1
范冲,字元長,登紹聖進士第。 高宗即位,召為虞部員外郎,俄出為兩淮轉運副使。
(No translation available) (No translation available)
2
紹興中,隆祐皇后誕日,上置酒宮中,從容語及前朝事,後曰:「吾老矣,有所懷為官家言之。 吾逮事宣仁聖烈皇后,聰明母儀,古今未見其比。 曩因姦臣誣謗,有玷聖德,建炎初雖下詔辨明,而史錄未經刪定,無以傳信後世,而慰在天之靈也。 」上悚然,亟詔重修神、哲兩朝《實錄》,召冲為宗正少卿兼直史館。 冲父祖禹,元祐中嘗修《神宗實錄》,盡書王安石之過,以明神宗之聖。 其後安石婿蔡卞惡之,祖禹坐謫死嶺表。 至是復以命冲,上謂之曰:「兩朝大典,皆為姦臣所壞,故以屬卿。 」冲因論熙寧創置,元祐復古,紹聖以降弛張不一,本末先後,各有所因。 又極言王安石變法度之非,蔡京誤國之罪。 上嘉納之,遷起居郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
俄開講筵,陞兼侍讀。 上雅好《左氏春秋》,命冲與朱震專講。 冲敷衍經旨,因以規諷,上未嘗不稱善。 會皇子建國公瑗出就傅,首命冲以徽猷閣待制提舉建隆觀,為資善堂翊善,而朱震兼贊讀。 詔曰:「朕為宗廟社稷大計,不敢私於一身,選於屬籍,得藝祖七世孫鞠之宮中。 茲擇剛辰,出就外傅,宜有端良之士以充輔導之官,博觀在廷,無以易汝冲,德行文學,為時正人。 乃祖發議嘉祐之初,乃父納忠元祐之際,敷求是似,尚有典刑。 顧資善之開,史館經筵,姑仍厥舊。 朕方求多聞之益,爾實兼數器之長,施及童蒙,綽有餘裕。 蔽自朕志,宜即安之。 」時張浚在長沙,亦薦冲、震可備訓導。 冲、震皆一時名德老成,極天下之選,上命建國公見翊善、贊讀,皆納拜。 俄遷翰林學士兼侍讀,冲力辭,改翰林侍讀學士,用其父故事也。 尋以龍圖閣直學士奉祠。 卒,年七十五。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
冲之修《神宗實錄》也,為《考異》一書,明示去取,舊文以墨書,刪去者以黃書,新修者以朱書,世號「朱墨史」。 及修《哲宗實錄》,別為一書,名《辨誣錄》。 冲性好義樂善,司馬光家屬皆依冲所,冲撫育之。 為光編類《記聞》十卷奏御,請以光之族曾孫宗召主光祀。 又嘗薦尹焞自代云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
朱震,字子發,荊門軍人。 登政和進士第,仕州縣以廉稱。 胡安國一見大器之,薦於高宗,召為司勳員外郎,震稱疾不至。 會江西制置使趙鼎入為參知政事,上諮以當世人才,鼎曰:「臣所知朱震,學術深博,廉正守道,士之冠冕,使位講讀,必有益於陛下。 」上乃召之。 既至,上問以《易》、《春秋》之旨,震具以所學對。 上說,擢為祠部員外郎,兼川、陝、荊、襄都督府詳議官。 震因言:「荊、襄之間,沿漢上下,膏腴之田七百餘里,若選良將領部曲鎮之,招集流亡,務農種穀,寇來則禦,寇去則耕,不過三年,兵食自足。 又給茶鹽鈔於軍中,募人中糴,可以下江西之舟,通湘中之粟。 觀釁而動,席卷河南,此以逸待勞,萬全計也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
遷秘書少監兼侍經筵,轉起居郎。 建國公出就傅,以震為讚讀,仍賜五品服。 遷中書舍人兼翊善。 時郭千里除將作監丞,震言:「千里侵奪民田,曾經按治,願寢新命。 」從之。 轉給事中兼直學士院,遷翰林學士。 是時,虔州民為盜,天子以為憂,選良太守往慰撫之。 將行,震曰:「使居官者廉而不擾,則百姓自安,雖誘之為盜,亦不為矣。 願詔新太守到官之日,條具本郡及屬縣官吏有貪墨無狀者,一切罷去,聽其自擇慈祥仁惠之人,有治效者優加獎勸。 」上從其言。 故事,當喪無享廟之禮。 時徽宗未祔廟,太常少卿吳表臣奏行明堂之祭。 震因言:「《王制》:『喪三年不祭,惟天地社稷為越紼而行事。 』《春秋》書『夏五月乙酉,吉,禘於莊公』,《公羊傳》曰:『譏始不三年也。 』國朝景德二年,真宗居明德皇后喪,既易月而除服,明年遂享太廟,合祀天地於圜丘。 當時未行三年之喪,專行以日易月之制可也,在今日行之則非也。 」詔侍從、台諫、禮官參議,卒用御史趙渙、禮部侍郎陳公輔言,大饗明堂。 七年,震謝病丐祠,旋知禮部貢舉,會疾卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
