1
__FORCETOC__狄仁傑狄仁傑,字懷英,并州太原人。 爲兒時,門人有被害者,吏就詰,眾爭辨對,仁傑誦書不置,吏讓之,答曰:「黃卷中方與聖賢對,何暇偶俗吏語耶? 」舉明經,調汴州參軍。 爲吏誣訴,黜陟使閻立本召訊,異其才,謝曰:「仲尼稱觀過知仁,君可謂滄海遺珠矣。 」薦授并州法曹參軍。 親在河陽,仁傑登太行山,反顧,見白雲孤飛,謂左右曰:「吾親舍其下。 」瞻悵久之,雲移乃得去。 同府參軍鄭崇質母老且疾,當使絶域。 仁傑謂曰:「君可貽親萬里憂乎? 」詣長史藺仁基請代行。 仁基咨美其誼,時方與司馬李孝廉不平,相敕曰:「吾等可少愧矣! 」則相待如初,毎曰:「狄公之賢,北斗以南,一人而已。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
稍遷大理丞,歳中斷久獄萬七千人,時稱平恕。 左威衞大將軍權善才、右監門中郎將範懷義坐誤斧昭陵柏,罪當免,高宗詔誅之。 仁傑奏不應死,帝怒曰:「是使我爲不孝子,必殺之。 」仁傑曰:「漢有盜高廟玉環,文帝欲當之族,張釋之廷諍曰:『假令取長陵一抔土,何以加其法? 』於是罪止棄市。 陛下之法在象魏,固有差等。 犯不至死而致之死,何哉? 今誤伐一柏,殺二臣,後世謂陛下爲何如主? 」帝意解,遂免死。 數日,授侍御史。 左司郎中王本立怙寵自肆,仁傑劾奏其惡,有詔原之。 仁傑曰:「朝廷借乏賢,如本立者不鮮。 陛下惜有罪,虧成法,奈何? 臣願先斥,爲群臣戒。 」本立抵罪。 繇是朝廷肅然。 使岐州,亡卒數百剽行人,道不通。 官捕系盜黨窮訊,而余曹紛紛不能制。 仁傑曰:「是其計窮,且爲患。 」乃明開首原格,出繫者,稟而縱之,使相曉,皆自縛歸。 帝歎其達權宜。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
遷度支郎中。 帝幸汾陽宮,爲知頓使。 并州長史李沖玄以道出妒女祠,俗言盛服過者,致風雷之變,更發卒數萬改馳道。 仁傑曰:「天子之行,風伯清塵,雨師灑道,何妒女避邪? 」止其役。 帝壯之,曰:「真丈夫哉! 」出爲甯州刺史,撫和戎落,得其歡心,郡人勒碑以頌。 入拜冬官侍郎、持節江南巡撫使。 呉、楚俗多淫祠,仁傑一禁止,凡毀千七百房,止留夏禹、呉太伯、季劄、伍員四祠而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
轉文昌右丞,出豫州刺史。 時越王兵敗,支党餘二千人論死。 仁傑釋其械,密疏曰:「臣欲有所陳,似爲逆人申理; 不言,且累陛下欽恤意。 表成復毀,自不能定。 然此皆非本惡,詿誤至此。 」有詔悉謫戍邊。 囚出寧州,父老迎勞曰:「狄使君活汝耶! 」因相與哭碑下。 囚齋三日乃去。 至流所,亦爲立碑。 初,宰相張光輔討越王。 軍中恃功,多暴索,仁傑拒之。 光輔怒曰:「州將輕元帥邪? 」仁傑曰:「亂河南者一越王,公董士三十萬以平亂,縱使暴橫,使無辜之人鹹墜塗炭,是一越王死,百越王生也。 且王師之至,民歸順以萬計,自縋而下,四面成蹊。 奈何縱邀賞之人殺降以爲功,冤痛徹天? 如得上方斬馬劍加君頸,雖死不恨! 」光輔還,奏仁傑不遜,左授復州刺史。 徙洛州司馬。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
天授二年,以地官侍郎同鳳閣鸞臺平章事。 武后謂曰:「卿在汝南有善政,然有譖卿者,欲知之乎? 」謝曰:「陛下以爲過,臣當改之; 以爲無過,臣之幸也。 譖者乃不願知。 」后歎其長者。 時太學生謁急,后亦報可。 仁傑曰:「人君惟生殺柄不以假人,至簿書期會,宜責有司。 尚書省決事,左、右丞不句杖,左、右丞相不判徒,況天子乎? 學徒取告,丞、簿職耳,若爲報可,則胄子數千,凡幾詔耶? 爲定令示之而已。 」后納其言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
