1
公孙瓚
(No translation available)
2
公孫瓚字伯珪,遼西令支人也。 〈令音郎定反。 支音其兒反。〉 為郡門下書佐。 有姿儀,大音聲,侯太守器之,以女妻焉, 〈《典略》曰:瓚性辯慧,每白事不肯梢入,常總說數曹事,無有忘誤,太守奇其才。〉 遣詣涿郡盧植讀經。 後復為郡吏。 劉太守坐事徵詣廷尉,瓚為御車,身執徒養。 及劉徙日南,瓚具米肉,於北芒上祭先人,舉觴祝曰:「昔為人子,今為人臣,當詣日南。 日南瘴氣,或恐不還,與先人辭於此。 」再拜慷慨而起,時見者莫不歔欷。 劉道得赦還。 瓚以孝廉為郎,除遼東屬國長史。 嘗從數十騎出行塞,見鮮卑數百騎,瓚乃退入空亭中,約其從騎曰:「今不沖之,則死盡矣。 」瓚乃自持矛,兩頭施刃,馳出刺胡,殺傷數十人,亦亡其從騎半,遂得免。 鮮卑懲艾,後不敢復入塞。 遷為涿令。 光和中,涼州賊起,發幽州突騎三千人,假瓚都督行事傳,使將之。 軍到薊中,漁陽張純誘遼西烏丸丘力居等叛,劫略薊中,自號將軍, 〈《九州春秋》曰:純自號彌天將軍、安定王。〉 略吏民攻右北平、遼西屬國諸城,所至殘破。 瓚將所領,追討純等有功,遷騎都尉。 屬國烏丸貪至王率種人詣瓚降。 遷中郎將,封都亭侯,進屯屬國,與胡相攻擊五六年。 丘力居等鈔略青、徐、幽、冀,四州被其害,瓚不能禦。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
朝議以宗正東海劉伯安既有德義,昔為幽州刺史,恩信流著,戎狄附之,若使鎮撫,可不勞眾而定,乃以劉虞為幽州牧。 〈《吳書》曰:虞,東海恭王之後也。 遭世衰亂,又與時主疏遠,仕縣為戶曹吏。 以能治身奉職,召為郡吏,以孝廉為郎,累遷至幽州刺史,轉甘陵相,甚得東土戎狄之心。 後以疾歸家,常降身隱約,與邑黨州閭同樂共卹,等齊有無,不以名位自殊,鄉曲咸共宗之。 時鄉曲有所訴訟,不以詣吏,自投虞平之; 虞以情理為之論判,皆大小敬從,不以為恨。 嘗有失牛者,骨體毛色,與虞牛相似,因以為是,虞便推與之; 後主自得本牛,乃還謝罪。 會甘陵复亂,吏民思虞治行,復以為甘陵相,甘陵大治。 徵拜尚書令、光祿勳,以公族有禮,更為宗正。 《英雄記》曰:虞為博平令,治正推平,高尚純樸,境內無盜賊,災害不生。 時鄰縣接壤,蝗蟲為害,至博平界,飛過不入。 《魏書》曰:虞在幽州,清靜儉約,以禮義化民。 靈帝時,南宮災,吏遷補州郡者,皆責助治宮錢,或一千萬,或二千萬,富者以私財辨,或發民錢以備之,貧而清慎者,無以充調,或至自殺。 靈帝以虞清貧,特不使出錢。〉 虞到,遣使至胡中,告以利害,責使送純首。 丘力居等聞虞至,喜,各遣譯自歸。 瓚害虞有功,乃陰使人徼殺胡使。 胡知其情,間行詣虞。 虞上罷諸屯兵,但留瓚將步騎萬人屯右北平。 純乃棄妻子,逃入鮮卑,為其客王政所殺,送首詣虞。 封政為列侯。 虞以功即拜太尉,封襄賁侯。 〈《英雄記》曰:虞讓太尉,因薦衛尉趙謨、益州牧劉焉、豫州牧黃琬、南陽太守羊續,並任為公。〉 會董卓至洛陽,遷虞大司馬,瓚奮武將軍,封薊侯。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
關東義兵起,卓遂劫帝西遷,徵虞為太傅,道路隔塞,信命不得至。 袁紹、韓馥議,以為少帝制於奸臣,天下無所歸心。 虞,宗室知名,民之望也,遂推虞為帝。 遣使詣虞,虞終不肯受。 紹等復勸虞領尚書事,承製封拜,虞又不聽,然猶與紹等連和。 〈《九州春秋》曰:紹、馥使故樂浪太守甘陵張岐齎議詣虞,使即尊號。 虞厲聲呵岐曰:「卿敢出此言乎! 忠孝之道,既不能濟。 孤受國恩,天下擾亂,未能竭命以除國恥,望諸州郡烈義之士戮力西面,援迎幼主,而乃妄造逆謀,欲塗污忠臣邪! 」《吳書》曰:馥以書與袁術,云帝非孝靈子,欲依絳、灌誅廢少主,迎立代王故事; 稱虞功德治行,華夏少二,當今公室枝屬,皆莫能及。 又云:「昔光武去定王五世,以大司馬領河北,耿弇、馮異勸即尊號,卒代更始。 今劉公自恭王枝別,其數亦五,以大司馬領幽州牧,此其與光武同。 」是時有四星會於箕尾,馥稱讖云神人將在燕分。 又言濟陰男子王定得玉印,文曰「虞為天子」。 又見兩日出於代郡,謂虞當代立。 紹又別書報術。 是時術陰有不臣之心,不利國家有長主,外託公義以答拒之。 紹亦使人私報虞,虞以國有正統,非人臣所宜言,固辭不許; 乃欲圖奔匈奴以自絕,紹等乃止。 虞於是奉職脩貢,愈益恭肅; 諸外國羌、胡有所貢獻,道路不通,皆為傳送,致之京師。〉 虞子和為侍中,在長安。 天子思東歸,使和偽逃卓,潛出武關詣虞,令將兵來迎。 和道經袁術,為說天子意。 術利虞為援,留和不遣,許兵至俱西,令和為書與虞。 虞得和書,乃遣數千騎詣和。 瓚知術有異志,不欲遣兵,止虞,虞不可。 瓚懼術聞而怨之,亦遣其從弟越將千騎詣術以自結,而陰教術執和,奪其兵。 由是虞、瓚益有隙。 和逃術來北,復為紹所留。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
是時,術遣孫堅屯陽城拒卓,紹使周昂奪其處。 術遣越與堅攻昂,不勝,越為流矢所中死。 瓚怒曰:「余弟死,禍起於紹。 」遂出軍屯磐河,將以報紹。 紹懼,以所佩勃海太守印綬授瓚從弟範,遣之郡,欲以結援。 範遂以勃海兵助瓚,破青、徐黃巾,兵益盛; 進軍界橋。 〈《典略》載瓚表紹罪狀曰:〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
