1
史彌遠鄭清之史嵩之董槐葉夢鼎馬廷鸞
(No translation available)
2
史彌遠
(No translation available)
3
史彌遠,字同叔,浩之子也。 淳熙六年,補承事郎。 八年,轉宣義郎,銓試第一,調建康府糧料院,改沿海制置司幹辦公事。 十四年,舉進士。 紹熙元年,授大理司直。 二年,遷太社令。 三年,遷太常寺主簿,以親老請祠,主管沖佑觀。 丁父憂。 慶元二年,復為大理司直,尋改諸王宮大小學教授。 輪對,乞旌廉潔之士,推舉薦之賞; 浚溝洫,固堤防,實倉廩,均賦役,課農桑,禁末作,為水旱之備; 葺城郭,修器械,選將帥,練士卒,儲粟穀,明烽燧,為邊鄙之防。 丞相京鏜屏左右曰:「君他日功名事業過鏜遠甚,願以子孫為托。 」四年,授樞密院編修官,遷太常丞,尋兼工部郎官,改刑部。 六年,改宗正丞。 丐外,知池州。 嘉泰四年,提舉浙西常平。 開禧元年,授司封郎官兼國史編修、實錄檢討,遷秘書少監,遷起居郎。 二年,兼資善堂直講。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
韓侂胄建開邊之議,以堅寵固位,已而邊兵大衄,詔在位者言事,彌遠上疏曰:「今之議者,以為先發者制人,後發者制於人,此為將之事,施於一勝一負之間,則可以爭雄而捷出。 若夫事關國體、宗廟社稷,所系甚重,詎可舉數千萬人之命輕於一擲乎? 京師根本之地,今出戍既多,留衛者寡,萬一盜賊竊發,誰其禦之? 若夫沿江屯駐之兵,各當一面,皆所以拱護行都,尤當整備,繼今勿輕調發,則內外表裏俱有足恃,而無可伺之隙矣。 所遣撫諭之臣,止令按曆邊陲,招集逋寇,戒飭將士,固守封圻。 毋惑浮言以撓吾之規,毋貪小利以滋敵之釁,使民力愈寬,國勢愈壯,遲之歲月,以俟大舉,實宗社無疆之福。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
奏方具,客曰:「侂胄必以奏議占人情,太夫人年高,能無貽親憂乎? 」彌遠曰:「時事如此,言入而益于國,利於人,吾得罪甘心焉。 」封鄞縣男兼權刑部侍郎。 三年,改禮部兼同修國史、實錄院同修撰,仍兼刑部。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
兵端既開,敗衄相屬,累使求和,金人不聽。 都城震搖,宮闈疑懼,常若禍在朝暮,然皆畏侂胄莫敢言。 彌遠力陳危迫之勢,皇子詢聞之,亟具奏,乃罷侂胄並陳自強右丞相。 既而台諫、給舍交章論駁,侂胄乃就誅。 召彌遠對延和殿,帝欲命為簽書樞密院事,力辭,乃遷禮部尚書兼國史實錄院修撰。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
詢立為太子,兼詹事,遣使詣金求和,金人以大散隔牙二關、濠州來歸,疏奏:「今兩淮、襄、漢沿邊之地,瘡痍未瘳,軍實未充。 當勉厲將帥,盡吾委寄之誠; 簡閱士卒,核其尺籍之闕。 繕城堡,葺器械,儲糗糧。 當聘使既通之後,常如干戈未定之日,推擇帥守以壯藩屏之勢,獎拔智勇以備緩急之求。 」拜同知樞密院事兼太子賓客,進封伯。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
嘉定元年,遷知樞密院事,進奉化郡侯兼參知政事,拜右丞相兼樞密使兼太子少傅,進開國公。 丁母憂,歸治葬,太子請賜第行在,令就第持服,以便咨訪。 二年,以使者趣行急,乃就道,起復右丞相兼樞密使兼太子少師。 四年,落起復。 雪趙汝愚之冤,乞褒贈賜諡,厘正誣史,一時偽學党人朱熹、彭龜年、楊萬里、呂祖儉雖已歿,或褒贈易名,或錄用其後,召還正人故老於外。 十四年,賜家廟祭器。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
甯宗崩,擁立理宗,於是拜太師,依前右丞相兼樞密使,進封魏國公,六辭不拜,因乞解機政,歸田裏,亟出關,帝從之。 實慶二年,拜少師,賜玉帶。 勸上傾心順承以事太后,力學修德以答皇天眷祐,以副四海歸戴。 紹定元年,上太后尊號,拜太傅,八辭不拜。 夏,得疾,累疏丐歸,不許。 都城災,五疏乞罷斥,乃降封奉化郡公。 五年春,復爵。 六年,將拜太師,三具奏辭,乞免出命,不許。 乃拜太師,依前右丞相兼樞密使、魯國公,又三具奏辭。 紹定五年,上疏乞謝事,拜太傅。 未幾,拜太師、左丞相兼樞密使。 上疏乞解機政,依前太師特授保寧、昭信軍節度使,充醴泉觀使,進封會稽郡王。 卒,遺表聞,帝震悼,輟朝三日,特贈中書令,追封衛王,諡忠獻。 戶部支賻贈銀絹以千計,內帑特頒五千匹兩,遣使祭奠。 及其喪還,遣禮官致路祭於都門外,賜纛、佩玉、黝纁。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