震經學深醇,有《漢上易解》云:「陳摶以《先天圖》傳種放,放傳穆修,穆修傳李之才,之才傳邵雍。 放以《河圖》、《洛書》傳李溉,溉傳許堅,許堅傳範諤昌,諤昌傳劉牧。 穆修以《太極圖》傳周惇頤,惇頤傳程顥、程頤。 是時,張載講學於二程、邵雍之間。 故雍著《皇極經世書》,牧陳天地五十有五之數,惇頤作《通書》,程頤著《易傳》,載造《太和》、《參兩》篇。 臣今以《易傳》為宗,和會雍、載之論,上采漢、魏、吳、晉,下逮有唐及今,包括異同,庶幾道離而復合。 」蓋其學以王弼盡去舊說,雜以莊、老,專尚文辭為非是,故其於象數加詳焉。 其論《圖》、《書》授受源委如此,蓋莫知其所自云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
胡安國
(No translation available)
9
胡安國,字康侯,建寧崇安人。 入太學,以程頤之友朱長文及潁川靳裁之為師。 裁之與論經史大義,深奇重之。 三試於禮部,中紹聖四年進士第。 初,廷試考官定其策第一,宰職以無詆元祐語,遂以何昌言冠,方天若次之,又欲以宰相章惇子次天若。 時發策大要崇復熙寧、元豐之制,安國推明《大學》,以漸復三代為對。 哲宗命再讀之,注聽稱善者數四,親擢為第三。 為太學博士,足不躡權門。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
提舉湖南學事,有詔舉遺逸,安國以永州布衣王繪、鄧璋應詔。 二人老不行,安國請命之官,以勸為學者。 零陵簿稱二人黨人范純仁客,而流人鄒浩所請托也。 蔡京素惡安國與己異,得簿言,大喜,命湖南提刑置獄推治,又移湖北再鞫,卒無驗,安國竟除名。 未幾,簿以他罪抵法,台臣直前事,復安國元官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
政和元年,張商英相,除提舉成都學事。 二年,丁內艱,移江東。 父沒終喪,謂子弟曰:「吾昔為親而仕,今雖有祿萬鍾,將何所施? 」遂稱疾不仕,築室墓傍,耕種取給,蓋將終身焉。 宣和末,李彌大、吳敏、譚世勣合薦,除屯田郎,辭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
靖康元年,除太常少卿,辭; 除起居郎,又辭。 朝旨屢趣行,至京師,以疾在告。 一日方午,欽宗亟召見,安國奏曰:「明君以務學為急,聖學以正心為要。 心者萬事之宗,正心者揆事宰物之權。 願擢名儒明於治國平天下之本者,虛懷訪問,深發獨智。 」又言:「為天下國家必有一定不可易之計,謀議既定,君臣固守,故有志必成,治功可立。 今南向視朝半年矣,而紀綱尚紊,風俗益衰,施置乖方,舉動煩擾。 大臣爭競,而朋黨之患萌; 百執窺覦,而浸潤之奸作。 用人失當,而名器愈輕; 出令數更,而士民不信。 若不掃除舊跡,乘勢更張,竊恐大勢一傾,不可復正。 乞訪大臣,各令展盡底蘊,畫一具進。 先宣示台諫,使隨事疏駁。 若大臣議絀,則參用台諫之言; 若疏駁不當,則專守大臣之策。 仍集議於朝,斷自宸衷,按為國論,以次施行。 敢有動搖,必罰無赦。 庶幾新政有經,可冀中興。 」欽宗曰:「比留詞掖相待,已命召卿試矣。 」語未竟,日昃暑甚,汗洽上衣,遂退。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
時門下侍郎耿南仲倚攀附恩,凡與己不合者,即指為朋黨。 見安國論奏,慍曰:「中興如此,而曰績效未見,是謗聖德也。 」乃言安國意窺經筵,不宜召試。 欽宗不答。 安國屢辭,南仲又言安國不臣。 欽宗問其狀,南仲曰:「往不事上皇,今又不事陛下。 」欽宗曰:「渠自以病辭,初非有向背也。 」每臣僚登對,欽宗即問識胡安國否,中丞許翰曰:「自蔡京得政,士大夫無不受其籠絡,超然遠跡不為所汙如安國者實鮮。 」欽宗歎息,遣中書舍人晁說之宣旨,令勉受命,且曰:「他日欲去,即不強留。 」既試,除中書舍人,賜三品服。 南仲諷台諫論其稽命不恭,宜從黜削。 疏奏不下,安國乃就職。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
