1
李綱上
(No translation available)
2
李綱,字伯紀,邵武人也,自其祖始居無錫。 父夔,終龍圖閣待制。 綱登政和二年進士第,積官至監察御史兼權殿中侍御史,以言事忤權貴,改比部員外郎,遷起居郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
宣和元年,京師大水,綱上疏言陰氣太盛,當以盜賊外患為憂。 朝廷惡其言,謫監南劍州沙縣稅務。
(No translation available) (No translation available)
4
七年,為太常少卿。 時金人渝盟,邊報狎至,朝廷議避敵之計,詔起師勤王,命皇太子為開封牧,令侍從各具所見以聞。 綱上御戎五策,且語所善給事中吳敏曰:「建牧之議,豈非欲委以留守之任乎? 巨敵猖獗如此,非傳以位號,不足以招徠天下豪傑。 東宮恭儉之德聞於天下,以守宗社可也。 公以獻納論思為職,曷不為上極言之。 」敏曰:「監國可乎? 」綱曰:「肅宗靈武之事,不建號不足以復邦,而建號之議不出於明皇,後世惜之。 主上聰明仁恕,公言萬一能行,將見金人悔禍,宗社底寧,天下受其賜。 」翌日,敏請對,具道所以,因言李綱之論,蓋與臣同。 有旨召綱入議,綱刺臂血上疏云:「皇太子監國,典禮之常也。 今大敵入攻,安危存亡在呼吸間,猶守常禮可乎? 名分不正而當大權,何以號召天下,期成功于萬一哉? 若假皇太子以位號,使為陛下守宗社,收將士心,以死捍敵,天下可保。 」疏上,內禪之議乃決。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
欽宗即位,綱上封事,謂:「方今中國勢弱,君子道消,法度紀綱,蕩然無統。 陛下履位之初,當上應天心,下順人欲。 攘除外患,使中國之勢尊; 誅鋤內奸,使君子之道長,以副道君皇帝付託之意。 」召對延和殿,上迎謂綱曰:「朕頃在東宮,見卿論水災疏,今尚能誦之。 」李鄴使金議割地,綱奏:「祖宗疆土,當以死守,不可以尺寸與人。 」欽宗嘉納,除兵部侍郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
靖康元年,以吳敏為行營副使,綱為參謀官。 金將斡離不兵渡河,徽宗東幸,宰執議請上暫避敵鋒。 綱曰:「道君皇帝挈宗社以授陛下,委而去之可乎? 」上默然。 太宰白時中謂都城不可守,綱曰:「天下城池,豈有如都城者,且宗廟社稷、百官萬民所在,舍此欲何之? 」上顧宰執曰:「策將安出? 」綱進曰:「今日之計,當整飭軍馬,固結民心,相與堅守,以待勤王之師。 」上問誰可將者,綱曰:「朝廷以高爵厚祿崇養大臣,蓋將用之於有事之日。 白時中、李邦彥等雖未必知兵,然籍其位號,撫將士以抗敵鋒,乃其職也。 」時中忿曰:「李綱莫能將兵出戰否? 」綱曰:「陛下不以臣庸懦,儻使治兵,願以死報。 」乃以綱為尚書右丞。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
宰執猶守避敵之議。 有旨以綱為東京留守,綱為上力陳所以不可去之意,且言:「明皇聞潼關失守,即時幸蜀,宗廟朝廷毀於賊手,范祖禹以為其失在於不能堅守以待援。 今四方之兵不日雲集,陛下奈何輕舉以蹈明皇之覆轍乎? 」上意頗悟。 會內侍奏中宮已行,上色變,倉卒降禦榻曰:「朕不能留矣。 」綱泣拜,以死邀之。 上顧綱曰:「朕今為卿留。 治兵禦敵之事,專責之卿,勿令有疏虞。 」綱皇恐受命。 未幾,復決意南狩,綱趨朝,則禁衛擐甲,乘輿已駕矣。 綱急呼禁衛曰:「爾等願守宗社乎,願從幸乎? 」皆曰:「願死守。 」綱入見曰:「陛下已許臣留,復戒行何也? 今六軍父母妻子皆在都城,願以死守,萬一中道散歸,陛下孰與為衛? 敵兵已逼,知乘輿未遠,以健馬疾追,何以禦之? 」上感悟,遂命輟行。 綱傳旨語左右曰:「敢復有言去者斬! 」禁衛皆拜伏呼萬歲,六軍聞之,無不感泣流涕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
