1
楊億,字大年,建州浦城人。 祖文逸,南唐玉山令。 億將生,文逸夢一道士,自稱懷玉山人來謁,未幾,億生,有毛被體,長尺餘,經月乃落。 能言,母以小經口授,隨即成誦。 七歲,能屬文,對客談論,有老成風。 雍熙初,年十一,太宗聞其名,詔江南轉運使張去華就試詞藝,送闕下。 連三日得對,試詩賦五篇,下筆立成。 太宗深加賞異,命內侍都知王仁睿送至中書,又賦詩一章,宰相驚其俊異,削章為賀。 翌日,下制曰:「汝方髫齔,不由師訓,精爽神助,文字生知。 越景絕塵,一日千里,予有望於汝也。 」即授秘書省正字,特賜袍笏。 俄丁外艱,服除,會從祖徽之知許州,億往依焉。 務學,晝夜不息,徽之間與語,歎曰:「興吾門者在汝矣。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
淳化中,詣闕獻文,改太常寺奉禮郎,仍令讀書秘閣。 獻《二京賦》,命試翰林,賜進士第,遷光祿寺丞。 屬後苑賞花曲宴,太宗召命賦詩於坐側; 又上《金明池頌》,太宗誦其警句於宰相。 明年三月,苑中曲宴,億復以詩獻。 太宗訝有司不時召,宰相言:「舊制,未貼職者不預。 」即以億直集賢院。 表求歸鄉里,賜錢十五萬。 至道初,太宗親製九弦琴、五弦阮,文士奏頌者眾,獨稱億為優,賜緋魚。 二年春,遷著作佐郎,帝知其貧,屢有沾賚,嘗命為越王生辰使。 時公卿表疏,多假文於億,名稱益著。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
真宗在京府,徽之為首僚,邸中書疏,悉億草定。 即位初,超拜左正言。 詔錢若水修《太宗實錄》,奏億參預,凡八十卷,而億獨草五十六卷。 書成,乞外補就養,知處州。 真宗稱其才長於史學,留不遣,固請,乃許之任。 郡人周啟明篤學有文,深加禮待。 召還,拜左司諫、知制誥,賜金紫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
咸平中,西鄙未寧,詔近臣議靈州棄守之事。 億上疏曰:
(No translation available) (No translation available)
5
「臣嘗讀史,見漢武北築朔方之郡,平津侯諫,以為罷敝中國,以奉無用之地,願罷之。 上使辯士朱買臣等發十策以難平津,平津不能對。 臣以為平津為賢相,非不能折買臣之舌,蓋所以將順人君之意爾。 舊稱朔方,地在要荒之外,聲教不及。 元朔中,大將軍衛青奮兵掠地,列置郡縣。 今靈州蓋朔方之故墟,僻介西鄙,數百里間無有水草,烽火亭障不相望。 當其道路不壅,饢饋無虞,猶足以張大國之威聲,為中原之扞蔽。 自邊境屢驚,凶黨猖熾,爵賞之而不恭,討罰之而無獲。 自曹光實、白守榮、馬紹忠及王榮之敗,資糧屝屨,所失至多,將士丁夫,相枕而死。 以至募商人輸帛入穀,償價數倍; 孤壤築城,邊民繹騷,國帑匱乏,不能制邊人之命,及濟靈武之急。 數年之間,凶黨逾盛。 靈武危堞,巋然僅存,河外五城,繼聞陷沒。 但堅壁清野,坐食糗糧,閉壘枕戈,苟度朝夕,未粕出一兵,馳一騎,敢與之角。 此靈武之存無益,明矣。 平津所言罷敝中國以奉無用之地,正今日謂也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
臣以為存有大害,棄有大利,國家免粟之勞,士卒流離之苦,悉皆免焉。 堯、舜、禹,聖之盛者也,地不過數千里,而明德格天,四門穆穆。 武丁、成王,商、周之明主也,然地東不過江、黃,西不過氐、羌,南不過蠻荊,北不過太原,而頌聲並作,號為至治。 及秦、漢窮兵拓土,肝腦塗地,校其功德,豈可同年而語哉! 昔西漢賈捐之建議棄朱崖,當時公卿,亦有異論,元帝力排眾說,奮乎獨見,下詔廢之,人頌其德。 故其詔曰:「議者以棄朱崖羞威不行,夫通於時變,即憂萬民之饑鋨,危孰大焉。 且宗廟之祭,凶年不備,況乎避不嫌之辱哉? 」臣以為類於靈武也,必以失地為言,即燕、薊八州,河湟五郡,所失多矣,何必此為?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