初,誅李全,復淮安,克盱眙,第功行賞,諸將皆望不次拔擢。 或言於彌遠,彌遠曰:「禦將之道,譬如養鷹,饑則依入,飽則揚去。 曹彬下江南,太祖未肯以使相與之。 況今邊戍未撤,警報時聞,若諸將一一遂其所求,志得意滿,猝有緩急,孰肯效死? 」趙善湘以從官開閫,指授之功居多,日夜望執政。 彌遠曰:「天族於國有嫌,高宗有詔止許任從官,不許為執政。 紹熙末,慶元初,因汝愚、彥逾有定策功,是以權宜行之。 某與善湘姻家,則又豈敢。 」彌遠親密友周鑄、兄彌茂、甥夏周篆皆寄以腹心,人皆謂三人者必顯貴,然鑄老於布衣,彌茂以執政恩入流,周篆以捧香恩補官,俱止訓武郎而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
初,彌遠既誅韓侂胄,相甯宗十有七年。 迨甯宗崩,廢濟王,非甯宗意。 立理宗,又獨相九年,擅權用事,專任儉壬。 理宗德其立己之功,不思社稷大計,雖台諫言其奸惡,弗恤也。 彌遠死,寵渥猶優其子孫,厥後為制碑銘,以「公忠翊運,定策元勳」題其首。 濟王不得其死,識者群起而論之,而彌遠反用李知孝、梁成大等以為鷹犬,於是一時之君子貶竄斥逐,不遺餘力雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
鄭清之
(No translation available)
13
鄭清之,字德源,慶元之鄞人。 初名燮,字文叔。 少從樓昉學,能文,樓鑰亟加稱賞。 嘉泰二年,入太學。 十年,登進士第,調峽州教授。 帥趙方嚴重,靳許可,清之往白事,為置酒,命其子範、葵出拜,方掖清之無答拜,且曰:「他日願以二子相累。 」湖北茶商群聚暴橫,清之白總領何炳曰:「此輩精悍,宜籍為兵,緩急可用。 」炳亟下召募之令,趨者雲集,號曰「茶商軍」,後多賴其用。 調湖、廣總所準備差遣、國子監書庫官。 十六年,遷國子學錄。 丞相史彌遠與清之謀廢濟國公,事見《皇子竑傳》。 俄以清之兼魏惠憲王府教授,遷宗學諭,遷太學博士,皆仍兼教授。 甯宗崩,丞相入定策,詔旨皆清之所定。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
理宗即帝位,授諸王宮大小學教授,遷宗學博士、宗正寺丞兼權工部郎、兼崇政殿說書。 帝問外人因閣子庫進絲履有謗議,清之言:「禁中服用頗事新潔者。 」帝曰:「故事,月進鞵數兩,朕非敝不易,何由致謗? 」清之奏:「孝宗繼高宗,故儉德易章,陛下繼甯考,故儉德難著。 甯考自奉如寒士,衣領重浣,革舄屢補,今欲儉德著聞,須過於甯考方可。 」帝嘉納。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
寶慶元年,改兼兵部兼國史院編修官、實錄院檢討官,遷起居郎,仍兼史官、說書、樞密院編修官。 二年,權工部侍郎,暫權給事中,進給事中,升兼同修國史、實錄院同修撰。 紹定元年,遷翰林學士、知制誥兼侍讀,升兼修國史實錄院修撰、端明殿學士、簽書樞密院事。 三年,授參知政事兼簽書樞密院事。 四年,兼同知樞密院事。 六年,彌遠卒,命清之為右丞相兼樞密使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
端平元年,上既親總庶政,赫然獨斷,而清之亦慨然以天下為己任,召還真德秀、魏了翁、崔與之、李𡌴、徐僑、趙汝談、尤焴、游似、洪咨夔、王遂、李宗勉、杜范、徐清叟、袁甫、李韶,時號「小元祐。 」大者相繼為宰輔,惟與之終始辭不至,遣逸如劉宰、趙蕃皆見旌異。 是時金雖亡而入洛之師大潰。 二年,上疏乞罷,不可,拜特進、左丞相兼樞密使。 三年八月,霖雨大風,四疏丐去。 九月,禋祀雷變,請益力。 乃授觀文殿大學士、醴泉觀使兼侍讀,四疏控辭,依舊大學士、提舉洞霄宮。 及聞邊警,密疏:「恐陛下憂悔太過,以汩清明之躬,累剛大之志。 」嘉熙三年,封申國公。 四年,遣中使賜禦書「輔德明謨之閣」,賜楮十萬緡為築室,乃日與賓客門生相羊山水間。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
淳祐四年,依前觀文殿大學士、醴泉觀使兼侍讀,屢辭不允,拜少保、觀文殿大學士、醴泉觀使兼侍讀,進封衛國公。 趣入見,有旨賜第。 五年正月,上壽畢,亦疏丐歸,不允。 拜少傅,依前觀文殿大學士、醴泉觀使兼侍讀,進封越國公。 居無何,喪其子士昌,決意東還,又不許。 拜少師、奉國軍節度使,依前醴泉觀使兼侍讀、越國公,賜玉帶,更賜第於西湖之漁莊。 進讀《仁皇訓典》,謂:「仁祖之仁厚,發為英明,故能修明紀綱,而無寬弛不振之患; 孝宗之英明,本于仁厚,故能涵養士氣,而無矯勵峭刻之習。 蓋仁厚、英明二者相須,此仁祖、孝宗所以為盛也。 」帝褒諭之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