南仲既傾宰相吳敏、樞密使李綱,又謂許景衡、晁說之視大臣升黜為去就,懷奸徇私,並黜之。 安國言:「二人為去就,必有陳論。 懷奸徇私,必有實跡。 乞降付本省,載諸詞命。 」不報。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
葉夢得知應天府,坐為蔡京所知,落職奉祠。 安國言:「京罪已正,子孫編置,家財沒入,已無蔡氏矣。 則向為京所引者,今皆朝廷之人,若更指為京黨,則人才見棄者眾,黨論何時而弭! 」乃除夢得小郡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
中書侍郎何㮚建議分天下為四道,置四都總管,各付一面,以衛王室、捍強敵。 安國言:「內外之勢,適平則安,偏重則危。 今州郡太輕,理宜通變。 一旦以二十三路之廣,分為四道,事得專決,財得專用,官得辟置,兵得誅賞,權恐太重。 萬一抗衡跋扈,何以待之? 乞據見今二十三路帥府,選擇重臣,付以都總管之權,專治軍旅。 或有警急,即各率所屬守將應援,則一舉兩得矣。 」尋以趙野總北道,安國言魏都地重,野必誤委寄。 是冬,金人大入,野遁,為群盜所殺,西道王襄擁眾不復北顧,如安國言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
李綱罷,中書舍人劉玨行詞,謂綱勇於報國,數至敗衄。 吏部侍郎馮澥言玨為綱遊說,玨坐貶。 安國封還詞頭,以為「侍從雖當獻納,至於彈擊官邪必歸風憲。 今台諫未有緘默不言之咎,而澥越職,此路若開,臣恐立於朝者各以好惡脅持傾陷,非所以靖朝著。 」南仲大怒,何㮚從而擠之,詔與郡。 㮚以安國素苦足疾,而海門地卑濕,乃除安國右文殿修撰、知通州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
安國在省一月,多在告之日,及出必有所論列。 或曰:「事之小者,盍姑置之? 」安國曰:「事之大者無不起於細微,今以小事為不必言,至於大事又不敢言,是無時而可言也!」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
安國既去逾旬,金人薄都城。 子寅為郎,在城中,客或憂之,安國愀然曰:「主上在重圍中,號令不出,卿大夫恨效忠無路,敢念子乎! 」敵圍益急,欽宗亟召安國及許景衡,詔竟不達。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
高宗即位,以給事中召。 安國言:「昨因繳奏,遍觸權貴,今陛下將建中興,而政事弛張,人才升黜,尚未合宜,臣若一一行其職守,必以妄發,干犯典刑。 」黃潛善諷給事中康執權論其托疾,罷之。 三年,樞密張浚薦安國可大用,再除給事中。 賜其子起居郎寅手劄,令以上意催促。 既次池州,聞駕幸吳、越,引疾還。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
紹興元年,除中書舍人兼侍講,遣使趣召,安國以《時政論》二十一篇先獻之。 論入,復除給事中。 二年七月入對,高宗曰:「聞卿大名,渴於相見,何為累詔不至? 」安國辭謝,乞以所進二十一篇者施行。 其論之目,曰《定計》、《建都》、《設險》、《制國》、《恤民》、《立政》、《核實》、《尚志》、《正心》、《養氣》、《宏度》、《寬隱》。 論《定計》略曰:「陛下履極六年,以建都,則未有必守不移之居; 以討賊,則未有必操不變之術; 以立政,則未有必行不反之令; 以任官,則未有必信不疑之臣。 舍今不圖,後悔何及! 」論《建都》謂:「宜定都建康以比關中、河內,為興復之基。 」論《設險》謂:「欲固上流,必保漢、沔; 欲固下流,必守淮、泗; 欲固中流,必以重兵鎮安陸。 」論《尚志》謂:「當必志於恢復中原,祗奉陵寢; 必志於掃平仇敵,迎復兩宮。 」論《正心》謂:「戡定禍亂,雖急於戎務,而裁決戎務,必本於方寸。 願選正臣多聞識、有志慮、敢直言者置諸左右,日夕討論,以宅厥心。 」論《養氣》謂:「用兵之勝負,軍旅之強弱,將帥之勇怯,係人君所養之氣曲直何如。 願強於為善,益新厥德,使信於諸夏、聞於夷狄者,無曲可議,則至剛可以塞兩間,一怒可以安天下矣。 」安國嘗謂:「雖諸葛復生,為今日計,不能易此論也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
