1
嗚呼,盛衰之理,雖曰天命,豈非人事哉! 原莊宗之所以得天下,與其所以失之者,可以知之矣。 世言晉王之將終也,以三矢賜莊宗而告之曰:「梁,吾仇也,燕王吾所立,契丹與吾約為兄弟,而皆背晉以歸梁。 此三者,吾遺恨也。 與爾三矢,爾其無忘乃父之志! 」莊宗受而藏之於廟。 其后用兵,則遣從事以一少牢告廟,請其矢,盛以錦囊,負而前驅,及凱旋而納之。 方其係燕父子以組,函梁君臣之首,入于太廟,還矢先王而告以成功,其意氣之盛,可謂壯哉! 及仇雠已滅,天下已定,一夫夜呼,亂者四應,蒼皇東出,未及見賊而士卒離散,君臣相顧,不知所歸,至於誓天断髮,泣下沾襟,何其衰也! 豈得之難而失之易歟? 抑本其成敗之迹而皆自於人歟? 《書》曰:「滿招損,謙得益。 」憂勞可以興國,逸豫可以亡身,自然之理也。 故方其盛也,舉天下之豪傑莫能與之爭; 及其衰也,數十伶人困之,而身死國滅,為天下笑。 夫禍患常積於忽微,而智勇多困於所溺,豈獨伶人也哉! 作《伶官傳》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
莊宗既好俳優,又知音,能度曲,至今汾、晉之俗,往往能歌其聲,謂之「御製」者皆是也。 其小字亞子,當時人或謂之亞次。 又别為優名以自目,曰李天下。 自其為王,至於為天子,常身與俳優杂戲於庭,伶人由此用事,遂至於亡。 皇后劉氏素微,其父劉叟,賣藥善卜,號劉山人。 劉氏性悍,方與諸姬爭寵,常自恥其世家,而特諱其事。 莊宗乃為劉叟衣服,自負蓍囊藥篋,使其子繼岌提破帽而隨之,造其卧内,曰:「劉山人来省女。 」劉氏大怒,笞繼岌而逐之。 宫中以為笑樂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
其戰於胡柳也,嬖伶周匝為梁人所得。 其後滅梁入汴,周匝謁於馬前,莊宗得之喜甚,賜以金帛,勞其良苦。 周匝對曰:「身陷仇人,而得不死以生者,教坊使陳俊、内園栽接使儲德源之力也。 願乞二州以報此兩人。 」莊宗皆許以為刺史。 郭崇韜諫曰:「陛下所與共取天下者,皆英豪忠勇之士。 今大功始就,封賞未及於一人,而先以伶人為刺史,恐失天下心。 不可! 」因格其命。 踰年,而伶人屢以為言,莊宗謂崇韜曰:「吾已許周匝矣,使吾慙見此二人。 公言雖正,然當為我屈意行之。 」卒以俊為景州刺史、德源為憲州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
莊宗好畋獵,獵于中牟,踐民田。 中牟縣令當馬切諫,為民請,莊宗怒,叱縣令去,將殺之。 伶人敬新磨知其不可,乃率諸伶走追縣令,擒至馬前責之曰:「汝為縣令,獨不知吾天子好獵邪? 奈何縱民稼穑以供税賦! 何不饑汝縣民而空此地,以備吾天子之馳騁? 汝罪當死! 」因前請亟行刑,諸伶共唱和之。 莊宗大笑,縣令乃得免去。 莊宗嘗與羣優戲于庭,四顧而呼曰:「李天下,李天下何在? 」新磨遽前以手批其頰。 莊宗失色,左右皆恐,羣伶亦大驚駭,共持新磨詰曰:「汝奈何批天子頰? 」新磨對曰:「李天下者,一人而已,復誰呼邪! 」於是左右皆笑,莊宗大喜,賜與新磨甚厚。 新磨嘗奏事殿中,殿中多惡犬,新磨去,一犬起逐之,新磨倚柱而呼曰:「陛下毋縱兒女嚙人! 」莊宗家世夷狄,夷狄之人諱狗,故新磨以此譏之。 莊宗大怒,彎弓注矢將射之,新磨急呼曰:「陛下無殺臣! 臣與陛下為一体,殺之不祥! 」莊宗大驚,問其故,對曰:「陛下开國,改元同光,天下皆謂陛下同光帝。 且同,銅也,若殺敬新磨,則同無光矣。 」莊宗大笑,乃释之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
然時諸伶,獨新磨尤善俳,其語最著,而不聞其佗過惡。 其敗政亂國者,有景進、史彦瓊、郭門高三人為最。