六年,拜太保,力辭。 故事,許回授子孫,清之請追封高祖洽,帝從之,蓋異恩也。 七年,拜太傅、右丞相兼樞密使、越國公。 中使及門,清之方放浪湖山,寓僧刹,竟夕不歸。 詰旦內引,叩頭辭免,帝勉諭有外間所不及知者。 甫退,則中使接踵而至。 或請更化改元,清之曰:「改元,天子之始事,更化,朝廷之大端,漢事已非古,然不因易相而為之。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
帝以邊事為憂,詔趙葵以樞使視師,陳靴以知樞密院事帥湖、廣,二人方辭遜,會清之再相,力主之,科降辟置無所留難,葵、靴遂往。 於是戰于泗水、渦口、木庫,皆以捷聞。 九年,拜太師、左丞相兼樞密使,辭太師不拜,依前太傅。 每謂天下之財困於養兵,兵費困於生券,思所以變通之,遇調戍防邊,命樞屬量遠近以便其道塗,時緩急以次其遣發。 又議移歲調兵屯以戍淮面,並軍分頭目以節廩稍,先移鎮江策勝一軍屯泗水,公私便之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
諸路虧鹽,執其事者破家以償,清之核其犯科者追理,掛誤者悉蠲之,全活甚眾。 沿江算舟之賦素重,清之次第停罷,如池之雁氵義有大法場之目,其錢分隸諸司,清之奏罷其並緣漁取者,蓋數倍公家之入,合分隸者從朝廷償之。 報下,清之方與客飲,舉杯曰:「今日飲此酒殊快! 」四上謝事之章。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
十年,進《十龜元吉箴》,一持敬,二典學,三崇儉,四力行,五能定,六明善,七謹微,八察言,九惜時,十務實。 疏奏:「敬天之怒易,敬天之休難,天怒可憂而以為易,天休可喜而以為難,何哉? 蓋憂則懼心生,懼則怒可轉而為休; 喜則玩心生,玩則休或轉而為怒。 」帝大喜,命史官書之,賜詔獎諭。 十一年,十疏乞罷政,皆不許。 拜太師,力辭。 有事於明堂,有旨閤門給扶掖二人,再賜玉帶,令服以朝。 十一月丁酉,退朝感寒疾,危甚,猶以未得雪為憂。 俄大雪,起曰:「百官賀雪,上必甚喜。 」命掬雪床前觀之。 累奏乞罷政,不允,奏不已,拜太傅、保甯軍節度使充醴泉觀使,進封齊國公致仕。 卒,遺表聞,帝震悼,輟朝三日,特贈尚書令,追封魏郡王,賜諡忠定。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
清之不好立異,湯巾嘗論事侵清之,及清之再相,巾求去,清之曰:「己欲作君子,使誰為小人。 」力挽留之。 徐清叟嘗論列清之,乃引之共政。 趙葵視師年餘,乞罷,上未有以處之,清之曰:「非使作相不足以酬勞,陛下豈以臣故耶? 臣必不因葵來遽引退,臣願為左,使葵居右。 」上訖從之,然葵竟不果來。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
清之代言奏對,多不存稿,有《安晚集》六十卷。 清之自與彌遠議廢濟王竑,立理宗,駸駸至宰輔,然端平之間召用正人,清之之力也。 至再相,則年齒衰暮,政歸妻子,而閑廢之人或因緣以賄進,為世所少雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
史嵩之
(No translation available)
25
史嵩之,字子由,慶元府鄞人。 嘉定十三年進士,調光化軍司戶參軍。 十六年,差充京西、湖北路制置司準備差遣。 十七年,升幹辦公事。 寶慶三年,主管機宜文字,通判襄陽府。 紹定元年,以經理屯田,襄陽積谷六十八萬,加其官,權知棗陽軍。 二年,遷軍器監丞兼權知棗陽軍,尋兼制置司參議官。 三年,棗陽屯田成,轉兩官。 以明堂恩,封鄞縣男,賜食邑。 以直秘閣、京西轉運判官兼提舉常平兼安撫制置司參議官。 四年,遷大理少卿兼京西、湖北制置副使。 五年,加大理卿兼權刑部侍郎,升制置使兼知襄陽府,賜便宜指揮。 六年,遷刑部侍郎,仍舊職。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
臣熟慮根本,周思利害,甘受遲鈍之譏,思出萬全之計。 荊襄連年水潦螟蝗之災,饑饉流亡之患,極力振救,尚不聊生,徵調既繁,夫豈堪命? 其勢必至於主戶棄業以逃亡,役夫中道而竄逸,無歸之民,聚而為盜,饑饉之卒,未戰先潰。 當此之際,正恐重貽宵旰之慮矣。 兵民,陛下之兵民也,片紙調發,東西惟命。 然事關根本,願計其成,必計其敗,既慮其始,必慮其終,謹而審之,與二三大臣深計而熟圖之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
