1
25%
(No translation available)
2
◎賈杜令狐
(No translation available)
3
=賈耽=
(No translation available)
4
賈耽,字敦詩,滄州南皮人。 天寶中,舉明經,補臨清尉。 上書論事,徙太平。 河東節度使王思禮署為度支判官。 累進汾州刺史,治凡七年,政有異績。 召授鴻臚卿,兼左右威遠營使。 俄為山南西道節度使。 梁崇義反東道,耽進屯谷城,取均州。 建中三年,徙東道。 德宗在梁,耽使司馬樊澤奏事。 澤還,耽大置酒會諸將。 俄有急詔至,以澤代耽,召為工部尚書。 耽納詔於懷,飲如故。 既罷,召澤曰:「詔以公見代,吾且治行。 」敕將吏謁澤。 大將張獻甫曰:「天子播越,而行軍以公命問行在,乃規旄鉞,利公土地,可謂事人不忠矣。 軍中不平,請為公殺之。 」耽曰:「是何謂邪? 朝廷有命,即為帥矣。 吾今趨覲,得以君俱。 」乃行,軍中遂安。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
俄為東都留守。 故事,居守不出城,以耽善射,優詔許獵近郊。 遷義成節度使。 淄青李納雖削偽號,而陰蓄奸謀,冀有以逞。 其兵數千自行營還,道出滑,或謂館於外。 耽曰:「與我鄰道,奈何疑之,使暴於野? 」命館城中,宴廡下,納士皆心服。 耽每畋,從數百騎,往往入納境。 納大喜,然畏其德,不敢謀。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
貞元九年,以尚書右僕射同中書門下平章事,俄封魏國公。 常以方鎮帥缺,當自天子命之,若謀之軍中,則下有背向,人固不安。 帝然之,不用也。 順宗立,進檢校司空、左僕射。 時王叔文等幹政,耽病之,屢移疾乞骸骨,不許。 卒,年七十六,贈太傅,謚曰元靖。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
耽嗜觀書,老益勤,尤悉地理。 四方之人與使夷狄者見之,必從詢索風俗,故天下地土區產、山川夷岨,必究知之。 方吐蕃盛強,盜有隴西,異時州縣遠近,有司不復傳。 耽乃繪布隴右、山南九州,且載河所經受為圖,又以洮湟甘涼屯鎮頟籍、道里廣狹、山險水原為《別錄》六篇、《河西戎之錄》四篇,上之。 詔賜幣馬珍器。 又圖《海內華夷》,廣三丈,從三丈三尺,以寸為百里。 並撰《古今郡國縣道四夷述》,其中國本之《禹貢》,外夷本班固《漢書》,古郡國題以墨,今州縣以朱,刊落疏舛,多所厘正。 帝善之,賜予加等。 或指圖問其邦人,咸得其真。 又著《貞元十道錄》,以貞觀分天下隸十道,在景雲為按察,開元為采訪,廢置升降備焉。 至陰陽雜數罔不通。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
其器恢然,蓋長者也,不喜臧否人物。 為相十三年,雖安危大事亡所發明,而檢身厲行,自其所長。 每歸第,對賓客無少倦,家人近習,不見其喜慍。 世謂淳德有常者。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
=杜佑=
(No translation available)
10
杜佑,字君卿,京兆萬年人。 父希望,重然諾,所交遊皆一時俊傑。 為安陵令,都督宋慶禮表其異政。 坐小累去官。 開元中,交河公主嫁突騎施,詔希望為和親判官。 信安郡王漪表署靈州別駕、關內道度支判官。 自代州都督召還京師,對邊事,玄宗才之。 屬吐蕃攻勃律,勃律乞歸,右相李林甫方領隴西節度,故拜希望鄯州都督,知留後。 馳傳度隴,破烏莽眾,斬千餘級,進拔新城,振旅而還。 擢鴻臚卿。 於是置鎮西軍,希望引師部分塞下,吐蕃懼,遺書求和。 希望報曰:「受和非臣下所得專。 」虜悉眾爭檀泉,希望大小戰數十,俘其大酋,至莫門,焚積蓄,卒城而還。 授二子官。 時軍屢興,府庫虛寡,希望居數歲,芻粟金帛豐余。 宦者牛仙童行邊,或勸希望結其,答曰:「以貨藩身,吾不忍。 」仙童還奏希望不職,下遷恒州刺史,徙西河。 而仙童受諸將金事泄,抵死,畀金者皆得罪。 希望愛重文學,門下所引如崔顥等皆名重當時。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