臣竊惟太祖命姚內斌領慶州,董遵誨領環州,統兵才五六千,悉付以閫外之事,士卒效命,疆埸晏然,朝廷無旰食之憂,疆埸無羽書之警。 臣乞選將臨邊,賜給廩賦,資以策略,許以便宜而行。 儻寇擾內屬,撓之以勁兵,示之以大信,懷荒振遠,諭以賞格,彼則奔潰眾叛,安能與大邦為敵哉? 若欲謀成廟堂,功在漏刻,臣以為彼眾方黠,積財猶豐,未可以歲月破也。 直須棄靈州,保環慶,然後以計困之爾。 如臣之策,得驍將數人,提銳兵一二萬,給數縣賦以資所用,令分守邊城,則寇可就擒,而朝廷得以無虞矣。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
景德初,以家貧,乞典郡江左,詔令知通進銀司兼門下封駁事。 時以吏部銓主事前宜黃簿王太沖為大理評事,億以丞吏之賤,不宜任清秩,即封詔還。 未幾,太沖補外。 俄判史館,會修《冊府元龜》,億與王欽若同總其事。 其序次體制,皆億所定,群僚分撰篇序,詔經億竄定方用之。 三年,召為翰林學士,又同修國史,凡變例多出億手。 大中祥符初,加兵部員外郎、戶部郎中。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
五年,以疾在告,遣中使致太醫視之,億拜章謝,上作詩批紙尾,有「副予前席待名賢」之句。 以久疾,求解近職,優詔不許,但權免朝直。 億剛介寡合,在書局,唯與李維、路振、刁衎、陳越、劉筠輩厚善。 當時文士,咸賴其題品,或被貶議者,退多怨誹。 王欽若驟貴,億素薄其人,欽若銜之,屢抉其失; 陳彭年方以文史售進,忌億名出其右,相與毀訾。 上素重億,皆不惑其說。 億有別墅在陽翟,億母往視之,因得疾,請歸省,不待報而行。 上親緘藥劑,加金帛以賜。 億素體羸,至是,以病聞,請解官。 有嗾憲官劾億不俟命而去,授太常少卿,分司西京,許就所居養療。 嘗作《君可思賦》,以抒忠憤。 《冊府元龜》成,進秩秘書監。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
七年,病愈,起知汝州。 會加上玉皇聖號,表求陪預,即代還,以為參詳儀制副使,知禮儀院,判秘閣、太常寺。 天禧二年冬,拜工部侍郎。 明年,權同知貢舉,坐考較差謬,降授秘書監。 丁內艱,屬行郊禮,以億典司禮樂,未卒哭,起復工部侍郎,令視事。 四年,復為翰林學士,受詔注釋御集,又兼史館修撰、判館事,權景靈宮副使。 十二月,卒,年四十七。 錄其子紘為太常寺奉禮郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
億天性穎悟,自幼及終,不離翰墨。 文格雄健,才思敏捷,略不凝滯,對客談笑,揮翰不輟。 精密有規裁,善細字起草,一幅數千言,不加點竄,當時學者,翕然宗之。 而博覽強記,尤長典章制度,時多取正。 喜誨誘後進,以成名者甚眾。 人有片辭可紀,必為諷誦。 手集當世之述作,為《筆苑時文錄》數十篇。 重交遊,性耿介,尚名節。 多周給親友,故廩祿亦隨而盡。 留心釋典禪觀之學,所著《括蒼》、《武夷》、《潁陰》、《韓城》、《退居》、《汝陽》、《蓬山》、《冠鼇》等集、《內外制》、《刀筆》,共一百九十四卷。 弟倚,景德中舉進士,得第三等及第; 以億故,升為第二等。 億無子,以從子紘為後。 弟偉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
