1
世宗文襄皇帝,諱澄,字子惠,神武長子也,母曰婁太后。 生而岐嶷,神武異之。 魏中興元年,立為渤海王世子。 就杜詢講學,敏悟過人,詢甚嘆服。 二年,加侍中、開府儀同三司,尚孝靜帝妹馮翊長公主,時年十二,神情儁爽,便若成人。 神武試問以時事得失,辨析無不中理,自是軍國籌策皆預之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
天平元年,加使持節、尚書令、大行臺、幷州刺史。 三年,入輔朝政,加領左右、京畿大都督。 時人雖聞器識,猶以少年期之,而機略嚴明,事無凝滯,於是朝野振肅。 元象元年,攝吏部尚書。 魏自崔亮以後。 選人常以年勞為制,文襄乃釐改前式,銓擢唯在得人。 又沙汰尚書郎,妙選人地以充之。 至于才名之士,咸被薦擢,假有未居顯位者,皆致之門下,以為賓客,每山園游燕,必見招攜,執射賦詩,各盡其所長,以為娛適。 興和二年,加大將軍,領中書監,仍攝吏部尚書。 自正光已後,天下多事,在任羣官,廉潔者寡。 文襄乃奏吏部郎崔暹為御史中尉,糾劾權豪,無所縱捨,於是風俗更始,私枉路絕。 乃牓於街衢,具論經國政術,仍開直言之路,有論事上書苦言切至者,皆優容之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
武定四年十一月,神武西討,不豫班師,文襄馳赴軍所,侍衛還晉陽。 五年正月丙午,神武崩,秘不發喪。 辛亥,司徒侯景據河南反,潁州刺史司馬世雲以城應之。 景誘執豫州刺史高元成、襄州刺史李密、廣州刺史暴顯等。 遣司空韓軌率衆討之。 夏四月壬申,文襄朝於鄴。 六月己巳,韓軌等自潁州班師。 丁丑,文襄還晉陽,乃發喪,告喻文武,陳神武遺志。 七月戊戌,魏帝詔以文襄為使持節、大丞相、都督中外諸軍、錄尚書事、大行臺、渤海王。 文襄啟辭位,願停王爵。 壬寅,魏帝詔太原公洋攝理軍國,遣中使敦喻。 八月戊辰,文襄啟申神武遺令,請減國邑分封將督,各有差。 辛未,朝鄴,固辭丞相。 魏帝詔曰:「旣朝野攸憑,安危所系,不得令遂本懷,須有權奪,可復前大將軍,餘如故。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
議者咸云侯景猶有北望之心,但信命不至耳。 又景將蔡遵道北歸,稱景有悔過之心。 王以為信然,謂可誘而致,乃遺景書曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
先王與司徒契闊夷險,孤子相依,偏所眷屬,義貫終始,情存歲寒。 待為國士者乃立漆身之節,饋以一餐者便致扶輪之效,況其重於此乎? 常以故舊之義,欲將子孫相托,方為秦晉之匹,共成劉、范之親。 況聞負杖行歌,便以狼顧反噬,不蹈忠臣之路,便陷叛人之地。 力不足以自強,勢不足以自保,率烏合之衆,為累卵之危。 西取救於宇文,南請援於蕭氏,以狐疑之心,為首鼠之事。 入秦則秦人不容,歸吳則吳人不信。 當是不逞之人,曲為無端之說,遂懷市虎之疑,乃致投杼之惑。 比來舉止,事已可見,人相疑誤,想自覺知。 闔門大小,悉在司寇,意謂李氏未滅,猶言少卿可反。 孤子無狀招禍,丁天酷罰,但禮由權奪,志在忘私,聊遣偏裨,前驅致討,南兗、揚州,應時剋復。 即欲乘機,席捲縣瓠,屬以炎暑,欲為後圖,且令還師,待時更舉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