佑以蔭補濟南參軍事、剡縣丞。 嘗過潤州刺史韋元甫,元甫以故人子待之,不加禮。 它日,元甫有疑獄不能決,試訊佑,佑為辨處,契要無不盡。 元甫奇之,署司法參軍,府徙浙西、淮南,表置幕府。 入為工部郎中,充江淮青苗使,再遷容管經略使。 楊炎輔政,歷金部郎中,為水陸轉運使,改度支兼和糴使。 於是軍興饋漕,佑得剸決。 以戶部侍郎判度支。 建中初,河朔兵挐戰,民困,賦無所出。 佑以為救敝莫若省用,省用則省官,乃上議曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
漢光武建武中廢縣四百,吏率十署一; 魏太和時分遣使者省吏員,正始時並郡縣; 晉太元省官七百; 隋開皇廢郡五百; 貞觀初省內官六百員。 設官之本,以治眾庶,故古者計人置吏,不肯虛設。 自漢至唐,因征戰艱難以省吏員,誠救弊之切也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
昔咎繇作士,今刑部尚書、大理卿,則二咎繇也。 垂作共工,今工部尚書、將作監,則二垂也。 契作司徒,今司徒、戶部尚書,則二契也。 伯夷為秩宗,今禮部尚書、禮儀使,則二伯夷也。 伯益為虞,今虞部郎中、都水使司,則二伯益也。 伯冏為太僕,今太僕卿、駕部郎中、尚輦奉御、閑廄使,則四伯冏也。 古天子有六軍,漢前後左右將軍四人,今十二衛、神策八軍,凡將軍六十員。 舊名不廢,新資日加。 且漢置別駕,隨刺史巡察,猶今觀察使之有副也。 參軍者,參其府軍事,猶今節度判官也。 官名職務,直遷易不同爾,詎有事實哉? 誠宜斟酌繁省。 欲致治者先正名。 神龍中,官紀蕩然,有司大集選者,既無闕員,則置員外官二千人,自是以為常。 當開元、天寶中,四方無虞,編戶九百餘萬,帑藏豐溢,雖有浮費,不足為憂。 今黎苗雕瘵,天下戶百三十萬,陛下詔使者按比,才得三百萬,比天寶三分之一,就中浮寄又五之二,出賦者已耗,而食之者如舊,安可不革?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
議者以天下尚有跋扈不廷,一省官吏,被罷者皆往托焉。 此常情之說,類非至論。 且才者薦用,不才者何患其亡,又況顧姻戚家產哉! 建武時公孫述、隗囂未滅,太和、正始、太元時吳、蜀鼎立,開皇時陳尚割據,皆羅取俊乂,猶不慮失人以資敵。 今田悅輩繁刑暴賦,惟軍是恤,遇士人如奴,固無范睢業秦、賈季強狄之患。 若以習久不可以遽改,且應權省別駕、參軍、司馬,州縣額內官,約戶置尉。 當罷者,有行義,在所以聞; 不如狀,舉者當坐; 不為人舉者,任參常調。 亦何患哉? 如魏置柱國,當時宿德盛業者居之,貴寵第一; 周、隋間授受已多,國家以為勛級,才得地三十頃耳。 又開府儀同三司、光祿大夫,亦官名,以其太多,回作階級。 隨時立制,遇弊則變,何必因循憚改作耶?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
議入,不省。
(No translation available)
16
盧杞當國,惡之,出為蘇州刺史。 前刺史母喪解,佑母在,辭不行,改饒州。 俄遷嶺南節度使。 佑為開大衢,疏析廛闬,以息火災。 朱厓黎民三世保險不賓,佑討平之。 召拜尚書右丞。 俄出為淮南節度使,以母喪解,詔不許。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
徐州節度使張建封卒,軍亂,立其子愔,請於朝,帝不許,乃詔佑檢校尚書左僕射、同中書門下平章事,節度徐泗討定之。 佑具舠艦,遣屬將孟準度淮擊徐,不克,引還。 佑於出師應變非所長,因固境不敢進,乃招授愔徐州節度使,析濠、泗二州隸淮南。 初,佑決雷陂以廣灌溉,斥海瀕棄地為田,積米至五十萬斛,列營三十區,士馬整飭,四鄰畏之; 然寬假僚佐,故南宮僔、李亞、鄭元均至爭權亂政,帝為佑斥去之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