臣聞皇、羲以來,始有君臣上下之事,張化以導民,刑罰以禁暴。 今行車騎將軍袁紹,託其先軌,寇竊人爵,既性暴亂,厥行淫穢。 昔為司隸校尉,會值國家喪禍之際,太后承攝,何氏輔政,紹專為邪媚,不能舉直,至令丁原焚燒孟津,招來董卓,造為亂根,紹罪一也。 卓既入雒而主見質,紹不能權譎以濟君父,而棄置節傳,迸竄逃亡,忝辱爵命,背上不忠,紹罪二也。 紹為勃海太守,默選戎馬,當攻董卓,不告父兄,至使太傅門戶,太僕母子,一旦而斃,不仁不孝,紹罪三也。 紹既興兵,涉歷二年,不恤國難,廣自封殖,乃多以資糧專為不急,割剝富室,收考責錢,百姓吁嗟,莫不痛怨,紹罪四也。 韓馥之迫,竊其虛位,矯命詔恩,刻金印玉璽,每下文書,皁囊施檢,文曰『詔書一封,邟鄉侯印』。 邟,口浪反。 昔新室之亂,漸以即真,今紹所施,擬而方之,紹罪五也。 紹令崔巨業候視星日,財貨賂遺,與共飲食,剋期會合,攻鈔郡縣,此豈大臣所當宜為? 紹罪六也。 紹與故虎牙都尉劉勛首共造兵,勳仍有效,又降伏張楊,而以小忿枉害於勳,信用讒慝,殺害有功,紹罪七也。 紹又上故上谷太守高焉、故甘陵相姚貢,橫責其錢,錢不備畢,二人並命,紹罪八也。 春秋之義,子以母貴。 紹母親為婢使,紹實微賤,不可以為人後,以義不宜,乃據豐隆之重任,忝污王爵,損辱袁宗,紹罪九也。 又長沙太守孫堅,前領豫州刺史,驅走董卓,掃除陵廟,其功莫大; 紹令周昂盜居其位,斷絕堅糧,令不得入,使卓不被誅,紹罪十也。 臣又每得後將軍袁術書,云紹非術類也。 紹之罪戾,雖南山之竹不能載。 昔姬周政弱,王道陵遲,天子遷都,諸侯背叛,於是齊桓立柯亭之,晉文為踐土之會,伐荊楚以致菁茅,誅曹、衛以彰無禮。 臣雖闒茸,名非先賢,蒙被朝恩,當此重任,職在鈇鉞,奉辭伐罪,輒與諸將州郡兵討紹等。 若事克捷,罪人斯得,庶續桓、文忠誠之效,攻戰形狀,前後續上。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
〈遂舉兵與紹對戰,紹不勝。〉 以嚴綱為冀州,田楷為青州,單經為兗州,置諸郡縣。 紹軍廣川,令將麴義先登與瓚戰,生禽綱。 瓚軍敗走勃海,與範俱還薊,於大城東南築小城,與虞相近,稍相恨望。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
虞懼瓚為變,遂舉兵襲瓚。 虞為瓚所敗,出奔居庸。 瓚攻拔居庸,生獲虞,執虞還薊。 會卓死,天子遣使者段訓增虞邑,督六州; 瓚遷前將軍,封易侯。 瓚誣虞欲稱尊號,脅訓斬虞。 〈《魏氏春秋》曰:初,劉虞和輯戎狄,瓚以胡夷難禦,當因不賓而討之,今加財賞,必益輕漢,效一時之名,非久長深慮。 故虞所賞賜,瓚輒鈔奪。 虞數請會,稱疾不往。 至是戰敗,虞欲討之,告東曹掾右北平人魏攸。 攸曰:「今天下引領,以公為歸,謀臣爪牙,不可無也。 瓚,文武才力足恃,雖有小惡,固宜容忍。 」乃止。 後一年,攸病死。 虞又與官屬議,密令眾襲瓚。 瓚部曲放散在外,自懼敗,掘東城門欲走。 虞兵無部伍,不習戰,又愛民屋,敕令勿燒。 故瓚得放火,因以精銳衝突。 虞眾大潰,奔居庸城。 瓚攻及家屬以還,殺害州府,衣冠善士殆盡。 《典略》曰:瓚曝虞於市而祝曰:「若應為天子者,天當降雨救之。 」時盛暑,竟日不雨,遂殺虞。 《英雄記》曰:虞之見殺,故常山相孫瑾、掾張逸、張瓚等忠義憤發,相與就虞,罵瓚極口,然後同死。〉 瓚上訓為幽州刺史。 瓚遂驕矜,記過忘善,多所賊害。 〈《英雄記》曰:瓚統內外,衣冠子弟有材秀者,必抑使困在窮苦之地。 或問其故,答曰:「今取衣冠家子弟及善士富貴之,皆自以為職當得之,不謝人善也。 」所寵遇驕恣者,類多庸兒,若故卜數師劉緯台、販繒李移子、賈人樂何當等三人,與之定兄弟之誓,自號為伯,謂三人者為仲叔季,富皆巨億,或取其女以配己子,常稱古者曲周、灌嬰之屬以譬也。〉 虞從事漁陽鮮于輔、齊周、騎都尉鮮于銀等,率州兵欲報瓚,以燕國閻柔素有恩信,共推柔為烏丸司馬。 柔招誘烏丸、鮮卑,得胡、漢數万人,與瓚所置漁陽太守鄒丹戰於潞北,大破之,斬丹。 袁紹又遣麴義及虞子和,將兵與輔合擊瓚。 瓚軍數敗,乃走還易京固守。 〈《英雄記》曰:先是有童謠曰:「燕南垂,趙北際,中央不合大如礪,惟有此中可避世。 」瓚以易當之,乃築京固守。 瓚別將有為敵所圍,義不救也。 其言曰:「救一人,使後將恃救不力戰; 今不救此,後將當念在自勉。 」是以袁紹始北擊之時,瓚南界上別營自度守則不能自固,又知必不見救,是以或自殺其將帥,或為紹兵所破,遂令紹軍徑至其門。 臣松之以為童謠之言,無不皆驗; 至如此記,似若無徵。 謠言之作,蓋令瓚終始保易,無事遠略。 而瓚因破黃巾之威,意志張遠,遂置三州刺史,圖滅袁氏,所以致敗也。〉 為圍塹十重,於塹裡築京,皆高五六丈,為樓其上; 中塹為京,特高十丈,自居焉,積穀三百萬斛。 〈《英雄記》曰:瓚諸將家家各作高樓,樓以千計。 瓚作鐵門,居樓上,屏去左右,婢妾侍側,汲上文書。〉 瓚曰:「昔謂天下事可指麾而定,今日視之,非我所決,不如休兵,力田畜谷。 兵法,百樓不攻。 今吾樓櫓千重,食盡此谷,足知天下之事矣。 」欲以此弊紹。 紹遣將攻之,連年不能拔。 〈《漢晉春秋》曰:袁紹與瓚書曰:〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
