1
__FORCETOC__岑文本岑文本,字景仁,鄧州棘陽人。 祖善方,後梁吏部尚書,更家江陵。 父之象,仕隋為邯鄲令,坐為人訟,不得申。 文本年十四,詣司隸理冤,辨對哀暢無所詘。 眾屬目,命作《蓮華賦》,文成,合臺嗟賞,遂得直。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
性沈敏,有姿儀,善文辭,多所貫綜。 郡舉秀才,不應。 蕭銑僭號,召為中書侍郎,主文記。 河間王孝恭平荊州,其下欲掠奪,文本說孝恭曰:「自隋無道,四海救死,延頸以望真主。 蕭氏君臣決策歸命者,意欲去危就安。 大王誠縱兵剽系,恐江、嶺以南,向化心沮,狼顧麕驚。 不如厚撫荊州,勸未附,陳天子厚惠,誰非王人? 」孝恭善之,遽下令止侵略,署文本別駕。 從擊輔公祏,典檄符。 進署行臺考功郎中。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
貞觀元年,除秘書郎,兼直中書省。 太宗既藉田,又元日朝群臣,文本奏《藉田》、《三元頌》二篇,文致華贍。 李靖復薦於帝,擢中書舍人。 時顏師古為侍郎,自武德以來,詔誥或大事皆所草定。 及得文本,號善職,而敏速過之。 或策令叢遽,敕吏六七人泚筆待,分口占授,成無遺意。 師古以譴罷,溫彥博為請帝曰:「師古練時事,長於文誥,人少逮者,幸得復用。 」帝曰:「朕自舉一人,公毋憂。 」乃授文本侍郎,專典機要。 封江陵縣子。 是時,魏王泰有寵,侈第舍,冠諸王。 文本上疏,勸崇節儉,陳嫡庶分,宜有抑損。 帝善之,賜帛三百段。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
逾年為令,從伐遼東,事一委倚,至糧漕最目、甲兵凡要、料配差序,籌不廢手,由是神用頓耗,容止不常。 帝憂曰:「文本今與我同行,恐不與同返矣! 」至幽州暴病,帝臨視流涕。 卒,年五十一。 是夕,帝聞夜嚴,曰:「文本死,所不忍聞。 」命罷之。 贈侍中、廣州都督,諡曰憲,陪葬昭陵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
始,文本貴,常自以興孤生,居處卑,室無茵褥幃帟。 事母以孝顯,撫弟侄篤恩義。 生平故人,雖羈賤必鈞禮。 帝每稱其忠謹:「吾親之信之」。 晉王為皇太子,大臣多兼宮官,帝欲文本兼攝,辭曰:「臣守一職,猶懼其盈,不願希恩東宮,請一心以事陛下。 」帝乃止,但詔五日一參東宮。 每進見,太子答拜。 始為中書令,有憂色,母問之,答曰:「非勳非舊,責重位高,所以憂也。 」有來慶者,輒曰:「今日受吊不受賀。 」或勸其營產業,文本歎曰:「吾漢南一布衣,徒步入關,所望不過秘書郎、縣令耳。 今無汗馬勞,以文墨位宰相,奉稍已重,尚何殖產業邪? 」故口未嘗言家事。 既任職久,賚錫豐饒,皆令弟文昭主之。 文昭任校書郎,多交輕薄,帝不悅,謂文本曰:「卿弟多過,朕將出之。 」文本曰:「臣少孤,母所鐘念者弟也,不欲離左右。 今若外出,母必憂,無此弟,是無老母也! 」泣下嗚咽。 帝湣其意,召文昭讓敕,卒無過。 孫羲。 從子長倩。 孫羲羲,字伯華,第進士,累遷太常博士。 坐伯父長倩貶郴州司法參軍。 遷金壇令。 時弟仲翔為長洲令,仲休為溧水令,皆有治績。 宰相宗楚客語本道巡察御史:「毋遺江東三岑。 」乃薦羲為汜水令。 武后令宰相舉為員外郎者,韋嗣立薦羲,且言惟長倩為累,久不進。 后曰:「羲誠材,何諉之拘? 」即拜天官員外郎。 於是,坐親廢者皆得援而進矣。 俄為中書舍人。 中宗時,武三思用事,敬暉欲上表削諸武封王者,眾畏三思,不敢為草,獨羲為之,詞誼勁切,由是下遷秘書少監。 進吏部侍郎。 時崔湜、鄭愔及大理少卿李元恭分掌選,皆以賄聞,獨羲勁廉,為時議嘉仰。 帝崩,詔擢右散騎常侍、同中書門下三呂。 睿宗立,罷為陝州刺史,再遷戶部尚書。 景雲初,復召同三品,進侍中,封南陽郡公。 初,節湣太子之難,冉祖雍誣帝及太平公主連謀,賴羲與蕭至忠保護得免,羲監脩《中宗實錄》,自著其事。 帝見之,賞歎,賜物三百段、良馬一匹,下詔褒美。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