命綱為親征行營使,以便宜從事。 綱治守戰之具,不數日而畢。 敵兵攻城,綱身督戰,募壯士縋城而下,斬酋長十余人,殺其眾數千人。 金人知有備,又聞上已內禪,乃退。 求遣大臣至軍中議和,綱請行。 上遣李棁,綱曰:「安危在此一舉,臣恐李棁怯懦而誤國事也。 」上不聽,竟使棁往。 金人須金幣以千萬計,求割太原、中山、河間地,以親王、宰相為質。 棁受事,自不措一辭,還報。 綱謂:「所需金幣,竭天下且不足,況都城乎? 三鎮,國之遮罩,割之何以立國? 至於遣質,即宰相當往,親王不當往。 若遣辯士姑與之議所以可不可者,宿留數日,大兵四集,彼孤軍深入,雖不得所欲,亦將速歸。 此時而與之盟,則不敢輕中國,而和可久也。 」宰執議不合,綱不能奪,求去。 上慰諭曰:「卿第出治兵,此事當徐議之。 」綱退,則誓書已行,所求皆與之,以皇弟康王、少宰張邦昌為質。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
時朝廷日輸金幣,而金人需求不已,日肆暑掠。 四方勤王之師漸有至者,種師道、姚平仲亦以涇原、秦鳳兵至。 綱奏言:「金人貪婪無厭,凶悖已甚,其勢非用師不可。 且敵兵號六萬,而吾勤王之師集城下者已二十余萬; 彼以孤軍入重地,猶虎豹自投檻阱中,當以計取之,不必與角一旦之力。 若扼河津,絕餉道,分兵復畿北諸邑,而以重兵臨敵營,堅壁勿戰,如周亞夫所以困七國者。 俟其食盡力疲,然後以一檄取誓書,復三鎮,縱其北歸,半渡而擊之; 此必勝之計也。 」上深以為然,約日舉事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
姚平仲勇而寡謀,急於要功,先期率步騎萬人,夜斫敵營,欲生擒幹離不及取康王以歸。 夜半,中使傳旨論綱曰:「姚平仲已舉事,卿速援之。 」綱率諸將旦出封丘門,與金人戰幕天坡,以神臂弓射金人,卻之。 平仲竟以襲敵營不克,懼誅亡去。 金使來,宰相李邦彥語之曰:「用兵乃李綱、姚平仲,非朝廷意。 」遂罷綱,以蔡懋代之。 太學生陳東等詣闕上書,明綱無罪。 軍民不期而集者數十萬,呼聲動地,恚不得報,至殺傷內侍。 帝亟召綱,綱入見,泣拜請死。 帝亦泣,命綱復為尚書右丞,充京城四壁守禦使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
始,金人犯城者,蔡懋禁不得輒施矢石,將士積憤,至是,綱下令能殺敵者厚賞,眾無不奮躍。 金人懼,稍稍引卻,且得割三鎮詔及親王為質,乃退師。 除綱知樞密院事。 綱奏請如澶淵故事,遣兵護送,且戒諸將,可擊則擊之。 乃以兵十萬分道並進,將士受命,踴躍以行。 先是,金帥粘罕圍太原,守將折可求、劉光世軍皆敗; 平陽府義兵亦叛,導金人入南北關,取隆德府,至是,遂攻高平。 宰相咎綱盡遣城下兵追敵,恐倉卒無措,急征諸將還。 諸將已追及金人于刑、趙間,遽得還師之命,無不扼腕。 比綱力爭,復追,而將士解體矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
詔議迎太上皇帝還京。 初,徽宗南幸,童貫、高俅等以兵扈從。 既行,聞都城受圍,乃止東南郵傳及勤王之師。 道路籍籍,言貫等為變。 陳東上書,乞誅蔡京、蔡攸、童貫、朱勔、高俅、盧宗原等。 議遣聶山為發運使往圖之,綱曰:「使山所圖果成,震驚太上,此憂在陛下。 萬一不果,是數人者,挾太上于東南,求劍南一道,陛下將何以處之? 莫若罷山之行,請於太上去此數人,自可不勞而定。 」上從其言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
