1
食貨一
(No translation available)
2
古之善治其國而愛養斯民者,必立經常簡易之法,使上愛物以養其下,下勉力以事其上,上足而下不困。 故量人之力而授之田,量地之產而取以給公上,量其入而出之以為用度之數。 是三者常相須以濟而不可失,失其一則不能守其二。 及暴君庸主,縱其佚欲,而茍且之吏從之,變制合時以取寵於其上。 故用於上者無節,而取於下者無限,民竭其力而不能供,由是上愈不足而下愈困,則財利之說興,而聚斂之臣用。 《記》曰:「寧畜盜臣。 」盜臣誠可惡,然一人之害爾。 聚斂之臣用,則經常之法壞,而下不勝其弊焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
唐之始時,授人以口分、世業田,而取之以租、庸、調之法,其用之也有節。 蓋其畜兵以府衛之制,故兵雖多而無所損; 設官有常員之數,故官不濫而易祿。 雖不及三代之盛時,然亦可以為經常之法也。 及其弊也,兵冗官濫,為之大蠹。 自天寶以來,大盜屢起,方鎮數叛,兵革之興,累世不息,而用度之數,不能節矣。 加以驕君昏主,奸吏邪臣,取濟一時,屢更其制,而經常之法,蕩然盡矣。 由是財利之說興,聚斂之臣進。 蓋口分、世業之田壞而為兼並,租、庸、調之法壞而為兩稅。 至於鹽鐵、轉運、屯田、和糴、鑄錢、括苗、榷利、借商、進奉、獻助,無所不為矣。 蓋愈煩而愈弊,以至於亡焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
唐制:度田以步,其闊一步,其長二百四十步為畝,百畝為頃。 凡民始生為黃,四歲為小,十六為中,二十一為丁,六十為老。 授田之制,丁及男年十八以上者,人一頃,其八十畝為口分,二十畝為永業; 老及篤疾、廢疾者,人四十畝,寡妻妾三十畝,當戶者增二十畝,皆以二十畝為永業,其余為口分。 永業之田,樹以榆、棗、桑及所宜之木,皆有數。 田多可以足其人者為寬鄉,少者為狹鄉。 狹鄉授田,減寬鄉之半。 其地有薄厚,歲一易者,倍受之。 寬鄉三易者,不倍授。 工商者,寬鄉減半,狹鄉不給。 凡庶人徙鄉及貧無以葬者,得賣世業田。 自狹鄉而徙寬鄉者,得並賣口分田。 已賣者,不復授。 死者收之,以授無田者。 凡收授皆以歲十月。 授田先貧及有課役者。 凡田,鄉有余以給比鄉,縣有余以給比縣,州有余以給近州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
凡授田者,丁歲輸粟二斛,稻三斛,謂之租。 丁隨鄉所出,歲輸絹二匹,綾、絁二丈,布加五之一,綿三兩,麻三斤,非蠶鄉則輸銀十四兩,謂之調。 用人之力,歲二十日,閏加二日,不役者日為絹三尺,謂之庸。 有事而加役二十五日者免調,三十日者租、調皆免。 通正役不過五十日。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
自王公以下,皆有永業田。 太皇太后、皇太后、皇后緦麻以上親,內命婦一品以上親,郡王及五品以上祖父兄弟,職事、勛官三品以上有封者若縣男父子,國子、太學、四門學生、俊士,孝子、順孫、義夫、節婦同籍者,皆免課役。 凡主戶內有課口者為課戶。 若老及男廢疾、篤疾、寡妻妾、部曲、客女、奴婢及視九品以上官,不課。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
凡裏有手實,歲終具民之年與地之闊狹,為鄉帳。 鄉成於縣,縣成於州,州成於戶部。 又有計帳,具來歲課役以報度支。 國有所須,先奏而斂。 凡稅斂之數,書於縣門、村坊,與眾知之。 水、旱、霜、蝗耗十四者,免其租; 桑麻盡者,免其調; 田耗十之六者,免租調; 耗七者,課、役皆免。 凡新附之戶,春以三月免役,夏以六月免課,秋以九月課、役皆免。 徙寬鄉者,縣覆於州,出境則覆於戶部,官以閑月達之。 自畿內徙畿外,自京縣徙余縣,皆有禁。 四夷降戶,附以寬鄉,給復十年。 奴婢縱為良人,給復三年。 沒外蕃人,一年還者給復三年,二年者給復四年,三年者給復五年。 浮民、部曲、客女、奴婢縱為良者附寬鄉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
貞觀中,初稅草以給諸閑,而驛馬有牧田。