十九年,拜檢校司空、同中書門下平章事。 德宗崩,詔攝冢宰。 進檢校司徒,兼度支鹽鐵使。 於是王叔文為副,佑既以宰相不親事,叔文遂專權。 後叔文以母喪還第,佑有所按決,郎中陳諫請須叔文,佑曰:「使不可專耶? 」乃出諫為河中少尹。 叔文欲搖東宮,冀佑為助,佑不應,乃謀逐之,未決而敗。 佑更薦李巽以自副。 憲宗在諒暗,復攝冢宰,盡讓度支鹽鐵於巽。 始,度支嗇,用度多,署吏權攝百司,繁而不綱; 佑以營繕還將作,木炭歸司農,湅染還少府,職務簡修。 明年,拜司徒,封岐國公。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
党項陰導吐蕃為亂,諸將邀功,請討之。 佑以為無良邊臣,有為而叛,即上疏曰:
(No translation available) (No translation available)
20
昔周宣中興,獫狁為害,追之太原,及境而止,不欲弊中國,怒遠夷也。 秦恃兵力,北拒匈奴,西逐諸羌,結怨階亂,實生謫戍。 蓋聖王之治天下,惟欲綏靜生人,西至於流沙,東漸於海,在北與南,止存聲教,豈疲內而事外耶? 昔馮奉世矯詔斬莎車王,傳首京師,威震西域,宣帝議加爵土,蕭望之獨謂矯制違命,雖有功不可為法,恐後奉使者為國家生事夷狄。 比突厥默啜寇害中國,開元初,郝靈佺捕斬之,自謂功莫與二,宋璟慮邊臣由此邀功,但授郎將而已,繇是訖開元之盛,不復議邊,中國遂安。 此成敗鑒戒之不遠也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
党項小蕃,與中國雜處,間者邊將侵刻,利其善馬子女,斂求繇役,遂致叛亡,與北狄西戎相誘盜邊。 《傳》曰:「遠人不服,則修文德以來之。 」管仲有言:「國家無使勇猛者為邊境。 」此誠聖哲識微知著之略也。 今戎醜方強,邊備未實,誠宜慎擇良將,使之完輯,禁絕誅求,示以信誠,來則懲禦,去則謹備。 彼當懷柔,革其奸謀。 何必亟興師役,坐取勞費哉?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
帝嘉納之。
(No translation available)
23
歲餘,乞致仕,不聽,詔三五日一入中書,平章政事。 佑每進見,天子尊禮之,官而不名。 後數年,固乞骸骨,帝不得已,許之。 仍拜光祿大夫、守太保致仕,俾朝朔望,遣中人錫予備厚。 元和七年卒,年七十八,冊贈太傅,謚曰安簡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
佑資嗜學,雖貴猶夜分讀書。 先是,劉秩摭百家,侔周六官法,為《政典》三十五篇,房琯稱才過劉向。 佑以為未盡,因廣其闕,參益新禮,為二百篇,自號《通典》,奏之,優詔嘉美,儒者服其書約而詳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
為人平易遜順,與物不違忤,人皆愛重之,方漢胡廣,然練達文采不及也。 朱坡樊川,頗治亭觀林,鑿山股泉,與賓客置酒為樂。 子弟皆奉朝請,貴盛為一時冠。 天性精於吏職,為治不察,數斡計賦,相民利病而上下之,議者稱佑治行無缺。 惟晚年以妾為夫人,有所蔽雲。 子式方式方,字考元,以蔭授揚州參軍事。 再遷太常寺主簿,考定音律,卿高郢稱之。 佑既相,出為昭應令,遷太僕卿。 子悰,尚公主。 式方以右戚,輒病不視事。 穆宗立,授桂管觀察使。 弟從郁痼疾,躬為營方藥羞膳,及死,期而泣,世稱其篤行。 卒,贈禮部尚書。 式方弟從郁從郁,元和初為左補闕,崔群等以宰相子為嫌,再徙秘書丞。 終駕部員外郎。 子牧。 式方子悰悰,字永裕,以門蔭三遷太子司議郎。 權德輿為相,其婿翰林學士獨孤郁以嫌自白。 憲宗見郁文雅,嘆曰:「德輿有婿乃爾! 」時岐陽公主,帝愛女。 舊制,選多戚裏將家,帝始詔宰相李吉甫擇大臣子,皆辭疾,唯悰以選召見麟德殿。 禮成,授殿中少監、駙馬都尉。 太和初,由澧州刺史召為京兆尹,遷鳳翔忠武節度使。 入為工部尚書,判度支。 會公主薨,悰久不謝,文宗怪之。 戶部侍郎李玨曰:「比駙馬都尉皆為公主服斬衰三年,故悰不得謝。 」帝矍然,始詔杖而期,著於令。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