徽宗還次南都,以書問改革政事之故,且召吳敏、李綱。 或慮太上意有不測,綱請行,曰:「此無他,不過欲知朝廷事爾。 」綱至,具道皇帝聖孝思慕,欲以天下養之意,請陛下早還京師。 徽宗泣數行下,問:「卿頃以何故去? 」綱對曰:「臣昨任左史,以狂妄論列水災,蒙恩寬斧鉞之誅,然臣當時所言,以謂天地之變,各以類應,正為今日攻圍之兆。 夫災異變故,譬猶一人之身,病在五臟,則發於氣色,形於脈息,善醫者能知之。 所以聖人觀變于天地,而修其在我者,故能制治保邦,而無危亂之憂。 」徽宗稱善。 又詢近日都城攻圍守禦次第,語漸浹洽。 徽宗因及行宮止遞角等事,曰:「當時恐金人知行宮所在,非有他也。 」綱奏:「方艱危時,兩宮隔絕,朝廷應副行宮,亦豈能無不至者,在聖度燭之耳。 」且言:「皇帝仁孝,惟恐有一不當太上皇帝意者,每得詰問之詔,輒憂懼不食。 臣竊譬之,家長出而強寇至,子弟之任家事者,不得不從宜措置。 長者但當以其能保田園大計而慰勞之,苟誅及細故,則為子弟者,何所逃其責哉? 皇帝傳位之初,陛下巡幸,適當大敵入攻,為宗社計,庶事不得不小有更革。 陛上回鑾,臣謂宜有以大慰安皇帝之心,勿問細故可也。 」徽宗感悟,出玉帶、金魚、象簡賜綱,曰:「行宮人得卿來皆喜,以此示朕意,卿可便服之。 」且曰:「卿輔助皇帝、捍守宗社有大功,若能調和父子間,使無疑阻,當遂書青史,垂名萬世。 」綱感泣再拜。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
綱還,具道太上意。 宰執進迎奉太上儀注,耿南仲議欲屏太上左右,車駕乃進。 綱言:「如此,是示之以疑也。 天下之理,誠與疑、明與暗而已。 自誠明而推之,可至於堯、舜; 自疑暗而推之,其患有不可勝言者。 耿南仲不以堯、舜之道輔陛下,乃暗而多疑。 」南仲怫然曰:「臣適見左司諫陳公輔,乃為李綱結士民伏闕者,乞下御史置對。 」上愕然。 綱曰:「臣與南仲所論,國事也。 南仲乃為此言,臣何敢復有所辨? 願以公輔事下吏,臣得乞身待罪。 」章十餘上,不允。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
太上皇帝還,綱迎拜國門。 翌日,朝龍德宮,退,復上章懇辭。 上手詔諭意曰:「乃者敵在近郊,士庶伏闕,一朝倉猝,眾數十萬,忠憤所激,不謀同辭,此豈人力也哉? 不悅者造言,致卿不自安,朕深諒卿,不足介懷。 巨敵方退,正賴卿協濟艱難,宜勉為朕留。 」綱不得已就職。 上備邊禦敵八事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
時北兵已去,太上還宮,上下恬然,置邊事於不問。 綱獨以為憂,與同知樞密院事許翰議調防秋之兵。 吳敏乞置詳議司檢詳法制,以革弊政,詔以綱為提舉官,南仲沮止之。 綱奏:「邊患方棘,調度不給,宜稍抑冒濫,以足國用。 謂如節度使至遙郡刺史,本以待勳臣,今皆以戚裏恩澤得之; 堂吏轉官止于正郎,崇、觀間始轉至中奉大夫,今宜皆復舊制。 」執政揭其奏通衢,以綱得士民心,欲因此離之。 會守禦司奏補副尉二人,御批有「大臣專權,浸不可長」語。 綱奏:「頃得旨給空名告敕,以便宜行事。 二人有勞當補官,故具奏聞,乃遵上旨,非專權也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
時太原圍未解,種師中戰沒,師道病歸,南仲曰:「欲援太原,非綱不可。 」上以綱為河東、北宣撫使。 綱言:「臣書生,實不知兵。 在圍城中,不得已為陛下料理兵事,今使為大帥,恐誤國事。 」因拜辭,不許。 退而移疾,乞致仕,章十餘上,不允。 台諫言綱不可去朝廷,上以其為大臣遊說,斥之。 或謂綱曰:「公知所以遣行之意乎? 此非為邊事,欲緣此以去公,則都人無辭耳。 公堅臥不起,讒者益肆,上怒且不測,奈何? 」許翰書:「杜郵」二字遺綱,綱皇恐受命。 上手書《裴度傳》以賜,綱言:「吳元濟以區區環蔡之地抗唐室,與金人強弱固不相侔,而臣曾不足以望裴度萬分之一。 然寇攘外患可以掃除,小人在朝,蠹害難去。 使朝廷既正,君子道長,則所以捍禦外患者,有不難也。 」因書裴度論元稹、魏洪簡章疏要語以進,上優詔答之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