(No translation available)
9
太宗方銳意於治,官吏考課,以鰥寡少者進考,如增戶法; 失勸導者以減戶論。 配租以斂穫早晚、險易、遠近為差。 庸、調輸以八月,發以九月。 同時輸者先遠民。 皆自概量。 州府歲市土所出為貢,其價視絹之上下,無過五十匹。 異物、滋味、口馬、鷹犬,非有詔不獻。 有加配,則以代租賦。 其兇荒則有社倉賑給,不足則徙民就食諸州。 尚書左丞戴胄建議:「自王公以下,計墾田,秋熟,所在為義倉,歲兇以給民。 」太宗善之,乃詔:「畝稅二升,粟、麥、秔、稻,隨土地所宜。 寬鄉斂以所種,狹鄉據青苗簿而督之。 田耗十四者免其半,耗十七者皆免之。 商賈無田者,以其戶為九等,出粟自五石至於五斗為差。 下下戶及夷獠不取焉。 歲不登,則以賑民; 或貸為種子,則至秋而償。 」其後洛、相、幽、徐、齊、並、秦、蒲州又置常平倉,粟藏九年,米藏五年,下濕之地,粟藏五年,米藏三年,皆著於令。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
貞觀初,戶不及三百萬,絹一匹易米一斗。 至四年,米斗四五錢,外戶不閉者數月,馬牛被野,人行數千里不賫糧,民物蕃息,四夷降附者百二十萬人。 是歲,天下斷獄,死罪者二十九人,號稱太平。 此高祖、太宗致治之大略,及其成效如此。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
高宗承之,海內艾安。 太尉長孫無忌等輔政,天下未見失德。 數引刺史入閤,問民疾苦。 即位之歲,增戶十五萬。 及中書令李義府、侍中許敬宗既用事,役費並起。 永淳以後,給用益不足。 加以武後之亂,紀綱大壞,民不勝其毒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
玄宗初立求治,蠲徭役者給蠲符,以流外及九品京官為蠲使,歲再遣之。 開元八年,頒庸調法於天下,好不過精,惡不至濫,闊者一尺八寸,長者四丈。 然是時天下戶未嘗升降。 監察御史宇文融獻策:括籍外羨田、逃戶,自占者給復五年,每丁稅錢千五百,以攝御史分行括實。 陽翟尉皇甫憬上書言其不可。 玄宗方任用融,乃貶憬為盈川尉。 諸道所括得客戶八十余萬,田亦稱是。 州縣希旨張虛數,以正田為羨,編戶為客,歲終,籍錢數百萬緡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
十六年,乃詔每三歲以九等定籍。 而庸調折租所取華好,州縣長宮勸織,中書門下察濫惡以貶官吏,精者褒賞之。 二十二年,詔男十五、女十三以上得嫁娶。 州縣歲上戶口登耗,采訪使覆實之,刺史、縣令以為課最。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
初,永徽中禁買賣世業、口分田。 其後豪富兼並,貧者失業,於是詔買者還地而罰之。
(No translation available) (No translation available)
15
先是楊州租、調以錢,嶺南以米,安南以絲,益州以羅、䌷、綾、絹供春彩。 因詔江南亦以布代租。
(No translation available) (No translation available)
16
中書令李林甫以租庸、丁防、和糴、春彩、稅草無定法,歲為旨符,遣使一告,費紙五十余萬。 條目既多,覆問逾年,乃與采訪朝集使議革之,為長行旨,以授朝集使及送旨符使,歲有所支,進畫附驛以達,每州不過二紙。
(No translation available) (No translation available)
17
凡庸、調、租、資課,皆任土所宜,州縣長官涖定粗良,具上中下三物之樣輸京都。 有濫惡,督中物之直。 二十五年,以江、淮輸運有河、洛之艱,而關中蠶桑少,菽粟常賤,乃命庸、調、資課皆以米,兇年樂輸布絹者亦從之。 河南、北不通運州,租皆為絹,代關中庸、課,詔度支減轉運。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