會昌初,為淮南節度使。 武宗詔揚州監軍取倡家女十七人進禁中,監軍請悰同選,又欲閱良家有姿相者,悰曰:「吾不奉詔而輒與,罪也。 」監軍怒,表於帝。 帝以悰有大臣體,乃詔罷所進伎,有意倚悰為相矣。 逾年,召拜檢校尚書右僕射、同中書門下平章事,仍判度支。 劉稹平,進左僕射、兼門下侍郎。 未幾,以本官罷,出為劍南東川節度使,徙西川,復鎮淮南。 時方旱,道路流亡藉藉,民至漉漕渠遺米自給,呼為「聖米」,取陂澤茭蒲實皆盡,悰更表以為祥。 獄囚積數百千人,而荒湎宴適不能事。 罷,兼太子太傅,分司東都。 逾歲,起為留守,復節度劍南西川。 召為右僕射,判度支,進兼門下侍郎同平章事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
始,宣宗世,夔王以下五王處大明宮內院,而鄆王居十六宅。 帝大漸,樞密使王歸長、馬公儒等以遺詔立夔王,而左軍中尉王宗實等入殿中,以為歸長等矯詔,乃迎鄆王立之,是為懿宗。 久之,遣樞密使楊慶詣中書,獨揖悰,它宰相畢諴、杜審權、蔣伸不敢進,乃授悰中人請帝監國奏,因諭悰劾大臣名不在者抵罪。 悰遽封授使者復命,謂慶曰:「上踐祚未久,君等秉權,以愛憎殺大臣,公屬禍無日矣。 」慶色沮去,帝怒亦釋,大臣遂安。 未幾,冊拜司空,封邠國公,以檢校司徒為鳳翔、荊南節度使,加兼太傅。 會黔南觀察使秦匡謀討蠻,兵敗,奔於悰,悰囚之,劾不能伏節,有詔斬之。 悰不意其死,駭愕得疾卒,年八十,贈太師。 葬日,詔宰相百官臨奠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
悰於大議論往往有所合,然才不周用。 雖出入將相,而厚自奉養,未嘗薦進幽隱,佑之素風衰焉,故時號「禿角犀」。 悰子裔休子裔休,懿宗時歷翰林學士、給事中,坐事貶端州司馬。 弟孺休,字休之。 累擢給事中。 大順初,錢镠遣弟銶率兵擊徐約於蘇州,破之,以海昌都將沈粲行刺史事,而昭宗更命孺休為之,以粲為制置指揮使。 镠不悅,密遣粲害焉。 始,孺休見攻也,曰:「勿殺我,當與爾金。 」粲曰:「殺爾,金焉往? 」與兄述休同死。 悰弟慆悰弟慆。 慆,咸通中為泗州刺史。 會龐勛反,圍城,處士辛讜自廣陵來見慆,勸出家屬,獨以身守。 慆曰:「吾出百口求生,眾心搖矣,不如與將士生死共之。 」眾聞皆泣下。 慆之聞難,完濬城隍,閱器械無不具。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
賊將李圓易慆,馳勇士百人欲入封府庫,慆為好言厚禮迎勞,賊不虞慆之謀也。 明日,伏甲士三百,宴球場,賊皆殲焉。 圓怒,傅城戰,慆殺數百人,圓退壁城西。 勛聞,益其兵,而以書射城中促降。 會夜,慆擊鼓乘城大呼,圓氣奪,奔還徐州。 未幾,賊焚淮口,晝夜戰不息,讜乃請救於戍將郭厚本,賊解去。 浙西節度使杜審權遣將以兵千人來援,反為圓軍所包,一軍盡沒。 慆使人間道走京師,詔戴可師以沙陀、吐渾兵二萬招討。 淮南節度使令狐遣牙將李湘屯淮口,與郭厚本合,為圓所敗,湘等並沒,於是援絕。 賊乃以鐵鎖絕淮流,梯沖乘城。 糧盡,為薄饘以給。 懿宗遣使加慆檢校右散騎常侍,勉以堅守。 勛遣圓入城見慆約降,慆怒殺之。 勛復遺之書,答書言安祿山、朱泚等終底覆滅者,以陰攜其黨。 勛累攻不得志,會招討使馬舉率兵至,遂解去。 圍凡十月,慆拊循士,皆殊死奮,而辛讜冒圍出入,糾輯援師,卒完一州,時稱為難。 賊平,慆遷義成軍節度使,檢校兵部尚書,卒。 從郁子牧牧,字牧之,善屬文。 第進士,復舉賢良方正。 沈傳師表為江西團練府巡官,又為牛僧孺淮南節度府掌書記。 擢監察御史,移疾分司東都,以弟顗病棄官。 復為宣州團練判官,拜殿中侍御史內供奉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