宣撫司兵僅萬二千人,庶事未集,綱乞展行期。 御批以為遷延拒命,綱上疏明其所以未可行者,且曰:「陛下前以臣為專權,今以臣為拒命,方遣大帥解重圍,而以專權、拒命之人為之,無乃不可乎? 願乞骸骨,解樞管之任。 」上趣召數四,曰:「卿為朕巡邊,便可還朝。 」綱曰:「臣之行,無復還之理。 昔范仲淹以參政出撫西邊,過鄭州,見呂夷簡。 夷簡曰:'參政豈可復還! '其後果然。 今臣以愚直不容於朝,使既行之後,進而死敵,臣之願也。 萬一朝廷執議不堅,臣當求去,陛下宜察臣孤忠,以全君臣之義。 」上為之感動。 及陛辭,言唐恪、聶山之奸,任之不已,後必誤國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
進至河陽,望拜諸陵,復上奏曰:「臣總師出鞏、洛,望拜陵寢,潸然出涕。 恭惟祖宗創業守成,垂二百年,以至陛下。 適丁艱難之秋,強敵內侵,中國勢弱,此誠陛下嘗膽思報,厲精求治之日,願深考祖宗之法,一一推行之。 進君子,退小人,益固邦本,以圖中興,上以慰安九廟之靈,下為億兆蒼生之所依賴,天下幸甚!」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
行次懷州,有詔罷減所起兵綱奏曰:「太原之圍未解,河東之勢甚危,秋高馬肥,敵必深入,宗社安危,殆未可知。 使防秋之師果能足用,不可保無敵騎渡河之警。 況臣出使未幾,朝廷盡改前詔,所團結之兵,悉罷減之。 今河北、河東日告危急,未有一人一騎以副其求,甫集之兵又皆散遣,臣誠不足以任此。 且以軍法勒諸路起兵,而以寸紙罷之,臣恐後時有所號召,無復應者矣。 」疏上,不報。 御批日促解太原之圍,而諸將承受禦畫,事皆專達,宣撫司徒有節制之名。 綱上疏,極諫節制不專之弊。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
時方議和,詔止綱進兵。 未幾,徐處仁、吳敏罷相而相唐恪,許翰罷同知樞密院而進聶山、陳過庭、李回等,吳敏復謫置涪州。 綱聞之,歎曰:「事無可為者矣! 」即上奏丐罷。 乃命種師道以同知樞密院事領宣撫司事,召綱赴闕。 尋除觀文殿學士、知揚州,綱具奏辭免。 未幾,以綱專主戰議,喪師費財,落職提舉亳州明道宮,責授保靜軍節度副使,建昌軍安置; 再謫甯江。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
金兵再至,上悟和議之非,除綱資政殿大學士,領開封府事。 綱行次長沙,被命,即率湖南勤王之師入援,未至而都城失守。 先是,康王至北軍,為金人所憚,求遣肅王代之。 至是,康王開大元帥府,承制復綱故官,且貽書曰:「方今生民之命,急於倒垂,諒非不世之才,何以協濟事功。 閣下學窮天人,忠貫金石,當投袂而起,以副蒼生之望。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
