1
朝日夕月九宮貴神高禖大火壽星靈星風伯雨師司寒蠟七祀馬祖酺神
(No translation available)
2
朝日,夕月。 慶曆,用羊、豕各二,籩豆十二,簠、簋、俎二。 天禧初,太常禮院以監察御史王博文言,詳定:「准禮,春分朝日于東郊,秋分夕月於西郊。 《國語》:'太采朝日,少采夕月。 '又曰:'春朝朝日,秋夕夕月。 '唐柳宗元論云:'夕之名者,朝拜之偶也。 古者旦見曰朝,暮見曰夕。 '按禮,秋分夕月。 蓋其時晝夜平分,太陽當午而陰魄已生,遂行夕拜之祭以祀月。 未前十刻,太官令率宰人割牲,未後三刻行禮,蓋是古禮以夕行朝祭之儀。 又按禮云:從子至巳為陽,從午至亥為陰。 參詳典禮,合於未後三刻行禮。 」皇祐五年,定朝日壇,舊高七尺,東西六步一尺五寸; 增為八尺,廣四丈,如唐《郊祀錄》。 夕月壇與隋、唐制度不合,從舊則壇小,如唐則坎深。 今定坎深三尺,廣四丈。 壇高一尺,廣二丈。 四方為陛,降入坎深,然後升壇。 壇皆兩壝,壝皆二十五步。 增大明、夜明壇山罍二,籩豆十二。 禮生引司天監官分獻,上香,奠幣、爵,再拜。 嘉祐加羊、豕各五。 《五禮新儀》定二壇高廣、坎深如皇祐,無所改。 中興同。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
太一九宮神位,在國門之東郊。 壇之制,四陛外,西南又為一陛,曰坤道,俾行事者升降由之。 其九宮神壇再成,第一成東西南北各百二十尺,再成東西南北各一百尺,俱高三尺。 壇上置小壇九,每壇高一尺五寸,縱廣八尺,各相去一丈六尺。 初用中祀,咸平中改為大祀,壇增兩壝,玉用兩圭有邸,藉用稿秸加褥如幣色,其禦書祝禮如社稷。 尋以封禪,別建九宮壇泰山下行宮之東,壇二成,成一尺,面各長五丈二尺,四陛及坤道各廣五丈。 上九小壇,相去各八尺,四隅各留五尺。 壇下兩壝,依大祠禮。 及祀汾陰,亦遣使祀焉。 自後親郊恭謝,皆遣官於本壇別祭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
景祐二年,學士章得象等定司天監生於淵、役人單訓所請祀九宮太一依逐年飛移位次之法:「案郤良遇《九宮法》,有《飛棋立成圖》,每歲一移,推九州所主災福事。 又唐術士蘇嘉慶始置九宮神壇,一成,高三尺,四陛。 上依位次置九小壇:東南曰招搖,正東曰軒轅,東北曰太陰,正南曰天一,中央曰天符,北曰太一,西南曰攝提,正西曰咸池,西北曰青龍。 五數為中,戴九履一,左三右七,二四為上,六八為下,符於遁甲,此則九宮定位。 歲祭以四孟,隨歲改位行棋,謂之飛位。 自乾元以後,止依本位祭之,遂不飛易,仍減冬、夏二祭。 國朝因之。 今於淵等所請,合天寶初祭之理,又合良遇《飛棋之圖》。 然其法本術家,時祭之文經禮不載。 議者或謂不必飛宮,若日月星辰躔次周流而祭有常所,此則定位之祀所當從也。 若其推數於回復,候神於恍忽,因方弭沴,隨氣考祥,則飛位之文固可遵用。 請依唐禮,遇祭九宮之時,遣司天監一員詣祠所,隨每年貴神飛棋之方,旋定祭位。 仍自天聖己巳入曆,太一在一宮,歲進一位,飛棋巡行,周而復始。 」詔可。 慶曆儀,每坐籩、豆十二,簠、簋、俎二。 皇祐增壇三成。 又禮官言:「歲雩祀外,水旱稍久,皆遣官告天地、宗廟、社稷及諸寺觀、宮廟,九宮貴神今列大祀,亦宜准此。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
