1
訓練之制
(No translation available)
2
禁軍月奉五百以上,皆日習武技。 三百以下,或給役,或習技。 其後別募廂兵,亦閱習武技,號教閱廂軍。 戍川、廣者舊不訓練,嘉祐以後稍習焉。 凡諸日習之法,以鼓聲為節,騎兵五習,步兵四習,以其坐作進退非施於兩軍相當者然。 自宋初以來,中外諸軍皆用之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
明道二年,樞密使王曙言:“天下廂軍止給役而未嚐習武技,宜取材勇者訓肄,升補禁軍。 ”上可其奏。
(No translation available) (No translation available)
4
康定元年,帝御便殿閱諸軍陣法。 議者謂諸軍止教坐作進退,雖整肅可觀,然臨敵難用,請自今遣官閱陣畢,令解鐙以弓弩射。 營置弓三等,自一石至八斗; 弩四等,自二石八斗至二石五斗,以次閱習。 詔行之陝西、河東、河北路。 是歲,詔:“教士不衽帶金革,緩急不足以應敵。 自今諸軍各予鎧甲十、馬甲五,令迭披帶。 ”又命諸軍班聽習雜武技,勿輒禁止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
慶曆元年,徙邊兵不教者於內郡,俟習武技即遣戍邊。
(No translation available)
6
二年,諸軍以射親疏為賞罰,中的者免是月諸役,仍籍其名。 闕校長,則按籍取中多者補。 樞密直學士楊偕請教騎兵止射九斗至七鬥三等弓,畫的為五暈,去的二十步,引滿即發,射中者,視暈數給錢為賞。 騎兵佩劈陣刀,訓肄時以木杆代之。 奏可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
四年,詔:“騎兵帶甲射不能發矢者,奪所乘馬與本營藝優士卒。 ”韓琦言:“教射唯事體容及強弓,不習射親不可以臨陣。 臣至邊,嚐定弓弩挽強、蹠硬、射親格,願行諸軍立賞肄習。 歲以春秋二時各一閱,諸營先上射親吏卒之數,命近臣與殿前、馬步軍司閱之。 其射親入第四至第七等,量先給賜; 入第三等已上及挽強、蹠硬中格,悉引對親閱; 等數多者,其正副指揮使亦第賜金帛。 ”詔以所定格班教諸軍。 四年,遣官以陝西陣法分教河北軍士。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
五年,密詔益、利、梓、夔路鈐轄司,以弓弩習士卒,候民間觀聽浸熟,即便以短兵日教三十人,十日一易。 知并州明鎬言:“臣近籍諸營武藝之卒,使帶甲試充奇兵外,為三等,庶幾主將悉知軍中武技強弱,臨敵可用。 ”詔頒其法三路。 範仲淹請以帶甲射一石充奇兵,餘自九斗至七鬥第為三等,射力及等即升之。 詔著為令。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
六年,詔諸軍夏三月毋教弓弩,止習短兵。 又詔:“以春秋大教弓射一石四斗、弩廣三石八斗、槍刀手勝三人者,立為武藝出眾格。 中者,本營闕階級即以次補。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
至和元年,詔:“諸軍選將校,武藝鈞,以射親為上。 ”韓琦又言:“奉詔,軍士弩廣四石二斗並弓箭、槍手應舊規選中者,即給挺補守闕押官,然則排連舊制為虛文矣。 請三路兵遇春秋大教,武技出眾者優給賞物,免本營他役,候階級闕,如舊制選補。 ”奏可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
治平二年,詔:“河北戰卒三十萬一千、陝西四十五萬九百並義勇等,委總管司訓練,毋得冗占。 ”
(No translation available) (No translation available)
12
熙寧元年,詔曰:“國家置兵以備戰守,而主兵之官冗占者眾,肄習弗時,或誤軍事。 帥臣、安撫、監司其察所部有占兵不如令者以聞。 ”十月,樞密院請陝西、河東選三班使臣及士人任殿侍者,以為河北諸路指使,教習騎軍。 或言河朔兵有教閱之名而無其實,請班教法於其軍,久而弗能者,罷為廂軍。 奏可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
