1
劉焉字君郎,江夏竟陵人也,漢魯恭王之後裔,章帝元和中徙封竟陵,支庶家焉。
(No translation available)
2
焉少仕州郡,以宗室拜中郎,後以師祝公喪去官。 〈臣松之案:祝公,司徒祝恬也。〉 居陽城山,積學教授,舉賢良方正,闢司徒府,歷雒陽令、冀州刺史、南陽太守、宗正、太常。 焉睹靈帝政治衰缺,王室多故,乃建議言:「刺史、太守,貨賂為官,割剝百姓,以致離叛。 可選清名重臣以為牧伯,鎮安方夏。 」焉內求交阯牧,欲避世難。 議未即行,侍中廣漢董扶私謂焉曰:「京師將亂,益州分野有天子氣。 」焉聞扶言,意更在益州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
是時 (涼) 州逆賊馬相、趙祗等於綿竹縣自號黃巾,合聚疲役之民,一二日中得數千人,先殺綿竹令李升,吏民翕集,合萬馀人,便前破雒縣,攻益州殺儉,又到蜀郡、犍為,旬月之間,破壞三郡。 相自稱天子,眾以萬數。 州從事賈龍 (素) 領兵數百人在犍為東界,攝斂吏民,得千馀人,攻相等,數日破走,州界清靜。 龍乃選吏卒迎焉。 焉徙治綿竹,撫納離叛,務行寬惠,陰圖異計。 張魯母始以鬼道,又有少容,常往來焉家,故焉遣魯為督義司馬,住漢中,斷絕谷閣,殺害漢使。 焉上書言米賊斷道,不得複通,又託他事殺州中豪強王咸、李權等十馀人,以立威刑。 〈《益部耆舊雜記》曰:李權字伯豫,為臨邛長。 子福。 見犍為楊戲《輔臣贊》。〉 犍為太守任岐及賈龍由此反攻焉,焉擊殺岐、龍。 〈《英雄記》曰:劉焉起兵,不與天下討董卓,保州自守。 犍為太守任岐自稱將軍,與從事陳超舉兵擊焉,焉擊破之。 董卓使司徒趙謙將兵向州,說校尉賈龍,使引兵還擊焉,焉出青羌與戰,故能破殺。 岐、龍等皆蜀郡人。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
焉意漸盛,造作乘輿車具千馀乘。 荊州牧劉表表上焉有似子夏在西河疑聖人之論。 時焉子範為左中郎將,誕治書御史,璋為奉車都尉,皆從獻帝在長安, 〈《英雄記》曰:範 (聞) 父焉為益州牧,董卓所徵發,皆不至。 收范兄弟三人,鎖械於郿塢,為陰獄以系之。〉 惟 (小) 子別部司馬瑁素隨焉。 獻帝使璋曉諭焉,焉留璋不遣。 〈《典略》曰:時璋為奉車都尉,在京師。 焉託疾召璋,璋自表省焉,焉遂留璋不還。〉 時征西將軍馬騰屯郿而反,焉及範與騰通謀,引兵襲長安。 範謀洩,奔槐里,騰敗,退還涼州,範應時見殺,於是收誕行刑。 〈《英雄記》曰:範從長安亡之馬騰營,從焉求兵。 焉使校尉孫肇將兵往助之,敗於長安。〉 議郎河南龐羲與焉通家,乃募將焉諸孫入蜀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
時焉被天火燒城,車具蕩盡,延及民家。 焉徙治成都,既痛其子,又感祅災,興平元年,癰疽發背而卒。 州大吏趙韙等貪璋溫仁,共上璋為益州刺史,詔書因以為監軍使者,領益州牧,以韙為征東中郎將,率眾擊劉表。 〈《英雄記》曰:焉死,子璋代為刺史。 會長安拜潁川扈瑁為刺史,入漢中。 荊州別駕劉闔,璋將沈彌、婁發、甘寧反,擊璋不勝,走入荊州。 璋使趙韙進攻荊州,屯朐䏰。 上蠢,下如振反。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
璋字季玉,既襲焉位,而張魯稍驕恣,不承順璋,璋殺魯母及弟,遂為讎敵。 璋累遣龐羲等攻魯,〔數為〕所破。 魯部曲多在巴西,故以羲為巴西太守,領兵禦魯。 〈《英雄記》曰:龐羲與璋有舊,又免璋諸子於難,故璋厚德羲,以羲為巴西太守,遂專權勢。〉 後羲與璋情好攜隙,趙韙稱兵內向,眾散見殺,皆由璋明斷少而外言入故也。 〈《英雄記》曰:先是,南陽、三輔人流入益州數万家,收以為兵,名曰東州兵。 璋性寬柔,無威略,東州人侵暴舊民,璋不能禁,政令多闕,益州頗怨。 趙韙素得人心,璋委任之。 韙因民怨謀叛,乃厚賂荊州請和,陰結州中大姓,與俱起兵,還擊璋。 蜀郡、廣漢、犍為皆應韙。 璋馳入成都城守,東州人畏 (威) ,咸同心並力助璋,皆殊死戰,遂破反者,進攻韙於江州。 韙將龐樂、李異反殺韙軍,斬韙。 《漢獻帝春秋》曰:漢朝聞益州亂,遣五官中郎將牛亶為益州刺史; 徵璋為卿,不至。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