熙甯四年,司天中官正周琮言:「《太一經》推算,七年甲寅歲,太一陽九、百六之數,復元之初。 故《經》言:'太歲有陽九之災,太一有百六之厄,皆在入元之初終。 '今陽九、百六當癸丑、甲寅歲,為災厄之會。 然五福太一移入中都,可以消異為祥。 竊詳五福太一,自國朝雍熙元年甲申歲,入東南巽宮時,修東太一宮。 天聖七年己巳歲,五福太一入西南坤位,修西太一宮。 請稽詳故事,崇建祠宇,迎之京師。 」詔建中太一宮於集禧觀。 十太一神,並用通天冠、絳紗袍。 元豐中,太常博士何洵直言:「熙寧祀儀,九宮貴神祝文稱'嗣天子臣某',以禮秩論之,當與社稷為比,請依祀儀為大祀。 其祝版即依會昌故事及《開寶通禮》,書禦名不稱臣。 又近制,諸祠祭牲數,正配以全體解割,各用一牢,貴神九位悉是正坐,異壇別祝,尊為大祝,而共用二少牢,於腥熟之俎,骨體不備。 謂宜每位一牢,凡九少牢。 」詔下太常,修入祀儀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
元祐七年,監察御史安鼎言:「按漢武帝始祠太一一位,唐天寶初兼祀八宮,謂之九宮貴神。 漢祀太一,日用一犢,凡七日而止。 唐祀類於天地。 今春秋祀九宮太一,用羊、豕,其四立祭太一宮十神,皆無牲,以素饌加酒焉。 再詳《星經》:太一一星在紫宮門右,天一之南,號曰天之貴神。 其佐曰五帝,飛行諸方,躡三能以上下,以天極星其一明者為常居。 主使十六神,知風雨、水旱、兵革、饑饉、疫疾、災害之事。 《唐書》曰:'九宮貴神,實司水旱。 太一掌十六神之法度,以輔人極。 '《國朝會要》亦云:'天之尊神及十精、十六度,並主風雨。 '由是觀之,十神太一、九宮太一與漢所祀太一共是一神。 今十神皆用素饌,而九宮並薦羊豕,似非禮意。 」詔禮官詳定:十神、九宮太一各有所主,即非一神,故自唐迄今皆用牲牢,別無祠壇用素食禮。 遂依舊制。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
崇寧三年,太常博士羅畸言:「九宮諸神位,無禮神玉,惟有燔玉。 竊謂宜用禮神玉,少仿其幣之色薦於神坐。 」議禮局言:「先王制禮,用圭璧以祀日月星辰,所謂圭璧者,圭,其邸為璧,以取殺於上帝也。 今九宮神皆星名,而其玉用兩圭有邸。 夫兩圭有邸,祀地之玉,以祀星辰,非周禮也。 乞改用圭璧以應古制。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
《政和新儀》:「立春日祀東太一宮; 立夏、季夏土王日祀中太一宮; 立秋日祀西太一宮; 立冬日祀中太一宮,宮之真室殿,五福太一在中,君基太一在東,太遊太一在西,俱南向。 延休殿,四神太一。 承厘殿,臣基太一在東,西向,北上。 凝祐殿,直符太一。 臻福殿,民基太一在西,東向,北上。 膺慶殿,小遊太一在中,天一太一在東,地一太一在西。 靈貺殿,太歲在中,太陰在西,俱南向。 三皇、五方帝、日月、五星、二十八宿、十日、十二辰、天地水三官、五行、九宮、八卦、五嶽、四海、四瀆、十二山神等,並為從祀。 東、西太一宮准此。 東太一宮大殿,五福太一在東,君基太一在西,俱南向。 太遊太一殿在大殿之北,南向。 臣基太一殿在南,北向。 小游太一、直符太一、四神太一殿在大殿之東,西向,北上。 天一太一、民基太一、地一太一在大殿之西,東向,北上。 西太一宮黃庭殿,五福在中,君基在東,太遊在西; 均福殿,小遊在中,俱南向。 延貺殿,天一在中,四神在南,臣基在北,俱西向。 資祐殿,地一在中,四神在南,臣基在北,俱西向。 資祐殿,地一在中,民基在南,直符在東北,俱東向。 」九宮貴神壇三成,一成縱廣十四丈,再成縱廣十二丈,三成縱廣十丈,各高三尺。 上依方位置小壇九,各高一尺五寸,縱廣八尺。 四陛、坤道,兩壝,每壝二十五步,如舊制。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