孤與足下,既有前盟舊要,申以討亂之誓,愛過夷、叔,分著丹青,謂為旅力同軌,足踵齊、晉,故解印釋紱,以北帶南,分割膏腴,以奉執事,此非孤赤情之明驗邪? 豈寤足下棄烈士之高義,尋禍亡之險踪,輟而改慮,以好易怨,盜遣士馬,犯暴豫州。 始聞甲卒在南,親臨戰陳,懼於飛矢迸流,狂刃橫集,以重足下之禍,徒增孤 (子) 之咎釁也,故為薦書懇惻,冀可改悔。 而足下超然自逸,矜其威詐,謂天罔可吞,豪雄可滅,果令貴弟殞於鋒刃之端。 斯言猶在於耳,而足下曾不尋討禍源,克心罪己,苟欲逞其無疆之怒,不顧逆順之津,匿怨害民,聘於餘躬。 遂躍馬控弦,處我疆土,毒遍生民,辜延白骨。 孤辭不獲已,以登界橋之役。 是時足下兵氣霆震,駿馬電發; 僕師徒肇合,機械不嚴,強弱殊科,眾寡異論,假天之助,小戰大克,遂陵躡奔背,因壘館谷,此非天威棐諶,福豐有禮之符表乎? 足下志猶未厭,乃復糾合餘燼,率我蛑賊,以焚爇勃海。 孤又不獲寧,用及龍河之師。 羸兵前誘,大軍未濟,而足下膽破眾散,不鼓而敗,兵眾擾亂,君臣並奔。 此又足下之為,非孤之咎也。 自此以後,禍隙彌深,孤之師旅,不勝其忿,遂至積尸為京,頭顱滿野,愍彼無辜,未嘗不慨然失涕也。 後比得足下書,辭意婉約,有改往脩來之言。 僕既欣於舊好克復,且愍兆民之不寧,每輒引師南駕,以順簡書。 弗盈一時,而北邊羽檄之文,未嘗不至。 孤是用痛心疾首,靡所錯情。 夫處三軍之帥,當列將之任,宜令怒如嚴霜,喜如時雨,臧否好惡,坦然可觀。 而足下二三其德,強弱易謀,急則曲躬,緩則放逸,行無定端,言無質要,為壯士者固若此乎! 既乃殘殺老弱,幽土怨,眾叛親離,孑然無黨。 又烏丸、濊貊,皆足下同州,僕與之殊俗,各奮迅激怒,爭為鋒銳; 又東西鮮卑,舉踵來附。 此非孤德所能招,乃足下驅而致之也。 夫當荒危之世,處干戈之險,內違同盟之誓,外失戎狄之心,兵興州壤,禍發蕭牆,將以定霸,不亦難乎! 前以西山陸梁,出兵平討,會麴義餘殘,畏誅逃命,故遂住大軍,分兵撲盪,此兵孤之前行,乃界橋搴旗拔壘,先登制敵者也。 始聞足下鐫金紆紫,命以元帥,謂當因茲奮發,以報孟明之恥,是故戰夫引領,竦望旌旆,怪遂含光匿影,寂爾無聞,卒臻屠滅,相為惜之。 夫有平天下之怒,希長世之功,權禦師徒,帶養戎馬,叛者無討,服者不收,威懷並喪,何以立名? 今舊京克復,天罔雲補,罪人斯亡,忠幹翼化,華夏儼然,望於穆之作,將戢干戈,放散牛馬,足下獨何守區區之士,保內之廣,甘惡名以速朽,亡令德之久長? 壯而籌之,非良策也。 宜釋憾除嫌,敦我舊好。 若斯言之玷,皇天是聞。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
〈瓚不答,而增脩戎備。 謂關靖曰:「當今四方虎爭,無有能坐吾城下相守經年者明矣。 袁本初其若我何!」〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
建安四年,紹悉軍圍之。 瓚遣子求救於黑山賊,复欲自將突騎直出,傍西南山,擁黑山之眾,陸梁冀州,橫斷紹後。 長史關靖說瓚曰:「今將軍將士,皆已土崩瓦解,其所以能相守持者,顧戀其居處老小,以將軍為主耳。 將軍堅守曠日,袁紹要當自退; 自退之後,四方之眾必復可合也。 若將軍今舍之而去,軍無鎮重,易京之危,可立待也。 將軍失本,孤在草野,何所成邪! 」瓚遂止不出。 〈《英雄記》曰:關靖字士起,太原人。 本酷吏也,諂而無大謀,特為瓚所信幸。〉 救至,欲內外擊紹。 遣人與子書,刻期兵至,舉火為應。 〈《典略》曰:瓚遣行人文則齎書告子續曰:「袁氏之攻,似若神鬼,鼓角鳴於地中,梯衝舞吾樓上。 日窮月蹴,無所聊賴。 汝當碎首於張燕,速致輕騎,到者當起烽火於北,吾當從內出。 不然,吾亡之後,天下雖廣,汝欲求安足之地,其可得乎! 」《獻帝春秋》曰:瓚夢薊城崩,知必敗,乃遣間使與續書。 紹候者得之,使陳琳更其書曰:「蓋聞在昔衰周之世,僵戶流血,以為不然,豈意今日身當其衝! 」其餘語與《典略》所載同。〉 紹侯者得其書,如期舉火。 瓚以為救兵至,遂出欲戰。 紹設伏擊,大破之,復還守。 紹為地道,突壞其樓,稍至中京。 〈《英雄記》曰:袁紹分部攻者掘地為道,穿穴其樓下,稍稍施木柱之,度足達半,便燒所施之柱,樓輒傾倒。〉 瓚自知必敗,盡殺其妻子,乃自殺。 〈《漢晉春秋》曰:關靖曰:「吾聞君子陷人於危,必同其難,豈可獨生乎! 」乃策馬赴紹軍而死。 紹悉送其首於許。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
鮮于輔將其眾奉王命。 以輔為建忠將軍,督幽州六郡。 太祖與袁紹相拒於官渡,閻柔遣使詣太祖受事,遷護烏丸校尉。 而輔身詣太祖,拜左度遼將軍,封亭侯,遣還鎮撫本州。 〈《魏略》曰:輔從太祖於官渡。 袁紹破走,太祖喜,顧謂輔曰:「如前歲本初送公孫瓚頭來,孤自視忽然耳,而今克之。 此既天意,亦二三子之力。」〉 太祖破南皮,柔將部曲及鮮卑獻名馬以奉軍,從征三郡烏丸,以功封關內侯。 〈《魏略》曰:太祖甚愛閻柔,每謂之曰:「我視卿如子,亦欲卿視我如父也。 」柔由此自託於五官將,如兄弟。〉 輔亦率其眾從。 文帝踐阼,拜輔虎牙將軍,柔度遼將軍,皆進封縣侯。 位特進。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
陶謙字恭祖,丹楊人。 〈《吳書》曰:謙父,故餘姚長。 謙少孤,始以不羈聞於縣中。 年十四,猶綴帛爲幡,乘竹馬而戲,邑中兒僮皆隨之。 故蒼梧太守同縣甘公出遇之塗,見其容貌,異而呼之,住車與語,甚恱,因許妻以女。 甘公夫人聞之,怒曰:「妾聞陶家兒敖戲無度,如何以女許之? 」公曰:「彼有奇表,長必大成。 」遂妻之。〉 少好學,爲諸生,仕州邵,舉茂才,除盧令, 〈《吳書》曰:謙性剛直,有大節,少察孝廉,拜尚書郎,除舒令。 郡守張磐,同郡先輩,與謙父友意殊親之,而謙恥爲之屈。 與衆還城,因以公事進見,坐罷,磐常私還入與謙飲宴,或拒不爲留。 常以舞屬謙,謙不爲起,固彊之; 及舞,又不轉。 磐曰:「不當轉邪? 」曰:「不可轉,轉則勝人。 」由是不樂,卒以搆隙。 謙在官清白,無以糾舉,祠靈星,有贏錢五百,欲以臧之。 謙委官而去。〉 遷幽州剌史,徵拜議郎,參車騎將軍張溫軍事,西討韓遂。 