時羲兄獻為國子司業,仲翔陝州刺史,仲休商州刺史,兄弟子侄在清要者數十人。 羲歎曰:「物極則反,可以懼矣! 」然不能抑退。 坐豫太平公主謀誅,籍其家。 從子長倩長倩,少孤,為文本鞠愛。 永淳中,累官至兵部侍郎、同中書門下平章事。 垂拱初,自夏官尚書遷內史,知夏官事。 俄拜文昌右相,封鄧國公。 武后擅位,喜符瑞事,群臣爭言之。 長倩懼,間亦開陳,請改皇嗣為武氏,且為周家儲貳。 后順許,賜實封戶五百,加特進、輔國大將軍。 鳳閣舍人張嘉福、洛州民王慶之建請以武承嗣為皇太子,長倩謂皇嗣在東宮,不宜更立,與格輔元不署,奏請切責嘉福等。 和州浮屠上《大雲經》,著革命事,后喜,始詔天下立大雲寺。 長倩爭不可,繇是與諸武忤,罷為武威道行軍大總管,征吐蕃。 未至,召還,下獄。 來俊臣脅誣長倩與輔元、歐陽通數十族謀反,斬於市,五子同賜死,發暴先墓。 睿宗立,追復官爵,備禮改葬。 附格輔元輔元者,汴州俊儀人。 父處仁,仕隋為剡丞,與同郡王孝逸、繁師玄、靖君亮、鄭祖咸、鄭師善、李行簡、盧協皆有名,號「陳留八俊」。 輔元擢明經,累遷殿中侍御史,歷御史中丞、同鳳閣鸞臺平章事。 既持承嗣不可,遂及誅。 子遵,亦舉明經第,為太常寺太祝,亡命匿中牟十餘年。 神龍初,訴父冤,擢累贊善大夫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
輔無兄希元,洛州司法參軍,同章懷太子注范曄《後漢書》者。 虞世南虞世南,越州餘姚人。 出繼叔陳中書侍郎寄之後,故字伯施。 性沉靜寡欲,與兄世基同受學于吳顧野王餘十年,精思不懈,至累旬不盥櫛。 文章婉縟,慕僕射徐陵,陵自以類己,由是有名。 陳天嘉中,父荔卒,世南毀不勝喪。 文帝高荔行,知二子皆博學,遣使至其家護視,召為建安王法曹參軍。 時寄陷於陳寶應,世南雖服除,仍衣布飯蔬; 寄還,乃釋布啖肉。 至德初,除西陽王友。 陳滅,與世基入隋。 世基辭章清勁過世南,而贍博不及也,俱名重當時,故議者方晉二陸。 煬帝為晉王,與秦王俊交辟之。 大業中,累至秘書郎。 煬帝雖愛其才,然疾峭正,弗甚用,為七品十年不徙。 世基佞敏得君,日貴盛,妻妾被服擬王者,而世南躬貧約,一不改。 宇文化及已弑帝,間殺世基,而世南抱持號訴請代,不能得,自是哀毀骨立。 從至聊城,為竇建德所獲,署黃門侍郎。 秦王滅建德,引為府參軍,轉記室,遷太子中舍人。 王踐祚,拜員外散騎侍郎、弘文館學士。 時世南已衰老,屢乞骸骨,不聽,遷太子右庶子,固辭改秘書監,封永興縣子。 世南貌儒謹,外若不勝衣,而中抗烈,論議持正。 太宗嘗曰:「朕與世南商略古今,有一言失,未嘗不悵恨,其懇誠乃如此! 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
貞觀八年,進封縣公。 會隴右山崩,大蛇屢見,山東及江、淮大水,帝憂之,以問世南,對曰:「春秋時,梁山崩,晉侯召伯宗問焉。 伯宗曰:'國主山川,故山崩川竭,君為之不舉,降服,乘縵,徹樂,出次,祝幣以禮焉。 '梁山,晉所主也,晉侯從之,故得無害。 漢文帝元年,齊、楚地二十九山同日崩,水大出,詔郡國無來貢,施惠天下,遠近洽穆,亦不為災。 後漢靈帝時,青蛇見御坐。 晉惠帝時,大蛇長三百步,見齊地,經市入廟。 蛇宜在草野,而入市,此所以為怪耳。 今蛇見山澤,適其所居。 又山東淫雨,江、淮大水,恐有冤獄枉系,宜省錄累囚,庶幾或當天意。 」帝然之,於是遣使賑饑民,申挺獄訟,多所原赦。 後星孛虛、危,歷氐,餘百日,帝訪群臣。 世南曰:「昔齊景公時,彗見,公問晏嬰,嬰曰:‘公穿池沼畏不深,起臺榭畏不高,行刑罰畏不重,是以天見彗為戒耳。 ’景公懼而修德,後十六日而滅。 臣願陛下勿以功高而自矜,勿以太平久而自驕,慎終於初,彗雖見,猶未足憂。 」帝曰:「誠然,吾良無景公之過,但年十八舉義兵,二十四平天下,未三十即大位,自謂三王以來,撥亂之主莫吾若,故負而矜之,輕天下士。 上天見變,其為是乎? 秦始皇劃除六國,隋煬帝有四海之富,卒以驕敗,吾何得不戒邪? 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
高祖崩,詔山陵一準漢長陵故事,厚送終禮,於是程役峻暴,人力告弊。 世南諫曰:
(No translation available) (No translation available)
10