二年,帝常語執政:“並邊訓練士卒,何以得其精熟? ”安石對曰:“京東所教兵已精強,願陛下推此法以責邊將,間詔其兵親臨閱試。 訓練簡閱有不如詔者罰之,而賞其能者。 賞不遣賤,罰不避貴,則法行而將吏加勸,士卒無不奮勵矣。 ”九月,選置指使巡教諸軍,殿前司四人,馬、步軍司各三人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
三年,帝親閱河東所教排手,進退輕捷,不畏矢石。 遂詔殿前司,步軍指揮當出戍者,內擇槍刀手伉健者百人,教如河東法,藝精者免役使,以優獎之。
(No translation available) (No translation available)
15
五年四月,詔在京殿前馬步諸軍巡教使臣,並以春秋分行校試。 射命中者第賜銀楪,兵房置籍考校,以多少定殿最。 五月,詔以涇原路蔡挺衙教陣隊於崇政殿引見,仍頒諸路。 其法:五伍為隊,五隊為陣,陣橫列,騎兵二隊亦五伍列之。 其出皆以鼓為節,束草象人而射焉,中者有賞。 馬步皆前三行槍刀,後二行弓弩,附隊以虎蹲弩、床子弩各一,射與擊刺迭出,皆聞金即退。 預籍人馬之強者隱於隊中,遇可用,則別出為奇。 帝以其點閱周悉,常有出野之備,故令頒行。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
六年,詔:“河北四路承平日久,重於改作,苟遂因循,益隳軍製。 其以京東武衛等六十二營隸屬諸路,分番教習,餘軍並分遣主兵官訓練。 ”九月,詔:“自今巡教使臣校殿最,雖以十分為率,其事藝第一等及九分已上,或射親及四分,雖殿,除其罰; 第二等事藝及八分,或射親不及三分,雖最,削其賞。 ”十月,選涇原士兵之善射者,以教河朔騎軍馳驟野戰。 帝曰:“裁並軍營,凡省軍員四千餘人,此十萬軍之資也。 儻訓練精勇,人得其用,不惟勝敵,亦以省財。 ”安石等曰:“陛下頻年選擇使臣,專務訓練,間禦便殿躬親試閱,賞罰既明,士卒皆奮。 觀其技藝之精,一人為數夫之敵,此實國家安危所係也。 ”是時,帝初置內教法,旬一禦便殿閱武,校程其能否而勸沮之,士無不爭勸者。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
七年,詔教閱戰法,主將度地之形,隨宜施行。 二月,詔:“自今歲一遣使,按視五路安撫使以下及提舉教閱諸軍、義勇、保甲官,課其優劣以聞而誅賞之。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
八年,詔:“在京諸軍營屯迫隘,馬無所調習。 比創四教場,益寬大,可以馳騁。 其令騎軍就教者,日輪一營,以馬走驟閱習。 ”五月,臧景陳馬射六事:一、順騣直射,二、背射,三、盤馬射,四、射親,五、野戰,六、輪弄,各為說以曉射者。 詔依此教習。 八月,帝令曾孝寬視教營陣。 大閱八軍陣於荊家陂,訖事大賞。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
元豐元年十月,詔立在京校試諸軍技藝格,第為上中下三等。 步射,六發而三中為一等,二中為二等,一中為三等。 馬射,五發驟馬直射三矢、背射二矢,中數、等如步射法。 弩射,自六中至二中,床子弩及炮自三中至一中,為及等。 並賞銀有差。 槍刀並標排手角勝負,計所勝第賞。 其弓弩墜落,或縱矢不及堋,或挽弓破體,或局而不張,或矢不滿,或弩蹠不上牙,或擭不發,或身倒足落,並為不合格。 即射已中賞,餘箭不合格者,降一等,無可降者罷之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
是月,賈逵、燕達等言:“近者增損東南排弩隊法,與東南所用兵械不同,請止依東南隊法,以弩手代小排。 若去敵稍遠則施箭,近則左手持弩如小排架隔,右手執刀以備斬伐,與長兵相參為用。 ”詔可,其槍手仍以標兼習。 十一月,京西將劉元言:“馬軍教習不成,請降步軍,又不成,降廂軍。 ”乃下令諸軍,約一季不能學者,如所請降之。 十二月,詔:“開封府界、京東西將兵,十人以一人習馬射,受教於中都所遣教頭。 在京步軍諸營弓箭手,亦十人以一人習馬射,受教於教習馬軍所。 藝成,則展轉分教於其軍。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
