1
淮郡諸水
(No translation available)
2
淮郡諸水:紹興初,以金兵蹂踐淮南,猶未退師,四年,詔燒毀揚州灣頭港口閘、泰州薑堰、通州白莆堰,其餘諸堰,並令守臣開決焚毀,務要不通敵船; 又詔宣撫司毀拆真、揚堰閘及真州陳公塘,無令走入運河,以資敵用。 五年正月,詔淮南宣撫司,募民開浚瓜洲至淮口運河淺澀之處。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
乾道二年,以和州守臣言,開鑿姥下河,東接大江,防捍敵人,檢制盜賊。 六年,淮東提舉徐子寅言:「淮東鹽課,全仰河流通快。 近運河淺澀,自揚州灣頭港口至鎮西山光寺前橋垛頭,計四百八十五丈,乞發五千餘卒開浚。 」從之。 七年二月,詔令淮南漕臣,自洪澤至龜山淺澀之處,如法開撩。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
淳熙三年四月,詔築泰州月堰,以遏潮水。 從守臣張子正請也。 八年,提舉淮南東路常平茶鹽趙伯昌言:「通州、楚州沿海,舊有捍海堰,東距大海,北接鹽城,袤一百四十二里。 始自唐黜陟使李承實所建,遮護民田,遮罩鹽灶,其功甚大。 歷時既久,頹圮不存。 至本朝天聖改元,范仲淹為泰州西溪鹽官日,風潮泛溢,渰沒田產,毀壞亭灶,有請於朝,調四萬餘夫修築,三旬畢工。 遂使海瀕沮洳瀉鹵之地,化為良田,民得奠居,至今賴之。 自後浸失修治,才遇風潮怒盛,即有沖決之患。 自宣和、紹興以來,屢被其害。 阡陌洗蕩,廬舍漂流,人畜喪亡,不可勝數。 每一修築,必請朝廷大興工役,然後可辦。 望令淮東常平茶鹽司:今後捍海堰如有塌損,隨時修葺,務要堅固,可以經久。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
九年,淮南漕臣錢沖之言:「真州之東二十里,有陳公塘,乃漢陳登浚源為塘,用救旱饑。 大中祥符間,江、淮制置發運置司真州,歲藉此塘灌注長河,流通漕運。 其塘周回百里,東、西、北三面,倚山為岸,其南帶東,則系前人築壘成堤,以受啟閉。 廢壞歲久,見有古來基趾,可以修築,為旱乾溉田之備。 凡諸場鹽綱、糧食漕運、使命往還,舟艦皆仰之以通濟,其利甚博。 本司自發卒貼築周回塘岸,建置斗門、石鹈達各一所,乞於揚子縣尉階銜內帶'兼主管陳公塘'六字,或有損壞,隨時補築,庶幾久遠,責有所歸。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
十二年,和州守臣請於千秋澗置斗門,以防麻澧湖水泄入大江,遇歲旱灌溉田疇,實為民利。 十四年,揚州守臣熊飛言:「揚州運河,惟藉瓜洲、真州兩閘瀦積。 今河水走泄,緣瓜洲上、中二閘久不修治,獨潮閘一坐,轉運、提鹽及本州共行修整,然迫近江潮,水勢沖激,易致損壞; 真州二閘,亦復損漏。 令有司葺理上、下二閘,以防走泄。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
紹熙五年,淮東提舉陳損之言:「高郵、楚州之間,陂湖渺漫,茭葑彌滿,宜創立堤堰,以為瀦泄,庶幾水不至於泛溢,旱不至於乾涸。 乞興築自揚州江都縣至楚州淮陰縣三百六十里,又自高郵、興化至鹽城縣二百四十里,其堤岸傍開一新河,以通舟船。 仍存舊堤以捍風浪,載柳十余萬株,數年後堤岸亦牢,其木亦可備修補之用。 兼揚州柴墟鎮,舊有堤閘,乃泰州泄水之處,其閘壞久,亦于此創立斗門。 西引盱眙、天長以來眾湖之水,起自揚州江都,經由高郵及楚州寶應、山陽,北至淮陰,西達於淮; 又自高郵入興化,東至鹽城而極於海; 又泰州海陵南至揚州泰興而徹于江:共為石鹈達十三,斗門七。 乞以紹熙堰為名,鑱諸堅石。 」淮田多沮洳,因損之築堤捍之,得良田數百萬頃。 奏聞,除直秘閣、淮東轉運判官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
浙江通大海,日受兩潮。 梁開平中,錢武肅王始築捍海塘,在候潮門外。 潮水晝夜沖激,版築不就,因命強弩數百以射潮頭,又致禱胥山祠。 既而潮避錢塘,東擊西陵,遂造竹器,積巨石,植以大木。 堤岸既固,民居乃奠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
逮宋大中祥符五年,杭州言浙江擊西北岸益壞,稍逼州城,居民危之。 即遣使者同知杭州戚綸、轉運使陳堯佐畫防捍之策。 綸等因率兵力,籍梢楗以護其沖。 七年,綸等既罷去,發運使李溥、內供奉官盧守懃經度,以為非便。 請復用錢氏舊法,實石於竹籠,倚疊為岸,固以樁木,環亙可七里。 斬材役工,凡數百萬,逾年乃成; 而鉤末壁立,以捍潮勢,雖湍湧數丈,不能為害。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