弟偉
(No translation available)
13
偉,字子奇,幼學於億。 天禧元年獻頌,召試學士院,賜進士及第。 以試秘書省校書郎知衢州龍遊縣,再補蘄州錄事參軍,國子監薦為直講。 駙馬都尉李遵勖守澶州,辟簽書鎮寧軍節度判官事。 遷大理寺丞、知河間縣,再遷太常博士。 用近臣薦,為集賢校理、通判單州。 會巡檢部卒李素合州卒二百餘人,謀殺巡檢使,入鼓角門,州將不敢出。 偉挺身往問曰:「若屬何為而反? 」俱曰:「將有訴於州,非反也。 」偉曰:「持兵來,非反而何? 若屬皆有父母妻子,以一朝忿而欲魚肉之乎? 」悉令投兵,坐籍首惡得十餘人,斬之。 徙知祥符縣、提點開封府界諸縣鎮公事,權開封府判官,又判三司開拆司,累遷尚書兵部員外郎、同修起居注。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
偉清慎,無治劇才,常秉小笏以朝,知制誥缺,中書以偉名進,仁宗曰:「此非秉小笏者邪? 」遂命知制誥。 權諫院,嘗曰:「諫臣宜陳列大事,細故何足論。 」然當時譏其亡補。 遷刑部郎中,為翰林學士。 祀明堂,遷右司郎中、判太常寺,為群牧使兼侍讀學士,進中書舍人。 卒,贈尚書禮部侍郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
子紘
(No translation available)
16
紘,字望之,以蔭歷官知鄞縣,鄞濱海,惡少販魚鹽者,群居洲島,或掠商人財物入海,吏不能禁,紘至,設方略,使識者質惡少船,及歸,始給還,且戒諭之,由是不敢為盜。 以億文獻,賜進士出身。 通判越州,知筠州,提點江東刑獄,除轉運、按察使。 江東饑,紘開義倉振之,吏持不可,紘曰:「義倉,為民也,稍稽,人將殍矣。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
紘御下急,常曰:「不法之人不可貸,去之,止不利一家爾,豈可使郡邑千萬家俱受害邪? 」聞者望風解去,或過期不敢之官。 與王鼎、王綽號「江東三虎」。 坐降知衡州,徙越州。 為荊南轉運使,徙福建,不赴,知湖州,復為江東轉運使。 官至太常少卿,卒。 紘性嚴,雖家居,兒女不敢妄言笑。 聚書數萬卷,手抄事實,名《窺豹篇》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
晁迥,字明遠,世為澶州清豐人,自其父佺,始徙家彭門。 迥舉進士,為大理評事,歷知岳州錄事參軍,改將作監丞,稍遷殿中丞。 坐失入囚死罪,奪二官。 復將作丞,監徐、婺二州稅,遷太常丞。 真宗即位,用宰相呂端、參知政事李沆薦,擢右正言、直史館。 獻《咸平新書》五十篇,又獻《理樞》一篇。 召試,除右司諫、知制誥,判尚書刑部。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
帝北征,雍王元份留守京師,加右諫議大夫,為判官,進翰林學士。 未幾,知審官院,為明德、章穆二園陵禮儀使,同修國史。 知大中祥符元年貢舉。 封泰山,祀汾陰,同太常詳定儀注,累遷尚書工部侍郎。 使契丹,還,奏《北庭記》,加史館修撰、知通進銀臺司。 獻《玉清昭應宮頌》,其子宗操繼上《景靈宮慶成歌》。 帝曰:「迥父子同獻歌頌,搢紳間美事也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