璋聞曹公徵荊州,已定漢中,遣河內陰溥致敬於曹公。 加璋振威將軍,兄瑁平寇將軍。 瑁狂疾物故。 〈臣松之案:魏台訪「物故」之義,高堂隆答曰:「聞之先師:物,無也; 故,事也; 言無復所能於事也。」〉 璋復遣別駕從事蜀郡張肅送叟兵三百人並雜御物於曹公,曹公拜肅為廣漢太守。 璋復遣別駕張松詣曹公,曹公時已定荊州,走先主,不復存錄松,松以此怨。 會曹公軍不利於赤壁,兼以疫死。 松還,疵毀曹公,勸璋自絕, 〈《漢書春秋》曰:張松見曹公,曹公方自矜伐,不存錄松。 松歸,乃勸璋自絕。 習鑿齒曰:昔齊桓一矜其功而叛者九國,曹操暫自驕伐而天下三分,皆勤之於數十年之內而棄之於俯仰之頃,豈不惜乎! 是以君子勞謙日昃,慮以下人,功高而居之以讓,勢尊而守之以卑。 情近於物,故雖貴而人不厭其重; 德洽群生,故業廣而天下愈欣其慶。 夫然,故能有其富貴,保其功業,隆顯當時,傳福百世,何驕矜之有哉! 君子是以知曹操之不能遂兼天下者也。〉 因說璋曰:「劉豫州,使君之肺腑,可與交通。 」璋皆然之,遣法正連好先主,尋又令正及孟達送兵數千助先主守禦,正遂還。 後松復說璋曰:「今州中諸將龐羲、李異等皆恃功驕豪,欲有外意,不得豫州,則敵攻其外,民攻其內,必敗之道也。 」璋又從之,遣法正請先主。 璋主簿黃權陳其利害,從事廣漢王累自倒縣於州門以諫,璋一無所納,敕在所供奉先主,先主入境如歸。 先主至江州北,由墊江水 〈墊音徒協反。〉 詣涪, 〈音浮。〉 去成都三百六十里,是歲建安十六年也。 璋率步騎三萬馀人,車乘帳幔,精光曜日,往就與會; 先主所將將士,更相之適,歡飲百馀日。 璋資給先主,使討張魯,然後分別。 〈《吳書》曰:璋以米二十萬斛,騎千匹,車千乘,繒絮錦帛,以資送劉備。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
明年,先主至葭萌,還兵南向,所在皆克。 十九年,進圍成都數十日,城中尚有精兵三萬人,谷帛支一年,吏民咸欲死戰。 璋言:「父子在州二十馀年,無恩德以加百姓。 百姓攻戰三年,肌膏草野者,以璋故也,何心能安! 」遂開城出降,群下莫不流涕。 先主遷璋於南郡公安,盡歸其財物及故佩振威將軍印綬。 孫權殺關羽,取荊州,以璋為益州牧,駐秭歸。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
璋卒,南中豪率雍闓據益郡反,附於吳。 權復以璋子闡為益州刺史,處交、益界首。 丞相諸葛亮平南土,闡還吳,為御史中丞。 〈《吳書》曰:闡一名緯,為人恭恪,輕財愛義,有仁讓之風,後疾終於家。〉 初,璋長子循妻,龐羲女也。 先主定蜀,羲為左將軍司馬,璋時從羲啟留循,先主以為奉車中郎將。 是以璋二子之後,分在吳、蜀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
【評】
(No translation available)
11
評曰:昔魏豹聞許負之言則納薄姬於室, 〈孔衍《漢魏春秋》曰:許負,河內溫縣之婦人,漢高祖封為明雌亭侯。 臣松之以為今東人呼母為負,衍以許負為婦人,如為有似,然漢高祖時封皆列侯,未有鄉亭之爵,疑此封為不然。〉 劉歆見圖讖之文則名字改易,終於不免其身,而慶鍾二主。 此則神明不可虛要,天命不可妄冀,必然之驗也。 而劉焉聞董扶之辭則心存益土,聽相者之言則求婚吳氏,遽造輿服,圖竊神器,其惑甚矣。 璋才非人雄,而據土亂世,負乘致寇,自然之理,其見奪取,非不幸也。 〈張璠曰:劉璋愚弱而守善言,斯亦宋襄公、徐偃王之徒,未為無道之主也。 張松、法正,雖有君臣之義不正,然固以委名附質,進不顯陳事勢,若韓嵩、 (劉光) 〔劉先〕之說劉表,退不告絕奔亡,若陳平、韓信之去項羽,而兩端攜貳,為謀不忠,罪之次也。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)