若夫和好之與進取,決不兩立。 臣受任守邊,適當事會交至之沖,議論紛紜之際。 雷同和附,以致誤國,其罪當誅; 確守不移之愚,上迕丁寧之旨,罪亦當誅。 迕旨則止於一身,誤國則及天下。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
丞相鄭清之亦以書言勿為異同,嵩之力求去。
(No translation available)
29
朝陵之使未還,而諸軍數道並進,復上疏乞黜罷,權兵部尚書,不拜。 乞祠,進寶章閣直學士,提舉太平宮,歸養田裏。 尋以華文閣直學士知隆興府兼江西安撫使。 帝自師潰,始悔不用嵩之言,召見,力辭,權刑部尚書。 引見,疏言結人心、作士氣、核實理財等事。 且言:「今日之事,當先自治,不可專恃和議。 」乞祠,以前職知平江府,以母病乞侍醫藥,不俟報可而歸。 進寶章閣學士、淮西制置使兼沿江制置副使兼知鄂州。 既內引,賜便宜指揮,兼湖、廣總領兼淮西安撫使。 嘉熙元年,進華文閣學士、京西荊湖安撫制置使,依舊沿江制置副使兼節制光、黃、蘄、舒。 乞免兼總領,從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
廬州圍解,詔獎諭之。 以明堂恩,進封伯,加食邑。 條奏江、淮各三事,又陳十難,又言江陵非孟珙不可守,乞勉諭之。 漢陽受攻,嵩之帥師發江陵,奏誅張可大,竄盧普、李士達,以其棄城也。 二年,黃州圍解,降詔獎諭,拜端明殿學士,職任依舊,恩數視執政,進封奉化郡侯,加食邑。 詔入覲,拜參知政事,督視東西、荊湖南北、江西路軍馬,鄂州置司,兼督視淮南西路軍馬兼督視光、蘄、黃、夔、施州軍馬,加食邑。 城黃州。 十一月,復光州。 十二月,復滁州。 三年,授宣奉大夫、右丞相兼樞密、都督兩淮四川京西湖北軍馬,進封公,加食邑,兼督江西、湖南軍馬,改都督江、淮、京、湖、四川軍馬。 薦士三十有二人,其後董槐、吳潛皆號賢相。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
復信陽,以督府米拯淮民之饑。 六月,復襄陽,嵩之言:「襄陽雖復,未易守。 」自是邊境多以捷聞,降詔獎諭。 四年,乞祠,趣召奏事,轉三官,依前右丞相兼樞密使,眷顧特隆,賜齎無虛日。 久旱,乞解機政。 地震,屢疏乞罷免,皆不許。 淳祐元年,進《玉斧箴》。 安南入貢,不用正朔,嵩之議用范仲淹卻西夏書例,以不敢聞於朝還之。 二年,進高、孝、光、甯帝《紀》,《孝宗經武要略》,《甯宗實錄》、《日曆》,《會要》、《玉牒》,進金紫光祿大夫,加食邑。 是冬,封永國公,加食邑。 四年,遭父喪,起復右丞相兼樞密使。 累賜手詔,遣中使趣行。 於是太學生黃愷伯、金九萬、孫翼鳳等百四十四人,武學生翁日善等六十七人,京學生劉時舉、王元野、黃道等九十四人,宗學生與寰等三十四人,建昌軍學教授盧鉞,皆上書論嵩之不當起復,不報。 將作監徐元傑奏對及劉鎮上封事,帝意頗悟。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
初,嵩之從子璟卿嘗以書諫曰:
(No translation available)
33
伯父秉天下之大政,必辦天下之大事; 膺天下之大任,必能成天下之大功。 比所行浸不克終,用人之法,不待舉削而改官者有之,譴責未幾而旋蒙敘理者有之,丁難未幾而遽被起復者有之。 借曰有非常之才,有不次之除,醲恩異賞,所以收拾人才,而不知斯人者果能運籌帷幄、獻六奇之策而得之乎? 抑亦獻賂幕賓而得之乎? 果能馳身鞍馬,效一戰之勇而得之乎? 抑亦效顰奴僕而得之乎? 徒聞包苴公行,政出多門,便嬖私昵,狼狽萬狀,祖宗格法,壞於今日也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
自開督府,東南民力,困於供需,州縣倉卒,匱于應辦,輦金帛,輓芻粟,絡繹道路,曰一則督府,二則督府,不知所幹者何事,所成者何功! 近聞蜀川不守,議者多歸退師于鄂之失。 何者? 分戍列屯,備邊禦戎,首尾相援,如常山之蛇。 維揚則有趙葵,廬江則有杜伯虎,金陵則有別之傑。 為督府者,宜據鄂渚形勢之地,西可以援蜀,東可以援淮,北可以鎮荊湖。 不此之圖,盡損藩籬,深入堂奧,伯父謀身自固之計則安,其如天下蒼生何!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