會爲來俊臣所構,捕送制獄。 于時,訊反者一問即臣,聽減死。 俊臣引仁傑置對,答曰:「有周革命,我乃唐臣,反固實。 」俊臣乃挺系。 其屬王德壽以情謂曰:「我意求少遷,公爲我引楊執柔爲黨,公且免死。 」仁傑歎曰; 「皇天后土,使仁傑爲此乎! 」即以首觸柱,血流沫面。 德壽懼而謝。 守者浸弛,即丐筆書帛,置褚衣中,好謂吏曰; 「方暑,請付家徹絮。 」仁傑子光遠得書上變,后遣使案視。 俊臣命仁傑冠帶見使者,私令德壽作謝死表,附使以聞。 后乃召見仁傑,謂曰:「承反何耶? 」對曰:「不承反,死笞掠矣。 」示其表,曰:「無之。 」后知代署,因免死。 武承嗣屢請誅之,后曰:「命已行,不可返。 」時同被誣者鳳閣侍郎任知古等七族悉得貸。 御史霍獻可以首叩殿陛苦爭,欲必殺仁傑等,乃貶仁傑彭澤令,邑人爲置生祠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
萬歳通天中,契丹陷冀州,河北震動,擢仁傑爲魏州刺史。 前刺史懼賊至,驅民保城,修守具。 仁傑至,曰:「賊在遠,何自疲民? 萬一虜來,吾自辦之,何預若輩? 」悉縱就田。 虜聞,亦引去,民愛仰之,復爲立祠。 俄轉幽州都督,賜紫袍、龜帶,后自製金字十二於袍,以旌其忠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
召拜鸞臺侍郎,復同鳳閣鸞臺平章事。 時發兵戍疏勒四鎮,百姓怨苦。 仁傑諫曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
天生四夷,皆在先王封域之外。 東距滄海,西隔流沙,北橫大漠,南阻五嶺,天所以限中外也。 自典籍所紀,聲教所暨,三代不能至者,國家既已兼之。 詩人矜薄伐於太原,化行於江、漢,前代之遐裔,而我之域中,過夏、商遠矣。 今乃用武荒外,邀功絶域,竭府庫之實,以爭磽確不毛之地,得其人不足以增賦,獲其土不可以耕織。 苟求冠帶遠夷,不務固本安人,此秦皇、漢武之所行也。 傳曰:「與覆車同軌者未嘗安。 」此言雖小,可以喻大。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
臣伏見國家師旅歳出,調度之費狃以浸廣,右戍四鎮,左屯安東,杼軸空匱,轉輸不絶,行役既久,怨曠者多。 上不是恤,則政不行; 政不行,則害氣作; 害氣作,則蟲螟生,水旱起矣。 方今關東薦饑,蜀漢流亡,江、淮而南,賦斂不息。 人不復本,則相率爲盜,本根一搖,憂患非淺。 所以然者,皆貪功方外,耗竭中國也。 昔漢元帝納賈捐之之謀而罷珠崖,宣帝用魏相之策而棄車師田。 貞觀中,克平九姓,冊拜李思摩爲可汗,使統諸部,夷狄叛則伐,降則撫,得推亡固存之義,無遠戍勞人之役。 今阿史那斛瑟羅,皆陰山貴種,代雄沙漠,若委之四鎮,以統諸蕃,建爲可汗,遣禦寇患,則國家有繼絶之美,無轉輸之苦。 損四鎮,肥中國,罷安東,實遼西,省軍費於遠方,並甲兵於要塞,恒、代之鎮重,而邊州之備豐矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
且王者外甯,容有內危。 陛下姑敕邊兵謹守備,以逸待勞,則戰士力倍; 以主禦客,則我得其便; 堅壁清野,寇無所得。 自然深入有顛躓之慮,淺入無虜獲之益。 不數年,二虜不討而服矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
又請廢安東,復高姓爲君長,省江南轉餉以息民,不見納。
(No translation available)