居旬日,再見,以疾懇求去。 高宗曰:「聞卿深於《春秋》,方欲講論。 」遂以《左氏傳》付安國點句正音。 安國奏:「《春秋》經世大典,見諸行事,非空言比。 今方思濟艱難,《左氏》繁碎,不宜虛費光陰,耽玩文采,莫若潛心聖經。 」高宗稱善。 尋除安國兼侍讀,專講《春秋》。 時講官四人,援例乞各專一經。 高宗曰:「他人通經,豈胡安國比。 」不許。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
會除故相朱勝非同都督江、淮、荊、浙諸軍事,安國奏:「勝非與黃潛善、汪伯彥同在政府,緘默附會,循致渡江。 尊用張邦昌結好金國,淪滅三綱,天下憤鬱。 及正位塚司,苗、劉肆逆,貪生苟容,辱逮君父。 今強敵憑陵,叛臣不忌,用人得失,係國安危,深恐勝非上誤大計。 」勝非改除侍讀,安國持錄黃不下,左相呂頤浩特令檢正黃龜年書行。 安國言:「『有官守者,不得其職則去』。 臣今待罪無補,既失其職,當去甚明。 況勝非係臣論列之人,今朝廷乃稱勝非處苗、劉之變,能調護聖躬。 昔公羊氏言祭仲廢君為行權,先儒力排其說。 蓋權宜廢置非所施於君父,《春秋》大法,尤謹於此。 建炎之失節者,今雖特釋而不問,又加選擢,習俗既成,大非君父之利。 臣以《春秋》入侍,而與勝非為列,有違經訓。 」遂臥家不出。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
初,頤浩都督江上還朝,欲去異己者,未得其策。 或教之指為朋黨,且曰:「黨魁在瑣闈,當先去之。 」頤浩大喜,即引勝非為助,而降旨曰:「胡安國屢召,偃蹇不至,今始造朝,又數有請。 初言勝非不可同都督,及改命經筵,又以為非,豈不以時艱不肯盡瘁,乃欲求微罪而去,其自為謀則善,如國計何? 」落職,提舉仙都觀。 是夕,彗出東南。 右相秦檜三上章乞留之,不報,即解相印去。 侍御史江躋上疏,極言勝非不可用,安國不當責。 右司諫吳表臣亦言安國扶病見君,欲行所學,今無故罪去,恐非所以示天下。 不報。 頤浩即黜給事中程瑀、起居舍人張燾及躋等二十餘人,云應天變除舊布新之象。 台省一空,勝非遂相,安國竟歸。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
五年,除徽猷閣待制、知永州,安國辭。 詔以經筵舊臣,重閔勞之,特從其請,提舉江州太平觀,令纂修所著《春秋傳》。 書成,高宗謂深得聖人之旨,除提舉萬壽觀兼侍讀。 未行,諫官陳公輔上疏詆假托程頤之學者。 安國奏曰:「孔、孟之道不傳久矣,自頤兄弟始發明之,然後知其可學而至。 今使學者師孔、孟,而禁不得從頤學,是入室而不由戶。 本朝自嘉祐以來,西都有邵雍、程顥及其弟頤,關中有張載,皆以道德名世,公卿大夫所欽慕而師尊之。 會王安石、蔡京等曲加排抑,故其道不行。 望下禮官討論故事,加之封爵,載在祀典,比於荀、楊、韓氏,仍詔館閣裒其遺書,校正頒行,使邪說者不得作。 」奏入,公輔與中丞周秘、侍御史石公揆承望宰相風旨,交章論安國學術頗僻。 除知永州,辭,復提舉太平觀,進寶文閣直學士,卒,年六十五。 詔贈四官,又降詔加賻,賜田十頃恤其孤,諡曰文定,蓋非常格也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
安國強學力行,以聖人為標的,志於康濟時艱,見中原淪沒,遺黎塗炭,常若痛切於其身。 雖數以罪去,其愛君憂國之心遠而彌篤,每有君命,即置家事不問。 然風度凝遠,蕭然塵表,視天下萬物無一足以嬰其心。 自登第迄謝事,四十年在官,實曆不及六載。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
朱震被召,問出處之宜,安國曰:「子發學《易》二十年,此事當素定矣。 世間惟講學論政,不可不切切詢究,至於行己大致,去就語默之幾,如人飲食,其饑飽寒溫,必自斟酌,不可決諸人,亦非人所能決也。 吾平生出處皆內斷於心,浮世利名如蠛蠓過前,何足道哉! 」故渡江以來,儒者進退合義,以安國、尹焞為稱首。 侯仲良言必稱二程先生,他無所許可。 後見安國,歎曰:「吾以為志在天下,視不義富貴真如浮雲者,二程先生而已,不意復有斯人也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