高宗即位,拜尚書右僕射兼中書侍郎,趣赴闕。 中丞顏岐奏曰:「張邦昌為金人所喜,雖已為三公、郡王,宜更加同平章事,增重其禮; 李綱為金人所惡,雖已命相,宜及其未至罷之。 」章五上,上曰:「如朕之立,恐亦非金人所喜。 」岐語塞而退。 岐猶遣人封其章示綱,覬以沮其來。 上聞綱且至,遣官迎勞,錫宴,趣見於內殿。 綱見上,涕泗交集,上為動容。 因奏曰:「金人不道,專以詐謀取勝,中國不悟,一切墮其計中。 賴天命未改,陛下總師于外,為天下臣民之所推戴,內修外攘,還二聖而撫萬邦,責在陛下與宰相。 臣自視闕然,不足以副陛下委任之意,乞追寢成命。 且臣在道,顏岐嘗封示論臣章,謂臣為金人所惡,不當為相。 如臣愚蠢,但知有趙氏,不知有金人,宜為所惡。 然謂臣材不足以任宰相則可,謂為金人所惡不當為相則不可。 」因力辭。 帝為出范宗尹知舒州。 顏岐與祠。 綱猶力辭,上曰:「朕知卿忠義智略久矣,欲使敵國畏服,四方安寧,非相卿不可,卿其勿辭。 」綱頓首泣謝,云:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
臣愚陋無取,荷陛下知遇,然今日扶顛持危,圖中興之功,在陛下而不在臣。 臣無左右先容,陛下首加識擢,付以宰柄,顧區區何足以仰副圖任責成之意? 然「靡不有初,鮮克有終」。 臣孤立寡與,望察管仲害霸之言,留神于君子小人之間,使得以盡志畢慮,雖死無憾。 昔唐明皇欲相姚崇,崇以十事要說,皆中一時之病。 今臣亦以十事仰幹天聽,陛下度其可行者,賜之施行,臣乃敢受命。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
一曰議國是。 謂中國之禦四裔,能守而後可戰,能戰而後可和,而靖康之末皆失之。 今欲戰則不足,欲和則不可,莫若先自治,專以守為策,俟吾政事修,士氣振,然後可議大舉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
二曰議巡幸。 謂車駕不可不一到京師,見宗廟,以慰都人之心,度未可居,則為巡幸之計。 以天下形勢而觀。 長安為上,襄陽次之,建康又次之,皆當詔有司預為之備。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
三日議赦令。 謂祖宗登極赦令,皆有常式。 前日赦書,乃以張邦昌偽赦為法,如赦惡逆及罪廢官盡復官職,皆氾濫不可行,宜悉改正以法。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
四曰議僭逆。 謂張邦昌為國大臣,不能臨難死節,而挾金人之勢易姓改號,宜正典刑,垂戒萬世。
(No translation available) (No translation available)
29
五曰議偽命。 謂國家更大變,鮮仗節死義之士,而受偽官以屈膝於其庭者,不可勝數。 昔肅宗平賊,汙為偽者以六等定罪,宜仿之以勵士風。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
六曰議戰。 謂軍政久廢,士氣怯惰,宜一新紀律,信賞必罰,以作其氣。
(No translation available) (No translation available)
31
七曰議守。 謂敵情狡獪,勢必復來,宜於沿河、江、淮措置控禦,以扼其沖。
(No translation available) (No translation available)
32
八曰議本政。 謂政出多門,紀綱紊亂,宜一歸之於中書,則朝廷尊。
(No translation available) (No translation available)
33
九曰議久任。 謂靖康間進退大臣太速,功效蔑著,宜慎擇而久任之,以責成功。
(No translation available) (No translation available)
34
十曰議修德。 謂上始膺天命,宜益修孝悌恭儉,以副四海之望,而致中興。
(No translation available) (No translation available)
35
翌日,班綱議於朝,惟僭逆、偽命二事留中不出。 綱言:
(No translation available) (No translation available)
36