今寒膠向折,白露將團,方憑國靈,龔行天罰。 器械精新,士馬強盛,內外感恩,上下戮力,三令五申,可赴湯火。 使旗鼓相望,埃塵相接,勢如沃雪,事等注熒。 夫明者去危就安,智者轉禍為福,甯人負我,不我負人,當開從善之途,使有改迷之路。 若能卷甲來朝,垂橐還闕者,即當授豫州,必使終君身世。 所部文武更不追攝,進得保其祿位,退則不喪功名。 今王思政等皆孤軍偏將,遠來深入,然其性命在君掌握,脫能刺之,想有餘力。 節相加授,永保疆埸。 君門眷屬,可以無患,寵妻愛子,亦送相還,仍為通家,共成親好。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
君今不能東封函谷,南面稱孤,受制於人,威名頓盡。 得地不欲自守,聚衆不以為強,空使身有背叛之名,家有惡逆之禍,覆宗絕嗣,自貽伊戚。 戴天履地,能無愧乎! 孤子今日不應遣此,但見蔡遵道云:「司徒本無西歸之心,深有悔過之意」,未知此語為虛為實。 吉凶之理,想自圖之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
景報書曰:
(No translation available)
9
僕鄉曲布衣,本乖藝用,出身為國,綿曆二紀,犯危履難,豈避風霜,遂得富貴當年,榮華身世。 一旦舉旗掞,援鼓枹,北面相抗者何哉? 寔以畏懼危亡,恐招禍害故耳。 往年之暮,尊王遘疾,神不祐善,祈禱莫瘳。 遂使嬖幸弄權,心腹離貳,妻子在宅,無事見圍。 及廻歸長社,希自陳狀,簡書未遣,斧鉞已臨。 旣旌旗相對,咫尺不遠,飛書每奏,冀申鄙情。 而群帥恃雄,眇然弗顧,連戰推鋒,專欲屠滅。 掘圍堰水,僅存三版,舉目相看,命縣漏刻。 不忍死亡,出戰城下,拘秦送地,豈樂為之? 禽獸惡死,人倫好生,僕實不辜,桓、莊何罪。 且尊王平昔見與比肩,戮力同心,共獎帝室,雖復權勢參差,寒暑小異,丞相司徒,雁行而已。 福祿官榮,自是天爵,勞而後授,理不相干,欲求吞炭,何其謬也! 然竊人之財,猶謂之盜。 祿去公室,抑謂不取。 今魏德雖衰,天命未改,拜恩私第,何足關言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
賜嗤不能東封函谷,受制於人,當似教僕賢祭仲而褒季氏。 無主之國,在禮未聞,動而不法,將何以訓? 竊以分財養幼,事歸令終,舍宅存孤,誰雲隙末? 復言僕衆不足以自強,身危如累卵。 然億兆夷人,卒降十亂,紂之百克,終自無後,潁川之戰,即是殷監。 輕重由人,非鼎在德,苟能忠信,雖弱必強,殷憂啟聖,處危何苦。 況今梁道邕熙,招攜以禮,被我虎文,縻之好爵,方欲苑五岳而池四海,掃氛穢以拯黎元。 東羈甌越,西道汧隴,吳越悍勁,帶甲千羣,秦兵冀馬,控弦十萬,大風一振,枯幹必摧,凝霜暫落,秋帶自殞,此而為弱,誰足稱雄? 又見誣兩端,受疑二國,斟酌物情,一何太甚! 昔陳平背楚,歸漢則強,百里出虞,入秦斯霸。 蓋昏明由主,用舍在人,奉禮而行,神其吐邪!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
書稱士馬精新,剋日齊舉,誇張形勢,必欲相滅。 切以寒膠白露,節候乃同,秋風揚塵,馬首何異。 徒知北方之力爭,未識西南之合從,苟欲狥意於前途,不覺坑穽在其側。 去危就安,今歸正朔; 轉禍為福,已脫網羅。 彼當嗤僕之過迷,此亦笑君之晦昧。 今引二邦,揚旌北討,熊虎齊奮,克復中原,荊、襄、廣、潁,已屬關右,項城、縣瓠,亦奉江南,幸自取之,何勞見援。 然權變非一,理有萬途,為君計者,莫若割地兩和,三分鼎峙,燕、衛、趙、晉,足相俸祿,齊、曹、宋、魯,悉歸大樑。 使僕得輸力南朝,北敦姻好,束帛自行,戎車不駕,僕立當世之功,君卒父禰之業,各保疆壘,聽享歲時,百姓乂寧,四人安堵。 孰若驅農夫於壟畝,抗勁敵於三方,避干戈於首尾,當鋒鏑於心腹。 縱太公為將,不能獲存,歸之高明,何以克濟。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