安國所與遊者,遊酢、謝良佐、楊時皆程門高弟。 良佐嘗語人曰:「胡康侯如大冬嚴雪,百草萎死,而松柏挺然獨秀者也。 」安國之使湖北也,時方為府教授,良佐為應城宰,安國質疑訪道,禮之甚恭,每來謁而去,必端笏正立目送之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
自王安石廢《春秋》不列於學官,安國謂:「先聖手所筆削之書,乃使人主不得聞講說,學士不得相傳習,亂倫滅理,用夏變夷,殆由乎此。 」故潛心是書二十餘年,以為天下事物無不備於此。 每歎曰:「此傳心要典也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
安國少欲以文章名世,既學道,乃不復措意。 有文集十五卷、《資治通鑒舉要補遺》一百卷。 三子,寅、宏、寧。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
〈子〉 寅
(No translation available) (No translation available)
32
寅字明仲,安國弟之子也。 寅將生,弟婦以多男欲不舉,安國妻夢大魚躍盆水中,急往取而子之。 少桀黠難制,父閉之空閣,其上有雜木,寅盡刻為人形。 安國曰:「當有以移其心。 」別置書數千卷於其上,年餘,寅悉成誦,不遺一卷。 遊辟雍,中宣和進士甲科。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
靖康初,以御史中丞何㮚薦,召除秘書省校書郎。 楊時為祭酒,寅從之受學。 遷司門員外郎。 金人陷京師,議立異姓,寅與張浚、趙鼎逃太學中,不書議狀。 張邦昌偽立,寅棄官歸,言者劾其離次,降一官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
建炎三年,高宗幸金陵,樞密使張浚薦為駕部郎官,尋擢起居郎。 金人南侵,詔議移蹕之所,寅上書曰:
(No translation available) (No translation available)
35
昨陛下以親王、介弟出師河北,二聖既遷,則當糾合義師,北向迎請。 而遽膺翊戴,亟居尊位,斬戮直臣,以杜言路。 南巡淮海,偷安歲月,敵入關陝,漫不捍禦。 盜賊橫潰,莫敢誰何,元元無辜,百萬塗地。 方且製造文物,講行郊報,自謂中興。 金人乘虛直搗行在,匹馬南渡,淮甸流血。 迨及返正寶位,移蹕建康,不為久圖,一向畏縮遠避。 此皆失人心之大者也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
自古中興之主所以能克復舊物者,莫不本於憤恥恨怒,不能報怨,終不苟已。 未有乘衰微闕絕之後,固陋以為榮,苟且以為安,而能久長無禍者也。 黃潛善與汪伯彥方以乳嫗護赤子之術待陛下,曰:「上皇之子三十人,今所存惟聖體,不可不自重愛。 」曾不思宗廟則草莽湮之,陵闕則畚鍤驚之,堂堂中華戎馬生之,潛善、伯彥所以誤陛下、陷陵廟、蹙土宇、喪生靈者,可勝罪乎! 本初嗣服,既不為迎二聖之策,因循遠狩,又不為守中國之謀。 以致於今德義不孚,號令不行,刑罰不威,爵賞不勸。 若不更轍以救垂亡,則陛下永負孝悌之愆,常有父兄之責。 人心一去,天命難恃,雖欲羈棲山海,恐非為自全之計。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
願下詔曰:「繼紹大統,出於臣庶之諂,而不悟其非; 巡狩東南,出於僥幸之心,而不虞其禍。 金人逆天亂倫,朕義不共天,志思雪恥。 父兄旅泊,陵寢荒殘,罪乃在予,無所逃責。 」以此號召四海,聳動人心,決意講武,戎衣臨陣。 按行淮、襄,收其豪英,誓以戰伐。 天下忠義武勇,必雲合響應。 陛下凡所欲為,孰不如志? 其與退保吳、越,豈可同年而語哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
自古中國強盛如漢武帝、唐太宗,其得志四夷,必並吞掃滅,極其兵力而後已。 中國禮義所自出也,恃強淩弱且如此。 今乃以仁慈之道、君子長者之事,望於凶頑之粘罕,豈有是理哉! 今日圖復中興之策,莫大於罷絕和議,以使命之幣,為養兵之資。 不然,則僻處東南,萬事不競。 納賂則孰富於京室? 納質則孰重於二聖? 反復計之,所謂乞和,決無可成之理。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