古帝王所以薄葬者,非不欲崇大光顯以榮其親,然高墳厚隴,寶具珍物,適所以累之也。 聖人深思遠慮,安於菲薄,為長久計。 昔漢成帝造延、昌二陵,劉向上書曰:「孝文居霸陵,悽愴悲懷,顧謂群臣曰:'嗟乎! 以北山石為槨,用糸甯絮斮陳漆其間,豈可動哉? '張釋之曰:'使其中有可欲,雖錮南山猶有隙; 使無可欲,雖無石槨,又何戚焉? '夫死者無終極,而國家有廢興。 孝文寤焉,遂以薄葬。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
又漢法,人君在位,三分天下貢賦之一以入山陵。 武帝歷年長久,比葬,方中不復容物。 霍光暗於大體,奢侈過度,其後赤眉入長安,破茂陵取物,猶不能盡。 無故聚斂,為盜之用,甚無謂也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
魏文帝為壽陵,作終制曰:「堯葬壽陵,因山為體,無封樹、寢殿、園邑,棺槨足以藏骨,衣衾足以朽肉。 吾營此不食之地,欲使易代之後不知其處。 無藏金銀銅鐵,一以瓦器。 喪亂以來,漢氏諸陵無不發者,至乃燒取玉匣金縷,骸骨並盡,乃不重痛哉! 若違詔妄有變改,吾為戮屍地下,死而重死,不忠不孝,使魂而有知,將不福汝。 以為永制,藏之宗廟。 」魏文此制,可謂達於事矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
陛下之德,堯、舜所不逮,而俯與秦、漢君同為奢泰,此臣所以尤戚也。 今為丘隴如此,其中雖不藏珍寶,後世豈及信乎? 臣愚以為霸陵因山不起墳,自然高顯。 今所卜地勢即平,宜依周制為三仞之墳,明器一不得用金銀銅鐵,事訖刻石陵左,以明示大小高下之式,一藏宗廟,為子孫萬世法,豈不美乎!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
書奏,未報。 又上疏曰:「漢家即位之初,便營陵墓,近者十餘歲,遠者五十年。 今以數月之程,課數十年之事,其於人力不亦勞矣。 漢家大郡,戶至五十萬,今人眾不逮往時,而功役一之,此臣所以致疑也。 」時議者頗言宜奉遺詔,於是稍稍裁抑。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
帝嘗作宮體詩,使賡和。 世南曰:「聖作誠工,然體非雅正。 上之所好,下必有甚者,臣恐此詩一傳,天下風靡。 不敢奉詔。 」帝曰:「朕試卿耳! 」賜帛五十匹。 帝數出畋獵,世南以為言,皆蒙嘉納。 嘗命寫《列女傳》于屏風,于時無本,世南暗疏之,無一字謬。 帝每稱其五絕:一曰德行,二曰忠直,三曰博學,四曰文詞,五曰書翰。 世南始學書于浮屠智永,究其法,為世秘愛。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
十二年,致仕,授銀青光祿大夫,弘文館學士如故,祿賜防閤視京官職事者。 卒,年八十一,詔陪葬昭陵,贈禮部尚書,諡曰文懿。 帝手詔魏王泰曰:「世南於我猶一體,拾遺補闕,無日忘之,蓋當代名臣,人倫准的。 今其云亡,石渠、東觀中無復人矣! 」後帝為詩一篇,述古興亡,既而歎曰:「鐘子期死,伯牙不復鼓琴。 朕此詩將何所示邪? 」敕起居郎褚遂良即其靈坐焚之。 後數歲,夢進讜言若平生,翌日,下制厚恤其家。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
子昶,終工部侍郎。 李百藥李百藥,字重規,定州安平人。 隋內史令德林子也。 幼多病,祖母趙以「百藥」名之。 七歲能屬文,父友陸乂等共讀徐陵文,有「刈琅邪之稻」之語,歎不得其事。 百藥進曰:「《春秋》'鄅子藉稻',杜預謂在琅邪。 」客大驚,號奇童。 引廕補三衛長。 乃性疏侻,喜劇飲。 開皇初,授太子通事舍人,兼學士。 被讒,輒謝病去。 十九年,召見仁壽宮,襲父爵安平公。 僕射楊素、吏部尚書牛弘愛其才,署禮部員外郎。 奉詔定五禮、律令、陰陽書。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