〈《吳書》曰:會西羌寇邊,皇甫嵩爲征西將軍,表請武將。 召拜謙楊武都尉,與嵩征羌,大破之。 後邊章、韓遂爲亂,司空張溫銜命征討; 又請謙爲參軍事,接遇甚厚,而謙輕其行事,心懷不服。 及軍罷還,百寮高會,溫屬謙行酒,謙衆辱溫。 溫怒,徙謙於邊。 或說溫曰:「陶恭祖本以材略見重於公,一朝以醉飲過失,不蒙容貸,遠棄不毛,厚德不終,四方人士安所歸望! 不如釋憾除恨,克復初分,於以遠聞德美。 」溫然其言,乃追還謙。 謙至,或又謂謙曰:「足下輕辱三公,罪自己作,今蒙釋宥,德莫厚矣; 宜降志卑辭以謝之。 」謙曰:「諾。 」又謂溫曰:「陶恭祖今深自罪責,思在變革。 謝天子禮畢,必詣公門。 公宜見之,以慰其意。 」時溫於宮門見謙,謙仰曰:「謙自謝朝廷,豈爲公邪? 」溫曰:「恭祖癡病尚未除邪? 」遂爲之置酒,待之如初。〉 會徐州黃巾起,以謙爲徐州剌史,擊黃巾,破走之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
董卓之亂,州郡起兵,天子都長安,四方斷絕,謙遣使間行致貢獻,遷安東將軍、徐州牧,封溧陽侯。 是時,徐州百姓殷盛,穀米封贍,流民多歸之。 而謙背道任情:廣陵太守琅邪趙昱,徐方名士也,以忠直見疏; 〈謝承《漢書》曰:昱年十三,母嘗病,經涉三月。 昱慘戚消瘠,至目不交睫,握粟出卜,祈禱泣血,鄉黨稱其孝。 就處士東莞綦毌君受《公羊傳》,兼該羣業。 至歷年潛志,不闚園圃,親疏希見其面。 時入定省父母,須臾即還。 高絜廉正,抱禮而立,清英儼恪,莫干其志; 旌善以興化,彈邪以矯俗。 州郡請召,常稱病不應。 國相檀謨、陳遵比召,不起; 或興盛怒,終不迴意。 舉孝廉,除莒長,宣揚五教,政爲國表。 會黃巾作亂,陸梁五郡,郡縣發兵,以爲先辦。 徐州刺史巴祗表功第一,當受遷賞,昱深以爲恥,委官還家。 徐州牧陶謙初辟別駕從事,辭疾遜遁。 謙重令楊州從事會稽吳範宣旨,昱守意不移; 欲威以刑罰,然後乃起。 舉茂才,遷廣陵太守。 賊笮融從臨淮見討,迸入郡界,昱將兵拒戰,敗績,見害。〉 曹宏等,讒慝小人也,謙親任之。 刑政失和,良善多被其害,由是漸亂。 下邳闕宣自稱天子,謙初與合從寇鈔,後遂殺宣,并其衆。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
初平四年,太祖征謙,攻拔十餘城,至彭城大戰。 謙兵敗走,死者萬數,泗水爲之不流。 謙退守剡。 太祖以糧少引軍還。 〈《吳書》曰:曹公父於泰山被殺,歸咎於謙。 欲伐謙而畏其彊,乃表令州郡一時罷兵。 詔曰:「今海內擾攘,州郡起兵,征夫勞瘁,寇難未弭,或將吏不良,因緣討捕,侵侮黎民,離害者衆; 風聲流聞,震蕩城邑,丘牆懼於橫暴,貞良化爲羣惡,此何異乎抱薪救焚,扇火止沸哉! 今四民流移,託身佗方,攜白首於山野,棄稚子於溝壑,顧故鄉而哀歎,向阡陌而流涕,饑厄困苦,亦已甚矣。 雖悔往者之迷謬,思奉教於今日,然兵連衆結,鋒鏑布野,恐一朝解散,夕見繫虜,是以阻兵屯據,欲止而不敢散也。 詔書到,其各罷遣甲士,還親農桑,惟留常員吏以供官署,慰示遠近,咸使聞知。 」謙被詔,乃上書曰:「臣聞懷遠柔服,非德不集; 克難平亂,非兵不濟。 是以涿鹿、版泉、三苗之野有五帝之師,有扈、鬼方、商、奄四國有王者之伐,自古在昔,未有不揚威以弭亂,震武以止暴者也。 臣前初以黃巾亂治,受策長驅,匪遑啟處。 雖憲章勑戒,奉宣威靈,敬行天誅,每伐輒克,然妖寇類衆,殊不畏死,父兄殲殪,子弟羣起,治屯連兵,至今爲患。 若承命解甲,弱國自虛,釋武備以資亂,損官威以益寇,今日兵罷,明日難必至,上忝朝廷寵授之本,下令羣凶日月滋蔓,非所以彊幹弱枝遏惡止亂之務也。 臣雖愚蔽,忠恕不昭,抱恩念報,所不忍行。 輒勒部曲,申令警備。 出芟彊寇,惟力是視,入宣德澤,躬奉職事,冀效微勞,以贖罪負。 」又曰:「華夏沸擾,于今未弭,包茅不入,職貢多闕,寤寐憂歎,無日敢寧。 誠思貢獻必至,薦羞獲通,然後銷鋒解甲,臣之願也。 臣前調穀百萬斛,已在水次,輒勑兵衞送。 」曹公得謙上事,知不罷兵。 乃進攻彭城,多殺人民。 謙引兵擊之,青州刺史田楷亦以兵救謙。 公引兵還。 臣松之案:此時天子在長安,曹公尚未秉政。 罷兵之詔,不得由曹氏出。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
興平元年,復東征,略定琅邪、東海諸縣。 謙恐,欲走歸丹楊。 會張邈叛迎呂布,太祖還擊布。 是歲,謙病死。 〈《吳書》曰:謙死時,年六十三,張昭等爲之哀辭曰:「猗歟使君,君侯將軍,膺秉懿德,允武允文,體足剛直,守以溫仁。 令舒及盧,遺愛于民; 牧幽曁徐,甘棠是均。 憬憬夷貊,賴侯以清; 蠢蠢妖寇,匪侯不寧。 唯帝念績,爵命以章,旣牧且侯,啟土溧陽。 遂升上將,受號安東,將平世難,社稷是崇。 降年不永,奄忽殂薨,喪覆失恃,民知困窮。 曾不旬日,五郡潰崩,哀我人斯,將誰仰憑? 追思靡及,仰叫皇穹。 嗚呼哀哉! 」謙二子:商、應,皆不仕。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
張楊字稚叔,雲中人也。 以武勇給并州,為武猛從事。 靈帝末,天下亂,帝以所寵小黃門蹇碩為西園上軍校尉,軍京都,欲以御四方,徵天下豪傑以為偏裨。 太祖及袁紹等皆為校尉,屬之。 〈《靈帝紀》曰:以虎賁中郎將袁紹為中軍校尉,屯騎校尉鮑鴻為下軍校尉,議郎曹操為典軍校尉,趙融、馮芳為助軍校尉,夏牟、淳于瓊為左右校尉。〉 并州刺史丁原遣楊將兵詣碩,為假司馬。 靈帝崩,碩為何進所殺。 楊復為進所遣,歸本州募兵,得千餘人,因留上黨,擊山賊。 進敗,董卓作亂。 楊遂以所將攻上黨太守於壺關,不下,略諸縣,眾至數千人。 山東兵起,欲誅卓。 袁紹至河內,楊與紹合,復與匈奴單于於夫羅屯漳水。 單于欲叛,紹、楊不從。 單于執楊與俱去,紹使將麴義追擊於鄴南,破之。 單于執楊至黎陽,攻破度遼將軍耿祉軍,眾復振。 卓以楊為建義將軍、河內太守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