13
張易之嘗從容問自安計,仁傑曰:「惟勸迎廬陵王可以免禍。 」會后欲以武三思爲太子,以問宰相,眾莫敢對。 仁傑曰:「臣觀天人未厭唐德。 比匈奴犯邊,陛下使梁王三思募勇士於市,逾月不及千人。 廬陵王代之,不浹日,輒五萬。 今欲繼統,非廬陵王莫可。 」后怒,罷議。 久之,召謂曰:「朕數夢雙陸不勝,何也? 」於是,仁傑與王方慶俱在,二人同辭對曰:「雙陸不勝,無子也。 天其意者以儆陛下乎! 且太子,天下本,本一搖,天下危矣。 文皇帝身蹈鋒鏑,勤勞而有天下,傳之子孫。 先帝寢疾,詔陛下監國。 陛下掩神器而取之,十有餘年,又欲以三思爲後。 且姑侄與母子孰親? 陛下立廬陵王,則千秋萬歳後常享宗廟; 三思立,廟不祔姑。 」后感悟,即日遣徐彥伯迎廬陵王於房州。 王至,后匿王帳中,召見仁傑語廬陵事。 仁傑敷請切至,涕下不能止。 后乃使王出,曰:「還爾太子! 」仁傑降拜頓首,曰:「太子歸,未有知者,人言紛紛,何所信? 」后然之。 更令太子舍龍門。 具禮迎還,中外大悅。 初,吉頊、李昭德數請還太子,而后意不回,唯仁傑毎以母子天性爲言,后雖忮忍,不能無感,故卒復唐嗣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
尋拜納言,兼右肅政御史大夫。 突厥入趙、定,殺掠甚眾,詔仁傑爲河北道行軍元帥,假以便宜。 突厥盡殺所得男女萬計,由五回道去,仁傑追不能逮。 更拜河北安撫大使。 時民多脅從於賊,賊已去,懼誅,逃匿。 仁傑上疏曰:「議者以爲虜入寇,始明人之逆順,或迫脅,或願從,或受偽官,或爲招慰。 誠以山東之人重氣,一往死不爲悔。 比緣軍興,調發煩重,傷破家產,剔屋賣田,人不爲售。 又官吏侵漁,州縣科役,督趣鞭笞,情危事迫,不循禮義,投跡犬羊,以圖賒死,此君子所愧,而小人之常。 民猶水也,壅則爲淵,疏則爲川,通塞隨流,豈有常性。 昔董卓之亂,神器播越,卓已誅禽,部曲無赦,故事窮變生,流毒京室。 此由恩不溥洽,失在機先。 今負罪之伍,潛竄山澤,赦之則出,不赦則狂。 山東群盜,緣茲聚結。 故臣以爲邊鄙暫警不足憂,中土不寧可爲慮也。 夫持大國者不可以小治,事廣者不可以細分。 人主所務,弗檢常法。 願曲赦河北,一不問罪。 」詔可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
還,除內史。 后幸三陽宮,王公皆從,獨賜仁傑第一區,眷禮卓異,時無輩者。 是時李楷固、駱務整討契丹,克之,獻俘含樞殿,后大悅。 二人者,本契丹李盡忠部將,盡忠入寇,楷固等數挫王師,后降,有司請論如法。 仁傑稱其驍勇可任,若貸死,必感恩納節,可以責功。 至是凱旋,后舉酒屬仁傑,賞其知人。 授楷固左玉鈐衞大將軍、燕國公,賜姓武; 務整右武威衞將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
后將造浮屠大像,度費數百萬,官不能足,更詔天下僧日施一錢助之。 仁傑諫曰:「工不役鬼,必在役人; 物不天降,終由地出。 不損百姓,且將何求? 今邊垂未寧,宜寬征鎮之傜,省不急之務。 就令顧作,以濟窮人,既失農時,是爲棄本。 且無官助,理不得成。 既費官財,又竭人力,一方有難,何以救之? 」后由是罷役。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
聖曆三年卒,年七十一。 贈文昌右相,諡曰文惠。 仁傑所薦進,若張柬之、桓彥範、敬暉、姚崇等,皆爲中興名臣。 始居母喪,有白鵲馴擾之祥。 中宗即位,追贈司空。 睿宗又封梁國公。 子光嗣、景暉。 仁傑子光嗣光嗣,聖曆初,爲司府丞。 武后詔宰相各舉尚書郎一人,仁傑薦光嗣,由是拜地官員外郎,以稱職聞。 后曰:「祁奚內舉,果得人。 」曆淄、許、貝三州刺史。 母喪,奪爲太府少卿,固讓,睿宗嘉其誠,許之。 累遷揚州長史,以罪貶歙州別駕,卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