紹興十一年,太常丞朱輅言:「九宮貴神所主風、雨、霜、雪、雹、疫,所系甚重,請舉行祀典。 」太常寺主簿林大鼐亦言:「十神太一,九宮太一,皆天之貴神,國朝分為二,並為大祀。 比一新太一宮,而九宮貴神尚寓屋而不壇。 」乃詔臨安府于國城之東,建築九宮壇壝,其儀如祀上帝。 其太一宮,初議者請即行宮之北隅建祠,後命禮官考典故,擇地建宮。 十八年,宮成,禦書其榜。 十太一位於殿上,南面,西上。 從祀,東廡九十有八,西廡九十有七,皆北上。 孝宗受禪,又建本命殿,名曰崇禧。 光宗又遷介福殿像於挾室,而名新殿曰崇福。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
高禖。 初,仁宗未有嗣,景祐四年二月,以殿中侍御史張奎言,詔有司詳定。 禮官以為:「《月令》雖可據,然《周官》闕其文,《漢志》郊祀不及禖祠,獨《枚皋傳》言'皇子禖祝'而已。 後漢至江左概見其事,而儀典委曲,不可周知。 惟高齊禖祀最顯,妃嬪參享,黷而不蠲,恐不足為後世法。 唐明皇因舊《月令》,特存其事。 開元定禮,已復不著。 朝廷必欲行之,當築壇于南郊,春分之日以祀青帝,本《詩》'克禋以祓'之義也。 配以伏羲、帝嚳,伏羲本始,嚳著祥也。 以禖從祀,報古為禖之先也。 以石為主,牲用太牢,樂以升歌,儀視先蠶,有司攝事,祝版所載,具言天子求嗣之意。 乃以弓矢、弓韣致神前,祀已,與胙酒進內,以禮所禦,使齋戒受之。 仍歲令有司申請俟旨,命曰特祀。 」即用其年春分,遣官致祭。 為圜壇高九尺,廣二丈六尺,四陛,三壝,陛廣五尺,壝各二十五步。 主用青石,長三尺八寸,用木生成之數,形准廟社主,植壇上稍北,露其首三寸。 青玉、青幣,牲用牛一、羊一、豕一,如盧植之說。 樂章、祀儀並准青帝,尊器、神坐如勾芒,唯受福不飲,回授中人為異。 祀前一日,內侍請皇后宿齋于別寢,內臣引近侍宮嬪從。 是日,量地設香案、褥位各二,重行,南向,於所齋之庭以望禖壇。 又設褥位於香案北,重行。 皇后服禕衣,褥位以緋。 宮嬪服朝賀衣服,褥位以紫。 祀日,有司行禮,以福酒、胙肉、弓矢、弓韣授內臣,奉至齋所,置弓矢等於箱,在香案東; 福酒於坫,胙肉於俎,在香案西。 內臣引宮嬪詣褥位,東上南向。 乃請皇后行禮,導至褥位,皆再拜。 導皇后詣香案位,上香三,請帶弓韣,受弓矢,轉授內臣置於箱,又再拜。 內臣進胙,皇后受訖,轉授內臣。 次進福酒,內臣曰:「請飲福。 」飲訖,請再拜。 乃解弓韣,內臣跪受,置於箱。 導皇后歸東向褥位。 又引宮嬪最高一人詣香案,上香二,帶弓韣,受弓矢,轉授左右,及飲福,解弓韣,如皇后儀,唯不進胙。 又引以次宮嬪行禮,亦然。 俟俱復位,內侍請皇后詣南向褥位,皆再拜退。 是歲,宮中又置赤帝像以祈皇嗣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
寶元二年,皇子生,遣參知政事王鬷乙太牢報祠,准春分儀,惟不設弓矢、弓韣,著為常祀,遣兩制官攝事。 慶曆三年,太常博士余靖言:「皇帝嗣續未廣,不設弓矢、弓韣,非是。 」詔仍如景祐之制。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