夫都城之人德邦昌,謂因其立而得生,且免重科金銀之擾。 元帥府恕邦昌,謂其不待征討而遣使奉迎。 若天下之憤嫉邦昌者,則謂其建號易姓,而奉迎特出於不得已。 都城德之,元帥府恕之,私也,天下憤嫉之,公也。 《春秋》之法,人臣無將,將而必誅; 趙盾不討賊,則書以殺君。 今邦昌已僭位號,敵退而止勤王之師,非特將與不討賊而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
劉盆子以漢宗室為赤眉所立,其後以十萬眾降光武,但待之以不死。 邦昌以臣易君,罪大於盆子,不得已而自歸,朝廷既不正其罪,又尊崇之,此何理也? 陛下欲建中興之業,而尊崇僭逆之臣,以示四方,其誰不解體? 又偽命臣僚,一切置而不問,何以厲天下士大夫之節?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
時執政中有論不同者,上乃召黃潛善等語之。 潛善主邦昌甚力,上顧呂好問曰:「卿昨在圍城中知其故,以為何如? 」好問附潛善,持兩端,曰:「邦昌僭竊位號,人所共知,既已自歸,惟陛下裁處。 」綱言:「邦昌僭逆,豈可使之在朝廷,使道路指目曰'此亦一天子'哉! 」因泣拜曰:「臣不可與邦昌同列,當以笏擊之。 陛下必欲用邦昌,第罷臣。 」上頗感動。 伯彥乃曰:「李綱氣直,臣等所不及。 」乃詔邦昌謫潭州,吳幵、莫儔而下皆遷謫有差。 綱又言:「近世士大夫寡廉鮮恥,不知君臣之義。 靖康之禍,能仗節死義者,在內惟李若水,在外惟霍安國,願加贈恤。 」上從其請,仍詔有死節者,諸路詢訪以聞。 上謂綱曰:「卿昨爭張邦昌事,內侍輩皆泣涕,卿今可以受命矣。 」綱拜謝。 有旨兼充禦營使。 入對,奏曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
今國勢不逮靖康間遠甚,然而可為者,陛下英斷于上,群臣輯睦於下,庶幾靖康之弊革,而中興可圖。 然非有規模而知先後緩急之序,則不能以成功。
(No translation available) (No translation available)
40
夫外禦強敵,內銷盜賊,修軍政,變士風,裕邦財,寬民力,改弊法,省冗官,誠號令以感人心,信賞罰以作士氣,擇帥臣以任方面,選監司、郡守以奉行新政,俟吾所以自治者政事已修,然後可以問罪金人,迎還二聖,此所謂規模也。 至於所當急而先者,則在於料理河北、河東。 蓋河北、河東者,國之遮罩也。 料理稍就,然後中原可保,而東南可安。 今河東所失者忻、代、太原、澤、潞、汾、晉,餘郡猶存也。 河北所失者,不過真定、懷、衛、浚四州而已,其餘三十餘郡,皆為朝廷守。 兩路士民兵將,所以戴宋者,其心甚堅,皆推豪傑以為首領,多者數萬,少者亦不下萬人。 朝廷不因此時置司、遣使以大慰撫之,分兵以援其危急,臣恐糧盡力疲,坐受金人之困。 雖懷忠義之心,援兵不至,危迫無告,必且憤怨朝廷,金人因得撫而用之,皆精兵也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
莫若于河北置招撫司,河東置經制司,擇有材略者為之使,宣論天子恩德、所以不忍棄兩河於敵國之意。 有能全一州、復一郡者,以為節度、防禦、團練使,如唐方鎮之制,使自為守。 非惟絕其從敵之心,又可資其禦敵之力,使朝廷永無北顧之憂,最今日之先務也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
上善其言,問誰可任者,綱薦張所、傅亮。 所嘗為監察御史,在靖康圍城中,以蠟書募河北兵,士民得書,喜曰:「朝廷棄我,猶有一張察院能拔而用之。 」應募者凡十七萬人,由是所之聲震河北。 故綱以為招撫河北,非所不可。 傅亮者,先以邊功得官,嘗治兵河朔。 都城受圍時,亮率勤王之兵三萬人,屢立戰功。 綱察其智略可以大用,欲因此試之。 上乃以所為河北招撫使,亮為河東經制副使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