二年四月,遣內侍石得一閱視京西第五將所教馬軍。 五月,得一言其教習無狀,詔本將陳宗等具折。 宗等引罪,帝責曰:“朝廷比以四方驕悍為可虞,選置將臣分總禁旅,俾時訓肄,以待非常。 至於部勒規模,悉經朕慮,前後告戒已極周詳。 使宗等稍異木石,亦宜略知人意。 屍祿日久,既頑且慵,苟遂矜寬,實難勵眾,可並勒停。 ”是月,詔殿前、步軍司兵各置都教頭掌隸教習之事,弩手五營、弓箭手十營、槍刀標排手五營各選一人武藝優者奏補。 逐司各舉散直二人為指使,罷巡教使臣。 是日,詔河東、陝西諸路:“舊制,馬軍自十月一日馳射野戰,至穀雨日止。 塞上地涼,自今教起八月,止五月一日。 ”七月,詔諸路教閱禁軍毋過兩時。 九月,內出教法格並圖象頒行之。 步射執弓、發矢、運手、舉足、移步,及馬射、馬使蕃槍、馬上野戰格鬥,步用標排,皆有法象,凡千餘言,使軍士誦習焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
四年五月,詔東南諸路轉運、提點刑獄司,體量將兵自降教閱新法之後,軍士有所倍費以聞。 蓋自團立將兵以來,軍人日新教閱,舊資技藝以給私費者,悉無暇為故也。
(No translation available) (No translation available)
23
六年,從郭忠紹之請,步軍弩手第一等者,令兼習神臂弓。
(No translation available)
24
七年八月,詔開封府界、京東西路專選監司提舉教閱。 神宗留心武備,既命立武學、校《七書》以訓武舉之士,又頒兵法以肄軍旅,微妙淵通,取成於心,群臣莫望焉。
(No translation available) (No translation available)
25
元祐元年四月,右司諫蘇轍上言:“諸道禁軍自置將以來,日夜按習武藝,將兵皆蚤晚兩教,新募之士或終日不得休息。 今平居無事,朝夕虐之以教閱,使無遺力以治生事,衣食殫盡,憔悴無聊,緩急安得其死力? 請使禁軍,除新募未習之人,其餘日止一教。 是月,朝請郎任公裕言:“軍中誦習新法,愚懵者頗以為苦。 夫射誌於中,而擊刺格鬥期於勝,豈必盡能如法? ”樞密院亦以為元降教閱新法自合教者指授,不當令兵眾例誦。 詔從之。 九月,樞密院奏:“異時馬軍教禦陣外,更教馬射。 其法:全隊馳馬皆重行為‘之’字,透空發矢,可迭出,最便利。 近歲專用順鬃直射、抹鞦背射法,止可輕騎挑戰,即用眾乃不能重列,非便。 請自今營閱排日,馬軍‘之’字射與立背射,隔日互教。 ”詔可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
三年五月,罷提舉教習馬軍所。
(No translation available)
27
六年六月,三衙申樞密院,乞近伏七十日依令式放諸軍教。 王嚴叟白韓忠彥曰:“景德故事,皆內侍省檢舉傳宣,今但歲舉為常,則不復見朝廷恩意。 ”忠彥以為然,又開陳太皇太后。 曰:“如此則為常事,待處分內侍省。 ”遂詔:“今後入伏,遣中侍傳宣諸軍住教。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
紹聖元年三月,樞密院言:“禁軍春秋大教賞法,每千人增取二百一十人,給賞有差。 ”從之。
(No translation available) (No translation available)
29
二年二月,樞密院言:“馬軍自九月至三月,每十日一次出城氵率渲,教習回答野戰走驟向背施放,遇風雪假故權住。 ”從之。
(No translation available) (No translation available)
30
三年五月,詔在京、府界諸路禁軍格鬥法,自今並依元豐條法教習。 七月,詔選弩手兼習神臂弓。 八月,詔:“殿前、馬步軍司見管教頭,別選事藝精強、通曉教像體法者,展轉教習。 其弓箭手馬、步射射親,用點藥包指及第二指知鏃,並如元豐格法。 ”是月,又詔復神臂弓射法為百二十步。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
