1
東南諸水上
(No translation available)
2
開寶間,議征江南。 詔用京西轉運使李符之策,發和州丁夫及鄉兵凡數萬人,鑿橫江渠于曆陽,令符督其役。 渠成,以通漕運,而軍用無闕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
八年,知瓊州李易上言:「州南五里有度靈塘,開修渠堰,溉水田三百余頃,居民賴之。」
(No translation available)
4
初,楚州北山陽灣尤迅急,多有沈溺之患。 雍熙中,轉運使劉蟠議開沙河,以避淮水之險,未克而受代。 喬維岳繼之,開河自楚州至淮陰,凡六十里,舟行便之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
天禧元年,知升州丁謂言:「城北有後湖,往時歲旱水竭,給為民田,凡七十六頃,出租錢數百萬,蔭溉之利遂廢。 令欲改田除租,跡舊制,復治岸畔,疏為塘陂以畜水,使負郭無旱歲,廣植浦芡,養魚鱉,縱貧民漁采。 」又明州請免濠池及慈溪、鄞縣陂湖年課,許民射利。 詔並從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
二年,江、淮發運使賈宗言:「諸路歲漕,自真、揚入淮、汴,曆堰者五,糧載煩於剝卸,民力罷於牽挽,官私船艦,由此速壞。 今議開揚州古河,繚城南接運渠,毀龍舟、新興、茱萸三堰,鑿近堰漕路,以均水勢。 歲省官費十數萬,功利甚厚。 」詔屯田郎中梁楚、閣門祗候李居中按視,以為當然。 明年,役既成,而水注新河,與三堰平,漕船無阻,公私大便。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
四年,淮南勸農使王貫之導海州石闥堰水入漣水軍,溉民田; 知定遠縣江澤、知江陰軍崔立率民修廢塘,浚古港,以灌高仰之地。 並賜詔獎焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
神宗熙甯元年十月,詔:「杭之長安、秀之杉青、常之望亭三堰,監護使臣並以'管幹河塘'系銜,常同所屬令佐,巡視修固,以時啟閉。 」從堤舉兩浙開修河渠胡淮之請也。
(No translation available) (No translation available)
9
二年三月甲申,先是,淩民瞻建議廢呂城堰,又即望亭堰置閘而不用。 及因浚河,隳敗古涇函、石閘、石鹈達,河流益阻,百姓勞弊,至是,民瞻等貶降有差。
(No translation available) (No translation available)
10
六年五月,杭州于潛縣令郟亶言:「蘇州環湖地卑多水,沿海地高多旱,故古人治水之跡,縱則有浦,橫則有塘,又有門堰、涇瀝而棋布之。 今總二百六十餘所。 欲略循古人之法,七里為一縱浦,十里為一橫塘,又因出土,以為堤岸,度用夫二十萬。 水治高田,旱治下澤,不過三年,蘇之田畢治矣。 」十一月,命亶興修水利。 然措置乖方,民多愁怨,僅及一年,遂罷兩浙工役。 又數月,中書檢正沈括復言:「浙西涇浜淺涸,當浚; 浙東堤防川瀆堙沒,當修。 請下司農貸緡募役。 」從之,仍命括相度兩浙水利。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
九年正月壬午,劉瑾言:「揚州江都縣古鹽河、高郵縣陳公塘等湖、天長縣白馬塘沛塘、楚州寶應縣泥港射馬港、山陽縣渡塘溝龍興浦、淮陰縣青州澗、宿州虹縣萬安湖小河、壽州安豐縣芍陂等,可興置,欲令逐路轉運司選官覆按。 」從之。
(No translation available) (No translation available)
12
元豐五年九月,淮南監司言:「舒州近城有大澤,出灊山,注北門外。 比者,暴水漂居民,知州楊希元築捍水堤千一百五十丈,置泄水斗門二,遂免淫潦入城之患。 」並璽書獎諭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