初,以疾去舍人也,煬帝在揚州,召不赴,銜之。 及即位,奪爵,為桂州司馬。 官廢,還鄉里。 大業九年,戍會稽,管崇亂,城守有功,帝顧其名謂虞世基曰:「是子故在,宜斥醜處。 」乃授建安郡丞。 至烏程,江都難作,沈法興、李子通、杜伏威更相滅,百藥轉側寇亂中,數被偽署,危得不死。 會高祖遣使招伏威,百藥勸朝京師,既至曆陽,中悔,欲殺之,飲以石灰酒,因大利,瀕死,既而宿病皆愈。 伏威詒書輔公祏使殺之,為王雄誕保護得免。 公祏反,授吏部侍郎。 或謂帝:「百藥與同反。 」帝大怒。 及平,得伏威所與公祏書,乃解,猶貶涇州司戶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
太宗至涇州,召與語,悅之。 貞觀元年,拜中書舍人,封安平縣男。 明年,除禮部侍郎。 時議裂土與子弟功臣,百藥上《封建論》,理據詳切,帝納其言而止。 四年,授太子右庶子。 太子數戲媟無度,乃作《贊道賦》以諷。 它日,帝曰:「朕見卿賦,述古儲貳事,勸勵甚詳,向任卿,固所望耳! 」賜彩三百段。 遷散騎常侍,進左庶子、宗正卿,爵為子。 久之,固乞致仕。 帝嘗與偕賦《帝京篇》,歎其工,手詔曰:「卿何身老而才之壯,齒宿而意之新乎? 」卒,年八十四,諡曰康。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
百藥,名臣子,才行世顯,為天下推重。 侍父母喪還鄉,徒跣數千里。 服雖除,容貌臒瘠者累年。 好獎薦後進,得俸祿與親黨共之。 翰藻沈鬱,詩尤其所長,樵廝皆能諷之。 所撰《齊史》行于時。 子安期子安期。 安期亦七歲屬文。 父貶桂州,遇盜,將加以刃,安期跪泣請代,盜哀釋之。 貞觀初,為符璽郎。 累除主客員外郎。 高宗即位,遷中書舍人、司列少常伯,數豫決國事。 帝屢責侍臣以不能進賢,眾不敢對。 安期進曰:「邑十室且有忠信,天下至廣,不為無賢。 比見公卿有所薦進,皆劾為朋黨,滯抑者未申,而主薦者已訾,所以人人爭噤默以避囂謗。 若陛下忘其親仇,曠然受之,惟才是用,塞讒毀路,其誰敢不竭忠以聞上乎? 」帝納之。 尋檢校東臺侍郎、同東西臺三品,出為荊州大都督府長史。 卒,諡曰烈。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
自德林至安期,三世掌制誥,孫羲仲,又為中書舍人。 褚亮褚亮,字希明,杭州錢塘人。 曾祖湮,父玠,皆有名梁、陳間。 亮少警敏,博見圖史,一經目輒志於心。 年十八,詣陳僕射徐陵,陵與語,異之。 後主召見,使賦詩,江總諸詞人在席,皆服其工。 累遷為尚書殿中侍郎。 入隋,為東宮學士,遷太常博士。 煬帝議改宗廟之制,亮請依古七廟,而太祖、高祖各一殿,法周文、武二祧,與始祖而三,餘則分室而祭,始祖二祧,不從迭毀。 未及行,坐與楊玄感善,煬帝矜己嫉才,因是亦貶西海司戶。 時博士潘徽貶威定主簿,亮與俱至隴山。 徽死,為斂瘞,人皆義之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
後為薛舉黃門侍郎。 舉滅,秦王謂曰:「寡人受命而來,嘉於得賢。 公久事無道君,得無勞乎? 」亮頓首曰:「舉不知天命,抗王師,今十萬眾兵加其頸,大王釋不誅,豈獨亮蒙更生邪? 」王悅,賜乘馬、帛二百段,即授王府文學。 高祖獵,親格虎,亮懇愊致諫,帝禮納其言。 王每征伐,亮在軍中,嘗預秘謀,有裨輔之益。 貞觀中累遷散騎常侍,封陽翟縣侯,老於家。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
太宗征遼,子遂良從,詔亮曰:「疇日師旅,卿未嘗不在中,今朕薄伐,君已老。 俯仰歲月,且三十載,眷言及此,我勞如何! 今以遂良行,想君不惜一子於朕耳。 善居加食。 」帝頓首謝。 及寢疾,帝遣醫、中使候問踵相逮。 卒,年八十八,贈太常卿,陪葬昭陵,諡曰康。 遂良自有傳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
