1
兀欲,東丹王突欲子也。 突欲奔于唐,兀欲留不從,號永康王。 契丹好飲人血,突欲左右姬妾,多刺其臂吮之,其小過輒挑目、刲灼,不勝其毒。 然喜賔客,好飲酒,工畫,頗知書。 其自契丹歸中國,載書數千卷,樞密使趙延壽每假其異書、醫經,皆中國所無者。 明宗時,自滑州朝京師,遙領武信軍節度使,食其俸,賜甲第一區,宮女數人。 契丹兵助晉于太原,唐廢帝遣宦者秦繼旻、皇城使李彥紳殺突欲于其第。 晉高祖追封突欲為燕王。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
德光滅晉,兀欲從至京師。 德光殺繼旻、彥紳,籍其家貲,悉以賜兀欲。 德光死欒城,兀欲與趙延壽及諸大將等俱入鎮州。 延壽自稱權知軍國事,遣人求鎮州管鑰于兀欲,兀欲不與。 延壽左右曰:「契丹大人聚而謀者詾詾,必有變,宜備之。 今中國之兵,猶有萬人,可以擊虜; 不然,事必不成。 」延壽猶豫不決。 兀欲妻,延壽以為妹,五月朔旦,兀欲召延壽及張礪、李崧、馮道等置酒,酒數行,兀欲謂延壽曰:「妹自上國來,當一見之。 」延壽欣然與兀欲俱入。 食頃,兀欲出坐,笑謂礪等曰:「燕王謀反,鎖之矣。 諸君可無慮也。 」又曰:「先帝在汴州與我算子一莖,許我知南朝軍國事,昨聞寢疾,無遺命,燕王安得自擅邪? 」礪等罷去。 兀欲召延壽廷立而詰之,延壽不能對。 乃遣人監之,而籍其家貲。 兀欲宣德光遺制曰:「永康王,大聖皇帝之嫡孫,人皇王之長子,可於中京即皇帝位。 」中京,契丹謂鎮州也。 遣使者告哀於諸鎮。 蕭翰聞德光死,棄汴州而北,至鎮州,兀欲已去。 翰以騎圍張礪宅,執礪而責曰:「汝教先帝勿用胡人為節度使,何也? 」礪對不屈,翰鎖之。 是夕,礪卒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
兀欲為人俊偉,亦工畫,能飲酒,好禮士,德光甞賜以絹數千匹,兀欲散之,一日而盡。 兀欲已立,先遣人報其祖母述律。 述律怒曰:「我兒平晉取天下,有大功業,其子在我側者當立,而人皇王背我歸中國,其子豈得立邪? 」乃率兵逆兀欲,將廢之。 兀欲留其將麻荅守鎮州,晉諸將相隨德光在鎮州者皆留之而去。 以翰林學士徐台符、李澣從行,與其祖母述律相距于石橋。 述律所將兵多亡歸兀欲。 兀欲乃幽述律於祖州。 祖州,阿保機墓所也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
述律為人多智而忍。 阿保機死,悉召從行大將等妻,謂曰:「我今為寡婦矣,汝等豈宜有夫。 」乃殺其大將百餘人,曰:「可往從先帝。 」左右有過者,多送木葉山,殺於阿保機墓隧中,曰:「為我見先帝于地下。 」大將趙思溫,本中國人也,以材勇為阿保機所寵,述律後以事怒之,使送木葉山,思溫辭不肯行。 述律曰:「爾,先帝親信,安得不往見之? 」思溫對曰:「親莫如后,后何不行? 」述律曰:「我本欲從先帝于地下,以子幼,國中多故,未能也。 然可斷吾一臂以送之。 」左右切諫之,乃斷其一腕,而釋思溫不殺。 初,德光之擊晉也,述律常非之,曰:「吾國用一漢人為主可乎? 」德光曰「不可也。 」述律曰:「然則汝得中國不能有,後必有禍,悔無及矣。 」德光死,載其尸歸,述律不哭而撫其尸曰:「待我國中人畜如故,然後葬汝。 」已而,兀欲囚之,後死于木葉山。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