六年正月戊辰,開龜山運河,二月乙未告成,長五十七里,闊十五丈,深一丈五尺。 初,發運使許元自淮陰開新河,屬之洪澤,避長淮之險,凡四十九里。 久而淺澀,熙寧四年,皮公弼請復浚治,起十一月壬寅,盡明年正月丁酉而畢,人便之。 至是,發運使羅拯復欲自洪澤而上,鑿龜山裏河以達於淮,帝深然之。 會發運使蔣之奇入對,建言:「上有清汴,下有洪澤,而風浪之險止百里淮,邇歲溺公私之載不可計。 凡諸道轉輸,涉湖行江,已數千里,而覆敗於此百里間,良為可惜。 宜自龜山蛇浦下屬洪澤,鑿左肋為復河,取淮為源,不置堰閘,可免風濤覆溺之患。 」帝遣都水監丞陳祐甫經度。 祐甫言:「往年田棐任淮南提刑,嘗言開河之利。 其後淮陰至洪澤,竟開新河,獨洪澤以上,未克興役。 今既不用閘蓄水,惟隨淮面高下,開深河底,引淮通流,形勢為便。 但工費浩大。 」帝曰:「費雖大,利亦博矣。 」祐甫曰:「異時,淮中歲失百七十艘。 若捐數年所損之費,足濟此役。 」帝曰:「損費尚小,如人命何。 」乃調夫十萬開治,既成,命之奇撰記,刻石龜山,後至建中靖國初,之奇同知樞密院,奏:「淮水浸淫,沖刷堤岸,漸成墊缺,請下發運司及時修築。 」自是,歲以為常。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
是年,將作監主簿李湜言:「鼎、澧等州,宜開溝洫,置斗門,以便民田。 」詔措置以聞。 七年十月,浚真、楚運河。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
哲宗元祐四年,知潤州林希奏復呂城堰,置上下閘,以時啟閉。 其後,京口、瓜州、奔牛皆置閘。 是歲,知杭州蘇軾浚茆山、鹽橋二河,分受江潮及西湖水,造堰閘,以時啟閉。 初,杭近海,患水泉咸苦,唐刺史李泌始導西湖,作六井,民以足用。 及白居易復浚西湖,引水入運河,復引溉田千頃。 湖水多葑,自唐及錢氏後廢而不理。 至是,葑積二十五萬餘丈,而水無幾。 運河失湖水之利,取給于江潮,潮水淤河,泛溢闤闠,三年一浚,為市井大患,故六井亦幾廢。 軾既浚二河,復以餘力全六井,民獲其利。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
十二月,京東轉運司言:「清河與江、浙、淮南諸路相通,因徐州呂梁、百步兩洪湍淺險惡,多壞舟楫,由是水手、牛驢、扌牽戶、盤剝人等,邀阻百端,商賈不行。 朝廷已委齊州通判滕希靖、知常州晉陵縣趙竦度地勢穿鑿。 今若開修月河石堤,上下置閘,以時開閉,通放舟船,實為長利。 乞遣使監督興修。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
紹聖二年,詔「武進、丹陽、丹徒縣界沿河堤岸及石鹈達、石木溝,並委令佐檢察修護,勸誘食利人戶修葺。 任滿,稽其勤惰而賞罰之。 」從工部之請也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
四年四月,水部員外郎趙竦請浚十八里河,令賈種民相度呂梁、百步洪,添移水磨。 詔發運並轉運司同視利害以聞。
(No translation available) (No translation available)
19
元符元年正月,知潤州王悆建言:「呂城閘常宜單水入澳,灌注閘身以濟舟。 若舟遝至而力不給,許量差牽駕兵卒,並力為之。 監官任滿,水無走泄者賞,水未應而輒開閘者罰,守貳、令佐,常覺察之。 」詔可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
三月甲寅,工部言:「淮南開河所開修楚州支家河,導漣水與淮通。 」賜名通漣河。
(No translation available) (No translation available)
21
二年閏九月,潤州京口、常州奔牛澳閘畢工。 先是,兩浙轉運判官曾孝蘊獻澳閘利害,因命孝蘊提舉興修,仍相度立啟閉日限之法。
(No translation available) (No translation available)
22
三年二月,詔:「蘇、湖、秀州,凡開治運河、港浦、溝瀆,修壘堤岸,開置斗門、水堰等,許役開江兵卒。」