史成,擢刑部侍郎,進承旨。 時朝廷方修禮文之事,詔令多出迥手。 嘗夜召對,帝令內侍持燭送歸院。 方盛暑,為蠲宿直,令三五日一至院; 迥辭以非故事,乃聽俟秋還直。 遷兵部侍郎,請分司西京,特拜工部尚書、集賢院學士、判西京留司御史臺。 賜一子官河南,以就養。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
仁宗即位,遷禮部尚書。 居臺六年,累章請老,以太子少保致仕,給全俸,歲時賜賚如學士。 天聖中,迥年八十一,召宴太清樓,免舞蹈。 子宗愨為知制誥,侍從同預宴。 迥坐御史中丞之南,與宰臣同賜御飛白大字。 既罷,所以寵賚者甚厚,進太子少傅。 後復召對延和殿,帝訪以《洪範》雨暘之應。 對曰:「比年變災薦臻,此天所以警陛下。 願陛下修飭王事,以當天心,庶幾轉亂而為祥也。 」既而獻《斧扆》、《慎刑箴》,《大順》、《審刑》、《無盡燈頌》,凡五篇。 及感疾,絕人事,屏醫藥,具冠服而卒,年八十四。 罷朝一日,贈太子太保,諡文元。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
迥善吐納養生之術,通釋、老書,以經傳傅致,為一家之說。 性樂易寬簡,服道履正,雖貴勢無所屈,歷官臨事,未嘗挾情害物。 真宗數稱其好學長者。 楊億嘗謂迥所作書命無過褒,得代言之體。 喜質正經史疑義,摽括字類。 有以術命語迥,迥曰:「自然之分,天命也。 樂天不憂,知命也。 推理安常,委命也。 何必逆計未然乎? 」所著《翰林集》三十卷,《道院集》十五卷,《法藏碎金錄》十卷,《耆智餘書》、《隨因紀述》、《昭德新編》各三卷。 子宗愨。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
子宗愨
(No translation available)
24
元昊反,關中久宿師,以宗愨安撫陝西,與夏竦議攻守策。 未還,道拜右諫議大夫、參知政事。 會朝廷以金飾胡床及金汲器賜唃廝羅,宗愨曰:「仲叔於奚辭邑請繁纓,孔子曰:『不如多與之邑。 』繁纓,諸侯之馬飾,猶不可與陪臣,況以乘輿之器賜外臣乎? 必欲優其禮,不若加賜金帛。 」後從帝郊祠感疾,數求罷,除資政殿學士、給事中。 數日,卒。 贈工部尚書,諡文莊。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
宗愨性敦厚,事父母孝,篤於故舊,凡任子恩皆先其族人。 在翰林,一夕草將相五制,褒揚訓戒,人得所宜。 嘗密詔訪邊策,陳七事,頗施用之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
劉筠,字子儀,大名人。 舉進士,為館陶縣尉。 還,會詔知制誥楊億試選人校太清樓書,擢筠第一,以大理評事為秘閣校理。 真宗北巡,命知大名府觀察判官事。 自邊鄙罷兵,國家閑暇,帝垂意篇籍,始集諸儒考論文章,為一代之典。 筠預修圖經及《冊府元龜》,推為精敏。 真宗將祀汾睢,屢得嘉雪,召筠及監察御史陳從易崇和殿賦歌詩,帝數稱善。 車駕西巡,又命筠纂土訓。 是時四方獻符瑞,天子方興禮文之事,筠數上賦頌。 及《冊府元龜》成,進左正言、直史館、修起居注。 嘗屬疾,予告滿,輒再予,積二百日,每詔續其奉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
遷左司諫、知制誥,加史館修撰,出知鄧州,徙陳州。 還,糾察在京刑獄,知貢舉,遷尚書兵部員外郎。 復請鄧州,未行,進翰林學士。 初,筠嘗草丁謂與李迪罷相制,既而謂復留,令別草制,筠不奉詔,乃更召晏殊。 筠自院出,遇殊樞密院南門,殊側面而過,不敢揖,蓋內有所愧也。 帝久疾,謂浸擅權,筠曰:「奸人用事,安可一日居此。 」請補外,以右諫議大夫知廬州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