公孫度
(No translation available)
19
公孫度字升濟,本遼東襄平人也。 度父延,避吏居玄菟,任度為郡吏。 時玄菟太守公孫琙,子豹,年十八歲,早死。 度少時名豹,又與琙子同年,琙見而親愛之,遣就師學,為取妻。 後舉有道,除尚書郎,稍遷冀州刺史,以謠言免。 同郡徐榮為董卓中郎將,薦度為遼東太守。 度起玄菟小吏,為遼東郡所輕。 先時,屬國公孫昭守襄平令,召度子康為伍長。 度到官,收昭,笞殺於襄平市。 郡中名豪大姓田韶等宿遇無恩,皆以法誅,所夷滅百餘家,郡中震栗。 東伐高句驪,西擊烏丸,威行海外。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
十二年,太祖征三郡烏丸,屠柳城。 袁尚等奔遼東,康斬送尚首。 語在武紀。 封康襄平侯,拜左將軍。 康死,子晃、淵等皆小,眾立恭為遼東太守。 文帝踐阼,遣使即拜恭為車騎將軍、假節,封平郭侯; 追贈康大司馬。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
公孫淵
(No translation available)
22
初,恭病陰消為閹人,劣弱不能治國。 太和二年,淵脅奪恭位。 明帝即 (位) 拜淵揚烈將軍、遼東太守。 淵遣使南通孫權,往來賂遺。 〈《吳書》載淵表權曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
臣伏惟遭天地反易,遇無妄之運; 王路未夷,傾側擾攘。 自先人以來,歷事漢、魏,階緣際會,為國效節,繼世享任,得守籓表,猶知符命未有攸歸。 每感厚恩,頻辱顯使,退念人臣交不越境,是以固守所執,拒違前使。 雖義無二信,敢忘大恩! 陛下鎮撫,長存小國,前後裴校尉、葛都尉等到,奉被敕誡,聖旨彌密,重紈累素,幽明備著,所以申示之事,言提其耳。 臣晝則謳吟,宵則發夢,終身誦之,志不知足。 季末凶荒,乾坤否塞,兵革未戢,人民盪析。 仰此天命將有眷顧,私從一隅永瞻雲日。 今魏家不能採錄忠善,褒功臣之後,乃令讒訛得行其志,聽幽州刺史、東萊太守誑誤之言,猥興州兵,圖害臣郡。 臣不負魏,而魏絕之。 蓋聞人臣有去就之分; 田饒適齊,樂毅走趙,以不得事主,故保有道之君; 陳平、耿況,亦睹時變,卒歸於漢,勒名帝籍。 伏惟陛下德不再出,時不世遇,是以慺慺懷慕自納,望遠視險,有如近易。 誠原神謨蚤定洪業,奮六師之勢,收河、洛之地,為聖代宗。 天下幸甚!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
《魏略》曰:國家知淵兩端,而恐遼東吏民為淵所誤。 故公文下遼東,因赦之曰:
(No translation available) (No translation available)
25
告遼東、玄菟將校吏民:逆賊孫權遭遇亂階,因其先人劫略州郡,遂成群凶,自擅江表,含垢藏疾。 冀其可化,故割地王權,使南面稱孤,位以上將,禮以九命。 權親叉手,北向稽顙。 假人臣之寵,受人臣之榮,未有如權者也。 狼子野心,告令難移,卒歸反覆,背恩叛主,滔天逆神,乃敢僭號。 恃江湖之險阻,王誅未加。 比年已來,复遠遣船,越渡大海,多持貨物,誑誘邊民。 邊民無知,與之交關。 長吏以下,莫肯禁止。 至使周賀浮舟百艘,沈滯津岸,貿遷有無。 既不疑拒,齎以名馬,又使宿舒隨賀通好。 十室之邑,猶有忠信,陷君於惡,春秋所書也。 今遼東、玄菟奉事國朝,紆青拖紫,以千百為數,戴纚垂纓,咸佩印綬,曾無匡正納善之言。 龜玉毀於櫝,虎兕出於匣,是誰之過歟? 國朝為子大夫羞之! 昔狐突有言:『父教子貳,何以事君? 策名委質,貳乃辟也。 』今乃阿順邪謀,脅從姦惑,豈獨父兄之教不詳,子弟之舉習非而已哉! 若苗穢害田,隨風烈火,芝艾俱焚,安能白別乎? 且又此事固然易見,不及鑑古成敗,書傳所載也。 江南海北有萬里之限,遼東君臣無怵惕之患,利則義所不利,貴則義所不貴,此為厭安樂之居,求危亡之禍,賤忠貞之節,重背叛之名。 蠻、貊之長,猶知愛禮,以此事人,亦難為顏! 且又宿舒無罪,擠使入吳,奉不義之使,始與家訣,涕泣而行。 及至賀死之日,覆眾成山,舒雖脫死,魂魄離身。 何所逼迫,乃至於此! 今忠臣烈將,咸忿遼東反覆攜貳,皆欲乘桴浮海,期於肆意。 朕為天下父母,加念天下新定,既不欲勞動干戈,遠涉大川,費役如彼,又悼邊陲遺餘黎民,迷誤如此,故遣郎中衛慎、邵瑁等且先奉詔示意。 若股肱忠良能效節立信以輔時君,反邪就正以建大功,福莫大焉。 儻恐自嫌已為惡逆所見染汙,不敢倡言,永懷伊戚。 其諸與賊使交通,皆赦除之,與之更始。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
權遣使張彌、許晏等,齎金玉珍寶,立淵為燕王。 淵亦恐權遠不可恃,且貪貨物,誘致其使,悉斬送彌、晏等首, 〈《魏略》載淵表曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