夫大亂之後,風俗靡然,欲丕變之,在於務實效,去虛文。 治兵擇將,誓戡大憝者,孝弟之實也; 遣使乞和,冀幸萬一者,虛文也。 屈己求賢,信用群策者,求賢之實也; 外示禮貌,不用其言者,虛文也。 不惟面從,必將心改,苟利於國,即日行之者,納諫之實也; 和顏泛受,內惡切直者,虛文也。 擢智勇忠直之人,待禦以恩威,結約以誠信者,任將之實也; 親厚庸奴,等威不立者,虛文也。 汰疲弱,擇壯勇,足其衣食,申明階級,以變其驕悍之習者,治軍之實也; 教習兒戲,紀律蕩然者,虛文也。 遴選守刺,久於其官,痛刈奸贓,廣行寬恤者,愛民之實也; 軍須戎具,征求取辦,蠲租赦令,苟以欺之者,虛文也。 若夫保宗廟、陵寢、土地、人民,以此六實者行乎其間,則為中興之實政也。 陵廟荒圮,土宇日蹙,衣冠黔首,為血為肉,以此六虛者行乎其間,則為今日虛文。 陛下戴黃屋,建幄殿,質明輦出房,雉扇金爐夾侍兩陛,仗馬衛兵儼分儀式,讚者引百官入奉起居,以此度日。 彼粘罕者,晝夜厲兵,跨河越岱,電掃中土,遂有吞吸江湖,蹂踐衡霍之意。 吾方擁虛器,茫然未知所之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
君子小人,勢不兩立。 仁宗皇帝在位,得君子最多。 小人亦時見用,然罪者則斥; 君子亦或見廢,然忠顯則收。 故其成當世之功,貽後人之輔者,皆君子也。 至王安石則不然,斥絕君子,一去而不還; 崇信小人,一任則不改。 故其敗當時之政,為後世之害者,皆小人也。 仁宗皇帝所養之君子,既日遠而銷亡矣。 安石所致之小人,方蕃息而未艾也。 所以誤國破家,至毒至烈,以致二聖屈辱,羿、莽擅朝,伏節死難者不過一二人。 此浮華輕薄之害,明主之所畏而深戒者也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
古之稱中興者曰:「撥亂世,反之正。 」今之亂亦云甚矣,其反正而興之,在陛下; 其遂陵遲不振,亦在陛下。 昔宗澤一老從官耳,猶能推誠感動群賊,北連懷、衛,同迎二聖,克期密應者,無慮數十萬人。 何況陛下身為子弟,欲北向而有為,將見舉四海為陛下用,期以十年,必能掃除妖沴,遠迓父兄,稱宋中興。 其與惕息遁藏,蹈危負恥如今日,豈不天地相絕哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
疏入,宰相呂頤浩惡其切直,除直龍圖閣、主管江州太平觀。
(No translation available)
43
二年五月,詔內外官各言省費、裕國、強兵、息民之策,寅以十事應詔,曰修政事、備邊陲、治軍旅、用人才、除盜賊、信賞罰、理財用、核名實、屏諛佞、去奸慝。 疏上不報,尋命知永州。
(No translation available) (No translation available)
44
紹興四年十二月,復召為起居郎,遷中書舍人,賜三品服。 時議遣使入雲中,寅上疏言:
(No translation available) (No translation available)
45
女真驚動陵寢,殘毀宗廟,劫質二聖,乃吾國之大仇也。 頃者,誤國之臣遣使求和,以苟歲月,九年於茲,其效如何? 幸陛下灼見邪言,漸圖恢復,忠臣義士聞風興起,各思自效。 今無故蹈庸臣之轍,忘復仇之義,陳自辱之辭,臣切為陛下不取也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
若謂不少貶屈,如二聖何? 則自丁未以至甲寅,所為卑辭厚禮以問安迎請為名而遣使者,不知幾人矣,知二聖之所在者誰歟? 聞二聖之聲音者誰歟? 得女真之要領而息兵者誰歟? 臣但見丙午而後,通和之使歸未息肩,而黃河、長淮、大江相繼失險矣。 夫女真知中國所重在二聖,所懼在劫質,所畏在用兵,而中國坐受此餌,既久而不悟也。 天下謂自是必改圖矣,何為復出此謬計邪?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
當今之事,莫大於金人之怨。 欲報此怨,必殄此仇。 用復仇之議,而不用講和之政,使天下皆知女真為不共戴天之仇,人人有致死之心,然後二聖之怨可平,陛下人子之職舉矣。 苟為不然,彼或願與陛下歃盟泗水之上,不知何以待之? 望聖意直以世仇無可通之義,寢罷使命。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