(No translation available)
23
徽宗崇甯元年十二月,置提舉淮、浙澳閘司官一員,掌杭州至揚州瓜洲澳閘,凡常、潤、杭、秀、揚州新舊等閘,通治之。
(No translation available)
24
崇寧二年初,通直郎陳仲方別議浚吳松江,自大通浦入海,計工二百二十二萬七千有奇,為緡錢、糧斛十八萬三千六百,乞置幹當官十員。 朝廷下兩浙監司詳議,監司以為可行。 時又開青龍江,役夫不勝其勞,而提舉常平徐確謂:「三州開江兵卒千四百人,使臣二人,請就令護察已開之江,遇潮沙淤澱,隨即開淘; 若他役者,以違制論。 」確與監司往往被賞,人以為濫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
十二月,詔淮南開修遇明河,自真州宣化鎮江口至泗州淮河口,五年畢工。
(No translation available)
26
明年三月,詔曰:「昨二浙水災,委官調夫開江,而總領無法,役人暴露,飲食失所,疾病死亡者眾。 水仍為害,未嘗究實按罪,反蒙推賞,何以厭塞百姓怨咨。 」乃下本路提刑司體量。 提刑司言:「開浚吳松、青龍江,役夫五萬,死者千一百六十二人,費錢米十六萬九千三百四十一貫石,積水至今未退。 」於是元相度官轉運副使劉何等皆坐貶降。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
四年正月,以倉部員外郎沈延嗣提舉開修青草、洞庭直河。
(No translation available)
28
大觀元年五月,中書舍人許光凝奏:「臣向在姑蘇,遍詢民吏,皆謂欲去水患,莫若開江浚浦。 蓋太湖在諸郡間,必導之海然後水有所歸。 自太湖距海,有三江,有諸浦,能疏滌江、浦,除水患猶反掌耳。 今境內積水,視去歲損二尺,視前歲損四尺,良由初開吳松江,繼浚八浦之力也。 吳人謂開一江有一江之利,浚一浦有一浦之利。 願委本路監司,與諳曉水勢精強之吏,遍詣江、浦,詳究利害,假以歲月,先為之備。 然後興夫調役,可使公無費財,而歲供常足; 人不告勞,而民食不匱,是一舉而獲萬世之利也。 」詔吳擇仁相度以聞,開江之議復興矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
十一月,詔曰:「《禹貢》:'三江既導,震澤底定。 '今三江之名,既失其所,水不趨海,故蘇、湖被患。 其委本路監司,選擇能臣,檢按古跡,循導使之趨下,並相度圩岸以聞。 」於是復詔陳仲方為發運司屬官,再相度蘇州積水。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
二年八月,詔:「常、潤歲旱河淺,留滯運船,監司督責浚治。 」三年,兩浙監司言:「承詔案古跡,導積水,今請開淘吳松江,復置十二閘。 其餘浦閘、溝港、運河之類,以次增修。 若田被水圍,勸民自行修治。 」章下工部,工部謂:「今所具三江,或非禹跡; 又吳松江散漫,不可開淘泄水。 」遂命諸司再相度以聞。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
四年八月,臣僚言:「有司以練湖賜茅山道觀,緣潤州田多高仰,及運渠、夾岡水淺易涸,賴湖以濟,請別用天荒江漲沙田賜之,仍令提舉常平官考求前人規畫修築。 」從之。 十月,戶部言:「乞如兩浙常平司奏,專委守、令籍古瀦水之地,立堤防之限,俾公私毋得侵佔。 凡民田不近水者,略仿《周官》遂人、稻人溝防之制,使合眾力而為之。 」詔可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
政和元年十月,詔蘇、湖、秀三州治水,創立圩岸,其工費許給越州鑒湖租賦。 已而升蘇州為平江府,潤州為鎮江府。
(No translation available) (No translation available)
33