臣前遣校尉宿舒、郎中令孫綜,甘言厚禮,以誘吳賊。 幸賴天道福助大魏,使此賊虜暗然迷惑,違戾群下,不從眾諫,承信臣言,遠遣船使,多將士卒,來致封拜。 臣之所執,得如本志,雖憂罪釁,私懷幸甚。 賊眾本號萬人,舒、綜伺察,可七八千人,到沓津。 偽使者張彌、許晏與中郎將萬泰、校尉裴潛將吏兵四百餘人,齎文書命服什物,下到臣郡。 泰、潛別齎致遺貨物,欲因市馬。 軍將賀達、虞諮領餘眾在船所。 臣本欲須涼節乃取彌等,而彌等人兵眾多,見臣不便承受吳命,意有猜疑。 懼其先作,變態妄生,即進兵圍取,斬彌、晏、泰、潛等首級。 其吏從兵眾,皆士伍小人,給使東西,不得自由,面縛乞降,不忍誅殺,輒聽納受,徙充邊城。 別遣將韓起等率將三軍,馳行至沓。 使領長史柳遠設賓主禮誘請達、諮,三軍潛伏以待其下,又驅群馬貨物,欲與交市。 達、諮懷疑不下,使諸市買者五六百人下,欲交市。 起等金鼓始震,鋒矢亂發,斬首三百餘級,被創赴水沒溺者可二百餘人,其散走山谷,來歸降及藏竄飢餓死者,不在數中。 得銀印、銅印、兵器、資貨,不可勝數。 謹遣西曹掾公孫珩奉送賊權所假臣節、印綬、符策、九錫、什物,及彌等偽節、印綬、首級。 」又曰:「宿舒、孫綜前到吳,賊權問臣家內小大,舒、綜對臣有三息,脩別屬亡弟。 權敢姦巧,便擅拜命。 謹封送印綬、符策。 臣雖無昔人洗耳之風,慚為賊權汙損所加,既行天誅,猶有餘忿。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
又曰:「臣父康,昔殺權使,結為讎隙。 今乃譎欺,遺使誘致,令權傾心,虛國竭祿,遠命上卿,寵授極位,震動南土,備盡禮數。 又權待舒、綜,契委曲,君臣上下,畢歡竭情。 而令四使見殺,梟示萬里,士眾流離,屠戮津渚,慚恥遠布,痛辱彌天。 權之怨疾,將刻肌骨。 若天衰其業,使至喪隕,權將內傷憤激而死。 若期運未訖,將播毒螫,必恐長虵來為寇害。 徐州諸屯及城陽諸郡,與相接近,如有船眾後年向海門,得其消息,乞速告臣,使得備豫。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
又曰:「臣門戶受恩,實深實重,自臣承攝即事以來,連被榮寵,殊特無量,分當隕越,竭力致死。 而臣狂愚,意計迷闇,不即禽賊,以至見疑。 前章表所陳情趣事勢,實但欲罷弊此賊,使困自絕,誠不敢背累世之恩,附僭盜之虜也。 而後愛憎之人,緣事加誣,偽生節目,卒令明聽疑於市虎,移恩改愛,興動威怒,幾至沈沒,長為負忝。 幸賴慈恩,猶垂三宥,使得補過,解除愆責。 如天威遠加,不見假借,早當麋碎,辱先廢祀,何緣自明,建微功。 臣既喜於事捷,得自申展,悲於疇昔,至此變故,餘怖踴躍,未敢便寧。 唯陛下既崇春日生全之仁,除忿塞隙,抑弭纖介,推今亮往,察臣本心,長令抱戴,銜分三泉。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
又曰:「臣被服光榮,恩情未報,而以罪釁,自招譴怒,分當即戮,為眾社戒。 所以越典詭常,偽通於吳,誠自念窮迫,報效未立,而為天威督罰所加,長恐奄忽不得自洗。 故敢自闕替廢於一年,遣使誘吳,知其必來,權之求郡,積有年歲,初無倡答一言之應,今權得使,來必不疑,至此一舉,果如所規,上卿大眾,翕赫豐盛,財貨賂遺,傾國極位,到見禽取,流離死亡,千有餘人,滅絕不反。 此誠暴猾賊之鋒,摧矜誇之巧,昭示天下,破損其業,足以慚之矣。 臣之慺慺念效於國,雖有非常之過,亦有非常之功,原陛下原其逾闕之愆,採其亳毛之善,使得國恩,保全終始矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
大司馬長史臣郭昕、參軍臣柳浦等七百八十九人言:奉被今年七月己卯詔書,伏讀懇切,精魄散越,不知身命所當投措! 昕等伏自惟省,螻蟻小丑,器非時用,遭值千載,被受公孫淵祖考以來光明之德,惠澤沾渥,滋潤榮華,無寸尺之功,有負乘之累; 遂蒙褒獎,登名天府,並以駑蹇附龍託驥,紆青拖紫,飛騰雲梯,感恩惟報,死不擇地。 臣等聞明君在上,聽政採言,人臣在下,得無隱情,是以因緣訴讓,冒犯愬冤。 郡在籓表,密邇不羈,平昔三州,轉輸費調,以供賞賜,歲用累億,虛耗中國。 然猶跋扈,虔劉邊陲,烽火相望,羽檄相逮,城門晝閉,路無行人,州郡兵戈,奔散覆沒。 淵祖父度初來臨郡,承受荒殘,開日月之光,建神武之略,聚烏合之民,掃地為業,威震燿於殊俗,德澤被於群生。 遼土之不壞,實度是賴。 孔子曰:『微管仲,吾其被髮左衽。 』向不遭度,則郡早為丘墟,而民系於虜廷矣。 遺風餘愛,永存不朽。 度既薨殂,吏民感慕,欣戴子康,尊而奉之。 康踐統洪緒,克壯徽猷,文昭武烈,邁德種仁; 乃心京輦,翼翼虔恭,佐國平亂,效績紛紜,功隆事大,勳藏王府。 度、康當值武皇帝休明之會,合策名之計,夾輔漢室,降身委質,卑己事魏。 匪處小厭大,畏而服焉,乃慕託高風,懷仰盛懿也。 武皇帝亦虛心接納,待以不次,功無鉅細,每不見忘。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