高宗嘉納,云:「胡寅論使事,詞旨剴切,深得獻納論思之體。 」召至都堂諭旨,仍降詔獎諭。 既而右僕射張浚自江上還,奏遣使為兵家機權,竟反前旨。 寅復奏疏言:「今日大計,隻合明復仇之義,用賢修德,息兵訓民,以圖北向。 倘或未可,則堅守待時。 若夫二三其德,無一定之論,必不能有所立。 」寅既與浚異,遂乞便郡就養。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
始,寅上言:「近年書命多出詞臣好惡之私,使人主命德討罪之詞,未免玩人喪德之失,乞命詞臣以飾情相悅、含怒相訾為戒。 」故寅所撰詞多誥誡,於是忌嫉者眾。 朝廷辨宣仁聖烈之誣,行遣章惇、蔡卞,皆宰臣面授上旨,令寅撰進。 除徽猷閣待制、知邵州,辭。 改集英殿修撰,復以待制改知嚴州,又改知永州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
徽宗皇帝、寧德皇后訃至,朝廷用故事以日易月,寅上疏言:「禮:仇不復則服不除。 願降詔旨,用喪三年,衣墨臨戎,以化天下。 」尋除禮部侍郎、兼侍講兼直學士院。 丁父憂,免喪,時秦檜當國,除徽猷閣直學士、提舉江州太平觀。 俄乞致仕,遂歸衡州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
檜既忌寅,雖告老,猶憤之,坐與李光書譏訕朝政落職。 右正言章復劾寅不持本生母服不孝,諫通鄰好不忠,責授果州團練副使、新州安置。 檜死,詔自便,尋復其官。 紹興二十一年卒,年五十九。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
寅志節豪邁,初擢第,中書侍郎張邦昌欲以女妻之,不許。 始,安國頗重秦檜之大節,及檜擅國,寅遂與之絕。 新州謫命下,即日就道。 在謫所著《讀史管見》數十萬言,及《論語詳說》,皆行於世。 其為文根著義理,有《斐然集》三十卷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
〈子〉 宏
(No translation available) (No translation available)
54
宏字仁仲,幼事楊時、侯仲良,而卒傳其父之學。 優遊衡山下餘二十年,玩心神明,不舍晝夜。 張栻師事之。 紹興間上書,其略曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
治天下有本,仁也。 何謂仁? 心也。 心官茫茫,莫知其鄉,若為知其體乎? 有所不察則不知矣。 有所顧慮,有所畏懼,則雖有能知能察之良心,亦浸消亡而不自知,此臣之所大憂也。 夫敵國據形勝之地,逆臣僭位於中原,牧馬駸駸,欲爭天下。 臣不是懼,而以良心為大憂者,蓋良心充於一身,通於天地,宰制萬事,統攝億兆之本也。 察天理莫如屏欲,存良心莫如立志。 陛下亦有朝廷政事不幹於慮,便嬖智巧不陳於前,妃嬪佳麗不幸於左右時矣。 陛下試於此時沉思靜慮,方今之世,當陛下之身,事孰為大乎? 孰為急乎? 必有歉然而餒,惻然而痛,坐起彷徨不能自安者,則良心可察,而臣言可信矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
昔舜以匹夫為天子,瞽叟以匹夫為天子父,受天下之養,豈不足於窮約哉? 而瞽叟猶不悅。 自常情觀之,舜可以免矣,而舜蹙然有憂之,舉天下之大無足以解憂者。 徽宗皇帝身享天下之奉幾三十年。 欽宗皇帝生於深宮,享乘輿之次,以至為帝。 一旦劫於仇敵,遠適窮荒,衣裘失司服之制,飲食失膳夫之味,居處失宮殿之安、妃嬪之好,動無威嚴,辛苦墊隘。 其願陛下加兵敵國,心目睽睽,猶饑渴之於飲食。 庶幾一得生還,父子兄弟相持而泣,歡若平生。 引領東望,九年於此矣。 夫以疏賤,念此痛心,當食則嗌,未嘗不投箸而起,思欲有為,況陛下當其任乎? 而在廷之臣,不能對揚天心,充陛下仁孝之志,反以天子之尊,北面仇敵。 陛下自念,以此事親,於舜何如也?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
且群臣智謀淺短,自度不足以任大事,故欲偷安江左,貪圖寵榮,皆為身謀爾。 陛下乃信之,以為必持是可以進撫中原,展省陵廟,來歸兩宮,亦何誤耶!