是以饑民叛將,乘虛搗危,侵軼於沅、湘,搖盪於鼎、澧。 為江陵之勢苟孤,則武昌之勢未易守; 刑湖之路稍警,則江、浙之諸郡焉得高枕而臥? 況殺降失信,則前日徹疆之計不可復用矣; 內地失護,則前日清野之策不可復施矣。 此隙一開,東南生靈特幾上之肉耳。 則宋室南渡之疆土,惡能保其金甌之無闕也。 盍早為之圖,上以寬九重宵旰之憂,下以慰雙親朝夕之望。 不然,師老財殫,績用不成,主憂臣辱,公論不容。 萬一不畏強禦之士,繩以《春秋》之法,聲其討罪不效之咎,當此之時,雖優遊菽水之養,其可得乎? 異日國史載之,不得齒于趙普開國勳臣之列,而乃廁于蔡京誤國亂臣之後,遺臭萬年,果何面目見我祖於地下乎? 人謂禍起蕭牆,危如朝露,此愚所痛心疾首為伯父苦口極言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
為今之計,莫若盡去在幕之群小,悉召在野之君子,相與改弦易轍,戮力王事,庶幾失之東隅,收之桑榆矣。 如其視失而不知救,視非而不知革,薰蕕同器,駑驥同櫪,天下大勢,駸駸日趨於危亡之域矣。 伯父與璟卿,親猶父子也,伯父無以少年而忽之,則吾族幸甚! 天下生靈幸甚! 我祖宗社稷幸甚!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
居無何,璟卿暴卒,相傳嵩之致毒雲。 嵩之為公論所不容,居閑十有三年。 寶祐四年春,授觀文殿大學士,加食邑。 八月癸巳卒,遺表上,帝輟朝,贈少師、安德軍範度使,進封魯國公,諡忠簡,以家諱改諡莊肅。 德祐初,以右正言徐直方言奪諡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
董槐,字庭植,濠州定遠人。 少喜言兵,陰讀孫武、曹操之書,而曰:「使吾得用,將汛掃中土以還天子。 」槐貌甚偉,廣顙而豐頤,又美髯,論事慷慨,自方諸葛亮、周瑜。 父永,遇槐嚴,聞其自方,怒而嘻曰:「不力學,又自喜大言,此狂生耳,吾弗願也。 」槐心愧,乃益自摧折,學于永嘉葉師雍。 聞輔廣者,朱熹之門人,復往從廣,廣歎其善學。 嘉定六年,登進士第,調靖安主簿。 丁父憂去官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
十四年,起為廣德軍錄事參軍,民有誣富人李桷私鑄兵結豪傑以應李全者,郡捕系之獄,槐察其枉,以白守,守曰:「為反者解說,族矣。 」槐曰:「吏明知獄有枉,而擠諸死地以傅於法:顧法豈謂諸被告者無論枉不枉,皆可殺乎? 」不聽。 頃之,守以憂去,槐攝通判州事,歎曰:「桷誠枉,今不為出之,生無繇矣。 」乃為翻其辭,明其不反,書上,卒脫桷獄。 紹定二年,遷鎮江觀察推官。 明年春,入為主管刑部架閣文字。 秋,兼權禮兵部架閣,遷籍田令,特差權通判鎮江府。 至州,會全叛,涉淮臨大江,大府急發州兵。 槐即日將兵濟江而西,全遁去,乃還。 五年,丁母憂。 端平三年,差通判蘄州,辭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
嘉熙元年,召赴都堂,遷宗正寺簿、出知常州。 後三日,提點湖北刑獄。 常德軍亂,夜縱火而噪,守尉闖不出。 槐騎從數人於火所,且問亂故。 亂者曰:「將軍馬彥直奪吾歲請,吾屬將責之償,不為亂也。 」槐坐馬上,召彥直斬馬前,亂者還入伍中,明日,乃捕首亂者七人戮諸市,而賻彥直之家。 差充歸、峽、嶽察訪使。 二年,兼權知常德府,尋兼軍器少監,依舊提點刑獄。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
三年,以直寶謨閣知江州兼都督府參謀。 秋,流民渡江而來歸者十余萬,議者皆謂:「方軍興,郡國急儲粟,不暇食民也。 」槐曰:「民,吾民也,發吾粟振之,胡不可? 」至者如歸焉。 當是時,宋與金為鄰國,而襄、漢、揚、楚之間,豪傑皆自相結以保其族,無賴者往往去為群盜。 浮光人翟全寓黃陂,有眾三千餘,稍出鹵掠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
槐令客說下全,徙之陽烏洲,使雜耕蘄春間,又享賜之,用為裨將。 於是曹聰、劉清之屬皆來自歸。
(No translation available) (No translation available)
43
四年,進直華文閣、知潭州、主管湖南安撫司公事。 方三邊急於守禦,督府日夜徵發,民且困,槐為畫策應之,令民不傷而軍須亦不匱。 淳祐二年,遷左司郎官,進直龍圖閣、沿江制置副使兼知江州、主管江西安撫司公事。 視其賦則吏侵甚,下教曰:「蒞州而吏猶為盜不自悔,吾且誅之! 」吏乃震恐,願自新。 槐因除民患害,凡利有宜,弛以利民,惟恐不盡弛。 大計軍實,常若敵且至。 裨將盧淵凶猾不受命,斬以徇師,軍中肅然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