熙甯二年,皇子生,乙太牢報祀高禖,惟不設弓矢,弓韣。 既又從禮官言:「按祀儀,青帝壇廣四丈,高八尺。 今祠高禖既以青帝為主,其壇高廣,請如青帝之制。 又祀天以高禖配,今郊禖壇祀青帝於南郊,以伏羲、高辛配,復于壇下設高禖位,殊為爽誤。 請准古郊禖,改祀上帝,以高禖配,改伏羲、高辛位為高禖,而徹壇下位。 」詔:「高禖典禮仍舊,壇制如所議,改犢為角握牛,高禖祝版與配位並進書焉。 」又言:「伏羲、高辛配,祝文並雲'作主配神'。 神無二主,伏羲既為主,其高辛祝文,請改雲'配食於神'。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
元祐三年,太常寺言:「祀儀,高禖壇上正位設青帝席,配位設伏羲、高辛氏席,壇下東南設高禖,從祀席正配位各六俎,實以羊、豕腥熟,高禖位四俎,實以牛腥熟。 祀日,兵部、工部郎中奉羊、豕俎升壇,詣正配位。 高禖位俎,則執事人奉焉。 竊以青帝為所祀之主,而牲用羊豕; 禖神因其嘉祥從祀,而牲反用牛,又牛俎執事者陳之,而羊、豕俎皆奉以郎官,輕重失當。 請以三牲通行解割,正、配、眾祀位並用,皆以六曹郎官奉俎。 今羊俎以兵部,豕俎以工部,牛俎請以戶部郎官。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
《政和新儀》:春分祀高禖,以簡狄、薑嫄從祀,皇帝親祠,並如祈穀祀上帝儀。 惟配位作《承安》之樂,而增簡狄、姜嫄位牛、羊、豕各一。 紹興元年,太常少卿趙子畫言:「自車駕南巡,雖多故之余,禮文難備,至於祓無子,祝多男,所以系萬方之心,蓋不可闕。 乞自來歲之春,復行高禖之祀。 」十七年,車駕親祀高禖,如政和之儀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
大火之祀。 康定初,南京鴻慶宮災,集賢校理胡宿請修其祀,而以閼伯配焉。 禮官議:「閼伯為高辛火正,實居商丘,主祀大火。 後世因之,祀為貴神,配火侑食,如周棄配稷、後士配社之比,下曆千載,遂為重祀。 祖宗以來,郊祀上帝,而大辰已在從祀,閼伯之廟,每因赦文及春秋,委京司長吏致奠,鹹秩之典,未始雲闕。 然國家有天下之號實本于宋,五運之次,又感火德,宜因興王之地,商丘之舊,為壇兆祀大火,以閼伯配。 建辰、建戌出內之月,內降祝版,留司長吏奉祭行事。 」乃上壇制:高五尺,廣二丈,四陛,陛廣五尺,一壝,四面距壇各二十五步。 位牌以黑漆朱書曰大火位,配位曰閼伯位。 牲用羊、豕一,器准中祠。 歲以三月、九月擇日,令南京長吏以下分三獻,州、縣官攝太祝、奉禮。 慶曆,獻官有祭服。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
建中靖國元年又建陽德觀以祀熒惑。 因翰林學士張康國言,天下崇寧觀並建火德真君殿,仍詔正殿以離明為名。 太常博士羅畸請宜仿太一宮,遣官薦獻,或立壇於南郊,如祀靈星、壽星之儀。 有司請以閼伯從祀離明殿,又請增閼伯位。 按《春秋傳》曰:五行之官封為上公,祀為貴神。 祝融,高辛氏之火正也; 閼伯,陶唐氏之火正也。 祝融既為上公,則閼伯亦當服上公袞冕九章之服。 既又建熒惑壇於南郊赤帝壇壝外,令有司以時致祭,增用圭璧,火德、熒惑以閼伯配,俱南向。 五方火精、神等為從祀。 壇廣四丈,高七尺,四陛,兩壝,壝二十五步,從《新儀》所定。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