景暉,官魏州司功參軍,貪暴爲虐,民苦之,因共毀其父生祠,不復奉。 至元和中,田弘正鎮魏博,始奏葺之,血食不絶。 族孫兼謨。 仁傑族孫兼謨兼謨字汝諧,及進士第。 辟襄陽使府,剛正有祖風。 令狐楚執政,薦授左拾遺,數上書言事。 曆刑部郎中、蘄鄧鄭三州刺史。 歳旱饑,發粟賑濟,民人不流徙。 改蘇州,以治最,擢給事中。 左藏史盜度支縑帛,文宗以經赦詔勿治,兼謨封還詔書,帝問之,對曰:「典史犯贓,不可免。 」帝曰:「朕已赦其長官,吏亦宜宥,與其失信,甯失罪人。 」既而曰:「後或事有不可,勿以還詔爲憚。 」遷御史中丞。 帝曰:「御史臺朝廷綱紀,一臺正,則朝廷治,朝廷正,則天下治。 畏忌顧望,則職業廢矣。 卿,梁公後,當嗣家聲,不可不慎。 」兼謨頓首謝。 江西觀察使呉士矩加給其軍,擅用上供錢數十萬。 兼謨劾奏:「觀察使爲陛下守土,宣國詔條,知臨戎賞士,州有定數,而與奪由己,貽弊一方,爲諸道觖望,請付有司治罪。 」士矩繇是貶蔡州別駕。 曆兵部侍郎、河東節度使。 還爲尚書左丞。 武宗子峴封益王,命兼謨爲傅。 俄領天平節度使,辭疾,以秘書監歸洛陽,遷東都留守,卒。 郝處俊郝處俊,安州安陸人。 父相貴,因隋亂,與婦翁許紹據峽州,歸國,拜滁州刺史,封甑山縣公。 處俊甫十歳而孤,故吏歸千縑賵之,已能讓不受。 及長,好學,嗜《漢書》,崖略暗誦。 貞觀中,第進士,解褐著作佐郎,襲父爵。 兄弟友睦,事諸舅謹甚。 再轉滕王友,恥爲王府屬,棄官去。 久之,召拜太子司議郎,累遷吏部侍郎。 高麗叛,詔李勣爲浿江道大總管,處俊副之。 師入虜境,未陣,賊遽至,舉軍危駭。 處俊方據胡床,體胖,安餐乾Я不顧,密畀料精銳擊之,虜卻,眾壯其謀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
入拜東臺侍郎。 時浮屠盧伽逸多治丹,曰:「可以續年。 」高宗欲遂餌之,處俊諫曰:「脩短固有命,異方之劑,安得輕服哉? 昔先帝詔浮屠那羅邇娑寐案其方書爲秘劑,取靈怪石,曆歳乃能就。 先帝餌之,俄而大漸,上醫不知所爲。 群臣請顯戮其人,議者以爲取笑夷狄,故法不得行。 前鑒不遠,惟陛下深察。 」帝納其言,第拜盧伽逸多爲懷化大將軍,進處俊同東西臺三品。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
咸亨初,幸東都,皇太子監國,諸宰相皆留,而處俊獨從。 帝嘗曰:「王者無外,何爲守禦? 而重門擊柝,庸待不虞邪? 我嘗疑秦法爲寬,荊軻匹夫耳,匕首竊發,群臣皆荷戟侍,莫敢拒,豈非習慢使然? 」處俊對曰:「此乃法急耳。 秦法,輒升殿者,夷三族。 人皆懼族,安有敢拒邪? 魏曹操著令曰; 『京城有變,九卿各守其府。 』後嚴才亂,與徒數十人攻左掖門,操登銅爵臺望之,無敢救者。 時王脩爲奉常,聞變,召車騎未至,領官屬歩至宮門。 操曰; '彼來者,必王脩乎! '此由脩察變識幾,故冒法赴難。 向若拘常,則遂成禍矣。 故王者設法不可急,亦不可慢。 《詩》曰'不懈於位,人之攸塈',仁也; '式遏寇虐,無俾作慝',刑也。 《書》曰'高明柔克,沈潛剛克',中道也。 」帝曰:「善。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