至景祐中,以浙江石塘積久不治,人患墊溺,工部郎中張夏出使,因置捍江兵士五指揮,專採石修塘,隨損隨治,眾賴以安。 邦人為之立祠,朝廷嘉其功,封甯江侯。
(No translation available) (No translation available)
11
及高宗紹興末,以錢塘石岸毀裂,潮水漂漲,民不安居,令轉運司同臨安府修築。 孝宗乾道九年,錢塘廟子灣一帶石岸,復毀於怒潮。 詔令臨安府築填江岸,增砌石塘,淳熙改元,復令有司:「自今江岸沖損,以乾道修治為法。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
理宗寶祐二年十二月,監察御史兼崇政殿說書陳大方言:「江潮侵齧堤岸,乞戒飭殿、步兩司帥臣,同天府守臣措置修築,留心任責,或有潰決,咎有攸歸。」
(No translation available)
13
三年十一月,監察御史兼崇政殿說書李衢言:「國家駐蹕錢塘,今逾十紀。 惟是浙江東接海門,胥濤澎湃,稍越故道,則沖齧堤岸,蕩析民居,前後不知其幾。 慶曆中,造捍江五指揮,兵士每指揮以四百人為額。 今所管才三百人,乞下臨安府拘收,不許占破。 及從本府收買樁石,沿江置場樁管,不得移易他用。 仍選武臣一人習于修江者,隨其資格,或以副將,或以路分鈐轄系銜,專一鈐束修江軍兵,值有摧損,隨即修補; 或不勝任,以致江潮沖損堤岸,即與責罰。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
臨安西湖周回三十里,源出於武林泉。 錢氏有國,始置撩湖兵士千人,專一開浚。 至宋以來,稍廢不治,水涸草生,漸成葑田。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
元祐中,知杭州蘇軾奏謂:「杭之為州,本江海故地,水泉咸苦,居民零落。 自唐李泌始引湖水作六井,然後民足于水,井邑日富,百萬生聚,待此而食。 今湖狹水淺,六井盡壞,若二十年後,盡為葑田,則舉城之人,復飲咸水,其勢必耗散。 又放水溉田,瀕湖千頃,可無凶歲。 今雖不及千頃,而下湖數十里間,茭菱谷米,所獲不貲。 又西湖深闊,則運河可以取足於湖水,若湖水不足,則必取足于江潮。 潮之所過,泥沙渾濁,一石五鬥,不出三載,輒調兵夫十余萬開浚。 又天下酒官之盛,如杭歲課二十余萬緡,而水泉之用,仰給於湖。 若湖漸淺狹,少不應溝,則當勞人遠取山泉,歲不下二十萬工。 」因請降度牒減價出賣,募民開治。 禁自今不得請射、侵佔、種植及臠葑為界。 以新舊菱蕩課利錢送錢塘縣收掌,謂之開湖司公使庫,以備逐年雇人開葑撩淺。 縣尉以「管勾開湖司公事」系銜。 軾既開湖,因積葑草為堤,相去數里,橫跨南、北兩山,夾道植柳,林希榜曰「蘇公堤」,行人便之,因為軾立祠堤上。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
紹興九年,以張澄奏請,命臨安府招置廂軍兵士二百人,委錢塘縣尉兼領其事,專一浚湖; 若包占種田,沃以糞土,重寘於法。 十九年,守臣湯鵬舉奏請重開。 乾道五年,守臣周淙言:「西湖水面唯務深闊,不容填溢,並引入城內諸井,一城汲用,尤在涓潔。 舊招軍士止有三十餘人,今宜增置撩湖軍兵,以百人為額,專一開撩。 或有種植茭菱,因而包占,增疊堤岸,坐以違制。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
九年,臨安守臣言:「西湖冒佃侵多,葑茭蔓延,西南一帶,已成平陸。 而瀕湖之民,每以葑草圍裹,種植荷花,駸駸不已。 恐數十年後,西湖遂淤,將如越之鑒湖,不可復矣。 乞一切芟除,務令淨盡,禁約居民,不得再有圍裹。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
臨安運河在城中者,日納潮水,沙泥渾濁,一汛一淤,比屋之民,委棄草壤,因循填塞。 元祐中,守臣蘇軾奏謂:「熙寧中,通判杭州時,父老皆云苦運河淤塞,率三五年常一開浚。 不獨勞役兵民,而運河自州前至北郭,穿闤闠中蓋十四五里,每將興工,市肆洶動,公私騷然。 自胥吏、壕砦兵級等,皆能恐喝人戶,或云當於某處置土、某處過泥水,則居者皆有失業之憂。 既得重賂,又轉而之他。 及工役既畢,則房廊、邸舍,作踐狼籍,園圃隙地,例成丘阜,積雨蕩濯,復入河中,居民患厭,未易悉數。 若三五年失開,則公私壅滯,以尺寸水行數百斛舟,人牛力盡,跬步千里,雖監司使命,有數日不能出郭者。 詢其所以頻開屢塞之由,皆云龍山浙江兩閘,泥沙渾濁,積日稍久,便及四五尺,其勢當然,不足怪也。 尋剗刷捍江兵士及諸色廂軍,得一千人,七月之間,開浚茅山、鹽橋二河,各十餘里,皆有水八尺。 自是公私舟船通利,三十年以來,開河未有若此深快者。 然潮水日至,淤塞猶昔,則三五年間,前功復棄。 今于鈐轄司前置一閘,每遇潮上,則暫閉此閘,候潮平水清復開,則河過闤闠中者,永無潮水淤塞、開淘騷擾之患。 」詔從其請,民甚便之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