紹興三年,詔祀大火。 太常寺言:「應天府祀大火,今道路未通,宜於行在春秋設位。 」乾道五年,太常少卿林栗等言:「本寺已擇九月十四日,依旨設位,望祭應天府大火,以商丘宣明王配。 二十一日內火,祀大辰,以閼伯配。 大辰即大火,閼伯即商丘宣明王也。 緣國朝以宋建號,以火紀德,推原發祥之所自,崇建商丘之祠,府曰應天,廟曰光德,加封王爵,錫諡宣明,所以追嚴者備矣。 今有司旬日之間舉行二祭,一稱其號,一斥其名,義所未安。 乞自今祀熒惑、大辰,其配位稱閼伯,祝文、位板並依應天府大火禮例,改稱宣明王,以稱國家崇奉火正之意。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
諸星祠,有壽星、周伯、靈星之祭。 大中祥符二年,翰林天文邢中和言:「景德中,周伯星出亢宿下。 按《天文志》,角、亢為太山之根,果符上封之應。 望於親郊日特置周伯星位於亢、宿間。 」詔禮官與司天監定議,且言:「周伯星出氐三度,然亢、氐相去不遠,並鄭分。 兗州,壽星之次,宜如中和奏,設位氐宿之間,以為永式。 」景德三年,詔定壽星之祀。 太常禮院言:「按《月令》:'八月,命有司享壽星于南郊。 '《注》云:'秋分日,祭壽星于南郊。 壽星,南極老人星也。 '《爾雅》云:'壽星,角、亢也。 '《注》云:'數起角、亢,列宿之長,故云壽星。 '唐開元中,特置壽星壇,常以千秋節日祭老人星及角、亢七宿。 請用祀靈星小祠禮,其壇亦如靈星壇制,築於南郊,以秋分日祭之。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
元豐中,禮文所言:「時令秋分,享壽星于南郊。 熙寧祀儀:于壇上設壽星一位,南向。 又於壇下卯陛之南設角、亢、氐、房、心、尾、箕七位,東向。 按《爾雅》所謂'壽星角、亢',非此所謂秋分所享壽星也。 今於壇下設角、亢位,以氐、房、心、尾、箕同祀,尤為無名。 又按晉《天文志》:'老人一星在弧南,一日南極,常以秋分之旦見於丙,春分之夕沒于丁,見則治平,主壽昌,常以秋分候之南郊。 」後漢于國都南郊立老人星廟,常以仲秋祀之,則壽星謂老人矣。 請依後漢,於壇上設壽星一位,南向,祀老人星。 其壇下七宿位不宜復設。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
慶曆以立秋後辰日祀靈星,其壇東西丈三尺,南北丈二尺,壽星壇方丈八尺。 皇祐定如唐制,二壇皆周八步四尺。 其享禮,籩八,豆八,在神位前左右,重三行。 俎二,在籩、豆外,簠、簋一,在二俎間。 象尊二,在壇上東南隅,北向西上。 七宿位各設籩一,豆一,在神位前左右。 俎一,在籩、豆外,中設簠一、簋一,在俎左右。 爵一,在神位正前。 壺尊二,在神位右。 光祿實以法酒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
《政和新儀》改定:壇高三尺,東西袤丈三尺,南北袤丈二尺,四出陛,一壝,二十五步。 初,乾興祀靈星,值屠牲有禁,乃屠於城外。 至是,敕有司:「凡祭祀牲牢,無避禁日,著為令。 」南渡後,靈星、壽星、風師、雨師、雷師及七祀、司寒、馬祖,並仍舊制。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