轉中書侍郎,監脩國史。 初,顯慶中,令狐德棻、劉胤之撰國史,其後許敬宗復加緒次。 帝恨敬宗所紀失實,更命宰相刊正,且曰:「朕昔從幸未央宮,辟仗既過,有橫刀伏草中者,先帝斂轡卻,謂朕曰; '事發,當死者數十人,汝可命出之。 '史臣惟敘此爲實。 」處俊曰:「先帝仁恩溥博,類非一。 臣之弟處傑被擇供奉,時有三衞誤拂禦衣者,懼甚。 先帝曰:'左右無御史,我不汝罪。 '」帝曰:「此史臣應載。 」處俊乃表左史李仁實欲刪整偽辭,會仁實死而止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
上元初,帝觀酺翔鸞閣,時赤縣與太常音技分東西朋,帝詔雍王賢主東,周王顯主西,因以角勝,處俊曰:「禮所以示童子無誑者,恐其欺詐之心生也。 二王春秋少,意操未定,乃公朋造黨使相誇,彼俳兒優子,言辭無度,爭負勝,相譏誚,非所以導仁義,示雍和也。 」帝遽止,歎曰:「處俊遠識,非眾臣所逮。 」遷中書令,兼太子賓客,檢校兵部尚書。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
帝多疾,欲遜位武后,處俊諫曰:「天子治陽道,後治陰德,然則帝與后猶日之與月,陽之與陰,各有所主,不相奪也。 若失其序,上謫見於天,下降災諸人。 昔魏文帝著令,帝崩,不許皇后臨朝。 今陛下奈何欲身傳位天后乎? 天下者,高祖、太宗之天下,非陛下之天下,正應謹守宗廟,傳之子孫,不宜持國與人,以喪厥家。 」中書侍郎李義琰曰:「處俊言可從,惟陛下不疑。 」事遂沮。 又兼太子左庶子,拜侍中,罷爲太子少保。 開耀元年卒,年七十五。 贈開府儀同三司、荊州大都督。 帝哀歎其忠,舉哀光順門,祭以少牢,賻絹布八百段、米粟八百石,詔百官赴哭,官庀葬事。 子北叟固辭,未聽。 裴炎爲白帝曰:「處俊阽死,諉臣曰; '生無益于國,死無煩費,凡詔賜,願一罷之。 '」帝聞惻然,答其意,止賻物而已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
處俊資約素,土木形骸,然臨事敢言,自秉政,在帝前議論諄諄,必傅經義,凡所規獻,得大臣體。 武后雖忌之,以其操履無玷,不能害。 與舅許圉師同裏,俱宦達; 鄕人田氏、彭氏以高貲顯。 故江、淮間爲語曰:「貴如郝、許,富如田、彭。 」處俊孫象賢孫象賢,垂拱中,爲太子通事舍人,后素銜處俊,故因事誅之。 臨刑,極罵乃死,后怒,令離磔其屍,斫夷祖、父棺塚。 自是訖後世,將刑人,必先以木丸窒云。 朱敬則朱敬則,字少連,亳州永城人。 以孝義世被旌顯,一門六闕相望。 敬則志尚恢博,好學,重節義然諾,善與人交,振其急難,不責報於人。 與左史江融、左僕射魏元忠善。 咸亨中,高宗聞其名,召見,異之,爲中書令李敬玄所毀,故授洹水尉。 久之,除右補闕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
初,武后稱制,天下頗流言,遂開告密羅織之路,興大獄,誅將相大臣。 至是,已革命,事益寧。 敬則諫曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
臣聞李斯之相秦也,行申、商之法,重刑名之家,杜私門; 張公室; 棄無用之費,損不急之官; 惜日愛功,亟戰疾耕。 既庶而富,遂屠諸侯。 此救弊之術也。 故曰:「刻薄可施子進趨,變詐可陳於攻戰。 」天下已平,故可易之以寬簡,潤之以淳和。 秦乃不然,淫虐滋甚,往而不反,卒至土崩。 此不知變之禍也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