來書曰,妻子老幼悉在司寇,以此見要,庶其可反。 當是見疑褊心,未識大趣。 昔王陵附漢,母在不歸; 太上囚楚,乞羹自若。 矧伊妻子,而可介意。 脫謂誅之有益,欲止不能,殺之無損,復加阬戮,家累在君,何關僕也。 遵道所說,頗亦非虛,故重陳辭,更論款曲。 昔與盟主,事等琴瑟,讒人間之,翻為讐敵。 撫弦搦矢,不覺傷懷,裂帛還書,其何能述。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
王尋覽書,問誰為作。 或曰:「其行臺郎王偉。 」王曰:「偉才如此,何因不使我知? 」王欲間景於梁,又與景書而謬其辭,云本使景陽叛,欲與圖西,西人知之,故景更與圖南為事。 漏其書於梁,梁人亦不之信。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
壬申,東魏主與王獵於鄴東,馳逐如飛。 監衛都督烏那羅受工伐從後呼曰:「天子莫走馬,大將軍怒。 」王嘗侍飲,舉大觴曰:「臣澄勸陛下酒。 」東魏主不悅曰:「自古無不亡之國,朕亦何用如此生! 」王怒曰:「朕! 朕! 狗腳朕! 」使崔季舒毆之三拳,奮衣而出。 尋遣季舒入謝。 東魏主賜季舒彩,季舒未敢即受,啟之於王,王使取一段。 東魏主以四百疋與之,曰:「亦一段耳。 」東魏主不堪憂辱,詠謝靈運詩曰:「韓亡子房奮,秦帝魯連恥。 本自江海人,忠義感君子。 」因流涕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
三月辛亥,王南臨黎陽,濟於虎牢,自洛陽從太行而反晉陽。 於路遺書百僚,以相戒勵。 朝野承風,莫不震肅。 又令朝臣牧宰各舉賢良及驍武膽略堪守邊城,務得其才,不拘職業。 六月,王巡北邊城戍,賑賜有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
七月,王還晉陽。 辛卯,王遇盜而殂,時年二十九。 葬于峻成陵。 齊受禪,追諡為文襄皇帝,廟號世宗。 時有童謠曰:「百尺高竿摧折,水底燃燈燈滅。 」識者以為王將殂之兆也。 數日前,崔季舒無故於北宮門外諸貴之前誦鮑明遠詩曰:「將軍旣下世,部曲亦罕存。 」聲甚淒斷,淚不能已,見者莫不怪之。 初,梁將蘭欽子京為東魏所虜,王命以配廚。 欽請贖之,王不許。 京再訴,王使監廚蒼頭薛豐洛杖之,曰:「更訴當殺爾。 」京與其黨六人謀作亂。 時王居北城東柏堂蒞政,以寵琅邪公主,欲其來往無所避忌,所有侍衛,皆出於外。 太史啟言宰輔星甚微,變不出一月。 王曰:「小人新杖之,故嚇我耳。 」將欲受禪,與陳元康、崔季舒等屏斥左右,署擬百官。 京將進食,王却,謂諸人曰:「昨夜夢此奴斫我,宜殺却。 」京聞之,置刀於盤,冒言進食。 王怒曰:「我未索食,爾何據來! 」京揮刀曰:「來將殺汝! 」王自投傷足,入于床下。 賊黨去床,因而見殺。 先是訛言曰:「軟脫帽,床底喘」,其言應矣。 時太原公洋在城東雙堂,入而討賊,臠割京等,皆漆其頭。 秘不發喪,徐出言曰:「奴反,大將軍被傷,無大苦也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
全文以中華書局、一九七二年十一月、第一版《北齊書》為本校。
(No translation available)