元符元年十月,曾布既上巡教使臣罰格,因言:“祖宗以來,禦將士常使恩歸人主,而威令在管軍。 凡申嚴軍政,豈待朝廷立法而後施行耶? 是管軍失職矣。 ”帝深以為然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
政和元年二月,詔:“春秋大教,諸軍弓弩鬥力,並依元豐舊制。 ”
(No translation available) (No translation available)
33
四年五月,臣僚上言:“神臂弓垛遠百二十步,給箭十隻,取五中為合格,軍中少得該賞,恐惰於習射。 送殿前、馬步軍司勘會,將中貼箭數並改為上垛,其一中貼此兩上垛。 ”從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
五年三月,詔:“自今敢占留將兵,不赴教閱,並以違御筆論。 不按舉者,如其罪。 ”十一月,臣僚言:“春秋大教,諸軍弓弩上取鬥力高強,其射親中多者,激賞太薄,無以為勸。 ”詔依元豐法。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
八年,詔州郡禁軍出戍外,常留五分在州教閱,從毛友之請也。
(No translation available)
36
宣和三年四月,立騎射賞法,其背射上垛中貼者,依步射法推賞。
(No translation available)
37
靖康元年二月,詔:“軍兵久失教習,當汰冗濫。 今三衙與諸將招軍,惟務增數希賞,但及等杖,不問勇怯。 招收既不精當,教習又不以時,雜色占破,十居三四。 今宜招兵之際,精加揀擇,既係軍籍,專使教習,不得以雜色拘占。 又神臂弓、馬黃弩乃中國長技,宜多行教習,以扞邊騎。 仍令間用衣甲教閱,庶使習熟。 ”四月,詔復置教場,春秋大閱,及復內教法以激賞之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
陣法熙寧二年十一月,趙禼乞講求諸葛亮八陣法,以授邊將,使之應變。 詔郭逵同禼講求,相度地形,定為陣圖聞奏。
(No translation available) (No translation available)
39
五年四月,詔蔡挺先進教閱陣圖。 帝嚐謂:“今之邊臣無知奇正之體者,況奇正之變乎! 且天地五行之數不過五,五陣之變,出於自然,非強為之。 ”宰相韓絳因請諸帥臣各具戰陣之法來上,取其所長,立以為法。 從之。 帝患諸將軍行無行陣之法,嚐曰:“李靖結三人為隊必有意。 星書,羽林皆以三人為隊,靖深曉此,非無據也。 ”乃令賈逵、郭固試之。 十二月,知通遠軍王韶請降合行條約,詔賜御製《攻守圖》、《行軍環珠》、《武經總要》、《神武秘略》、《風角集占》、《四路戰守約束》各一部,餘令關秦鳳路經略司抄錄。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
六年,詔諸路經略司,結隊並依李靖法,三人為一小隊,九人為一中隊,賞罰俟成序日取裁。 其隊伍及器甲之數,依涇原路牙教法。 九月,趙禼言:“欲自今大閱漢蕃陣隊,且以萬二千五百人為法,旌旗麾幟各隨方色。 戰國時,大將之旗以龜為飾,蓋取前列先知之義。 令中軍亦宜以龜為號。 其八隊旗,別繪天、地、風、雲、龍、虎、鳥、蛇。 天、地則象其方園,風、雲則狀其飛揚,龍、虎則狀其猛厲,鳥、蛇則狀其翔盤之勢,以備大閱。 ”樞密院以為陣隊旗號若繪八物,應士眾難辨,且其間亦有無形可繪者。 遂詔止依方色,仍異其形製,令勿雜而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
七年,又命呂惠卿、曾孝寬比校三五結隊法。 十月,以新定結隊法並賞罰格及置陣形勢等,遣近侍李憲付趙禼曰:“陣法之詳已令憲麵諭,今所圖止是一小陣,卿其從容析問,憲必一一有說。 然置陣法度,久失其傳,今朕一旦據意所得,率爾為法,恐有未盡,宜無避忌,但具奏來。 ”繼又詔曰:“近令李憲齎新定結隊法並賞罰格付卿,同議可否,因以團立將官,更置陣法,卿必深悉朝廷經畫之意。 如日近可了,宜令李憲齎赴闕。 ”禼奏曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