仁宗即位,遷給事中,復召為翰林學士。 逾月,拜御史中丞。 先是,三院御史言事,皆先白中丞。 筠榜臺中:「御史自言事,毋白丞雜知」。 天聖二年貢舉,數以疾告,進尚書禮部侍郎、樞密直學士、知潁州。 召還,復知貢舉,進翰林學士承旨兼龍圖閣直學士、同修國史、判尚書都省。 祀南郊,為禮儀使,請宿齋太廟日,罷朝饗玉清昭應宮,俟禮成,備鑾駕恭謝。 從之。 筠素愛廬江,遂築室城中,構閣藏前後所賜書,帝飛白書曰「真宗聖文秘奉之閣」。 再知廬州,營塚墓,作棺,自為銘刻之。 既病,徙於書閣,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
筠,景德以來,居文翰之選,其文辭善對偶,尤工為詩。 初為楊億所識拔,後遂與齊名,時號「楊劉」。 凡三入禁林,又三典貢部,以策論升降天下士,自筠始。 性不苟合,遇事明達,而其治尚簡嚴。 然晚為陽翟同姓富人奏求恩澤,清議少之。 著《冊府應言》、《榮遇》、《禁林》、《肥川》、《中司》、《汝陰》、《三入玉堂》凡七集。 一子蚤卒,田廬沒官。 包拯少時,頗為筠所知。 及拯顯,奏其族子為後,又請還所沒田廬云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
薛映,字景陽,唐中書令元超八世孫,後家於蜀。 父允中,事孟氏為給事中。 歸朝,為尚書都官郎中。 映進士及第,授大理評事,歷通判綿、宋、昇州,累遷太常丞。 王化基薦為監察御史、知開封縣。 太宗召對,為江南轉運使,改左正言、直昭文館,為江、淮、兩浙茶鹽制置副使。 改京東轉運使,徙河東,兼河西隨軍。 求便親,知相州。 再領漕京東,積遷尚書禮部郎中,擢知制誥,權判吏部流內銓兼制置群牧使。 同梁顥安撫河北,還,權判度支。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
映以右諫議大夫知杭州。 映臨決蜂銳,庭無留事。 轉運使姚鉉移屬州:「當直司毋得輒斷徒以上罪。 」映即奏:「徒、流、笞、杖,自有科條,苟情狀明白,何必繫獄,以累和氣。 請詔天下,凡徒流罪於長吏前對辨,無所異,聽遣決之。 」朝廷施用其言。 與鉉既不協,遂發鉉納部內女口及鬻銅器抑取其直,又廣市綾羅不輸稅。 真宗遣御史臺推勘官儲拱劾鉉,得實,貶連州文學。 映坐嘗召人取告鉉狀,當贖金,帝特貰之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
在杭五年,入知通進銀臺司兼門下封駁事。 封泰山,為東京留守判官,遷給事中、勾當三班院,出知河南府。 祀汾陰還,駐蹕西京,以映有治狀,賜御書嘉獎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
映好學有文,該覽強記,善筆劄,章奏尺牘,下筆立成。 為治嚴明,吏不能欺。 每五鼓冠帶,黎明據案決事,雖寒暑,無一日異也。 子耀卿,秘閣校理。 孫紳,直龍圖閣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
論曰:自唐末詞氣浸敝,迄於五季甚矣。 先民有言:「政厖土裂,大音不完,必混一而後振。 」宋一海內,文治日起。 楊億首以辭章擅天下,為時所宗,蓋其清忠鯁亮之氣,未卒大施,悉發於言,宜乎雄偉而浩博也。 劉筠後出,能與齊名,氣象似爾,至於文體之今古,時習使然,遑暇議是哉。 晁迥寬易,與物無忤,父子先後典書命,稱為名臣。 薛映學藝、吏術俱優,而挾忿以抉人之私,君子病之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)