三年,進秘閣修撰。 四年,召入奏事,遷權戶部侍即,賜紫,進集英殿修撰、沿江制置使、江東安撫使兼知建康府兼行宮留守。 軍政弛弗治,乃為賞三等以教射,春秋教肄士卒坐作進退擊刺之技,歲餘盡為精兵。 六年,召至闕,辭。 出知靜江府兼廣西經略安撫使,又辭。 權廣西運判兼提點刑獄。 宰相移書槐曰:「國家方用兵,人臣不辭急難,公幸毋固辭。 」槐即日就道,至邕州,上守禦七策。 邕州之地西通諸蠻夷,南引交址及符奴、月烏、流鱗之屬,數寇邊,槐與約無相侵,推赤心遇之,皆伏不動。 又與交址約五事:一無犯邊,二歸我侵地,三還鹵掠生口,四奉正朔,五通貿易。 於是遣使來獻方物、大象南方悉定。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
七年,進寶章閣待制。 八年,遷工部侍郎,職事依舊,兼轉運使。 九年,召赴闕,封定遠縣男。 遷兵部侍郎兼權給事中兼侍讀,升給事中,上疏請抑損戚裏恩澤以慰天下士大夫。 群臣奏事少與法違,憚槐不敢上。 兼侍讀,進寶章閣直學士、知福州福建安撫使,辭。 進封子。 是年冬,拜端明殿學士、簽書樞密院事,進封侯。 十二年,為同知樞密院事。 寶祐元年,權參知政事。 二年,進參知政事。 四川制置使餘晦以戰敗奪官,詔荊襄制置使李曾伯往視師,曾伯辭,槐曰:「事如此,尚可坐而睨乎? 」上疏請行,頓重兵夔門以固荊、蜀輔車之勢,詔報曰:「腹心之臣,所與共理天下者也,宜在朝廷,不宜在四方。 」復上疏曰:「天下之事,不進則退,人臣無敢為岐意者,苟以臣為可任,宜少聽臣自效,即臣不足與軍旅之事,願上官爵。 」不許,進封濠梁郡公。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
帝日鄉用槐,槐言事無所隱,意在於格君心之非而不為容悅。 帝問糴民粟積邊,則對曰:「吳民困甚,有司急糴不復省。 夫民惟邦本,願先垂意根本。 」帝問修太乙祠,則對曰:「土工薦起,民罷于徵發,非所以事天也。 」帝問邊事,對曰:「外有敵國,則其計先自強。 自強者人畏我,我不畏人。 」又言:「敵國在前,宜拔材能用之。 士大夫有過失,為執法吏所刺劾,終身擯弗用,深為朝廷惜此。 苟非奸邪,皆願為昭洗,勿廢其他善。 又遷謫之臣,久墮遐方,稍稍內徙,今得生還,顧弗用可矣。 」槐每奏,帝輒稱善。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
三年,拜右丞相兼樞密使。 槐自以為人主所振拔,苟可以利安國家無不為,然務先大體,任人先取故舊之在疏遠者,在官者率滿歲而遷。 嗜進者始不說矣。 槐又言於帝曰:「臣為政而有害政者三。 」帝曰:「胡為害政者三? 」對曰:「戚裏不奉法,一矣; 執法大吏久於其官而擅威福,二矣; 皇城司不檢士,三矣。 將率不檢下故士卒橫,士卒橫則變生於無時; 執法威福擅故賢不肖混淆,賢不肖混淆則奸邪肆,賢人伏而不出; 親戚不奉法故法令輕,法令輕故朝廷卑。 三者弗去,政且廢,願自上除之。 」於是嫉之者滋甚。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
帝年浸高,操柄獨斷,群臣無當意者,漸喜狎佞人。 丁大全善為佞,帝躐貴之,竊弄威權而帝弗覺悟。 大全已為侍御史,遣客私自結於槐,槐曰:「吾聞人臣無私交,吾惟事上,不敢私結約,幸為謝丁君。 」大全度槐弗善己,銜甚,乃日夜刻求槐短。 槐入見,極言大全邪佞不可近。 帝曰:「大全未嘗短卿,卿勿疑。 」槐曰:「臣與大全何怨? 顧陛下拔臣至此,臣知大全邪而噤不言,是負陛下也。 且陛下謂大全忠而臣以為奸,不可與俱事陛下矣。 」既罷出,即上書乞骸骨,不報。 四年,策免丞相,以觀文殿大學士提舉洞霄宮。 時大全亦論劾槐,書未下,自發省兵迫遣之。 於是太學諸生陳宜中等上書爭之,語見《大全傳》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
五年及景定元年,俱用祀明堂恩加食邑。 二年,特授判福州、福建路安撫大使,固辭。 進封吉國,又進封許國公。 三年五月二十八日既夕,天大雨,烈風雷電,槐起衣冠而坐,麾婦人出,為諸生說《兌》、《謙》二卦,問夜如何? 諸生以夜中對,遂薨。 遺表上,贈太子少師,諡文清。 帝使使致金六十斤、帛千匹以賻。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
葉夢鼎
(No translation available)
51