皇子生,故事當肆赦。 綱奏:「陛下登極,曠蕩之恩獨遺河北、河東,而不及勤王之師,天下觖望。 夫兩路為朝廷堅守,而赦令不及,人皆謂已棄之,何以慰忠臣義士之心? 勤王之師在道路半年,擐甲荷戈,冒犯霜露,雖未效用,亦已勞矣。 加以疾病死亡,恩恤不及,後有急難,何以使人乎? 願因今赦廣示德意。 」上嘉納。 於是兩路知天子德意,人情翕然,間有以破敵捷書至者。 金人圍守諸郡之兵,往往引去。 而山砦之兵,應招撫、經制二司募者甚眾。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
有許高、許亢者,以防河而遁,謫嶺南,至南康謀變,守倅戮之。 或議其擅殺,綱曰:「高、亢受任防河,寇未至而遁,沒途劫掠,甚于盜賊。 朝廷不能正軍法,而一守倅能行之,真健吏也。 使受命捍賊而欲退走者,知郡縣之吏皆得以誅之,其亦少知所戒乎! 」上以為然,命轉一官。 開封守闕,綱以留守非宗澤不可,力薦之。 澤至,撫循軍民,修治樓櫓,屢出師以挫敵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
綱立軍法,五人為伍,伍長以牌書同伍四人姓名。 二十五人為甲,甲正以牌書伍長五人姓名。 百人為隊,隊將以牌書甲正四人姓名。 五百人為部,部將以牌書隊將正副十人姓名。 二千五百人為軍,統制官以牌書部將正副十人姓名。 命招置新軍及禦營司兵,並依新法團結,有所呼召、使令,按牌以遣。 三省、樞密院置賞功司,受賂乞取者行軍法,遇敵逃潰者斬,因而為盜賊者,誅及其家屬。 凡軍政申明改更者數十條。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
又奏步不足以勝騎,騎不足以勝車,請以車制頒京東、西,製造而教閱之。 又奏造戰艦,募水軍,及詢訪諸路武臣材略之可任者以備用。 又進三疏:一曰募兵,二曰買馬,三曰募民出財以助兵費。 諫議大夫宋齊愈聞而笑之,謂虞部員外郎張浚曰:「李丞相三議,無一可行者。 」浚問之,齊愈曰:「民財不可盡括; 西北之馬不可得,而東南之馬不可用; 至於兵數,若郡增二千,則歲用千萬緡,費將安出? 齊愈將極論之。 」浚曰:「公受禍自此始矣。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
時朝廷議遣使于金,綱奏曰:「堯、舜之道,孝悌而已,孝悌之至,可以通神明。 陛下以二聖遠狩沙漠,食不甘味,寢不安席,思迎還兩宮,致天下養,此孝悌之至,而堯、舜之用心也。 今日之事,正當枕戈嘗膽,內修外攘,使刑政修而中國強,則二帝不俟迎請而自歸。 不然,雖冠蓋相望,卑辭厚禮,恐亦無益。 今所遣使,但當奉表通問兩宮,致思慕之意可也。 」上乃命綱草表,以周望、傅雱為二聖通問使,奉表以往。 且乞降哀痛之詔,以感動天下,使同心協力,相與扶持,以致中興。 又乞省冗員,節浮費。 上皆從其言。 是時,四方潰兵為盜者十余萬人,攻劫山東、淮南、襄漢之間,綱命將悉討平之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
一日,論靖康時事,上曰:「淵聖勤於政事,省覽章奏,至終夜不寐,然卒致播遷,何耶? 」綱曰:「人主之職在知人,進君子而退小人,則大功可成,否則衡石程書,無益也。 」因論靖康初朝廷應敵得失之策,且極論金人兩至都城,所以能守不能守之故; 因勉上以明恕盡人言,以恭儉足國用,以英果斷大事。 上皆嘉納。 又奏:「臣嘗言車駕巡幸之所,關中為上,襄陽次之,建康為下。 陛下縱未能行上策,猶當且適襄、鄧,示不忘故都,以系天下之心。 不然,中原非復我有,車駕還闕無期,天下之勢遂傾不復振矣。 」上為詔諭兩京以還都之意,讀者皆感泣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