紹興三年十一月,宰臣奏開修運河淺澀,帝曰:「可發旁郡廂軍、壯城、捍江之兵,至於廩給之費,則不當吝。 」宰臣朱勝非等曰:「開河非今急務,而饋餉艱難,為害甚大。 時方盛寒,役者良苦,臨流居人,侵塞河道者,悉當遷避; 至於畚閘所經,沙泥所積,當預空其處,則居人及富家以僦屋取貲者皆非便,恐議者以為言。 」帝曰:「禹卑宮室而盡力於溝洫,浮言何恤焉! 」八年,又命守臣張澄發廂軍、壯城兵千人,開浚運河堙塞,以通往來舟楫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
隆興二年,守臣吳芾言:「城裏運河,先已措置北梅家橋、仁和倉、斜橋三所作壩,取西湖六處水口通流灌入。 府河積水,至望仙橋以南至都亭驛一帶,河道地勢,自昔高峻。 今欲先於望仙橋城外保安閘兩頭作壩,卻于竹車門河南開掘水道,車戽運水,引入保安門通流入城,遂自望仙橋以南開至都亭驛橋,可以通徹積水,以備緩急。 計用工四萬。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
乾道三年六月,知荊南府王炎言:「臨安居民繁夥,河港堙塞,雖屢開導,緣裁減工費,不能迄功。 臣嘗措置開河錢十萬緡,乞候農暇,特詔有司,用此專充開河支費,庶幾河渠復通,公私為利。 」上俞其請。 四年,守臣周淙出公帑錢招集遊民,開浚城內外河,疏通淤塞,人以治辦稱之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
淳熙二年,兩浙漕臣趙磻老言:「臨安府長安閘至許村巡檢司一帶,漕河淺澀,請出錢米,發兩岸人戶出力開浚。 」又言:「欲于通江橋置板閘,遇城中河水淺涸,啟板納潮,繼即下板,固護水勢,不得通舟; 若河水不乏,即收閘板,聽舟楫往還為便。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
七年,守臣吳淵言:「萬松嶺兩旁古渠,多被權勢及有司公吏之家造屋侵佔,及內砦前石橋、都亭驛橋南北河道,居民多拋糞土瓦礫,以致填塞,流水不通。 今欲分委兩通判監督,地分廂巡,逐時點檢,勿令侵佔並拋颺糞土。 秩滿,若不淤塞,各減一年磨勘; 違,展一年,以示勸懲。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
十四年七月,不雨,臣僚言:「竊見奉口至北新橋三十六里,斷港絕潢,莫此為甚。 今宜開浚,使通客船,以平谷直。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
鹽官海水
(No translation available)
26
鹽官海水:嘉定十二年,臣僚言:「鹽官去海三十餘里,舊無海患,縣以鹽灶頗盛,課利易登。 去歲海水泛漲,湍激橫沖,沙岸每一潰裂,嘗數十丈。 日復一日,浸入鹵地,蘆州港瀆,蕩為一壑。 今聞潮勢深入,逼近居民。 萬一春水驟漲,怒濤奔湧,海風佐之,則呼吸蕩出,百里之民,寧不俱葬魚腹乎? 況京畿赤縣,密邇都城。 內有二十五里塘,直通長安閘,上徹臨平,下接崇德,漕運往來,客船絡繹,兩岸田畝,無非沃壤。 若海水徑入於塘,不惟民田有咸水渰沒之患,而裏河堤岸,亦將有潰裂之憂。 乞下浙西諸司,條具築捺之策,務使捍堤堅壯,土脈充實,不為怒潮所沖。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
十五年,都省言:鹽官縣海塘沖決,命浙西提舉劉垕專任其事。 既而垕言:
(No translation available) (No translation available)
28
縣東接海鹽,西距仁和,北抵崇德、德清,境連平江、嘉興、湖州; 南瀕大海元與縣治相去四十餘里。 數年以來,水失故道,早晚兩潮,奔沖向北,遂致縣南四十餘里盡淪為海。 近縣之南,元有捍海古塘亙二十里。 今東西兩段,並已淪毀,侵入縣兩旁又各三四里,止存中間古塘十餘里。 萬一水勢沖激不已,不惟鹽官一縣不可復存,而向北地勢卑下,所慮咸流入蘇、秀、湖三州等處,則田畝不可種植,大為利害。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