風伯、雨師,諸州亦致祭。 大中祥符初,詔惟邊地要劇者,令通判致祭,餘皆長吏親享。 未幾,澤州請立風伯、雨師廟,乃令禮官考儀式頒之。 有司言:「唐制,諸郡置風伯壇社壇之東,雨師壇於西,各稍北數十步,卑下於社壇。 祠用羊一,籩、豆各八,簠、簋各二。 」元豐詳定局言:「《周禮》:'小宗伯之職,兆五帝於四郊,四類亦如之。 」鄭氏曰:'兆為壇之營域。 四類,日、月、星、辰,運行無常,以氣類為之位,兆日於東郊,兆月與風師於西郊,兆司中、司命於南郊,兆雨師於北郊。 '各以氣類祭之,謂之四類。 漢儀,縣邑常以丙戌日祠風伯于戌地,以己丑日祀雨師於醜地,亦從其類故也。 熙寧祀儀:兆日東郊,兆月西郊,是以氣類為之位。 至於兆風師于國城東北,兆雨師于國城西北,司中、司命于國城西北亥地,則是各從其星位,而不以氣類也。 請稽舊禮,兆風師於西郊,祠以立春後醜日; 兆雨師於北郊,祠以立夏後申日; 兆司中、司命、司祿於南郊,祠以立冬後亥日。 其壇兆則從其氣類,其祭辰則從其星位,仍依熙寧儀,以雷師從雨師之位,以司民從司中、司命、司祿之位。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
舊制,風師壇高四尺,東西四步三尺,南北減一尺。 皇祐定高三尺,週三十三步; 雨師壇、雷師壇高三尺,方一丈九尺。 皇祐定週六步。 政和之制,風壇廣二十三步,雨、雷壇廣十五步,皆高三尺,四陛,並一壝,二十五步。 其雨師、雷師二壇同壝。 司中、司命、司民、司祿為四壇,各廣二十五步,同壝。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
又言:「《周禮》:'大宗伯以郐鍮燎祀司中、司命、風師、雨師。 '所謂周人尚臭,升煙以報陽也。 今天神之祀皆燔牲首,風師、雨師請用柏柴升煙,以為歆神之始。 」又言:「《周禮》樂師之職曰:'凡國之小事用樂者,令奏鐘鼓。 '說者曰:'小祀也。 '小師職《注》:'小祭祀謂司中、司命、風師。 '是也。 既已有鐘鼓,則是有樂明矣。 請有司祀司中、司命、風師、雨師用樂,仍制樂章以為降神之節。 」又言:「《周禮》小司徒之職:'凡小祭祀奉牛牲羞其肆。 '又《肆師》云:'小祭祀用牲。 '所謂小祭祀,即司中、司命、司民、司祿、宮中七祀之類是也。 後世以有司攝事,難於純用太牢,猶宜下同大夫禮,用羊、豕可也。 今祀儀,馬祖、先牧、司中、司命、司民、司祿、司寒,歲用羊、豕一。 《祠令》:小祠,牲入滌一月,所以備潔養之法。 今每位肉以豕,又取諸市,與令文相戾。 請諸小祠祭以少牢,仍用體解。 」又言:「社稷五祀,先薦爓,次薦熟; 至於群小祀,薦熟而已。 請四方百物、宮中七祠、司中、司命、風師、雨師止薦熟。 」並從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
司寒之祭,常以四月,命官率太祝,用牲、幣及黑牡、秬黍祭玄冥之神,乃開冰以薦太廟。 建隆二年,置藏冰署而修其祀焉。 秘書監李至言:「案《詩·豳·七月》曰:'四之日獻羔祭韭。 '蓋謂周以十一月為正,其四月即今之二月也。 《春秋傳》曰:'日在北陸而藏冰。 '謂夏十二月,日在危也。 '獻羔而啟之',謂二月春分,獻羔祭韭,始開冰室也。 '火出而畢賦',火星昏見,謂四月中也。 又案《月令》:'天子獻羔開冰,先薦寢廟。 '詳其開冰之祭,當在春分,乃有司之失也。 」帝覽奏,曰:「今四月,韭可苫屋矣,何謂薦新? 」遂正其禮。 天聖新令:「春分陰冰,祭司寒于冰井務,卜日薦冰於太廟。 季冬藏冰,設祭亦如之。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
元豐,詳定所言:「熙甯祀儀,孟冬選吉日祀司寒。 按古享司寒,惟以藏冰啟冰之日,孟冬非有事於冰,則不應祭享。 今請惟季冬藏冰則享司寒,牲用黑牡羊,谷用黑秬黍。 仲春開冰,則但用羔。 孔穎達注《月令》曰:'藏冰則用牡黍,啟唯告而已。 '祭禮大、告禮小故也。 且開冰將以禦至尊,當有桃弧、棘矢以禳除凶邪。 設於神坐,則非禮也。 當從孔氏說,出冰之時,置弓矢于淩室之戶。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