二年七月,兵部尚書張閣言:「臣昨守杭州,聞錢塘江自元豐六年泛溢之後,潮訊往來,率無寧歲。 而比年水勢稍改,自海門過赭山,即回薄岩門、白石一帶北岸,壞民田及鹽亭、監地,東西三十餘里,南北二十餘里。 江東距仁和監止及三里,北趣赤岸口二十里。 運河正出臨平下塘,西入蘇、秀,若失障禦,恐他日數十里膏腴平陸,皆潰于江,下塘田廬,莫能自保,運河中絕,有害漕運。 」詔亟修築之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
四年二月,工部言:「前太平州判官盧宗原請開修自江州至真州古來河道湮塞者凡七處,以成運河,入浙西一百五十里,可避一千六百里大江風濤之患; 又可就土興築自古江水浸沒膏腴田,自三百頃至萬頃者凡九所,計四萬二千餘頃,其三百頃以下者又過之。 乞依宗原任太平州判官日已興政和圩田例,召人戶自備財力興修。 」詔沈鏻等相度措置。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
六年閏正月,知杭州李偃言:「湯村、岩門、白石等處並錢塘江通大海,日受兩潮,漸至侵齧。 乞依六和寺岸,用石砌疊。 」乃命劉既濟修治。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
八月,詔:「鎮江府傍臨大江,無港澳以容舟檝,三年間覆溺五百餘艘。 聞西有舊河,可避風濤,歲久湮廢,宜令發運司浚治。」
(No translation available) (No translation available)
37
是年,詔曰:「聞平江三十六浦內,自昔置閘,隨潮啟閉,歲久堙塞,致積水為患。 其令守臣莊徽專委戶曹趙霖講究利害,導歸江海,依舊置閘。 」於是,發運副使應安道言:「凡港浦非要切者,皆可徐議。 惟當先開昆山縣界茜涇塘等六所; 秀之華亭縣,欲並循古法,盡去諸堰,各置小斗門; 常州、鎮江府、望亭鎮,仍舊置閘。 」八月,詔戶曹趙霖相度役興,而兩浙擾甚。 七年四月己未,尚書省言:「盧宗原浚江,慮成搔擾。 」詔權罷其役,趙霖別與差遣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
宣和元年二月,臣僚言:「江、淮、荊、漢間,荒瘠彌望,率古人一畝十鐘之地,其堤閼、水門、溝澮之跡猶存。 近絳州民呂平等詣御史台訴,乞開浚熙甯舊渠,以廣浸灌,願加稅一等。 則是近世陂池之利且廢矣,何暇復古哉。 願詔常平官,有興修水利功效明白者,亟以名聞,特與褒除,以勵能者。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
八月,提舉專切措置水利農田所奏:「浙西諸縣各有陂湖、溝港、涇浜、湖濼,自來蓄水灌溉,及通舟楫,望令打量官按其地名、丈尺、四至,並鐫之石。 」從之。
(No translation available) (No translation available)
40
三月,趙霖坐增修水利不當,降兩官。 六月,詔曰:「趙霖興修水利,能募被水艱食之民,凡役工二百七十八萬二千四百有奇,開一江、一港、四浦、五十八瀆,已見成績,進直徽猷閣,仍復所降兩官。」
(No translation available) (No translation available)
41
宣和二年九月,以真、揚等州運河淺澀,委陳亨伯措置。 三年春,詔發運副使趙億以車畎水運河,限三月中三十綱到京。 宦者李琮言:「真州乃外江綱運會集要口,以運河淺澀,故不能速發。 按南岸有泄水斗門八,去江不滿一里。 欲開斗門河身,去江十丈築軟壩,引江潮入河,然後倍用人工車畎,以助運水。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
四月,詔曰:「江、淮漕運尚矣。 春秋時,吳穿邗溝,東北通射陽湖,西北至末口。 漢吳王濞開邗溝,通運海陵。 隋開邗溝,自山陽至揚子入江。 雍熙中,轉運使劉蟠以山陽灣迅急,始開沙河以避險阻。 天禧中,發運使賈宗始開揚州古河,繚城南接運渠,毀三堰以均水勢。 今運河歲淺澀,當詢訪故道,及今河形勢與陂塘瀦水之地,講究措置悠久之利,以濟不通。 可令發運使陳亨伯、內侍譚稹條具措置以聞。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