兀欲更名阮,號天授皇帝,改元曰天祿。 是歲八月,葬德光於木葉山,遣人至鎮州召馮道、和凝等會葬。 使者至鎮州,鎮州軍亂,大將白再榮等逐出麻荅。 據定州,已而悉其衆以北。 麻荅者,德光之從弟也。 德光滅晉,以為邢州節度使,元欲立,命守鎮州。 麻荅尤酷虐,多略中國人,剝面,抉目,拔髮,斷腕而殺之,出入常以鉗鑿挑割之具自隨,寢處前後掛人肝、脛、手、足,言笑自若,鎮、定之人不勝其毒。 麻荅已去,馮道等乃南歸。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
述律立,改元應曆,號天順皇帝,後更名璟。 述律有疾,不能近婦人,左右給事,多以宦者。 然畋獵好飲酒,不恤國事,每酣飲,自夜至旦,晝則常睡,國人謂之「睡王」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
初,兀欲常遣使聘漢,使者至中國而周太祖入立。 太祖復遣將軍朱憲報聘,憲還而兀欲死。 述律立,遂不復南寇。 顯德六年夏,世宗北伐,以保大軍節度使田景咸為淤口關部署,右神武統軍李洪信為合流口部署,前鳳翔節度使王晏為益津關部署,侍衛親軍馬步都虞候韓通為陸路都部署。 世宗自乾寧軍御龍舟,艛船戰艦,首尾數十里,至益津關,降其守將,而河路漸狹,舟不能進,乃捨舟陸行。 瓦橋淤口關、瀛莫州守將,皆迎降。 方下令進攻幽州,世宗遇疾,乃置雄州於瓦橋關、霸州於益津關而還。 周師下三關、瀛、莫,兵不血刃。 述律聞之,謂其國人曰:「此本漢地,今以還漢,又何惜耶? 」述律後為庖者因其醉而殺之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
嗚呼! 自古夷狄服叛,雖不繫中國之盛衰,而中國之制夷狄則必因其彊弱。 予讀周日曆,見世宗取瀛、莫,定三關,兵不血刃,而史官譏其以王者之師,馳千里而襲人,輕萬乘之重於萑葦之間,以僥倖一勝。 夫兵法,決機因勢,有不可失之時。 世宗南平淮甸,北伐契丹,乘其勝威,擊其昏殆,世徒見周師之出何速,而不知述律有可取之機也。 是時,述律以謂周之所取,皆漢故地,不足顧也。 然則十四州之故地,皆可指麾而取矣。 不幸世宗遇疾,功志不就。 然瀛、莫、三關,遂得復為中國之人,而十四州之俗,至今陷於夷狄。 彼其為志豈不可惜,而其功不亦壯哉! 夫兵之變化屈伸,豈區區守常談者所可識也!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
初,蕭翰聞德光死,北歸,有同州郃陽縣令胡嶠為翰掌書記,隨入契丹。 而翰妻爭妒,告翰謀反,翰見殺,嶠無所依,居虜中七年。 當周廣順三年,亡歸中國,略能道其所見。 云:「自幽州西北入居庸關,明日,又西北入石門關,關路崖狹,一夫可以當百,此中國控扼契丹之險也。 又三日,至可汗州,南望五臺山,其一峰最高者,東臺也。 又三日,至新武州,西北行五十里有雞鳴山,云唐太宗北伐聞雞鳴于此,因之名山。 明日,入永定關,此唐故關也。 又四日,至歸化州。 又三日,登天嶺,嶺東西連亙,有路北下,四顧冥然,黃雲白草,不可窮極。 契丹謂嶠曰:『此辭郷嶺也,可一南望而為永訣。 』同行者皆慟哭,往往絕而復蘇。 又行三四日,至黑榆林,時七月,寒如深冬。 又明日,入斜谷,谷長五十里,高崖峻谷,仰不見日,而寒尤甚。 已出谷,得平地,氣稍溫。 又行二日,渡湟水。 又明日,渡黑水。 又二日,至湯城淀,地氣最溫,契丹若大寒,則就溫于此。 其水泉清冷,草軟如茸,可藉以寢。 而多異花,記其二種:一曰旱金,大如掌,金色爍人; 一曰青囊,如中國金燈,而色類藍可愛。 又二日,至儀坤州,渡麝香河。 自幽州至此無里候,其所向不知為南北。 又二日,至赤崖,翰與兀欲相及,遂及述律戰于沙河。 述律兵敗而北,兀欲追至獨樹渡,遂囚述律于撲馬山。 又行三日、遂至上京,所謂西樓也。 西樓有邑屋市肆,交易無錢而用布。 有綾錦諸工作、宦者、翰林、伎術、教坊、角觝、秀才、僧、尼、道士等,皆中國人,而并、汾、幽、薊之人尤多。 