大觀,禮局言:「《春秋左氏傳》,以少昊有四叔,其二為玄冥。 杜預、鄭玄皆以玄冥為水官,故歷代祀為司寒,則玄冥非天神矣。 今儀注,禮畢有司取祝幣瘞坎,贊者贊幣燔燎,是以祀天神之禮享人鬼也。 請罷燔燎而埋祝幣。 」詔從其請。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
大蠟之禮,自魏以來始定議。 王者各隨其行,社以其盛,臘以其終。 建隆初,以有司言:「周木德,木生火,宜以火德王,色尚赤。 」遂以戌日為臘。 三年,戊戌臘,有司畫日,以七日辛卯。 和峴奏議曰:「按蠟始于伊耆,後曆三代及漢,其名雖改,而其實一也。 漢火行,用戌臘,臘者接也,新故相接,畋獵禽獸以享百神,報終成之功也。 王者因之,上享宗廟,旁及五祀,展其孝心,盡物示恭也。 魏、晉以降,悉沿其制。 唐乘土德,貞觀之際,以前寅日蠟百神,卯日祭社宮,辰日享宗廟。 開元定禮,三祭皆於臘辰,以應土德。 今以戌日為臘,而以前七日辛卯行蠟禮,恐未為宜。 況宗廟、社稷並遵臘享,獨蠟不以臘,請下禮官議。 」議如峴言,今後蠟百神、祀社稷、享宗廟皆用戌臘一日。 天聖三年,同知禮院陳詁言:「蠟祭一百九十二位,祝文內載一百八十二位,唯五方田畯、五方郵表曻叕一十位不載祝文。 又《郊祀錄》、《正辭錄》、《司天監神位圖》皆以虎為於菟,乃避唐諱,請仍為虎。 五方祝文,眾族之下增入田畯、郵表畷雲。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
元豐,詳定所言:「《記》曰:'八蠟以祀四方,年不順成,八蠟不通。 '歷代蠟祭,獨在南郊為一壇,惟周、隋四郊之兆,乃合禮意。 又《禮記·月令》以蠟與息民為二祭,故隋、唐息民祭在蠟之後日。 請蠟祭,四郊各為一壇,以祀其方之神,有不順成之方則不修報。 其息民祭仍在蠟祭之後。 」先是,太常寺言:「四郊蠟祭,宜依百神制度築壇,其東西有不順成之方,即祭日月。 其神農以下,更不設祭。 又舊儀,神農、後稷並設位壇下,當移壇上。 按《禮記正義》:伊耆氏,神農也。 今壇下更設伊耆氏位,合除去之。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
《政和新儀》:臘前一日蠟百神。 四方蠟壇廣四丈,高八尺,四出陛,兩壝,每壝二十五步。 東方設大明位,西方設夜明位,以神農氏、後稷氏配,配位以北為上。 南北壇設神農位,以後稷配,五星、二十八宿、十二辰、五官、五嶽、五鎮、四海、四瀆及五方山林、川澤、丘陵、墳衍、原隰、井泉、田畯,倉龍、朱鳥、麒麟、白虎、玄武,五水庸、五坊、五虎、五鱗、五羽、五介、五毛、五郵表畷、五臝、五貓、五昆蟲從祀,各依其方設位。 中方鎮星、後土、田畯設於南方蠟壇酉階之西,中方嶽鎮以下設於南方蠟壇午階之西。 伊耆設於北方蠟壇卯階之南,其位次於辰星。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
紹興十九年,有司檢會《五禮新儀》,臘前一日蠟東方、西方為大祀,蠟南方、北方為中祀,並用牲牢。 乾道四年,太常少卿王瀹又請於四郊各為一壇,以祀其方之神,東西以日月為主,各以神農、後稷配; 南北皆以神農為主,以後稷配。 自五帝、星辰、嶽鎮、海瀆以至貓虎、昆蟲,各隨其方,分為從祀。 其後南蠟仍於圓壇望祭殿,北蠟于余杭門外精進寺行禮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