是時,劉從諫守澤潞,何進滔據魏博,頗驕蹇不循法度。 牧追咎長慶以來朝廷措置亡術,復失山東,鉅封劇鎮,所以系天下輕重,不得承襲輕授,皆國家大事,嫌不當位而言,實有罪,故作《罪言》。 其辭曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
生人常病兵,兵祖於山東,羨於天下。 不得山東,兵不可去。 山東之地,禹畫九土曰冀州; 舜以其分太大,離為幽州,為并州。 程其水土,與河南等,常重十二,故其人沈鷙多材力,重許可,能辛苦。 魏晉以下,工機纖雜,意態百出,俗益卑弊,人益脆弱,唯山東敦五種,本兵矢,他不能蕩而自若也。 產健馬,下者日馳二百里,所以兵常當天下。 冀州,以其恃強不循理,冀其必破弱; 雖已破,冀其復強大也。 并州,力足以並吞也。 幽州,幽陰慘殺也。 聖人因以為名。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
黃帝時,蚩尤為兵階,自後帝王多居其地。 周劣齊霸,不一世,晉大,常傭役諸侯。 至秦萃銳三晉,經六世乃能得韓,遂折天下脊; 復得趙,因拾取諸國。 韓信聯齊有之,故蒯通知漢、楚輕重在信。 光武始於上谷,成於鄗。 魏武舉官渡,三分天下有其二。 晉亂胡作,至宋武號英雄,得蜀,得關中,盡有河南地,十分天下之八,然不能使一人度河以窺胡。 至高齊荒蕩,宇文取之,隋文因以滅陳,五百年間,天下乃一家。 隋文非宋武敵也,是宋不得山東,隋得山東,故隋為王,宋為霸。 由此言之,山東,王者不得不為王,霸者不得不為霸,猾賊得之,足以致天下不安。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
天寶末,燕盜起,出入成臯、函、潼間,若涉無人地。 郭、李輩兵五十萬,不能過鄴。 自爾百餘城,天下力盡,不得尺寸,人望之若回鶻、吐蕃,義無敢窺者。 國家因之畦河修障戍,塞其街蹊。 齊、魯、梁、蔡被其風流,因以為寇。 以裏拓表,以表撐裏,混澒回轉,顛倒橫邪,未常五年間不戰。 生人日頓委,四夷日日熾,天子因之幸陜,幸漢中,焦焦然七十餘年。 運遭孝武,澣衣一肉,不畋不樂,自卑冗中拔取將相,凡十三年,乃能盡得河南、山西地,洗削更革,罔不能適。 唯山東不服,亦再攻之,皆不利。 豈天使生人未至於怗泰邪? 豈人謀未至邪? 何其艱哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
今日天子聖明,超出古昔,誌於平治。 若欲悉使生人無事,其要先去兵。 不得山東,兵不可去。 今者,上策莫如自治。 何者? 當貞元時,山東有燕、趙、魏叛,河南有齊、蔡叛,梁、徐、陳、汝、白馬津、盟津、襄、鄧、安、黃、壽春皆戍厚兵十餘所,才足自護治所,實不輟一人以他使,遂使我力解勢弛,熟視不軌者無可奈何。 階此,蜀亦叛,吳亦叛,其他未叛者,迎時上下,不可保信。 自元和初至今二十九年間,得蜀,得吳,得蔡,得齊,收郡縣二百餘城,所未能得,唯山東百城耳。 土地人戶,財物甲兵,較之往年,豈不綽綽乎? 亦足自以為治也。 法令制度,品式條章,果自治乎? 賢才奸惡,搜選置舍,果自治乎? 障戍鎮守,干戈車馬,果自治乎? 井閭阡陌,倉廩財賦,果自治乎? 如不果自治,是助虜為虜。 環土三千里,植根七十年,復有天下陰為之助,則安可以取? 故曰:上策莫如自治。 中策莫如取魏。 魏於山東最重,於河南亦最重。 魏在山東,以其能遮趙也。 既不可越魏以取趙,固不可越趙以取燕。 是燕、趙常取重於魏,魏常操燕、趙之命。 故魏在山東最重。 黎陽距白馬津三十里,新鄉距盟津一百五十里,陴壘相望,朝駕暮戰,是二津,虜能潰一,則馳入成臯,不數日間。 