(No translation available) (No translation available)
6
是時,諸伶人出入宫掖,侮弄縉紳,羣臣憤嫉,莫敢出氣,或反相附託,以希恩倖,四方藩鎮,貨賂交行,而景進最居中用事。 莊宗遣進等出訪民間,事無大小皆以聞。 每進奏事殿中,左右皆屏退,軍機國政皆與參決,三司使孔謙兄事之,呼為「八哥」。 莊宗初入洛,居唐故宫室,而嬪御未備。 閹宦希旨,多言宫中夜見鬼物,相驚恐,莊宗問所以禳之者,因曰:「故唐時,後宫萬人,今空宫多怪,當實以人乃息。 」莊宗欣然。 其後幸鄴,乃遣進等採鄴美女千人,以充後宫。 而進等緣以為姦,軍士妻女因而逃逸者數千人。 莊宗還洛,進载鄴女千人以從,道路相屬,男女無别。 魏王繼岌已破蜀,劉皇后聽宦者讒言,遣繼岌賊殺郭崇韜。 崇韜素嫉伶人,常裁抑之,伶人由此皆樂其死。 皇弟存乂,崇韜之壻也,進讒於莊宗曰:「存乂且反,為婦翁報仇。 」乃囚而殺之。 朱友謙,以梁河中降晉者,及莊宗入洛,伶人皆求賂於友謙,友謙不能給而辭焉。 進乃讒友謙曰:「崇韜且誅,友謙不自安,必反,宜幷誅之。 」於是及其將五六人皆族滅之,天下不勝其冤。 進,官至銀青光祿大夫、檢校左散騎常侍兼御史大夫,上柱國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
史彦瓊者,為武德使,居鄴都,而魏博六州之政皆決彦瓊,自留守王正言而下,皆俛首承事之。 是時,郭崇韜以無罪見殺於蜀,天下未知其死也,第見京師殺其諸子,因相傳曰:「崇韜殺魏王繼岌而自王於蜀矣,以故族其家。 」鄴人聞之,方疑惑。 已而朱友謙又見殺。 友謙子建徽為澶州刺史,有詔彦瓊使殺之,彦瓊秘其事,夜半馳出城。 鄴人見彦瓊無故夜馳出,因驚傳曰:「劉皇后怒崇韜之殺繼岌也,已弑帝而自立,急召彦瓊計事。 」鄴都大恐。 贝州人有来鄴者,傳引語以歸。 戍卒皇甫暉聞之,由此劫趙在禮作亂。 在禮已至館陶,鄴都巡檢使孫鐸,見彦瓊求兵禦賊,彦瓊不肯與,曰:「賊未至,至而給兵豈晚邪? 」已而賊至,彦瓊以兵登北門,聞賊呼聲,大恐,棄其兵而走,單騎歸於京師。 在禮由是得入於鄴以成其叛亂者,由彦瓊啓而縱之也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
郭門高者,名從謙,門高其優名也。 雖以優進,而嘗有軍功,故以為從馬直指揮使。 從馬直,蓋親軍也。 從謙以姓郭,拜崇韜為叔父,而皇弟存乂又以從謙為養子。 崇韜死,存乂見囚,從謙置酒軍中,憤然流涕,稱此二人之冤。 是時,從馬直軍士王溫宿衛禁中,夜謀亂,事覺被誅。 莊宗戲從謙曰:「汝党存乂、崇韜負我,又教王溫反。 復欲何為乎? 」從謙恐,退而激其軍士曰:「罄爾之貲,食肉而饮酒,無為後日計也。 」軍士問其故,從謙因曰:「上以王溫故,俟破鄴,盡坑爾曹。 」軍士信之,皆欲為亂。 李嗣源兵反,嚮京師,莊宗東幸汴州,而嗣源先入。 莊宗至萬勝,不得進而還,軍士離散,尚有二萬餘人。 居數日,莊宗復東幸汜水,謀扼關以為拒。 四月丁亥朔,朝羣臣於中興殿,宰相對三刻罷。 從駕黄甲馬軍陣於宣仁門、步軍陣於五鳳門以俟。 莊宗入食内殿,從謙自營中露刃注矢,馳攻興教門,與黄甲軍相射。 莊宗聞亂,率諸王衛士擊亂兵出門。 亂兵縱火焚門,緣城而入,莊宗擊殺數十百人。 亂兵從楼上射帝,帝伤重,踣於絳霄殿廊下,自皇后、諸王左右皆奔走。 至午時,帝崩,五坊人善友聚樂器而焚之。 嗣源入洛,得其骨,葬新安之雍陵。 以從謙為景州刺史,已而殺之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
《傳》曰:「君以此始,必以此終。 」莊宗好伶,而弑於門高,焚以樂器。 可不信哉! 可不戒哉!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)