置陣之法,以結隊為先。 李靖以五十人為一隊,每三人自相得者結為一小隊,合三小隊為一中隊,合五中隊為一大隊,餘押官、隊頭、副隊頭、左右傔旗五人即充五十,並相依附。 今聖製:每一大隊合五中隊,五十人為之; 中隊合三小隊,九人為之; 小隊合三人為之,亦擇心意相得者。 又選壯勇善槍者一人為旗頭,令自擇如己藝、心相得者二人為左右傔; 次選勇悍者一人為引戰; 又選軍校一人執刀在後,為擁隊。 凡隊內一人用命,二人應援; 小隊用命,中隊應援; 中隊用命,大隊應援; 大隊用命,小隊應援。 如逗撓觀望不即赴救,致有陷失者,本隊委擁隊軍校,次隊委本轄隊將,審觀不救所由,斬之。 其有不可救,或赴救不及,或身自受敵,體被重創,但非可救者,皆不坐。 其說雖與古同,而用法尤為精密。 此蓋陛下天錫勇智,不學而能也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
然議者謂四十五人而一長,不若五人而一長之密。 且以五人而一長,即五十人而十長也,推之於百千萬,則為長者多,而統製不一也。 至如周製:五人為伍,屬之比長; 五伍為兩,屬之閭胥; 四兩為卒,屬之族師; 五卒為旅,屬之黨正; 五旅為師,屬之州長; 五師為軍,屬之命卿。 此猶今之軍製,百人為都,五都為營,五營為軍,十軍為廂。 自廂都指揮使而下,各有節級,有員品,亦昔之比長、閭胥、族師、黨正之任也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
議者謂什伍之製,於都法為便,然都法恐非臨陣對敵決勝之術也。 況八陣之法,久失其傳,聖製一新,稽之前聞,若合符節。 夫法一定,易以致人。 敵好擊虛,吾以虛形之; 敵好背實,吾以實形之。 然而所擊者非其虛,所背者非其實,故逸能勞之,飽能饑之,此所謂致人而不致於人也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
七年七月,詔諸路安撫使各具可用陣隊法,及訪求知陣隊法者以聞。 九月,崇儀使郭固以同詳定古今陣法賜對,於是內出《攻守圖》二十五部付河北。
(No translation available) (No translation available)
46
八年二月,帝批:“見校試七軍營陣,以分數不齊,前後抵牾,難為施用。 可令見校試官摭其可取者,草定八軍法以聞。 ”初,詔樞密院曰:“唐李靖兵法,世無全書,雜見《通典》,離析訛舛。 又官號物名與今稱謂不同,武人將佐多不能通其意。 令樞密院檢詳官與王震、曾收、王白、郭逢原等校正,分類解釋,令今可行。 ”又命樞密院副都承旨張誠一、入內押班李憲與震、逢原行視寬廣處,用馬步軍二千八百人教李靖營陣法。 以步軍副都指揮使楊遂為都大提舉,誠一、憲為同提舉,震、逢原參議公事,夏元象、臧景等為將副、部隊將、幹當公事,凡三十九人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
誠一等初用李靖六花陣法,約受兵二萬人為率,為七軍,內虞候軍各二千八百人,取戰兵千九百人為七十六隊,戰兵內每軍弩手三百,弓手三百,馬軍五百,跳蕩四百,奇兵四百,輜重每軍九百,是為二千八百人。 帝諭近臣曰:
(No translation available) (No translation available)
48
黃帝始置八陣法,敗蚩尤於涿鹿。 諸葛亮造八陣圖於魚復平沙之上,壘石為八行。 晉桓溫見之,曰:“常山蛇勢。 ”此即九軍陣法也。 至隋韓擒虎深明其法,以授其甥李靖。 靖以時遇久亂,將臣通曉者頗多,故造六花陣以變九軍之法,使世人不能曉之。 大抵八陣即九軍,九軍者,方陣也。 六花陣即七軍,七軍者,圓陣也。 蓋陣以圓為體,方陣者內圓而外方,圓陣即內外俱圓矣。 故以方圓物驗之,則方以八包一,圓以六包一,此九軍六花陣之大體也。 六軍者,左右虞候軍各一,為二虞候軍; 左右廂各二,為四廂軍; 與中軍共為七軍。 八陣者,加前後二軍,共為九軍。 開國以來,置殿前、馬步軍三帥,即中軍、前後軍帥之別名; 而馬步軍都虞候是為二虞候軍,天武、捧日、龍神衛四廂是為四廂軍也。 中軍帥總製九軍,即殿前都虞候,專總中軍一軍之事務,是其名實與古九軍及六花陣相符而不少差也。 今論兵者俱以唐李筌《太白陰經》中陣圖為法,失之遠矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