詳今日之患,大概有二:一曰陸地淪毀,二曰鹹潮泛溢。 陸地淪毀者,固無力可施; 鹹潮泛溢者,乃因捍海古塘沖損,遇大潮必盤越流注北向,宜築土塘以捍鹹潮。 所築塘基址,南北各有兩處:在縣東近南則為六十里鹹塘,近北則為袁花塘; 在縣西近南亦曰鹹塘,近北則為淡塘。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
亦嘗驗兩處土色虛實,則袁花塘、淡塘差勝鹹塘,且各近裏,未至與海潮為敵。 勢當東就袁花塘、西就淡塘修築,則可以禦縣東鹹潮盤溢之患。 其縣西一帶淡塘,連縣治左右,共五十餘里,合先修築。 兼縣南去海一里余,幸而古塘尚存,縣治民居,盡在其中,未可棄之度外。 今將見管樁石,就古塘稍加工築疊一里許,為防護縣治之計。 其縣東民戶,日築六十里鹹塘。 萬一又為海潮沖損,當計用樁木修築袁花塘以捍之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
上以為然。
(No translation available)
32
明州水
(No translation available)
33
明州水:紹興五年,明州守臣李光奏:「明、越陂湖,專溉農田。 自慶曆中,始有盜湖為田者,三司使切責漕臣,嚴立法禁。 宣和以來,王仲薿守越,樓異守明,創為應奉,始廢湖為田,自是歲有水旱之患。 乞行廢罷,盡復為湖。 如江東、西之圩田,蘇、秀之圍田,皆當講究興復。 」詔逐路轉運司相度聞奏。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
乾道五年,守臣張津言:「東錢湖容受七十二溪,方圓廣闊八百頃,傍山為固,疊石為塘八十里。 自唐天寶三年,縣令陸南金開廣之。 國朝天禧元年,郡守李夷庚重修之。 中有四閘七堰,凡遇旱涸,開閘放水,溉田五十萬畝。 比因豪民於湖塘淺岸漸次包占,種植菱荷,障塞湖水。 紹興十八年,雖曾檢舉約束,盡罷請佃。 歲久菱根蔓延,滲塞水脈,致妨蓄水; 兼塘岸間有低塌處,若不淘浚修築,不惟浸失水利,兼恐塘埂相繼摧毀。 乞候農隙趁時開鑿,因得土修治埂岸,實為兩便。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
鄞縣水
(No translation available)
36
鄞縣水:嘉定十四年,慶元府言:「鄞縣水自四明諸山溪澗會至他山,置堰小涇,下江入河。 所入上河之水,專溉民田,其利甚博。 比因淤塞,堰上山觜少有溪水流入上河。 自春徂夏不雨,令官吏發卒開淘沙觜及浚港汊,又於堰上壘疊沙石,逼使溪流兗入上河。 其他山水入府城南門一帶,有碶閘三所:曰烏金,曰積瀆,曰行春。 烏金碶又名上水碶,昔因倒損,遂捺為壩,以致淤沙在河,或遇溪流聚湧,時復沖倒所捺壩,走泄水源。 行春橋又名南石碶,碶面石板之下,歲久損壞空虛,每受潮水,演溢奔突,山于石縫,以致鹹潮盡入上河。 其縣東管有道士堰,至白鶴橋一帶,河港堙塞; 又有朱賴堰,與行春等碶相連,堰下江流通徹大海。 今春闕雨,上河乾淺,堰身塌損,以致鹹潮透入上河,使農民不敢車注溉田。 乞修砌上水、烏金諸處壩堰,仍選清強能幹職官,專一提督。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
潤州水
(No translation available)
38
潤州水:紹興七年,兩浙轉運使向子諲言:「鎮江府呂城、夾岡,形勢高仰,因春夏不雨,官漕艱勤。 尋遣官屬李澗詢究練湖本末,始知此湖在唐永泰間已廢而復興。 今堤岸弛禁,致有侵佃冒決,故湖水不能瀦蓄,舟楫不通,公私告病。 若夏秋霖潦,則丹陽、金壇、延陵一帶良田,亦被渰沒。 臣已令丹陽知縣朱穆等增置二斗門、一石鹈達,及修補堤防,盡復舊跡,庶為永久之利。 」乾道七年,以臣僚言:「丹陽練湖幅員四十里,納長山諸水,漕渠資之,故古語云:'湖水寸,渠水尺。 」在唐之禁甚嚴,盜決者罪比殺人。 本朝浸緩其禁以惠民,然修築嚴甚。 春夏多雨之際,瀦蓄盈滿,雖秋無雨,漕渠或淺,但泄湖水一寸,則為河一尺矣。 兵變以後,多廢不治,堤岸圮闕,不能貯水; 強家因而專利,耕以為田,遂致淤澱。 歲月既久,其害滋廣。 望責長吏浚治堙塞,立為盜決侵耕之法,著於令。 庶幾練湖漸復其舊,民田獲灌溉之利,漕渠無淺涸之患。 」詔兩浙漕臣沈度專一措置修築。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
慶元五年,兩浙轉運、浙西提舉言:「以鎮江府守臣重修呂城兩閘畢,再造一新閘以固堤防,庶為便利。 」從之。