又命之曰:『海北土地,割以付君,世世子孫,實得有之。 』皇天后土,實聞德音。 臣庶小大,豫在下風,奉以周旋,不敢失墜。 淵生有蘭石之姿,少含愷悌之訓,允文允武,忠惠且直; 生民欽仰,莫弗懷愛。 淵纂戎祖考,君臨萬民,為國以禮,淑化流行,獨見先睹,羅結遐方,勤王之義,視險如夷,世載忠亮,不隕厥名。 孫權慕義,不遠萬里,連年遣使,欲自結援,雖見絕殺,不念舊怨,纖纖往來,求成恩好。 淵執節彌固,不為利回,守志匪石,確乎彌堅。 猶懼丹心未見保明,乃卑辭厚幣,誘致權使,梟截獻馘,以示無二。 吳雖在遠,水道通利,舉帆便至,無所隔限。 淵不顧敵讎之深,念存人臣之節,絕強吳之歡,昭事魏之心,靈祇明鑑,普天咸聞。 陛下嘉美洪烈,懿茲武功,誕錫休命,寵亞齊、魯,下及陪臣,普受介福。 誠以天覆之恩,當卒終始,得竭股肱,永保祿位,不虞一旦,橫被殘酷。 惟育養之厚,念積累之效,悲思不遂,痛切見棄,舉國號咷,拊膺泣血。 夫三軍所伐,蠻夷戎狄,驕逸不虔,於是致武,不聞義國反受誅討。 蓋聖王之制,五服之域,有不供職,則脩文德,而又不至,然後征伐。 淵小心翼翼,恪恭於位,勤事奉上,可謂勉矣。 盡忠竭節,還被患禍。 小弁之作,離騷之興,皆由此也。 就或佞邪,盜言孔甘,猶當清覽,憎而知善; 讒巧似直,惑亂聖聽,尚望文告,使知所由。 若信有罪,當垂三宥; 若不改寤,計功減降,當在八議。 而潛軍伺襲,大兵奄至,舞戈長驅,衝擊遼土。 犬馬惡死,況於人類! 吏民昧死,挫辱王師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
淵雖冤枉,方臨危殆,猶恃聖恩,悵然重奔,冀必奸臣矯制,妄肆威虐,乃謂臣等曰:『漢安帝建光元年,遼東屬國都尉龐奮,受三月乙未詔書,曰收幽州刺史馮煥、玄菟太守姚光。 推案無乙未詔書,遣侍御史幽州 (牧) 考奸臣矯制者。 今刺史或儻謬承矯制乎? 』臣等議:以為刺史興兵,搖動天下,殆非矯制,必是詔命。 淵乃俯仰嘆息,自傷無罪。 深惟土地所以養人,竊慕古公杖策之岐,乃欲投冠釋紱,逝歸林麓。 臣等維持,誓之以死,屯守府門,不聽所執。 而七營虎士,五部蠻夷,各懷素飽,不謀同心,奮臂大呼,排門遁出。 近郊農民,釋其耨鎛,伐薪制梃,改案為櫓,奔馳赴難,軍旅行成,雖蹈湯火,死不顧生。 淵雖見孤棄,怨而不怒,比遣敕軍,勿得乾犯,及手書告語,懇惻至誠。 而吏士凶悍,不可解散,期於畢命,投死無悔。 淵懼吏士不從教令,乃躬馳騖,自往化解,僅乃止之。 一飯之惠,匹夫所死,況淵累葉信結百姓,恩著民心。 自先帝初興,爰暨陛下,榮淵累葉,豐功懿德,策名褒揚,辯著廊廟,勝衣舉履,誦詠明文,以為口實。 埋而掘之,古人所恥。 小白、重耳,衰世諸侯,猶慕著信,以隆霸業。 詩美文王作孚萬邦,論語稱仲尼去食存信; 信之為德,固亦大矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
今吳、蜀共帝,鼎足而居,天下搖盪,無所統一,臣等每為陛下懼此危心。 淵據金城之固,仗和睦之民,國殷兵強,可以橫行。 策名委質,守死善道,忠至義盡,為九州表。 方今二敵闚𨵦,未知孰定,是之不戒,而淵是害。 茹柔吐剛,非王者之道也。 臣等雖鄙,誠竊恥之。 若無天乎,臣一郡吉凶,尚未可知; 若云有天,亦何懼焉! 臣等聞仕於家者,二世則主之,三世則君之。 臣等生於荒裔之土,出於圭竇之中,無大援於魏,世隸於公孫氏,報生與賜,在於死力。 昔蒯通言直,漢祖赦其誅; 鄭詹辭順,晉文原其死。 臣等頑愚,不達大節,苟執一介,披露肝膽,言逆龍鱗,罪當萬死。 惟陛下恢崇撫育,亮其控告,使疏遠之臣,永有保持。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
初,淵家數有怪,犬冠幘絳衣上屋,炊有小兒蒸死甑中。 襄平北巿生肉,長圍各數尺,有頭目口喙,無手足而動搖。 占曰:「有形不成,有體無聲,其國滅亡。 」始度以中平六年據遼東,至淵三世,凡五十年而滅。 〈《魏略》曰:始淵兄晃為恭任子,在洛,聞淵劫奪恭位,謂淵終不可保,數自表聞,欲令國家討淵。 帝以淵已秉權,故因而撫之。 及淵叛,遂以國法系晃。 晃雖有前言,冀不坐,然內以骨肉,知淵破則己從及。 淵首到,晃自審必死,與其子相對啼哭。 時上亦欲活之,而有司以為不可,遂殺之。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
張繡,武威祖厲人,驃騎將軍濟族子也。 邊章、韓遂為亂涼州,金城麴勝襲殺祖厲長劉雋。 繡為縣吏,間伺殺勝,郡內義之。 遂招合少年,為邑中豪傑。 董卓敗,濟與李傕等擊呂布,為卓報仇。 語在 〈卓傳〉 。 繡隨濟,以軍功稍遷至建忠將軍,封宣威侯。 濟屯弘農,士卒飢餓,南攻穰,為流矢所中死。 繡領其眾,屯宛,與劉表合。 太祖南征,軍淯水,繡等舉眾降。 太祖納濟妻,繡恨之。 太祖聞其不悅,密有殺繡之計。 計漏,繡掩襲太祖。 太祖軍敗,二子沒。 繡還保穰, 〈《傅子》曰:繡有所親胡車兒,勇冠其軍。 太祖愛其驍健,手以金與之。 繡聞而疑太祖欲因左右刺之,遂反。 《吳書》曰:繡降, (凌統) 用賈詡計,乞徙軍就高道,道由太祖屯中。 繡又曰:「車少而重,乞得使兵各被甲。 」太祖信繡,皆聽之。 繡乃嚴兵入屯,掩太祖。 太祖不備,故敗。〉 太祖比年攻之,不克。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
太祖拒袁紹於官渡,繡從賈詡計,復以眾降。 語在 〈詡傳〉 。 繡至,太祖執其手,與歡宴,為子均取繡女,拜揚武將軍。 官渡之役,繡力戰有功,遷破羌將軍。 從破袁譚於南皮,復增邑凡二千戶。 是時天下戶口減耗,十裁一在,諸將封未有滿千戶者,而繡特多。 從征烏丸於柳城,未至,薨,諡曰定侯。 〈《魏略》曰:五官將數因請會,發怒曰:「君殺吾兄,何忍持面視人邪! 」繡心不自安,乃自殺。〉 子泉嗣,坐與魏諷謀反誅,國除。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