朕嚐覽近日臣僚所獻陣圖,皆妄相眩惑,無一可取。 果如其說,則兩敵相遇,必須遣使豫約戰日,擇寬平之地,夷阜塞壑,誅草伐木,如射圃教場,方可盡其法爾。 以理推之,其不可用決矣。 今可約李靖法為九軍營陣之製。 然李筌圖乃營法,非陣法也。 朕采古之法,酌今之宜,曰營曰陣,本出於一法,特止曰營,行曰陣; 在奇正言之,則營為正、陣為奇也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
於是以八月大閱八軍陣於城南荊家陂。 已事,賜遂而下至指使、馬步軍銀絹有差。 八年,詔諸路權住教五軍陣,止教四禦陣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
九年四月,帝於輔臣論營陣法,謂:“為將者少知將兵之理,且八軍、六軍皆大將居中,大將譬則心也,諸軍,四體也。 運其心智,以身使臂,以臂使指,攻左則右救,攻右則左救,前後亦然,則軍何由敗也! ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
元豐四年,以九軍法一軍營陣按閱於城南好草陂,已事,獎諭。
(No translation available)
53
七年,詔:“已降五陣法,令諸將教習,其舊教陣法並罷。 ”蓋九軍營陣為方、圓、曲、直、銳,凡五變,是為五陣。
(No translation available) (No translation available)
54
元祐元年,高翔言,乞以禦陣與新陣法相兼教閱,從之。 蓋元豐七年,詔專用五陣法,而舊教禦陣遂廢; 至是,復令互教。 紹聖三年,復罷教禦陣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
大觀二年,詔以五陣法頒行諸路。
(No translation available)
56
高宗建炎元年,始頒樞密院教閱法,專習製禦摧鋒破敵之藝、全副執帶出入、短樁神臂弓、長柄刀、馬射穿甲、木挺。 每歲擬春秋教閱法,立新格。 神臂弓日給箭二十,射親去垛百二十步。 刀長丈二尺以上,氈皮裹之,引鬥五十二次,不令刀頭至地。 每營選二十人閱習,經兩閱者五十人為一隊,教習分合,隨隊多少,分隸五軍。 每軍各置旗號,前軍緋旗,飛鳥為號; 後軍皂旗,龜為號; 左軍青旗,蛟為號; 右軍白旗,虎為號; 中軍黃旗,神人為號。 又別以五色物號製招旗、分旗。 舉招旗,則五軍以旗相應,合而成陣; 舉分旗,則五軍以旗相應,分而成隊。 左右前卻,或分藏為伏,或分出為奇,皆舉旗為號。 更鳴小金、應鼓,備瞻望不及者。 豫約伏藏之所,緩鳴小金即止,急鳴應鼓即奇兵出陣趍戰,急鳴小金即伏兵出。 其春秋大教推賞,依海行格法。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
李綱言:“水戰之利,南方所宜。 沿河、淮、海、江帥府、要郡,宜效古製造戰船,以運轉輕捷安穩為良。 又習火攻,以焚敵舟。 ”詔命楊觀復往江、浙措置,河、淮別委官。 三年,親閱水軍於鎮江登雲門外。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
紹興四年,詔內殿按閱神武中軍官兵推賞。
(No translation available)
59
二十四年,臣僚言:“州郡禁卒,遠方縱馳,多不訓練,春秋教閱,臨時備數,乞申嚴舊制。 ”
(No translation available) (No translation available)
60
三十一年,詔:“比聞諸路州廂、禁軍、土軍,有司擅私役,妨教閱。 帥府其嚴責守兵勤兵歸營,訓練精熟,以備點視。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
61
孝宗乾道二年,幸候潮門外,次幸白石閱兵,三衙率將佐道駕,射生官兵就禦輦下獻所獲。 是日,有數將獨手運大刀,上曰:“刀重幾何? ”李舜舉奏:“刀皆重數十斤。 ”有旨:“卿等教閱精明。 ”又諭陳敏曰:“軍馬衣裝整肅如此。 ”特錫賚鞍馬、金帶,士卒推賞有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
62