(No translation available) (No translation available)
40
浙西運河,自臨安府北郭務至鎮江江口閘,六百四十一里。 淳熙七年,帝因輔臣奏金使往來事,曰:「運河有淺狹處,可令守臣以漸開浚,庶不擾民。 」至十一年冬,臣僚言:「運河之浚,自北關至秀州杉青,各有堰閘,自可瀦水。 惟沿河上塘有小堰數處,積久低陷,無以防遏水勢,當以時加修治。 兼沿河下岸涇港極多,其水入長水塘、海鹽塘、華亭塘,由六里堰下,私港散漫,悉入江湖,以私港深、運河淺也。 若修固運河下岸一帶涇港,自無走泄。 又自秀州杉青至平江府盤門,在太湖之際,與湖水相連; 而平江閶門至常州,有楓橋、許墅、烏角溪、新安溪、將軍堰,亦各通太湖。 如遇西風,湖水由港而入,皆不必浚。 惟無錫五瀉閘損壞累年,常是開堰,徹底放舟; 更江陰軍河港勢低,水易走泄。 若從舊修築,不獨瀦水可以通舟,而無錫、晉陵間所有陽湖,亦當積水,而四傍田畝,皆無旱墻之患。 獨自常州至丹陽縣,地勢高仰,雖有奔牛、呂城二閘,別無湖港瀦水; 自丹陽至鎮江,地形尤高,雖有練湖,緣湖水日淺,不能濟遠,雨晴未幾,便覺乾涸。 運河淺狹,莫此為甚,所當先浚。 」上以為然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
至嘉定間,臣僚又言:「國家駐蹕錢塘,綱運糧餉,仰給諸道,所系不輕。 水運之程,自大江而下至鎮江則入閘,經行運河,如履平地,川、廣巨艦,直抵都城,蓋甚便也。 比年以來,鎮江閘口河道淤塞,不復通舟,乞令漕臣同淮東總領及本府守臣,公共措置開撩。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
越州水
(No translation available)
43
越州水:鑒湖之廣,周回三百五十八里,環山三十六源。 自漢永和五年,會稽太守馬臻始築塘,溉田九千餘頃,至宋初八百年間,民受其利。 歲月浸遠,浚治不時,日久堙廢。 瀕湖之民,侵耕為田,熙寧中,盜為田九百餘頃。 嘗遣廬州觀察推官江衍經度其宜,凡為湖田者兩存之,立碑石為界,內者為田,外者為湖。 政和末,為郡守者務為進奉之計,遂廢湖為田,賦輸京師。 自時奸民私占,為田益眾,湖之存者亡幾矣。 紹興二十九年十月,帝諭樞密院事王綸曰:「往年宰執嘗欲盡幹鑒湖,雲可得十萬斛米。 朕謂若遇歲旱,無湖水引灌,則所損未必不過之。 凡事須遠慮可也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
隆興元年,紹興府守臣吳芾言:「鑒湖自江衍所立碑石之外,今為民田者,又一百六十五頃,湖盡堙廢。 今欲發四百九十萬工,于農隙接續開鑿。 又移壯城百人,以備撩灑浚治,差強幹使臣一人,以'巡轄鑒湖堤岸'為名。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
二年,芾又言:「修鑒湖,全藉斗門、堰閘蓄水,都泗堰閘尤為要害。 凡遇約運及監司使命舟船經過,堰兵避免車拽,必欲開閘通放,以致啟閉無時,失泄湖水。 且都泗堰因高麗使往來,宣和間方置閘,今乞廢罷。 」其後芾為刑部侍郎,復奏:「自開鑒湖,溉廢田二百七十頃,復湖之舊。 又修治斗門、堰閘十三所。 夏秋以來,時雨雖多,亦無泛溢之患,民田九千餘頃,悉獲倍收,其為利較然可見。 乞將江衍原立禁牌,別定界至,則堤岸自然牢固,永無盜決之虞。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
紹興初,高宗次越,以上虞縣梁湖堰東運河淺澀,令發六千五百餘工,委本縣令、佐監督浚治。 既而都省言,余姚縣境內運河淺澀,壩閘隳壞,阻滯綱運,遂命漕臣發一萬七千餘卒,自都泗堰至曹娥塔橋,開撩河身、夾塘,詔漕司給錢米。
(No translation available) (No translation available)
47
蕭山縣西興鎮通江兩閘,近為江沙壅塞,舟楫不通。 乾道三年,守臣言:「募人自西興至大江,疏沙河二十里,並浚閘裏運河十三里,通使綱運,民旅皆利。 復恐潮水不定,復有填淤,且通江六堰,綱運至多,宜差注指使一人,專以'開撩西興沙河'系銜,及發捍江兵士五十名,專充開撩沙浦,不得雜役,仍從本府起立營屋居之。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
常州水
(No translation available)
49