(No translation available) (No translation available)
58
萬世不磨之辱,臣子必報之仇,子孫之所以寢苫枕戈,弗與共天下者也; 而陛下顧慮畏懼,忘之不敢以為仇。 臣下僭逆,有明目張膽顯為負叛者,有協讚亂賊為之羽翰者,有依隨兩端欲以中立自免者,而陛下顧慮畏懼,寬之不敢以為討。 守此不改,是祖宗之靈,終天暴露,無與復存也; 父兄之身,終天困辱,而求歸之望絕也; 中原士民,沒身塗炭,無所赴訴也。 陛下念亦及此乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
59
王安石輕用己私,紛更法令,棄誠而懷詐,興利而忘義,尚功而悖道,人皆知安石廢祖宗法令,不知其並與祖宗之道廢之也。 邪說既行,正論屏棄,故奸諛敢挾紹述之義以逞其私,下誣君父,上欺祖宗,誣謗宣仁,廢遷隆祐。 使我國家君臣父子之間,頓生疵癘,三綱廢壞,神化之道泯然將滅。 遂使敵國外橫,盜賊內訌,王師傷敗,中原陷沒,二聖遠棲於沙漠,皇輿僻寄於東吳,囂囂萬姓,未知攸底,禍至酷也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
若猶習於因循,憚於更變,亡三綱之本性,昧神化之良能,上以利勢誘下,下以智術干上。 是非由此不公,名實由此不核,賞罰由此失當,亂臣賊子由此得志,人紀由此不修,天下萬事倒行逆施,人欲肆而天理滅矣。 將何以異於先朝,求救禍亂而致昇平乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
61
末言:
(No translation available)
62
高閌為國子司業,請幸太學,宏見其表,作書責之曰:
(No translation available)
63
太學,明人倫之所在也。 昔楚懷王不返,楚人憐之,如悲親戚。 蓋忿秦之以強力詐其君,使不得其死,其憯勝於加之以刃也。 太上皇帝劫制於強敵,生往死歸,此臣子痛心切骨,臥薪嘗膽,宜思所以必報也。 而柄臣乃敢欺天罔人,以大仇為大恩乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
64
昔宋公為楚所執,及楚子釋之,孔子筆削《春秋》,乃曰:「許侯盟於薄,釋宋公。 」不許楚人制中國之命也。 太母,天下之母,其縱釋乃在金人,此中華之大辱,臣子所不忍言也。 而柄臣乃敢欺天罔人,以大辱為大恩乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
晉朝廢太后,董養遊太學,升堂歎曰:「天下之理既滅,大亂將作矣。 」則引遠而去。 今閣下自睹忘仇滅理,北面敵國,以苟宴安之事,猶偃然為天下師儒之首。 既不能建大論,明天人之理以正君心; 乃阿諛柄臣,希合風旨,求舉太平之典,又為之詞云云,欺天罔人孰甚焉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
宏初以蔭補右承務郎,不調。 秦檜當國,貽書其兄寅,問二弟何不通書,意欲用之。 寧作書止敘契好而已。 宏書辭甚厲,人問之,宏曰:「政恐其召,故示之以不可召之端。 」檜死,宏被召,竟以疾辭,卒於家。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
67
著書曰《知言》。 張栻謂其言約義精,道學之樞要,制治之蓍龜也。 有詩文五卷、《皇王大紀》八十卷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
〈子〉 寧
(No translation available) (No translation available)
69
寧字和仲,以蔭補官。 秦檜當國,召試館職,除敕令所刪定官。 秦熺知樞密院事,檜問寧曰:「熺近除,外議云何? 」寧曰:「外議以為相公必不為蔡京之所為也。 」遷太常丞、祠部郎官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
初,以寧父兄故召用,及寅與檜忤,乃出寧為夔路安撫司參議官。 除知澧州,不赴。 主管台州崇道觀,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
71
安國之傳《春秋》也,修纂檢討盡出寧手。 寧又著《春秋通旨》,以羽翼其書云。
(No translation available) (No translation available)