未幾,有詔欲幸東南避敵,綱極論其不可,言:「自古中興之主,起於西北,則足以據中原而有東南,起于東南,則不能以復中原而有西北。 蓋天下精兵健馬皆在西北,一旦委中原而棄之,豈惟金人將乘間以擾內地; 盜賊亦將蜂起為亂,跨州連邑,陛下雖欲還闕,不可得矣,況欲治兵勝敵以歸二聖哉? 夫南陽光武之所興,有高山峻嶺可以控扼,有寬城平野可以屯兵; 西鄰關、陝,可以召將士; 東達江、淮,可以運穀粟; 南通荊湖、巴蜀,可以取財貨; 北距三都,可以遣救援。 暫議駐蹕,乃還汴都,策無出於此者。 今乘舟順流而適東南,固甚安便,第恐一失中原,則東南不能必其無事,雖欲退保一隅,不易得也。 況嘗降詔許留中原,人心悅服,奈何詔墨未幹,遽失大信於天下! 」上乃許幸南陽,而黃潛善、汪伯彥實陰上巡幸東南之議。 客或有謂綱曰:「外論洶洶,鹹謂東幸已決。 」綱曰:「國之存亡,於是焉分,吾當以去就爭之。 」初,綱每有所論諫,其言雖切直,無不容納,至是,所言常留中不報。 已而遷綱尚書左僕射兼門下侍郎,黃潛善除右僕射兼中書侍郎。 張所乞且置司北京,俟措置有緒,乃渡河。 北京留守張益謙,潛善黨也,奏招撫司之擾,又言自置司河北,盜賊益熾。 綱言:「所尚留京師,益謙何以知其擾? 河北民無所歸,聚而為盜,豈由置司乃有盜賊乎?」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
有旨令留守宗澤節制傅亮,即日渡河。 亮言:「措置未就而渡河,恐誤國事。 」綱言:「招撫、經制,臣所建明,而張所、傅亮,又臣所薦用。 今潛善、伯彥沮所及亮,所以沮臣。 臣每覽靖康大臣不和之失,事未嘗不與潛善、伯彥議而後行,而二人設心如此,願陛下虛心觀之。 」既而詔罷經制司,召亮赴行在。 綱言:「聖意必欲罷亮,乞以御筆付潛善施行,臣得乞身歸田。 」綱退,而亮竟罷,乃再疏求去。 上曰:「卿所爭細事,胡乃爾? 」綱言:「方今人材以將帥為急,恐非小事。 臣昨議遷幸,與潛善、伯彥異,宜為所嫉。 然臣東南人,豈不願陛下東下為安便哉? 顧一去中原,後患有不可勝言者。 願陛下以宗社為心,以生靈為意,以二聖未還為念,勿以臣去而改其議。 臣雖去左右,不敢一日忘陛下。 」泣辭而退。 或曰:「公決于進退,於義得矣,如讒者何? 」綱曰:「吾知盡事君之道,不可,則全進退之節,患禍非所恤也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
初,二帝北行,金人議立異姓。 吏部尚書王時雍問于吳幵、莫儔,二人微言敵意在張邦昌,時雍未以為然。 適宋齊愈自敵所來,時雍又問之,齊愈取片紙書「張邦昌」三字,時雍意乃決,遂以邦昌姓名入議狀。 至是,齊愈論綱三事之非,不報。 擬章將再上,其鄉人嗛齊愈者,竊其草示綱。 時方論僭逆附偽之罪,於是逮齊愈,齊愈不承,獄吏曰:「王尚書輩所坐不輕,然但遷嶺南,大諫第承,終不過逾嶺爾。 」齊愈引伏,遂戮之東市。 張浚為御史,劾綱以私意殺侍從,且論其買馬招軍之罪。 詔罷綱為觀文殿大學士、提舉洞霄宮。 尚書右丞許翰言綱忠義,合之無以佐中興。 會上召見陳東,東言:「潛善、伯彥不可任,綱不可去。 」東坐誅。 翰曰:「吾與東皆爭李綱者,東戮都市,吾在廟堂,可乎? 」遂求去。 後有旨,綱落職居鄂州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
自綱罷,張所以罪去,傅亮以母病辭歸,招撫、經制二司皆廢。 車駕遂東幸,兩河郡縣相繼淪陷,凡綱所規畫軍民之政,一切廢罷。 金人攻京東、西,殘毀關輔,而中原盜賊蜂起矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)