常州水:隆興二年,常州守臣劉唐稽言:「申、利二港,上自運河發流,經營回復,至下流析為二道,一自利港,一自申港,以達于江。 緣江口每日潮汐帶沙填塞,上流遊泥淤積,流泄不通; 而申港又以江陰軍釘立標楬,拘攔稅船,每潮來,則沙泥為木標所壅,淤塞益甚。 今若相度開此二河,但下流申、利二港,並隸江陰軍,若議定深闊丈尺,各於本界開淘,庶協力皆辦。 又孟瀆一港在奔牛鎮西,唐孟簡所開,並宜興縣界沿湖舊百瀆,皆通宜興之水,藉以疏泄。 近歲阻于吳江石塘,流行不快,而沿湖河港所謂百瀆,存者無幾。 今若開通,委為公私之便。 」至乾道二年,以漕臣薑詵等請,造蔡涇閘及開申港上流橫石,次浚利港以泄水勢。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
六年三月,又命兩浙運副劉敏士、浙西提舉芮輝於新涇塘置閘堰,以捍海潮; 楊家港東開河置閘,通行鹽船。 仍差閘官一人,兵級十五人,以時啟閉挑撩。 五月,又以兩折轉運司並常州守臣言,填築五瀉上、下兩閘,及修築閘裏堤岸。 仍于郭瀆港口舜郎廟側水聚會處,築捺硬壩,以防走泄運水。 委無錫知縣主掌鑰匣,遇水深六尺,方許開閘,通放客舟。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
淳熙五年,以漕臣陳峴言,於十月募工開浚無錫縣以西橫林、小井及奔牛、呂城一帶地高水淺之處,以通漕舟。
(No translation available)
52
九年,知常州章沖奏:
(No translation available)
53
常州東北曰深港、利港、黃田港、夏港、五鬥港,其西曰灶子港、孟瀆、泰伯瀆、烈塘,江陰之東曰趙港、白沙港、石頭港、陳港、蔡港、私港、令節港,皆古人開導以為溉田無窮之利者也; 今所在堙塞,不能灌溉。
(No translation available) (No translation available)
54
臣嘗講求其說,抑欲不勞民,不費財,而漕渠旱不幹,水不溢,用力省而見功速,可以為悠久之利者,在州之西南曰白鶴溪,自金壇縣洮湖而下,今淺狹特七十餘里,若用工浚治,則漕渠一帶,無乾涸之患; 其南曰西蠡河,自宜興太湖而下,止開浚二十餘里,若更令深遠,則太湖水來,漕渠一百七十餘里,可免浚治之擾。 至若望亭堰閘,置於唐之至德,而徹於本朝之嘉祐,至元祐七年復置,未幾又毀之。 臣謂設此堰閘,有三利焉:陽羨諸瀆之水奔趨而下,有以節之,則當潦歲,平江三邑必無下流淫溢之患,一也。 自常州至望亭一百三十五里,運河一有所節,則沿河之田,旱歲資以灌溉,二也。 每歲冬春之交,重綱及使命往來,多苦淺涸; 今啟閉以時,足通舟楫,後免車畝灌注之勞,三也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
詔令相度開浚。
(No translation available)
56
嘉泰元年,守臣李玨言:
(No translation available)
57
州境北邊揚子大江,南並太湖,東連震澤,西據滆湖,而漕渠,界乎其間。 漕渠兩傍曰白鶴溪、西蠡河、南戚氏、北戚氏、直湖州港,通於二湖; 曰利浦、孟瀆、烈塘、橫河、五瀉諸港,通于大江,而中間又各自為支溝斷汊,曲繞參錯,不以數計。 水利之源,多於他郡,而常苦易旱之患,何哉?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
臣嘗詢訪其故:漕渠東起望亭,西上呂城,一百八十餘里,形勢西高東下。 加以歲久淺淤,自河岸至底,其深不滿四五尺。 常年春雨連綿、江湖泛漲之時,河流忽盈驟減; 連歲雨澤愆闕,江湖退縮,渠形尤亢; 間雖得雨,水無所受,旋即走泄,南入於湖,北歸大江,東徑注於吳江; 晴未旬日,又復乾涸,此其易旱一也。 至若兩傍諸港,如白鶴溪、西蠡河、直湖、烈塘、五瀉堰,日為沙土淤漲,遇潮高水泛之時,尚可通行舟楫; 若值小汐久晴,則俱不能通。 應自余支溝別港,皆已堙塞,故雖有江湖之浸,不見其利,此其易旱二也。 況漕渠一帶,綱運於是經由,使客於此往返。 每遇水澀,綱運便阻; 一入冬月,津送使客,作壩車水,科役百姓,不堪其擾; 豈特溉田缺事而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
59
望委轉運、提舉常平官同本州相視漕渠,並徹江湖之處,如法浚治,盡還昔人遺跡,及於望亭修建上、下二閘,固護水源。
(No translation available)
60
從之。
(No translation available)
61
升州水
(No translation available)
62