初,武德四年,太宗為天策上將軍,寇亂稍平,乃鄉儒,宮城西作文學館,收聘賢才,於是下教,以大行臺司勳郎中杜如晦、記室考功郎中房玄齡及于志寧、軍諮祭酒蘇世長、天策府記室薛收、文學褚亮姚思廉、太學博士陸德明孔穎達、主簿李玄道、天策倉曹參軍事李守素、王府記室參軍事虞世南、參軍事蔡允恭顏相時、著作郎攝記室許敬宗薛元敬、太學助教蓋文達、軍諮典簽蘇勖,並以本官為學士。 七年,收卒,復召東虞州錄事參軍劉孝孫補之。 凡分三番遞宿於閤下,悉給珍膳。 每暇日,訪以政事,討論墳籍,榷略前載,無常禮之間。 命閻立本圖像,使亮為之贊,題名字爵裏,號「十八學士」,藏之書府,以章禮賢之重。 方是時,在選中者,天下所慕問,謂之「登瀛洲」。 附劉孝孫劉孝孫者,荊州人。 祖貞,周石臺太守。 孝孫少知名。 大業末,為王世充弟杞王辯行臺郎中。 辯降,眾引去,獨孝孫攀援號慟,送於郊。 貞觀六年,遷著作佐郎、吳王友。 歷諮議參軍。 遷太子洗馬,未拜,卒。 附李玄道李玄道者,本隴西人。 世居鄭州。 仕隋為齊王府屬。 李密據洛口,署記室。 密敗,為王世充所執,眾懼不能寐,獨玄道曰:「死生有命,憂能了乎? 」寢甚安。 及見世充,辭色不撓,釋縛,為著作佐郎。 東都平,為秦王府主簿。 貞觀初,累遷給事中,姑臧縣男。 出為幽州長史,佐都督王君廓,專持府事。 君廓不法,每以義裁糾之。 嘗遺玄道婢,乃良家子為所掠,遣去不納,由是始隙。 君廓入朝,玄道寓書房玄齡,玄齡本甥也。 君廓發其書,不識草字,疑以謀己,遂反。 坐是流巂州,未幾,擢常州刺史,風績清簡,下詔褒美,賜繒帛。 久之,致仕,加銀青光祿大夫,以祿歸第,卒。 附李守素李守素者,趙州人。 王世充平,召署天策府倉曹參軍,通氏姓學,世號「肉譜」。 虞世南與論人物,始言江左、山東,尚相酬對; 至北地,則笑而不答,歎曰:「肉譜定可畏。 」許敬宗曰:「倉曹此名,豈雅目邪? 宜有以更之。 」世南曰:「昔任彥升通經,時稱'五經笥',今以倉曹為'人物志',可乎? 」時渭州刺史李淹亦明譜學,守素所論,惟淹能抗之。 姚思廉姚思廉,本名簡,以字行,陳吏部尚書察之子。 陳亡,察自吳興遷京兆,遂為萬年人。 思廉少受《漢書》於察,盡傳其業。 寡嗜欲,惟一於學,未嘗問家人生貲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
仕陳會稽王主簿。 入隋,為漢王府參軍事,以父喪免。 服除,補河間郡司法書佐。 初,察在陳,嘗脩梁、陳二史,未就,死,以屬思廉,故思廉表父遺言,有詔聽續。 煬帝又詔與起居舍人崔祖浚脩《區宇圖志》。 遷代王侍讀。 高祖定京師,府僚皆奔亡,獨思廉侍王,兵將升殿,思廉厲聲曰:「唐公起義,本安王室,若等不宜無禮于王。 」眾眙卻,布列階下。 帝義之,聽扶王至順陽閤,泣辭去。 觀者歎曰:「仁者有勇,謂此人乎! 」俄授秦王府文學。 王討徐圓朗,嘗語隋事,慨然歎曰:「姚思廉蒙素刃以明大節,古所難者。 」時思廉在洛陽,遣使遺物三百段,致書曰:「景想節義,故有是贈。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
王為皇太子,遷洗馬。 即位,改著作郎、弘文館學士。 詔與魏征共撰《梁》、《陳書》,思廉采謝炅、顧野王等諸家言,推究綜括,為梁、陳二家史,以卒父業。 賜雜彩五百段,加通直散騎常侍。 以籓邸恩,凡政事得失,許密以聞,思廉亦展盡無所諱。 帝幸九成宮,思廉以為「離宮游幸是秦皇、漢武事,非堯、舜、禹、湯所為」。 帝諭曰:「朕嘗苦氣疾,熱即頓劇,豈為遊賞者乎? 」賜帛五十匹,拜散騎常侍、豐城縣男。 卒,贈太常卿,諡曰康,陪葬昭陵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
孫璹。
(No translation available)
28
贊曰:隋煬帝失德,高祖總豪英,興北方,鼓行入關,舉京師,轟若震霆。 思廉以諸生侍孱王,奮然陳大義,挫虓虎而奪之氣,勇夫悍心,褫駭自卻,不敢加無禮於其君。 誠使有國家者舉不失義,天下其何以抗之哉? 宜太宗之尊表云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
璹字令璋,少孤,撫昆媦友愛。 力學,才辯掞邁。 永徽中,舉明經第,補太子宮門郎。 以論撰勞,進秘書郎。 稍遷中書舍人,封吳興縣男。 武后時,擢夏官侍郎。 坐從弟敬節叛,貶桂州長史。 后方以符瑞自神,璹取山川草樹名有「武」字者,以為上應國姓,裒類以聞。 后大悅,拜檢校天官侍郎,擢文昌左丞、同鳳閣鸞臺平章事。 永徽後,左右史唯對仗承旨,仗下謀議不得聞。 璹以帝王謨訓不可闕紀,請仗下所言軍國政要,責宰相自撰,號《時政記》,以授史官。 從之。 時政有記自璹始。 坐事,降司賓少卿。 延載初,拜納言,有司以璹族犯法,不可為侍臣者,璹曰:「王敦犯順,導典樞機; 嵇康被戮,紹以忠死。 是能為累乎? 」后曰:「此朕意,卿無恤浮言。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