故魏於河南亦最重。 元和中,舉天下兵誅蔡,誅齊,頓之五年,無山東憂者,以能得魏也。 昨日誅滄,頓之三年,無山東憂,亦以能得魏也。 長慶初誅趙,一日五諸侯兵四出潰解,以失魏也。 昨日誅趙,罷如長慶時,亦以失魏也。 故河南、山東之輕重在魏。 非魏強大,地形使然也。 故曰:取魏為中策。 最下策為浪戰,不計地勢,不審攻守是也。 兵多粟多,驅人使戰者,便於守; 兵少粟少,人不驅自戰者,便於戰。 故我常失於戰,虜常困於守。 山東叛且三五世,後生所見言語舉止,無非叛也,以為事理正當如此,沈酣入骨髓,無以為非者,至有圍急食盡,啖屍以戰。 以此為俗,豈可與決一勝一負哉? 自十餘年凡三收趙,食盡且下。 郗士美敗,趙復振; 杜叔良敗,趙復振; 李聽敗,趙復振。 故曰:不計地勢,不審攻守,為浪戰,最下策也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
累遷左補闕、史館修撰,改膳部員外郎。 宰相李德裕素奇其才。 會昌中,黠戛斯破回鶻,回鶻種落潰入漠南,牧說德裕不如遂取之,以為:「兩漢伐虜,常以秋冬,當匈奴勁弓折膠,重馬免乳,與之相校,故敗多勝少。 今若以仲夏發幽、并突騎及酒泉兵,出其意外,一舉無類矣。 」德裕善之。 會劉稹拒命,詔諸鎮兵討之,牧復移書於德裕,以「河陽西北去天井關強百里,用萬人為壘,窒其口,深壁勿與戰。 成德軍世與昭義為敵,王元逵思一雪以自奮,然不能長驅徑搗上黨,其必取者在西面。 今若以忠武、武寧兩軍益青州精甲五千、宣潤弩手二千,道絳而入,不數月必覆賊巢。 昭義之食,盡仰山東,常日節度使率留食邢州,山西兵單少,可乘虛襲取。 故兵聞拙速,未睹巧之久也」。 俄而澤潞平,略如牧策。 歷黃、池、睦三州刺史,入為司勛員外郎,常兼史職。 改吏部,復乞為湖州刺史。 逾年,以考功郎中知制誥,遷中書舍人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
牧剛直有奇節,不為齪齪小謹,敢論列大事,指陳病利尤切至。 少與李甘、李中敏、宋元阝善,其通古今,善處成敗,甘等不及也。 牧亦以疏直,時無右援者。 從兄悰更歷將相,而牧困躓不自振,頗怏怏不平。 卒,年五十。 初,牧夢人告曰:「爾應名畢。 」復夢書「皎皎白駒」字,或曰「過隙也」。 俄而炊甑裂,牧曰:「不祥也。 」乃自為墓誌,悉取所為文章焚之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
牧於詩,情致豪邁,人號為「小杜」,以別杜甫云。 牧弟顗顗,字勝之,幼病目,母禁其為學。 舉進士,禮部侍郎賈餗語人曰:「得杜顗足敵數百人。 」授秘書省正字。 李德裕奏為浙西府賓佐。 德裕貴盛,賓客無敢忤,惟顗數諫正之。 及謫袁州,嘆曰:「門下愛我皆如顗,吾無今日。 」太和末,召為咸陽尉,直史館。 常語人曰:「李訓、鄭註必敗。 」行未及都,聞難作,疏辭疾歸。 顗亦善屬文,與牧相上下。 竟以喪明卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
=令狐楚=
(No translation available)
39
令狐楚,字殼士,德棻之裔也。 生五歲,能為辭章。 逮冠,貢進士,京兆尹將薦為第一,時許正倫輕薄士,有名長安間,能作蜚語,楚嫌其爭,讓而下之。 既及第,桂管觀察使王拱愛其材,將辟楚,懼不至,乃先奏而後聘。 雖在拱所,以父官并州不得奉養,未嘗豫宴樂。 滿歲謝歸。 李說、嚴綬、鄭儋繼領太原,高其行,引在幕府,由掌書記至判官。 德宗喜文,每省太原奏,必能辨楚所為,數稱之。 儋暴死,不及占後事,軍大歡,將為亂。 夜十數騎挺刃邀取楚,使草遺奏,諸將圜視,楚色不變,秉筆輒就,以遍示,士皆感泣,一軍乃安。 由是名益重。 以親喪解,既除,召授右拾遺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