升州水:乾道五年,建康守臣張孝祥言:「秦淮之水流入府城,別為兩派:正河自鎮淮新橋直注大江; 其為青溪,自天津橋出柵砦門,亦入于江。 緣柵砦門地,近為有力者所得,遂築斷青溪水口,創為花圃。 每水流暴至,則泛溢浸蕩,城內居民,尤被其害。 若訪古而求,使青溪直達大江,則建康永無水患矣。 」既而汪澈奏於西園依異時河道開浚,使水通柵門入。 從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
63
先是,孝祥又言:「秦淮水三源,一自華山由句容,一自廬山由溧水,一自溧水由赤山湖,至府城東南,合而為一,縈回綿亙三百餘里,溪、港、溝、澮之水盡歸焉。 流上水門,由府城入大江。 舊上、下水門展闊,自兵變後,砌疊稍狹,雖便於一時防守,實遏水源,流通不快。 兼兩岸居民填築河岸,添造屋宇。 若禁民不許侵佔,秦淮既復故道,則水不泛溢矣。 又府東門號陳二渡,有順聖河,正分秦淮之水,每遇春夏天雨連綿,上源奔湧,則分一派之水,自南門外直入于江,故秦淮無氾濫之患。 今一半淤塞為田,水流不通,若不惜數畝之田,疏導之以復古跡,則其利尤倍。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
64
其後汪澈言:「水潦之害,大抵緣建康地勢稍低,秦淮既泛,又大江湍漲,其勢湓溢,非由水門窄狹、居民侵築所致。 且上水門砌疊處正不可闊,闊則春水入城益多。 自今指定上、下水門砌疊處不動,夾河居民之屋亦不毀除,止去兩岸積壞,使河流通快。 況城中系行宮東南王方,不宜開鑿。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
嘉定五年,守臣黃度言:「府境北據大江,是為天險。 上自採石,下達瓜步,千有餘里,共置六渡:一曰烈山渡,籍于常平司,歲有河渡錢額; 五曰南浦渡、龍灣渡、東陽渡、大城堽渡、岡沙渡,籍于府司,亦有河渡錢額。 六渡歲為錢萬餘緡。 歷時最久,舟楫廢壞,官吏、篙工,初無廩給,民始病濟,而官漫不省。 遂至奸豪冒法,別置私渡,左右旁午。 由是官渡濟者絕少,乃聽吏卒苛取以充課。 徒手者猶憚往來,而車簷牛馬幾不敢行,甚者扼之中流,以邀索錢物。 竊以為南北津渡,務在利涉,不容簡忽而但求征課。 臣已為之繕治舟艦,選募篙梢,使遠處巡檢兼監渡官。 于諸渡月解錢則例,量江面闊狹,計物貨重輕,斟酌裁減,率三之一或四之一; 自人車牛馬,皆有定數,雕榜約束,不得過收邀阻。 乞覓裒一歲之入,除烈山渡常平錢如額解送,其餘諸渡,以二分充修船之費,而以其餘給官吏、篙梢、水手食錢。 令監渡官逐月照數支散,有餘則解送府司,然後盡絕私渡,不使奸民逾禁。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
秀州水
(No translation available)
67
秀州水:秀州境內有四湖:一曰柘湖,二曰澱山湖,三曰當湖,四曰陳湖。 東南則柘湖,自金山浦、小官浦入於海。 西南則澱山湖,自蘆曆浦入於海。 西北則陳湖,自大姚港、朱裏浦入于吳松江。 其南則當湖,自月河、南浦口、澉浦口亦達於海。 支港相貫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
乾道二年,守臣孫大雅奏請,于諸港浦分作閘或斗門,及張涇堰兩岸創築月河,置一閘,其兩柱金口基址,並以石為之,啟閉以時,民賴其利。
(No translation available)
69
十三年,兩浙轉運副使張叔獻言:「華亭東南枕海,西連太湖,北接松江,江北復控大海。 地形東南最高,西北稍下。 柘湖十有八港,正在其南,故古來築堰以禦鹹潮。 元祐中,於新涇塘置閘,後因沙淤廢毀。 今除十五處築堰及置石鹈達外,獨有新涇塘、招賢港、徐浦塘三處,見有鹹潮奔沖,渰塞民田。 今依新涇塘置閘一所,又於兩旁貼築鹹塘,以防海潮透入民田。 其相近徐浦塘,元系小派,自合築堰。 又欲於招賢港更置一石鹈達。 兼楊湖歲久,今稍淺澱,自當開浚。 」上曰:「此閘須當為之。 方今邊事寧息,惟當以民事為急。 民事以農為重,朕觀漢文帝詔書,多為農而下。 今置閘,其利久遠,不可憚一時之勞。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
十五年,以兩浙路轉運判官吳坰奏請,命浙西常平司措置錢谷,勸諭人戶,于農隙並力開浚華亭等處沿海三十六浦堙塞,決泄水勢,為永久利。
(No translation available)
71
乾道七年,秀州守臣丘崈奏:「華亭縣東南大海,古有十八堰,捍禦鹹潮。 其十七久皆捺斷,不通裏河; 獨有新涇唐一所不曾築捺,海水往來,遂害一縣民田。 緣新涇舊堰迫近大海,潮勢湍急,其港面闊,難以施工,設或築捺,決不經久。 運港在涇塘向裏二十里,比之新涇,水勢稍緩。 若就此築堰,決可永久,堰外凡管民田,皆無鹹潮之害。 其運港止可捺堰,不可置閘。 不惟瀕海土性虛燥,難以建置; 兼一日兩潮,通放鹽運,不減數十百艘,先後不齊,比至通放盡絕,勢必晝夜啟而不閉,則鹹潮無緣斷絕。 運港堰外別有港汊大小十六,亦合興修。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