證聖初,加秋官尚書。 明堂火,后欲避正殿,應天變。 璹奏:「此人火,非天災也。 昔宣榭火,周世延; 建章焚,漢業昌。 且彌勒成佛,七寶臺須臾散壞。 聖人之道,隨物示化,況明堂布政之宮,非宗廟,不宜避正殿,貶常禮。 」左拾遺劉承慶曰:「明堂所以宗祀,為天所焚,當側身思過,振除前犯。 」璹挾前語以傾后意。 后乃更御端門,大酺,燕群臣,與相娛樂,遂造天樞著己功德,命璹為使,董督之。 功費浩廣,見金不足,乃斂天下農器並鑄。 以功賜爵一級。 后封嵩山,詔璹總知儀注,為封禪副使。 更造明堂,又以使護作,加銀青光祿大夫。 大食使者獻師子,璹曰:「是獸非肉不食,自碎葉至都,所費廣矣。 陛下鷹犬且不蓄,而厚資養猛獸哉! 」有詔大食停獻。 時九鼎成,后欲用黃金塗之。 璹奏:「鼎者,神器,貴質樸,不待外飾。 臣觀其上先有五采雜昈,豈待塗金為符曜耶? 」后乃止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
契丹李盡忠盜塞,副梁王武三思為榆關道安撫使。 坐累,下遷益州長史。 始,蜀吏貪暴,璹擿發之,無所容貸。 后聞,降璽詔慰勞,因謂左右曰:「為二千石清其身者易,使吏盡清者難,唯璹為兼之。 」新都丞硃待辟坐贓應死,待辟所厚浮屠理中謀殺璹,據劍南。 有密告后者,詔璹窮按。 璹深探其獄,跡疑似皆捕逮,株黨牽聯數千人。 獄具,后遣洛州長史宋玄爽、御史中丞霍獻可覆視,無所翻,坐沒入五十餘族,知反流徙者什八以上,道路冤噪。 監察御史袁恕己劾奏璹獄不平,有詔勿治。 召拜地官、冬官二尚書。 久之,致仕。 卒,年七十四,遺令薄葬。 贈越州都督,諡曰成。 孫珽弟珽。 珽篤學有立志,擢明經。 歷六州刺史,政皆有績,數被褒賜,累封宣城郡公。 遷太子詹事,兼左庶子。 時節湣太子稍失道,珽凡四上書諫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
其一曰:「臣聞賈誼稱『選天下端士,使與太子居處出入,故太子見正事,聞正言,行正道,左右前後皆正人也。 夫習與正人居,不能無正; 習與不正人居,不能無不正。 教得而左右正,則太子正; 太子正,天下定矣』。 伏見內置作坊,諸工伎得入宮闈之內、禁衛之所,或言語內出,或事狀外通,小人無知,因為詐偽,有玷盛德。 臣望悉出宮內造作付所司。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
其二曰:「漢文帝身弋綈,足草舄。 齊高帝闌檻用銅者,皆易以鐵。 經侯帶玉具劍、環佩以過魏太子,太子不視。 經侯曰:『魏國亦有寶乎? 』太子曰:『主信臣忠,魏之寶也。 』經侯委劍佩去,杜門不出。 夫聖賢以簡素為貴,皇王以菲薄為德,惟殿下留心恭儉,損省玩好,以訓天下。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
其三曰:「前世東宮門閤,往來皆有簿籍。 殿下時有所須,唯門司宣令,奸偽乘之,因緣增損。 近呂升之乃代署宣敕,賴殿下糾發其奸。 以後墨令及覆事,並請內印畫署,冀免詐繆。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
其四曰:「聖人不專其德,賢智必有所師。 今司經無學士,供奉無侍讀。 宜視膳時奏請其人,俾奉講勸。 夫經所以立行修身,史所以諳識成敗,斯急務也。 」太子雖稱善,不能用其言。 及敗,索宮中,得珽諫書,中宗嘉歎。 時宮臣皆得罪,獨珽擢右散騎常侍,遷秘書監。 睿宗立,拜戶部尚書。 所歷定州刺史、尚書官,皆與璹相繼云。 卒,年七十四。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