憲宗時,累擢職方員外郎,知制誥。 其為文,於箋奏制令尤善,每一篇成,人皆傳諷。 皇甫镈以言利幸,與楚、蕭俛皆厚善,故薦於帝。 帝亦自聞其名,召為翰林學士,進中書舍人。 方伐蔡,久未下,議者多欲罷兵,帝獨與裴度不肯赦。 元和十二年,度以宰相領彰義節度使,楚草制,其辭有所不合,度得其情。 時宰相李逢吉與楚善,皆不助度,故帝罷逢吉,停楚學士,但為中書舍人。 俄出為華州刺史。 後它學士比比宣事不切旨,帝抵其草,思楚之才。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
镈既相,擢楚河陽懷節度使,代烏重胤。 始,重胤徙滄州,以河陽士三千從,士不樂,半道潰歸,保北城,將轉掠旁州。 楚至中潬,以數騎自往勞之。 眾甲而出,見楚不疑,乃皆降。 楚斬其首惡,眾遂定。 度出太原,镈薦楚為中書侍郎、同中書門下平章事。 穆宗即位,進門下侍郎。 镈得罪,時謂楚緣镈以進,且嘗逐裴度,天下所共疾,會蕭俛輔政,乃不敢言。 方營景陵,詔楚為使,而親吏韋正牧、奉天令於翚等不償傭錢十五萬緡,楚獻以為羨余,怨訴系路。 詔捕翚等下獄誅,出楚為宣歙觀察使。 俄貶衡州刺史,再徙,以太子賓客分司東都。 長慶二年,擢陜虢觀察使,諫官論執不置,楚至陜一日,復罷,還東都。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
會逢吉復相,力起楚,以李紳在翰林沮之,不克。 敬宗立,逐出紳,即拜楚為河南尹。 遷宣武節度使。 汴軍以驕故,而韓弘弟兄務以峻法繩治,士偷於安,無革心。 楚至,解去酷烈,以仁惠鐫諭,人人悅喜,遂為善俗。 入為戶部尚書,俄拜東都留守,徙天平節度使。 始,汴、鄆帥每至,以州錢二百萬入私藏,楚獨辭不取。 又毀李師古園檻僭制者。 久之,徙節河東。 召為吏部尚書,檢校尚書右僕射。 故事,檢校官重,則從其班; 楚以吏部自有品,固辭,有詔嘉允。 俄兼太常卿,進拜左僕射、彭陽郡公。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
會李訓亂,將相皆系神策軍。 文宗夜召楚與鄭覃入禁中,楚建言:「外有三司御史,不則大臣雜治,內仗非宰相系所也。 」帝頷之。 既草詔,以王涯、賈餗冤,指其罪不切,仇士良等怨之。 始,帝許相楚,乃不果,更用李石,而以楚為鹽鐵轉運使。 先是,鄭註奏建榷茶使,王涯又議官自治園植茶,人不便,楚請廢使,如舊法,從之。 元和中,出禁兵畀左右街使衛宰相入朝,至建福門。 及是亂,乃罷。 楚即奏:「鎮帥初拜,必戎服屬仗詣省謁辭,本於鄭註,實為亂兆,故王璠、郭行余驅將吏蹀血京師,所宜停止。 」詔可。 開成元年上巳,賜群臣宴曲江。 楚以新誅大臣,暴骸未收,怨沴感結,稱疾不出,乃請給衣衾槥櫝,以斂刑骨,順陽氣。 是時,政在宦豎,數上疏辭位,拜山南西道節度使。 卒,年七十二,贈司空,謚曰文。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
楚外嚴重不可犯,而中寬厚,待士有禮。 客以星步鬼神進者,一不接。 為政善撫禦,治有績,人人得所宜。 疾甚,諸子進藥,不肯禦,曰:「士固有命,何事此物邪? 」自力為奏謝天子,召門人李商隱曰:「吾氣魄且盡,可助我成之。 」其大要以甘露事誅譴者眾,請霽威,普見昭洗。 辭致曲盡,無所謬脫。 書已,敕諸子曰:「吾生無益於時,無請謚,勿求鼓吹,以布車一乘葬,銘誌無擇高位。 」是夕,有大星隕寢上,其光燭廷。 坐與家人訣,乃終。 有詔停鹵簿以申其志。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
子緒、綯,顯於時。 子緒緒以蔭仕,歷隋、壽、汝三州刺史,有佳政。 汝人請刻石頌德,緒以綯當國,固讓。 宣宗嘉其意,乃止。 子綯綯,字子直,舉進士,擢累左補闕、右司郎中。 出為湖州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