72
八年,崈又言:「興築捍海塘堰,今已畢工,地理闊遠,全藉人力固護。 乞令本縣知、佐兼帶'主管塘堰職事'系銜,秩滿,視有無損壞以為殿最。 仍令巡尉據地分巡察。 」詔特轉丘崈左承議郎,令所築華亭捍海塘堰,趁時栽種蘆葦,不許樵采。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
73
九年,又命華亭縣作監閘官,招收土軍五十人,巡邏堤堰,專一禁戢,將卑薄處時加修捺。 令知縣、縣尉並帶'主管堰事',則上下協心,不致廢壞。
(No translation available) (No translation available)
74
淳熙九年,又命守臣趙善悉發一萬工,修治海鹽縣常豐閘及八十一堰壩,務令高牢,以固護水勢,遇旱可以瀦積。 十年,以浙西提舉司言,命秀州發卒浚治華亭鄉魚祈塘,使接松江太湖之水; 遇旱,即開西閘堰放水入泖湖,為一縣之利。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
75
蘇州水
(No translation available)
76
黃岩縣水:淳熙十二年,浙東提舉勾昌泰言:「黃岩縣舊有官河,自縣前至溫嶺,凡九十里。 其支流九百三十六處,皆以溉田。 元有五閘,久廢不修。 今欲建一閘,約費二萬餘緡,乞詔兩浙運司于窠名錢內支撥。 」明年六月,昌泰復言:「黃岩縣東地名東浦,紹興中開鑿,置常豐閘。 名為決水入江,其實縣道欲令舟船取徑通過,每船納錢,以充官費。 一日兩潮,一潮一淤,才遇旱乾,更無灌溉之備。 已將此閘築為平陸,乞戒自今永不得開鑿放入江湖,庶絕後患。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
77
荊、襄諸水:紹興二十八年,監察御史都民望言:「荊南江陵縣東三十里,沿江北岸古堤一處,地名黃潭。 建炎間,邑官開決,放入江水,設以為險阻以禦盜。 既而夏潦漲溢,荊南、復州千餘里,皆被其害。 去年因民訴,始塞之。 乞令知縣遇農隙隨力修補,勿致損壞。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
78
淳熙八年,襄陽府守臣郭杲言:「本府有木渠,在中廬縣界,擁漹水東流四十五里,入宜城縣。 後漢南郡太守王寵,嘗鑿之以泄蠻水,謂之木裏溝,可溉田六千餘頃。 歲久堙塞,乞行修治。 」既而杲又修護城堤以捍江流,繼築救生堤為二閘,一通于江,一達於濠。 當水涸時,導之入濠; 水漲時,入之于江。 自是水雖至堤,無湍悍氾濫之患焉。 十年五月,詔疏木渠,以渠旁地為屯田。 尋詔民間侵耕者就給之,毋復取。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
79
慶元二年,襄陽守臣程九萬言:「募工修作鄧城永豐堰,可防金兵衝突之患,且為農田灌溉之利。 」三年,臣僚言:「江陵府去城十餘里,有沙市鎮,據水陸之沖,熙甯中,鄭獬作守,始築長堤捍水。 緣地本沙渚,當蜀江下流,每遇漲潦奔沖,沙水相蕩,摧圮動輒數十丈,見存民屋,岌岌危懼。 乞下江陵府同駐紮副都統制司發卒修築,庶幾遠民安堵,免被墊溺。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
80
廣西水
(No translation available)
81
廣西水:靈渠源即離水,在桂州興安縣之北,經縣郭而南。 其初乃秦史祿所鑿,以下兵于南越者。 至漢,歸義侯嚴出零陵離水,即此渠也; 馬伏波南征之師,饟道亦出於此。 唐寶曆初,觀察使李渤立斗門以通漕舟。 宋初,計使邊翊始修之。 嘉祐四年,提刑李師中領河渠事重辟,發近縣夫千四百人,作三十四日,乃成。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
82
紹興二十九年,臣僚言:「廣西舊有靈渠,抵接全州大江,其渠近百餘里,自靜江府經靈川、興安兩縣。 昔年並令兩知縣系銜'兼管靈渠',遇堙塞以時疏導,秩滿無闕,例減舉員。 兵興以來,縣道苟且,不加之意; 吏部差注,亦不復系銜,渠日淺澀,不勝重載。 乞令廣西轉運司措置修復,俾通漕運,仍俾兩邑今系銜兼管,務要修治。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)