明年,又詔民三歲以下為黃,十五以下為小,二十以下為中。 又以民間戶高丁多者,率與父母別籍異居,以避征戍,乃詔十丁以上免二丁,五丁以上免一丁,侍丁孝者免徭役。 天寶三載,更民十八以上為中男,二十三以上成丁。 五載,詔貧不能自濟者,每鄉免三十丁租庸。 男子七十五以上、婦人七十以上,中男一人為侍; 八十以上以令式從事。 是時,海內富實,米鬥之價錢十三,青、齊間鬥才三錢,絹一匹錢二百。 道路列肆,具酒食以待行人,店有驛驢,行千里不持尺兵。 天下歲入之物,租錢二百余萬緡,粟千九百八十余萬斛,庸、調絹七百四十萬匹,綿百八十余萬屯,布千三十五萬余端。 天子驕於佚樂而用不知節,大抵用物之數,常過其所入。 於是錢谷之臣,始事朘刻。 太府卿楊崇禮句剝分銖,有欠折漬損者,州縣督送,歷年不止。 其子慎矜專知太府,次子慎名知京倉,亦以苛刻結主恩。 王鉷為戶口色役使,歲進錢百億萬緡,非租庸正額者,積百寶大盈庫,以供天子燕私。 及安祿山反,司空楊國忠以為正庫物不可以給士,遣侍御史崔眾至太原納錢度僧尼道士,旬日得百萬緡而已。 自兩京陷沒,民物耗弊,天下蕭然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
肅宗即位,遣御史鄭叔清等籍江淮、蜀漢富商右族訾畜,十收其二,謂之率貸。 諸道亦稅商賈以贍軍,錢一千者有稅。 於是北海郡錄事參軍第五琦以錢谷得見,請於江淮置租庸使,吳鹽、蜀麻、銅冶皆有稅,市輕貨繇江陵、襄陽、上津路轉至鳳翔。 明年,鄭叔清與宰相裴冕建議,以天下用度不充,諸道得召人納錢,給空名告身,授官勛邑號; 度道士僧尼不可勝計; 納錢百千,賜明經出身; 商賈助軍者,給復。 及兩京平,又於關輔諸州,納錢度道士僧尼萬人。 而百姓殘於兵盜,米鬥至錢七千,鬻籺為糧,民行乞食者屬路。 乃詔能賑貧乏者,寵以爵衤失。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
故事,天下財賦歸左藏,而太府以時上其數,尚書比部覆其出入。 是時,京師豪將假取不能禁,第五琦為度支鹽鐵使,請皆歸大盈庫,供天子給賜,主以中官。 自是天下之財為人君私藏,有司不得程其多少。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
廣德元年,詔一戶三丁者免一丁,凡畝稅二升,男子二十五為成丁,五十五為老,以優民。 而強寇未夷,民耗斂重。 及吐蕃逼京師,近甸屯兵數萬,百官進俸錢,又率戶以給軍糧。 至大歷元年,詔流民還者,給復二年,田園盡,則授以逃田。 天下苗一畝稅錢十五,市輕貨給百官手力課。 以國用急,不及秋,方苗青即征之,號「青苗錢」又有「地頭錢」,每畝二十,通名為青苗錢。 又詔上都秋稅分二等,上等畝稅一斗,下等六升,荒田畝稅二升。 五年,始定法:夏,上田畝稅六升,下田畝四升; 秋,上田畝稅五升,下田畝三升; 荒田如故; 青苗錢畝加一倍,而地頭錢不在焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
初,轉運使掌外,度支使掌內。 永泰二年,分天下財賦、鑄錢、常平、轉運、鹽鐵,置二使。 東都畿內、河南、淮南、江東西、湖南、荊南、山南東道,以轉運使劉晏領之; 京畿、關內、河東、劍南、山南西道,以京兆尹、判度支第五琦領之。 及琦貶,以戶部侍郎、判度支韓滉與晏分治。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
時回紇有助收西京功,代宗厚遇之,與中國婚姻,歲送馬十萬匹,酬以縑帛百余萬匹。 而中國財力屈竭,歲負馬價。 河、湟六鎮既陷,歲發防秋兵三萬戍京西,資糧百五十余萬緡。 而中官魚朝恩方恃恩擅權,代宗與宰相元載日夜圖之。 及朝恩誅,帝復與載貳,君臣猜間不協,邊計兵食,置而不議者幾十年。 而諸鎮擅地,結為表裏,日治兵繕壘,天子不能繩以法,顓留意祠禱、焚幣玉、寫浮屠書,度支稟賜僧巫,歲以鉅萬計。 然帝性儉約,身所禦衣,必浣染至再三,欲以先天下。 然生日、端午,四方貢獻至數千萬者,加以恩澤,而諸道尚侈麗以自媚。 朝多留事,經歲不能遣,置客省以居,上封事不足采者、蕃夷貢獻未報及失職未敘者,食度支數千百人。 德宗即位,用宰相崔祐甫,拘客省者出之,食度支者遣之,歲省費萬計。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)