始,曾祖察嘗撰《漢書訓纂》,而後之注《漢書》者,多竊取其義為己說,珽著《紹訓》以發明舊義云。 令狐德棻令狐德棻,宜州華原人。 父熙,隋鴻臚卿。 其先乃燉煌右姓。 德棻博貫文史。 大業末,為藥城長,屬亂,不就官。 淮安王神通據太平宮起兵,立總管府,署德棻府記室。 高祖入關,引直大丞相府記室。 武德初,為起居舍人,遷秘書丞。 帝嘗問:「丈夫冠,婦人髻,比高大,何邪? 」德棻對曰:「冠髻在首,君之象也。 晉之將亡,君弱臣強,故江左士女,衣小而裳大。 宋武帝受命,君德尊嚴,衣裳隨亦變改。 此近事驗也。 」帝然之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
方是時,大亂後,經藉亡散,秘書湮缺,德棻始請帝重購求天下遺書,置吏稱錄。 不數年,圖典略備。 又建言:「近代無正史,梁、陳、齊文籍猶可據,至周、隋事多脫損。 今耳目尚相及,史有所馮; 一易世,事皆汩暗,無所掇拾。 陛下受禪于隋,隋承周,二祖功業多在周,今不論次,各為一王史,則先烈世庸不光明,後無傳焉。 」帝謂然。 於是詔中書令蕭瑀、給事中王敬業、著作郎殷聞禮主魏,中書令封德彝、舍人顏師古主隋,大理卿崔善為、中書舍人孔紹安、太子洗馬蕭德言主梁,太子詹事裴矩、吏部郎中祖孝孫,秘書丞魏征主齊,秘書監竇璡、給事中歐陽詢、文學姚思廉主陳,侍中陳叔達、大史令庾儉及德棻主周。 整振論譔,多歷年不能就,罷之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
貞觀三年,復詔撰定。 議者以魏有魏收、魏澹二家,書為已詳,惟五家史當立。 德棻更與秘書郎岑文本、殿中侍御史崔仁師次周史,中書舍人李百藥次齊史,著作郎姚思廉次梁、陳二史,秘書監魏征次隋史,左僕射房玄齡總監。 脩撰之原,自德棻發之,書成,賜絹四百匹。 遷禮部侍郎,兼修國史。 累進爵彭城縣子。 轉太子右庶子。 太子承乾廢,坐除名為民。 召拜雅州刺史,又坐事免。 會修晉家史,房玄齡奏起之。 預柬凡十有八人,德棻為先進,故類例多所諏定。 除秘書少監。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
永徽初,復為禮部侍郎、弘文館學士,監修國史,遷太常卿。 高宗嘗召宰相及弘文學士坐中華殿,問:「何脩而王? 若而霸? 又當孰先? 」德棻曰:「王任德,霸任刑。 夏、殷、周純用德而王,秦專刑而霸,至漢雜用之,魏、晉以降,王霸兩失。 若用之,王為先,而莫難焉。 」帝曰:「今茲何為而要? 」對曰:「古者為政,清心簡事為本。 今天下無虞,年谷豐衍,惟薄賦斂、省征役為要。 」又問禹、湯、桀、紂所以興亡,對曰:「《傳》稱:『禹、湯罪己,其興也勃焉; 桀、紂罪人,其亡也忽焉。 』然二主惑嬖色,戮諫者,造砲烙之刑,此所以亡也。 」帝悅,厚賜以答其言。 遷國子祭酒、崇賢館學士,爵為公。 以金紫光祿大夫致仕。 卒,年八十四,諡曰憲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
時又有鄧世隆、顧胤、李延壽、李仁實皆以史學稱當世。 鄧世隆鄧世隆者,相州人。 隋大業末,王世充兄子太戍河陽,引為賓客。 秦王攻洛陽,遺書諭太,世隆報書誇慢。 洛陽平,亡命,變姓名,號隱玄先生,棲白鹿山。 貞觀初,召授國子主簿,與崔仁師、慕容善行、劉顗、庾安禮、敬播俱為修史學士。 世隆內負罪,居不聊。 太宗遣房玄齡諭曰:「爾為太作書,各忠其主耳。 我為天子,尚甘心匹夫邪? 毋有後疑! 」改著作佐郎,歷衛尉丞。 初,帝以武功定天下,晚始向學,多屬文賦詩,天格贍麗,意悟沖邁。 十三年,世隆上疏,請加集錄,帝謙不許。 終著作郎。 顧胤顧胤,蘇州吳人。 父覽,仕隋秘書學士。 胤,永徽中累遷起居郎,兼脩國史,以撰《太宗實錄》勞,加朝散大夫、弘文館學士。 論次國史,加朝請大夫,封餘杭縣男。 終司文郎中。 子琮,武后時為天官侍郎、同鳳閣鸞臺平章事。 卒,后曰:「琮不幸,令雖不舉哀,然朕以股肱,特廢視事一日。 」李延壽李延壽者,世居相州。 貞觀中,累補太子典膳丞、崇賢館學士。 以脩撰勞,轉御史臺主簿,兼直國史。 初,延壽父太師,多識前世舊事,常以宋、齊、梁、陳、齊、周、隋天下參隔,南方謂北為「索虜」,北方指南為「島夷」。 其史于本國詳,佗國略,往往訾美失傳,思所以改正,擬《春秋》編年,刊究南北事,未成而歿。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