八月,臣僚言:「比緣淮南運河水澀逾半歲,禁綱舟篙工附載私物,今河水增漲,其令如舊。」
(No translation available)
44
初,淮南連歲旱,漕運不通,揚州尤甚,詔中使按視,欲浚運河與江、淮平。 會兩浙有方臘之亂,內侍童貫為宣撫使,譚稹為制置使,貫欲海運陸輦,稹欲開一河,自盱眙出宣化。 朝廷下發運司相度,陳亨伯遣其屬向子諲視之。 子諲曰:「運河高江、淮數丈,自江至淮,凡數百里,人力難浚。 昔唐李吉甫廢閘置堰,治陂塘,泄有餘,防不足,漕運通流。 發運使曾孝蘊嚴三日一啟之制,復作歸水澳,惜水如金。 比年行直達之法,走茶鹽之利,且應奉權幸,朝夕經由,或啟或閉,不暇歸水。 又頃毀朝宗閘,自洪澤至召伯數百里,不為之節,故山陽上下不通。 欲救其弊,宜於真州太子港作一壩,以復懷子河故道,於瓜州河口作一壩,以復龍舟堰,於海陵河口作一壩,以復茱萸、待賢堰,使諸塘水不為瓜洲、真、泰三河所分,於北神相近作一壩,權閉滿浦閘,復朝宗閘,則上下無壅矣。 」亨伯用其言,是後滯舟皆通利雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
三年二月,詔:「趙之鑒湖,明之廣德湖,自措置為田,下流堙塞,有妨灌溉,致失常賦,又多為權勢所占,兩州被害,民以流徙。 宜令陳亨伯究實,如租稅過重,即裁為中制; 應妨下流灌溉者,並馳以予民。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
五年三月,詔:「呂城至鎮江運河淺澀狹隘,監司坐視,無所施設,兩浙專委王復,淮南專委向子諲,同發運使呂淙措置車水,通濟舟運。」
(No translation available)
47
四月,又命王仲閎同廉訪劉仲元、漕臣孟庾專往來措置常、潤運河。 又詔:「東南六路諸閘,啟閉有時。 比聞綱舟及命官妄稱專承指揮,抑令非時啟版,走泄河水,妨滯綱運,誤中都歲計,其禁止之。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
五月,詔:「以運河淺涸,官吏互執所見,州縣莫知所從。 其令發運司提舉等官同廉訪使者,參訂經久利便列奏。 」是月,臣僚言:「鎮江府練湖,與新豐塘地理相接,八百餘頃,灌溉四縣民田。 又湖水一寸,益漕河一尺,其來久矣。 今堤岸損缺,不能貯水,乞候農隙次第補葺。 」詔本路漕臣並本州縣官詳度利害,檢計工料以聞。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
六年九月,盧宗原復言:「池州大江,乃上流綱運所經,其東岸皆暗石,多至二十餘處; 西岸則沙洲,廣二百餘里。 諺雲'拆船灣',言舟至此,必毀拆也。 今東岸有車軸河口沙地四百餘里,若開通入杜湖,使舟經平水,徑池口,可避二百里風濤拆船之險,請措置開修。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
七年九月丙子,又詔宗原措置開浚江東古河,白蕪湖由宣溪、溧水至鎮江,渡揚子,趨淮、汴,免六百里江行之險,並從之。
(No translation available)
51
靖康元年三月丁卯,臣僚言:「東南瀕江海,水易泄而多旱,歷代皆有陂湖蓄水。 祥符、慶曆間,民始盜陂湖為田,後復田為湖。 近年以來,復廢為田,雨則澇,旱則涸。 民久承佃,所收租稅,無計可脫,悉歸御前,而漕司之常賦有虧,民之失業無算。 可乞盡括東南廢湖為田者,復以為湖,度幾凋瘵之民,稍復故業。 」詔相度利害聞奏。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
八月辛丑,戶部言:「命官在任興修農田水利,依元豐賞格,千頃以上,該第一等,轉一官,下至百頃,皆等第酬獎; 紹聖亦如之。 緣政和續附常平格,千頃增立轉兩官,減磨勘三年,實為太優。 」詔依元豐、紹聖舊格。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)