葉夢鼎,字鎮之,台之寧海人。 本陳待聘之子,七歲後於母族。 少從直龍圖閣鄭霖、宗正少卿趙逢龍學,以太學上舍試入優等,兩優釋褐出身,授信州軍事推官,攝教事,講荒政。 遷太學錄。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
淳祐二年,雷變,上封事,言召人才,戒媟近。 明年,輪對,言君子、直言、軍制、楮幣、任官、分閫六事。 同番易湯巾召試館職,授秘書省正字。 四年,升校書郎兼莊文府教授。 五年,遷秘書郎,轉對,言定國本,求哲輔,專閫帥,獎用介直。 雷變上言,援唐康澄「五可畏」之說,遷著作佐郎。 六年,拜軍器少監兼兵部郎官,轉對,言國計、邊事、國體三事。 又言:「外有窺邊之大敵,內有伺隙之巨奸; 奇邪蠱媚于宮闈,熏腐依憑於城社; 強藩悍將,牙蘖易搖,草竊奸宄,肘腋階變。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
權知袁州,轉運司和糴米三萬斛,夢鼎言:「袁山多而田少,朝廷免和糴已百年,自今開之,百姓子孫受無窮之害,則無窮之怨從之。 」民湯頎獻田學官,妻子離散,夢鼎遂還之。 毀萬載旗𥮉村淫祠,塞其妖井。 召赴行在。 丁本生母憂。 十一年,免喪,拜司封員外郎。 輪對,言:「陛下惑于左右之讒說,例視言者為好名,中傷既深,膠固莫解。 近歲以來,言稍犯人主之所難者,不顯罷則陰黜,不久外則設間,去者屢召而不還,來者一鳴而輒斥。 」兼玉牒檢討官,以直秘閣、江西提舉常平兼知吉州。 節制悍將,置社倉、義倉,平反李義山受贓之冤,以國子司業召。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
寶祐元年陛對,言國論主平江西義倉,不可待申省而後發。 考試集英殿,授崇政殿說書,進講《尚書》。 兼國史編修、實錄檢討,遷國子祭酒。 二年,兼權禮部侍郎,諫幸西太乙宮。 三年,權禮部侍郎,仍兼祭酒,升兼同修國史、實錄院同修撰,尋兼侍講。 丁母憂。 五年,以集英殿修撰差知贛州。 丁大全柄國,欲挽夢鼎登朝,卒辭謝之。 六年,改知建寧府,又改知隆興府。 開慶元年,復知建寧府,作橋樑,置驛舍,建大安關,決疑獄。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
景定元年,召為太子詹事,上疏以「法天」為言。 遷吏部侍郎,賜甯海縣食邑。 二年,權兵部尚書兼權吏部尚書。 三年,遷兵部尚書兼修國史兼實錄修撰。 遷吏部尚書,五辭免,請祠,不允。 拜端明殿學士、同簽書樞密院事,屢辭不許。 同提舉編修《經武要略》兼太子賓客,進封甯海伯。 四年,簽書樞密院事,進封臨海郡侯,以明堂恩進封臨海郡公。 丞相賈似道欲造關子,罷十七、十八兩界會子,夢鼎以為厲民,乃止罷十七界。 公田法行,夢鼎又以為厲民,故行之浙右而止。 五年,三辭,不許,進同知樞密院事、權參知政事。 以彗星出,夢鼎言政上下恐懼交修之日,乞解機政,又不許。 奏免浙西經界。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
理宗崩,議太子即位,太后垂簾聽政,夢鼎曰:「母后垂簾,豈是美事! 」進參知政事,加食邑。 夢鼎力辭,似道懇留之,不可。 帝勉諭再三,詔閣門封還奏疏。 似道奏:「參政去則江萬里、王爚必不來」理宗復土,攝少傅,竣事,引疾歸裏,累詔,力辭,授資政殿學士、知慶元府、沿海制置使。 肅清海寇,罪止首惡,羨余之費,悉卻不受。 建濟民倉以備饑歲,造驛舍以待賓旅。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
鹹淳三年,再召為參知政事,加食邑,六辭,不許。 詔著作佐郎盧鉞與台州守項公采趣行,拜特進、右丞相兼樞密使,累辭,不許,乃與似道分任。 利州轉運使王價嘗以言去官,非其罪也,四川制置司已辟參議,及死,其子訴求遺澤。 至是,夢鼎明其無罪,似道以為恩不己出,罷省部吏數人,榜其姓名於朝。 夢鼎怒曰:「我斷不為陳自強。 」即求去。 似道之母讓似道曰:「葉丞相安于家食,未嘗希進,汝強與以相印,今乃牽制至此,若不從吾言,吾不食矣。 」似道曰:「為官不得不如此。 」會太學諸生亦上書言似道專權固位,乃悔悟,屬府尹洪燾求解,而夢鼎屢上章乞閑。 冬雷,引咎求去愈力。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