延壽既數與論譔,所見益廣,乃追終先志。 本魏登國元年,盡隋義寧二年,作本紀十二、列傳八十八,謂之《北史》; 本宋永初元年,盡陳禎明三年,作本紀十、列傳七十,謂之《南史》。 凡八代,合二書百八十篇,上之。 其書頗有條理,刪落釀辭,過本書遠甚。 時人見年少位下,不甚稱其書。 遷符璽郎,兼脩國史,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
嘗撰《太宗政典》,調露中,高宗觀之,咨美直筆,賜其家帛五十段,藏副秘閣,仍別錄以賜皇太子云。 李仁實李仁實,魏州頓丘人。 官至左史。 著《格論》、《通曆》等書,行于時。 令狐峘峘,德棻五世孫。 天寶末,及進士第。 遇祿山亂,去隱南山豹林穀。 楊綰微時,數從之遊,而峘博學有口辯。 綰為禮部侍郎,脩國史,薦峘,自華原尉拜右拾遺,兼史職。 累遷起居舍人。 撰《玄宗實錄》,屬《起居注》亡散,峘裒掇詔策,備一朝之遺。 自開元、天寶間名臣事多漏略,拙於取棄,不稱良史。 大曆中,以刑部員外郎判南曹。 遷司封郎中,知制誥,兼史館脩撰。 德宗立,詔元陵制度務極優厚,當竭帑藏奉用度。 峘諫曰:「臣伏讀漢劉向論山陵之誡,良史咨欷。 何者? 聖賢勤儉,不作無益。 昔舜葬蒼梧,弗變其肆; 禹葬會稽,不改其列; 周武葬畢陌,無丘壟處; 漢文葬霸陵,不起山墳。 禹非不忠,啟非不順,周公非不悌,景帝非不孝,其奉君親,皆以儉觳為無窮計。 宋文公厚葬,《春秋》書華元為不臣; 桓魋為石槨,夫子以為不如速朽。 由是觀之,有德者葬薄,無德者葬厚,章章可見。 陛下仁孝切於聖心,然尊親之義貴合於禮。 先帝遺詔,送終之制,一用儉約,不得以金銀緣飾。 陛下奉先志,無違物,若務優厚,是咈顧命,盩經誼,臣竊懼之。 今赦令甫下,諸條未出,望速詔有司從遺制便。 」詔答曰:「朕頃議山陵,荒哀迷謬,以違先旨。 卿引據典禮,非唯中朕之失,亦使朕不遺君親於患。 敢不聞義而從,奉以終始? 雖古遺直,何以加焉! 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
峘在吏部,因尚書劉晏力。 時楊炎為侍郎,故峘內德晏,至分闕,以善闕奉晏,惡闕與炎,炎心不平。 建中初,峘為禮部侍郎,炎執政,不為憾。 炎出故宰相杜鴻漸門下,其子封求弘文生,以托峘,峘謝使者曰:「得公手署,峘得以識。 」炎不疑,署送之。 峘即日奏言:「宰相迫臣以私,從之負陛下,不從則害臣。 」帝以詰炎,炎具道所以然。 帝怒曰:「此奸人,無可奈何! 」欲殺之,炎苦救解,乃貶衡州別駕。 遷刺史。 李泌執政,召拜太子右庶子,復為脩撰。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
性愎且介,人人與為怨。 孔述睿同脩史,峘忿細故,數侵之,述睿長者,無所校。 貞元五年,坐守衡州冒前刺史戶口為己最,竇參素惡之,貶吉州別駕,稍遷刺史。 齊映為江西觀察使,按部及州。 峘輕映後出先至宰相,今雖屬刺史,自挾所以過映者,至迎謁,頗怏怏。 以語其妻,妻曰:「君自視何如人,以白頭走小生前。 君不以比見映,雖黜死,我無憾。 」映至,峘入謁,從容步進,不襪首屬戎器,映以為恨。 去至府,擿峘舉奏前刺史過失無狀,不宜按部,貶衢州別駕。 刺史田敦,峘門生也,與峘昧生平,至是迎拜,分俸半以賙給之。 在衢十年,順宗立,以秘書少監召,未至,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
初,受詔撰《代宗實錄》,未就,會貶,詔聽在外成書。 元和中,其子太僕丞丕獻之。 以勞贈工部尚書。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
贊曰:「文本才猷,世南鯁諤,百藥之持論,亮、思廉之邃雅,德棻之辭章,皆治世華采,而淟汩于隋,光明于唐,何哉? 蓋天下未嘗無賢,以不用亡; 不必多賢,以見用興。 夫典章圖史,有國者尤急,所以考存亡成敗,陳諸前而為之戒。 方天下初定,德棻首發其議,而後唐之文物粲然,誠知治之本歟!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)