陸賈、叔孫通事漢祖,當滎陽、成皋間,糧餉窮,智勇困,未嘗敢開一説,效一奇,唯進豪猾貪暴之人。 及區宇適定,乃陳《詩》、《書》,説禮、樂,開王道。 高帝忿然曰:「吾以馬上得之,安事《詩》、《書》? 」對曰:「馬上得之,可馬上治之乎? 」帝默然。 於是賈著《新語》,通定禮儀。 此知變之善也。 向若高帝斥二子,置《詩》、《書》,重攻戰,尊首級,則復道爭功,拔劍擊柱,晷漏之不保,何十二帝二百年乎? 故曰:仁義者,聖人之蘧廬; 禮者,先王之陳跡。 祠祝畢,芻狗捐; 淳精流,糟粕棄。 仁義尚爾,況其輕乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
國家自文明以來,天地草昧,內則流言,外則構難。 故不設鉤距,無以順人; 不切刑罰,無以息暴。 於是置神器,開告端,故能不出房闈,而天下晏然易主矣。 臣聞急趨者無善跡,促柱者無和聲; 拯溺不規行,療饑不鼎食。 即向時秘策,今之芻狗也。 願鑒秦、漢之失,考時事之宜,毀蘧廬,遺糟粕; 下寬大之令,流曠蕩之澤,去萋斐之角牙,頓奸險之芒刃,塞羅織之妄源,掃朋黨之險跡,曠然使天下更始,豈不樂哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
后善其言。 遷正諫大夫,兼修國史。 乃請高史官選,以求名才。 侍中韋安石嘗閱其稿史,歎曰:「董狐何以加! 世人不知史官權重宰相,宰相但能制生人,史官兼制生死,古之聖君賢臣所以畏懼者也。 」時賦斂繁重,民多蕩析,后數召入禁中訪失得,進同鳳閣鸞臺平章事。 張易之構魏元忠、張説,欲誅之,無敢言者。 敬則獨奏曰:「元忠、説秉心忠一,而所坐無名,殺之失天下望。 」乃得不死。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
以老疾還政事,俄改成均祭酒、冬官侍郎。 易之等集名儒撰《三教珠英》,又繪武三思、李嶠,蘇味道、李迥秀、王紹宗等十八人像以爲圖,欲引敬則,固辭不與,世潔其爲人。 出爲鄭州刺史,遂致仕。 侍御史冉祖雍誣奏與王同皎善,貶涪州刺史。 既明其非罪,改廬州。 代還,無淮南一物,所乘止一馬,子曹歩從以歸。 卒年七十五。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
敬則與三從昆弟居四十年,貲產無異。 及執政,毎以用人爲先,細務不省也。 嶺表蠻叛,以裴懷古有文武才,用爲桂州都督,蠻服其威惠,相率降。 薦魏知古爲鳳閣舍人,張思敬爲右史,皆稱職。 初,二張權寵盛,敬則密謂敬暉曰:「公若假太子令,舉北軍誅易之兄弟,兩飛騎力耳。 」暉卒用其策。 始崔實、仲長統、王朗、曹冏論封建,指秦爲失,敬則以爲秦、漢世禮義陵遲,不可復用周制封諸侯,著論明之,儒者以爲知言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
睿宗嗣位,嘗曰:「神龍以來,忠於本朝者,李多祚、王同晈、韋月將、燕欽融並褒復矣,尚有遺者耶? 」劉幽求曰:「硃敬則忠正義烈,天下所推,往爲宗楚客、冉祖雍等所誣,謫守刺史。 長安中,嘗語臣曰:'相王必受命,當悉心事之。 '及韋氏幹紀,臣遂見危赴難。 雖天誘其衷,亦敬則啟之。 」於是追贈秘書監,諡曰元。 敬則兄仁軌敬則兄仁軌,字德容,隱居養親。 常誨子弟曰:「終身讓路,不枉百歩; 終身讓畔,不失一段。 」有赤烏、白鵲棲所居樹,按察使趙承恩表其異。 及卒,郭山惲、員半千、魏知古共諡爲孝友先生。 贊贊曰:武后乘唐中衰,操殺生柄,劫制天下而攘神器。 仁傑蒙恥奮忠,以權大謀,引張柬之等,卒復唐室,功蓋一時,人不及知。 故唐呂溫頌之曰:「取日虞淵,洗光咸池。 潛授五龍,夾之以飛。 」世以爲名言。 方高宗舉天下將以禪後,處俊固爭,不使妻乘夫,陰反陽,至奸人銜怨,仇胔以逞。 蓋所謂誼形於主耶。 敬則一諫,而羅織之獄衰,時而後言者歟!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)