大中初,宣宗謂宰相白敏中曰:「憲宗葬,道遇風雨,六宮百官皆避,獨見頎而髯者奉梓宮不去,果誰耶? 」敏中言:「山陵使令狐楚。 」帝曰:「有子乎? 」對曰:「緒少風痹,不勝用。 綯今守湖州。 」因曰:「其為人,宰相器也。 」即召為考功郎中,知制誥。 入翰林為學士。 它夜,召與論人間疾苦,帝出《金鏡》書曰:「太宗所著也,卿為我舉其要。 」綯擿語曰:「至治未嘗任不肖,至亂未嘗任賢。 任賢,享天下之福; 任不肖,罹天下之禍。 」帝曰:「善,朕讀此嘗三復乃已。 」綯再拜曰:「陛下必欲興王業,舍此孰先? 《詩》曰:『惟其有之,是以似之。 』」進中書舍人,襲彭陽男。 遷御史中丞,再遷兵部侍郎。 還為翰林承旨。 夜對禁中,燭盡,帝以乘輿、金蓮華炬送還,院吏望見,以為天子來。 及綯至,皆驚。 俄同中書門下平章事,輔政十年。 懿宗嗣位,由尚書左僕射、門下侍郎再拜司空。 未幾,檢校司徒平章事,為河中節度使。 徙宣武,又徙淮南副大使。 安南平,以饋運勞,封涼國公。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
龐勛自桂州還,道浙西白沙入濁河,剽舟而上。 綯聞,遣使慰撫,且饋之。 裨將李湘曰:「徐兵擅還,果反矣。 雖未有詔,一切制亂,我得專之。 今其兵不二千,而廣盤艦,張旗幟,示侈於人,其畏我甚。 高郵厓峭水狹,若使荻曹火其前,勁兵乘其後,一舉可覆。 不然,使得絕淮泗,合徐之不逞,禍亂滋矣。 」綯懦緩不能用,又自以不奉詔,因曰:「彼不為暴,聽其度淮,何豫我哉? 」勛還,果盜徐州,其眾六七萬。 徐乏食,分兵攻滁、和、楚、壽,陷之,糧盡,啖人以飽。 詔綯為徐州南面招討使。 賊方攻泗州,杜慆堅守,綯命湘率兵五千救之。 勛謾辭謝綯曰:「數蒙赦,所以未即降者,一二將為異耳,願圖去之,以身聽命。 」綯喜,即請假勛節,而敕湘曰:「賊已降,第謹戍淮口,無庸戰。 」湘乃徹警釋械,日與勛眾歡言。 後賊乘間直襲湘壘,悉俘而食之,醢湘及監軍郗厚本。 時浙西杜審權使票將翟行約率千兵與湘會,未至而湘覆,賊偽建淮南旌幟誘之,亦皆陷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
綯既師敗,乃以左衛大將軍馬舉代之。 以為太子太保,分司東都。 僖宗初,拜鳳翔節度使。 頃之,就加同平章事,徙封趙。 卒,年七十八,贈太尉。 子滈、渙、沨。 綯子滈滈避嫌不舉進士。 輔政,而滈與鄭顥為姻家,怙勢驕偃,通賓客,招權,以射取四方貨財,皆側目無敢言。 懿宗嗣位,數為人白髮其事,故去宰相。 因丐滈與群進士試有司,詔可,是歲及第。 諫議大夫崔瑄劾奏以十二月去位,而有司解牒盡十月,屈朝廷取士法為滈家事,請委御史按實其罪。 不聽。 滈乃以長安尉為集賢校理。 稍遷右拾遺、史館修撰。 詔下,左拾遺劉蛻、起居郎張雲交疏指其惡,且言:「用李琢為安南都護,首亂南方,贓虐流著,使天下兵戈調斂不給。 琢本進賂於滈,滈為人子,陷於惡,顧可為諫臣乎? 」又劾:「綯,大臣,當調護國本,而大中時,乃引諫議大夫豆盧籍、刑部侍郎李鄴為夔王等侍讀,亂長幼序,使先帝貽厥之謀幾不及陛下。 且滈居當時,謂之『白衣宰相』。 滈未嘗舉進士,而妄言已解,使天下謂無解及第,不已罔乎? 」滈亦懼,求換它官,改詹事府司直。 方守淮南,上奏自治,帝為貶雲為興元少尹,蛻華陰令。 滈亦湮厄不振死。 綯子渙、沨渙、沨皆舉進士,渙終中書舍人。 弟定定,字履常,楚弟。 及進士第。 太和末,以駕部郎中為弘文館直學士。 李訓亂,王遐休方以是日就職,定往賀,為神策軍並收,欲殺者屢矣,已而免。 終桂管觀察使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
=贊=
(No translation available)
50
贊曰:耽、佑、楚皆惇儒,大衣高冠,雍容廟堂,道古今,處成務,可也; 以大節責之,蓋䃉中而玉表歟! 悰、世當國,亦無足譏。 牧論天下兵曰:「上策莫如自治。 」賢矣哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)