月甲辰,朐䏰縣獲靈龜以獻,歸之于相國府。 庚戌,以虎賁張脩昔於成都馳馬至諸營言鍾會反逆,以至沒身,賜脩弟倚爵關內侯。 夏四月,南深澤縣言甘露降。 吳遣使紀陟、弘璆請和。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
73
【評】
(No translation available)
74
評曰:古者以天下為公,唯賢是與。 後代世位,立子以適; 若適嗣不繼,則宜取旁親明德,若漢之文、宣者,斯不易之常準也。 明帝旣不能然,情繫私愛,撫養嬰孩,傳以大器,託付不專,必參枝族,終於曹爽誅夷,齊王替位。 高貴公才慧夙成,好問尚辭,蓋亦文帝之風流也; 然輕躁忿肆,自蹈大禍。 陳留王恭己南面,宰輔統政,仰遵前式,揖讓而禪,遂饗封大國,作賔于晉,比之山陽,班寵有加焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)