四年,幸茅灘教閱。 舉黃旗,連三鼓,變方陣; 五鼓,舉白旗,變圓陣; 次二鼓,舉赤旗,變銳陣; 青旗,變直陣。 畢事,上大悅,賞賚加倍。 兵分東西,呈大刀、火炮,上問李舜舉:“按閱比曩時如何? ”舜舉奏:“今日之兵,陛下親訓練,撫以深恩,錫以重賞,忠勇倍常。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
63
乾道中,詔弓箭手元射一石四斗力升加三斗,元射一石力升加五斗,弩手元射四石力升加五斗,元射兩石七斗力升加八斗,進秩推賞有差。 宰執進射親賞格,虞允文曰:“拍試以鬥力升請給,今用射親定賞,恐不加意鬥力。 ”上曰:“然。 他日雖強弓弩可以取勝,若止習射親,則鬥力不進。 此賞格不須行。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
64
淳熙間,立槍手及射鐵簾格。 上謂輔臣曰:“聞射鐵簾,諸軍鼓躍奮厲。 ”周必大曰:“兵久不用,此輩無進取,自然氣惰。 今陛下激勸告戒,人人皆勝兵。 ”於是殿前、步軍司諸軍及馬軍舊司弓弩手,射鐵簾合格兵共一千八百四十餘。 詔中垛簾弓箭手一石二斗力十箭,弩手四石力八箭,依格進兩秩,各賜錢百緡; 弓箭手一石力十箭以上,弩手三石力八箭,各進兩秩。 詔中外諸軍賞格亦如之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
二年,樞密院言:“殿、步司諸軍弓箭手,帶甲六十步射,一石二斗力,箭十二,六箭中垛為本等。 弩手,帶甲百步射,四石力,箭十二,五箭中垛為本等。 槍手,駐足舉手攛刺,以四十攛為本等。 主帥委統製、統領較其藝。 本等外取升加多者,每軍五千五百人以上弓、弩、槍手各十五人,詣主帥審實,上樞密院覆試。 各擇優等二人升轉兩秩,餘人給錢五緡,俟將來再試。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
慶元二年,幸候潮門外大閱。 嘉泰二年,詔將按閱諸軍,賞賚依慶元二年增給。
(No translation available) (No translation available)
67
寶慶二年,莫澤言:“州郡禁軍,平時則以防寇盜,有事則以備戎行,實錄於朝廷,非州郡可得私役。 比年州郡軍政隳廢,吝於廩給,闕額恒多。 郡官、主兵官有窠占,寓公有借事,存留者不什一。 當教閱時,鈐、總、路分雖號主兵,僅守虛籍,莫敢號召。 入教之次,坐作進退殆同兒戲。 守臣利虛券不招填,主兵受厚賂改年甲。 且一兵請給,歲不下百緡,以小計之,一郡占三百人,是虛費三萬緡也。 私役禁軍,素有常憲。 守帥辟園池,建第宅,不給餐錢; 寓公去城遼絕,類得借兵,擾害鄉閭。 近而輔郡至有寓公占四五百兵者。 良由兵官之權輕,而私占之禁弛也。 乞嚴戒監司、守倅等,止許借廂軍,仍不得妨教閱,餘官雖廂軍亦勿借。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
淳祐十一年,台臣條陳軍匠不閑閱習之弊:“按舊制,禁兵毋私役。 比歲凡州軍屯營駐紥之處,多循舊習,每一州軍匠無慮數百,官無小大各占破,而雕鏤、組繡、攻金、設色之事靡所不有。 工藝雖精,擊刺不習,設有小警,何能授甲? 乞申嚴帥守及統兵官,應軍匠聽歸營伍閑習訓練,勿競作無益,虛糜廩稍,以妨軍實。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
69
鹹淳初,臣僚言:“諸軍統領、統製、正將、副將正欲在軍訓練,閑於武事,一有調用,令下即行,士悉將智,將悉士勇,所向無敵。 今江南州郡、沿江製閫置帳前官,專任營運,不為軍計,實為家謀,絕無戰陣新功,率從帳前升差。 大略一軍僅二三千,而使臣至五六百,以供雜役。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
九年,臣僚言:“比者招募軍兵,一時徒取充數,以覬賞格。 涅刺之後,更不教閱。 主兵官苦以勞役,日夜罔休,一或少違,即罹囹圄,榜掠之酷,兵不堪命,而死者逃者接踵也。 今請以新招軍分隸諸隊,使之熟紀律,習事藝,或旬或月上各郡閱試。 ”蓋弊至於此,而訓練之製大壞矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)