四年,策楊妃,宰相無拜禮,吏贊拜,夢鼎以笏揮之,趨出。 明日,乞還田裏,詔勉留之。 詔免諸州守臣上殿奏事,夢鼎言:「祖宗謹重牧守之寄,將赴官,必令奏事,蓋欲察其人品,及面諭以廉律己,愛育百姓。 其至郡延見吏民,具宣上意,庶幾求無負臨遣之意。 今不遠數千里而來,咫尺天顏而不得見,甚非立法之本意。 」又乞容受直言。 進少保。 五年,引杜衍致仕單車宵遁故事累辭,乃授觀文殿學士、判福州、福建安撫大使,進封信國公,不拜; 充醴泉觀使,又不拜。 七年,再充醴泉使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
59
九年,授少傅、右丞相兼樞密使,引疾力辭,宰、掾、郎、曹遝至趣行,扶病至嵊縣,請辭不獲,乞還山林。 疏奏:「願上厲精寡欲,規當國者收人心,固邦本,勵將帥,飭州縣,重振恤。 」扁舟徑歸。 使者以禍福告,夢鼎語之曰:「廉恥事大,死生事小,萬無可回之理。 」似道大怒,台臣奏從歸田之請,詔仍少保、觀文殿大學士、醴泉觀使,不請祠祿。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
瀛國公初即位,咨訪故老,夢鼎上封事,曰:「敦教道,訓廉德,厲臣節,拯民瘼,重士選,勸吏廉,懲吏奸,補軍籍。 授判慶元府、沿海制置大使,力辭,依前醴泉觀使兼侍讀,不拜。 二年,益王即位於閩,召為少師、太乙宮使。 航海遂行,道梗不能進,南向慟哭失聲而還。 後二年卒。 子應及,太府寺丞、知建德府軍器少監、駐戍軍馬; 應有,朝請郎、太社令。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
61
馬廷鸞
(No translation available)
62
馬廷鸞,字翔仲,饒州樂平人。 本灼之子,繼灼兄光後。 甘貧力學,既冠,裏人聘為童子師,遇有酒食饌,則念母藜藿不給,為之食不下嚥。 登淳祐七年進士第,調池州教授,需次六年。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
63
二年,進著作佐郎兼右司,遷將作少監。 三年,一再乞外補,不許。 廷鸞論貢舉三事:嚴鄉里之舉,重台省之覆試,訪山林之遺逸。 又言荒政,宜蠲除被災州縣租賦之不可得者。 擢軍器監兼左司,兼太子右諭德,升左諭德,行國子司業,乞免兼左司。 輪對,言:「集和平之福者自陛下之身始,養和平之德者自陛下之心始。 」兼翰林權直,擢秘書少監,升權直學士院。 四年,擢起居舍人兼太子右庶子兼國史院編修官、實錄院檢討官。 入奏言:「太史必當謹書災異。 願陛下翕受敷施,以壯人才之精神; 虛心容納,以植人言之骨幹。 念邦本而以公滅私,嚴邊備而思患豫防。 」時再召用宋臣,廷鸞引何郯之說進,極言宋臣不可用,帝從之。 薦士二十人,進中書舍人。 程奎污穢詭秘,不當補將仕郎; 王之淵為大全黨,不當通判江州; 朱熠不當知慶元府及為制置使; 林奭、趙必、張稱孫不當與郡:皆繳還詞頭。 兼國史實錄院。 五年,彗出,上疏極言天人之際。 遷禮部侍郎。 理宗遺詔、度宗登極詔,皆廷鸞所草。 兼侍讀,辭,不許。 疏列孝宗之政以告。 升直學士院。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
64
咸淳元年,進端明殿學士、簽書樞密院事兼同提舉編修《經武要略》。 丁母憂。 三年,同知樞密院事兼同提舉編修《經武要略》。 入奏言培命脈,植根本,崇寬大,行仁厚。 又言:「恢大度以優容,虛聖心而延佇,推內恕以假借,忍難行而聽納,則情無不達,理無不盡,奸人破膽,直士吐氣,天下事尚可為也。 」兼權參知政事。 五年,進參知政事兼同知樞密院事,進右丞相兼樞密使。 八年,九疏乞罷政。 九年,依舊觀文殿大學士、知紹興府、浙東安撫大使。 上疏辭免,依舊職提舉臨安府洞霄宮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
度宗初年,詔詢故老,專以修攘大計叩之趙葵。 葵極意指陳曰:「老臣出入兵間,備諳此事,願朝廷謹之重之。 」似道作色曰:「此三京敗事者,詞臣失言。 」廷鸞每見文法密,功賞稽遲,將校不出死力,于邊閫升辟,稍越拘攣。 似道頗疑異己,黥堂吏以泄其憤。 及辭相位,帝惻怛久之曰:「丞相勉為朕留。 」廷鸞言:「臣死亡無日,恐不得再見君父。 然國事方殷,疆圉孔棘。 天下安危,人主不知; 國家利害,群臣不知; 軍前勝負,列閫不知。 陛下與元老大臣惟懷永圖,臣死且瞑目。 」頓首涕泣而退。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
論曰:史彌遠廢親立疏,諱聞直言。 鄭清之墮名於再相之日。 彌遠之罪既著,故當時不樂嵩之之繼也,因喪起復,群起攻之,然固將才也。 董槐毋得而議之矣。 葉夢鼎、馬廷鸞之所遭逢,其不幸也夫!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)