自上京東去四十里,至真珠寨,始食菜。 明日,東行,地勢漸高,西望平地松林鬱然數十里。 遂入平川,多草木,始食西瓜,云契丹破回紇得此種,以牛糞覆棚而種,大如中國冬瓜而味甘。 又東行,至褭潭,始有柳,而水草豐美,有息雞草尤美,而本大,馬食不過十本而飽。 自褭潭入大山,行十餘日而出,過一大林,長二三里,皆蕪荑,枝葉有芒刺如箭羽,其地皆無草。 兀欲時卓帳于此,會諸部人葬德光。 自此西南行,日六十里,行七日,至大山門,兩高山相去一里,而長松豐草,珍禽野卉,有屋室碑石,曰『陵所也。 』兀欲入祭,諸部大人惟執祭器者得入。 入而門闔。 明日開門,曰『拋盞』,禮畢。 問其禮,皆祕不肯言。 」嶠所目見囚述律、葬德光等事,與中國所記差異。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
已而,翰得罪被鎖,嶠與部曲東之福州。 福州,翰所治也。 嶠等東行,過一山,名十三山,云此西南去幽州二千里。 又東行,數日,過衛州,有居人三十餘家,蓋契丹所虜中國衛州人,築城而居之。 嶠至福州而契丹多憐嶠,教其逃歸,嶠因得其諸國種類遠近。 云:「距契丹國東至于海,有鐵甸,其族野居皮帳,而人剛勇。 其地少草木,水鹹濁,色如血,澄之乆而後可飲。 又東,女真,善射,多牛、鹿、野狗。 其人無定居,行以牛負物,遇雨則張革為屋。 常作鹿鳴,呼鹿而射之,食其生肉。 能釀糜為酒,醉則縛之而睡,醒而後解,不然,則殺人。 又東南,渤海,又東,遼國,皆與契丹略同。 其南海曲,有魚鹽之利。 又南,奚,與契丹略同,而人好殺戮。 又南,至于榆關矣,西南至儒州,皆故漢地。 西則突厥、回紇。 西北至嫗厥律,其人長大,髦頭,酋長全其髮,盛以紫囊。 地苦寒,水出大魚,契丹仰食。 又多黑、白、黃貂鼠皮,北方諸國皆仰足。 其人最勇,鄰國不敢侵。 又其西,轄戛,又其北,單于突厥,皆與嫗厥律略同。 又北,黑車子,善作車帳,其人知孝義,地貧無所產。 云契丹之先,常役回紇,後背之走黑車子,始學作車帳。 又北,牛蹄突厥,人身牛足,其地尤寒,水曰瓠 〈盧瓜〉 河,夏秋冰厚二尺,春冬冰徹底,常燒器銷冰乃得飲。 東北,至襪劫子,其人髦首,披布為衣,不鞍而騎,大弓長箭,尤善射,遇人輒殺而生食其肉,契丹等國皆畏之。 契丹五騎遇一襪劫子,則皆散走。 其國三面皆室韋,一曰室韋,二曰黃頭室韋,三曰獸室韋。 其地多銅、鐵、金、銀,其人工巧,銅鐵諸器皆精好,善織毛錦。 地尤寒,馬溺至地成冰堆。 又北,狗國,人身狗首,長毛不衣,手搏猛獸,語為犬嗥,其妻皆人,能漢語,生男為狗,女為人,自相婚嫁,穴居食生,而妻女人食。 云甞有中國人至其國,其妻憐之使逃歸,與其箸十餘隻,教其每走十餘里遺一箸,狗夫追之,見其家物,必銜而歸,則不能追矣。 」其說如此。 又曰:「契丹甞選百里馬二十匹,遣十人齎乾 〈食少〉 北行,窮其所見。 其人自黑車子,歷牛蹄國以北,行一年,經四十三城,居人多以木皮為屋,其語言無譯者,不知其國地、山川、部族、名號。 其地氣,遇平地則溫和,山林則寒冽。 至三十三城,得一人,能鐵甸語,其言頗可解,云地名頡利烏于邪堰。 云『自此以北,龍蛇猛獸、魑魅羣行,不可往矣』。 其人乃還。 此北荒之極也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
契丹謂嶠曰:「夷狄之人豈能勝中國? 然晉所以敗者,主暗而臣不忠。 」因具道諸國事,曰:「子歸悉以語漢人,使漢人努力事其主,無為夷狄所虜,吾國非人境也。 」嶠歸,錄以為陷虜記云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)