太廟司命、戶、灶、中霤、門、厲、行七祀,熙寧八年,始置位版。 太常禮院請禘享遍祭七祀。 詳定所言:「《周禮》:天子六服,自拎冕而下,各隨所祭而服。 今既不親祀,則諸臣攝事日,當從王所祭之服,其攝事之臣不系其官。 」又言:「《禮·祭法》曰:'王自為立七祀:曰司命,曰中霤,曰國行,曰泰厲,曰門,曰戶,曰灶。 '孟春祀戶,祭先脾; 孟夏祀灶。 祭先肺; 中央土祀中霤,祭先心; 孟秋祀門,祭先肝; 孟冬祀行,祭先腎。 又《傳》曰:'春祀司命,秋祠厲。 '此所祀之位,所祀之時,所用之俎也。 《周禮》:'司服掌王之吉服,祭群小祀則服玄冕。 '《注》謂宮中七祀之屬。 《禮記》曰:'一獻熟。 '《注》謂宮中群小神七祀之等。 《周禮·大宗伯》:'若王不與祭祀則攝位。 '此所祀之服,所獻之禮,所攝之官也。 近世因禘袷則遍祭七祀,其四時則隨時享分祭,攝事以廟卿行禮而服七旒之冕,分太廟牲以為俎,一獻而不薦熟,皆非禮制。 請以立春祭戶於廟室戶外之西,祭司命於廟門之西,制脾於俎; 立夏祭灶於廟門之東,制肺於俎; 季夏土王日祭中霤於廟庭之中,制心於俎; 立秋祭門及厲於廟門外之西,制肝於俎; 立冬祭司命及行於廟門外之西,制腎於俎,皆用特牲,更不隨時享分祭。 有司攝事,以太廟令攝禮官,服必玄冕,獻必薦熟。 親祀及臘享,即依舊禮遍祭之。 」《政和新儀》定太廟七祀,四時分祭,如元豐儀,臘享袷享則遍祭,設位於殿下橫街之北、道西,東向,北上。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
馬祖。 《祀典》:仲春祀馬祖,仲夏享先牧,仲秋祭馬社,仲冬祭馬步,並擇日。 壇壝之制,三壇各廣九步,高三尺,四陛,一壝。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
又有酺神之祀。 慶曆中,上封事者言:「螟蝗為害,乞內外並修祭酺。 」禮院言:「按《周禮》:'族師,春秋祭酺。 '酺為人物災害之神。 鄭玄云:'校人職有冬祭馬步。 則未知此酺者,蝝螟之酺歟,人鬼之步歟? 蓋亦為壇位如雩禜雲。 '然則校人職有冬步,是與馬為害者,此酺蓋人物之害也。 漢有蝝螟之酺神,又有人鬼之步神。 歷代書史,悉無祭酺儀式。 欲准祭馬步儀,壇在國城西北,差官就馬壇致祭,稱為酺神。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
若外州者,即略依禜禮。 其儀注,先擇便方除地,設營纘為位,營纘謂立表施繩以代壇。 其致齋、行禮、器物,並如小祠。 先祭一日致齋,祭日,設神坐內向,用尊及籩一、豆一,實以酒酺,設于神坐左。 又設罍洗及篚於酒尊之左,俱內向。 執事者位於其後,皆以近神為上。 薦神用白幣一丈八尺在篚。 將祭,贊祀官拜,就盥洗訖,進至神坐前,上香、奠幣。 退詣罍盥洗,實以酒,再詣神坐前奠爵,讀祝,再拜,退而瘞幣。 其酺神祝文曰:「維年歲次月朔某日,州縣具官某,敢昭告於酺神:蝗蝝薦生,害于嘉穀,惟神降祐,應時消殄。 請以清酒、制幣嘉薦,昭告于神,尚享。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
紹興祀令:蟲蝗為害,則祭酺神。 嘉定八年六月,以飛蝗入臨安界,詔差官祭告。 又詔兩浙、淮東西路州縣,遇有蝗入境,守臣祭告酺神。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)