張魯字公祺,沛國豐人也。 祖父陵,客蜀,學道鵠鳴山中,造作道書以惑百姓,從受道者出五斗米,故世號米賊。 陵死,子衡行其道。 衡死,魯復行之。 益州牧劉焉以魯為督義司馬,與別部司馬張脩將兵擊漢中太守蘇固,魯遂襲脩殺之,奪其眾。 焉死,子璋代立,以魯不順,盡殺魯母家室。 魯遂據漢中,以鬼道教民,自號「師君」。 其來學道者,初皆名「鬼卒」。 受本道已信,號「祭酒」。 各領部眾,多者為治頭大祭酒。 皆教以誠信不欺詐,有病自首其過,大都與黃巾相似。 諸祭酒皆作義舍,如今之亭傳。 又置義米肉,縣於義舍,行路者量腹取足; 若過多,鬼道輒病之。 犯法者,三原,然後乃行刑。 不置長吏,皆以祭酒為治,民夷便樂之。 雄據巴、漢垂三十年。 〈《典略》曰:熹平中,妖賊大起,三輔有駱曜。 光和中,東方有張角,漢中有張脩。 駱曜教民緬匿法,角為太平道,脩為五斗米道。 太平道者,師持九節杖為符祝,教病人叩頭思過,因以符水飲之,得病或日淺而癒者,則云此人信道,其或不愈,則為不信道。 脩法略與角同,加施靜室,使病者處其中思過。 又使人為奸令祭酒,祭酒主以老子五千文,使都習,號為奸令。 為鬼吏,主為病者請禱。 請禱之法,書病人姓名,說服罪之意。 作三通,其一上之天,著山上,其一埋之地,其一沉之水,謂之三官手書。 使病者家出米五斗以為常,故號曰五斗米師。 實無益於治病,但為淫妄,然小人昏愚,競共事之。 後角被誅,脩亦亡。 及魯在漢中,因其民信行脩業,遂增飾之。 教使作義舍,以米肉置其中以止行人; 又教使自隱,有小過者,當治道百步,則罪除; 又依月令,春夏禁殺; 又禁酒。 流移寄在其地者,不敢不奉。 臣松之謂:張脩應是張衡,非《典略》之失,則傳寫之誤。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
漢末,力不能征,遂就寵魯為鎮民中郎將,領漢寧太守,通貢獻而已。 民有地中得玉印者,群下欲尊魯為漢寧王。 魯功曹巴西閻圃諫魯曰:「漢川之民,戶出十萬,財富土沃,四面險固; 上匡天子,則為桓、文,次及竇融,不失富貴。 今承製署置,勢足斬斷,不煩於王。 原且不稱,勿為禍先。 」魯從之。 韓遂、馬超之亂,關西民從子午谷奔之者數万家。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
建安二十年,太祖乃自散關出武都征之,至陽平關。 魯欲舉漢中降,其弟衛不肯,率眾數万人拒關堅守。 太祖攻破之,遂入蜀。 〈《魏名臣奏》載董昭表曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
武皇帝承涼州從事及武都降人之辭,說張魯易攻,陽平城下南北山相遠,不可守也,信以為然。 及往臨履,不如所聞,乃歎曰:『他人商度,少如人意。 』攻陽平山上諸屯,既不時拔,士卒傷夷者多。 武皇帝意沮,便欲拔軍截山而還,遣故大將軍夏侯惇、將軍許褚呼山上兵還。 會前軍未還,夜迷惑,誤入賊營,賊便退散。 侍中辛毗、劉曄等在兵後,語惇、褚,言『官兵已據得賊要屯,賊已散走』。 猶不信之。 惇前自見,乃還白武皇帝,進兵定之,幸而克獲。 此近事,吏士所知。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
又楊暨表曰:
(No translation available)
43
武皇帝始征張魯,以十萬之眾,身親臨履,指授方略,因就民麥以為軍糧。 張衛之守,蓋不足言。 地險守易,雖有精兵虎將,勢不能施。 對兵三日,欲抽軍還,言『作軍三十年,一朝持與人,如何』。 此計已定,天祚大魏,魯守自壞,因以定之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
《世語》曰:魯遣五官掾降,弟衛橫山築陽平城以拒,王師不得進。 魯走巴中。 軍糧盡,太祖將還。 西曹掾東郡郭諶曰:「不可。 魯已降,留使既未反,衛雖不同,偏攜可攻。 縣軍深入,以進必克,退必不免。 」太祖疑之。 夜有野麋數千突壞衛營,軍大驚。 夜,高祚等誤與衛眾遇,祚等多鳴鼓角會眾。 衛懼,以為大軍見掩,遂降。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
魯聞陽平已陷,將稽顙〔歸降〕,圃又曰:「今以迫往,功必輕; 不如依 (杜灌) 〔杜濩〕赴樸胡相拒,然後委質,功必多。 」於是乃奔南山入巴中。 左右欲悉燒寶貨倉庫,魯曰:「本欲歸命國家,而意未達。 今之走,避銳鋒,非有惡意。 寶貨倉庫,國家之有。 」遂封藏而去。 太祖入南鄭,甚嘉之。 又以魯本有善意,遣人慰喻。 魯盡將家出,太祖逆拜魯鎮南將軍,待以客禮,封閬中侯,邑萬戶。 封魯五子及閻圃等皆為列侯。 〈臣松之以為張魯雖有善心,要為敗而後降,今乃寵以萬戶,五子皆封侯,過矣。 習鑿齒曰:魯欲稱王,而閻圃諫止之,今封圃為列侯。 夫賞罰者,所以懲惡勸善也,苟其可以明軌訓於物,無遠近幽深矣。 今閻圃諫魯勿王,而太祖追封之,將來之人孰不思順! 塞其本源而末流自止,其此之謂與! 若乃不明於此而重燋爛之功,豐爵厚賞止於死戰之士,則民利於有亂,俗競於殺伐,阻兵仗力,干戈不戢矣。 太祖之此封,可謂知賞罰之本,雖湯武居之,無以加也。 《魏略》曰:黃初中,增圃爵邑,在禮請中。 後十餘歲病死。 《晉書》云:西戎司馬閻纘,圃孫也。〉 為子彭祖取魯女。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
【評】
(No translation available)
47
評曰:公孫瓚保京,坐待夷滅。 度殘暴而不節,淵仍業以載兇,秪足覆其族也。 陶謙昏亂而憂死,張楊授首於臣下,皆擁據州郡,曾匹夫之不若,固無可論者也。 燕、繡、魯舍群盜,列功臣,去危亡,保宗祀,則於彼為愈焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)