1
江總字總持,濟陽考城人也,晉散騎常侍統之十世孫。 五世祖湛,宋左光祿大夫、開府儀同三司,忠簡公。 祖蒨,梁光祿大夫,有名當代。 父紑,本州迎主簿,少居父憂,以毀卒,在《梁書孝行傳》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
總七歲而孤,依于外氏。 幼聰敏,有至性。 舅吳平光侯蕭勱〔一〕,名重當時,特所鍾愛,嘗謂總曰:「爾操行殊異,神采英拔,後之知名,當出吾右。 」及長,篤學有辭采,家傳賜書數千卷,總晝夜尋讀,未嘗輟手。 年十八,解褐宣惠武陵王府法曹參軍。 中權將軍、丹陽尹何敬容開府,置佐史,並以貴冑充之,仍除敬容府主簿。 遷尚書殿中郎。 梁武帝撰正言始畢,製述懷詩,總預同此作,帝覽總詩,深降嗟賞。 仍轉侍郎。 尚書僕射范陽張纘,度支尚書琅邪王筠,都官尚書南陽劉之遴,並高才碩學,總時年少有名,纘等雅相推重,為忘年友會。 之遴嘗酬總詩,其略曰:「上位居崇禮,寺署鄰栖息。 忌聞曉騶唱,每畏晨光赩。 高談意未窮,晤對賞無極。 探急共遨遊,休沐忘退食。 曷用銷鄙吝,枉趾覯顏色。 下上數千載,揚搉吐胸臆。 」其為通人所欽挹如此。 遷太子洗馬,又出為臨安令,還為中軍宣城王府限內錄事參軍,轉太子中舍人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
及魏國通好,敕以總及徐陵攝官報聘,總以疾不行,侯景寇京都,詔以總權兼太常卿,守小廟。 臺城陷,總避難崎嶇,累年至會稽郡,憩於龍華寺,乃製修心賦,略序時事。 其辭曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
太清四年秋七月,避地于會稽龍華寺。 此伽藍者,余六世祖宋尚書右僕射州陵侯元嘉二十四年之所構也。 侯之王父晉護軍將軍〔虨〕,〔二〕昔蒞此邦,卜居山陰都陽里,貽厥子孫,有終焉之志。 寺域則宅之舊基,左江右湖,面山背壑,東西連跨,南北紆縈,聊與苦節名僧,同銷日用,曉脩經戒,夕覽圖書,寢處風雲,憑棲水月。 不意華戎莫辨,朝市傾淪,以此傷情,情可知矣。 啜泣濡翰,豈攄鬱結,庶後生君子,憫余此概焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
嘉南斗之分次,肇東越之靈祕,表檜風於韓什,著鎮山於周記,蘊大禹之金書,鐫暴秦之〔石〕字,〔三〕太史來而探穴,鍾離去而開笥,信竹箭之為珍,何珷玞之罕值。 奉盛德之鴻祀,寓安禪之古寺,寔豫章之舊圃,成黃金之勝地。 遂寂默之幽心,若鏡中而遠尋,面曾阜之超忽,邇平湖之迥深。 山條偃蹇,水葉侵淫,挂猿朝落,飢鼯夜吟。 果叢藥苑,桃蹊橘林,梢雲拂日,結暗生陰。 保自然之雅趣,鄙人閒之荒雜,望島嶼之邅回,面江源之重沓,泛流月之夜迥,曳光煙之曉匝。 風引蜩而嘶譟,雨鳴林而脩颯,〔四〕鳥稍狎而知來,雲無情而自合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
爾迺野開靈塔,地築禪居,喜園迢遰,樂樹扶疏。 經行籍草,宴坐臨渠,持戒振錫,度影甘蔬,堅固之林可喻,寂滅之場蹔如。 異曲終而悲起,非木落而悲始,豈降志而辱身,不露才而揚己。 鍾風雨之如晦,倦雞鳴之聒耳,幸避地而高棲,憑調御之遺旨。 折四辯之微言,悟三乘之妙理,遣十纏之繫縛,袪五惑之塵滓,久遺榮於勢利,庶忘累於妻子,感意氣於疇日,寄知音於來祀,何遠客之可悲,知自憐其何已。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
總第九舅蕭勃先據廣州,總又自會稽往依焉。 梁元帝平侯景,徵總為明威將軍、始興內史,以郡秩米八百斛給總行裝。 會江陵陷,遂不行,總自此流寓嶺南積歲。 天嘉四年,以中書侍郎徵還朝,直侍中省。 累遷司徒右長史,掌東宮管記,給事黃門侍郎,領南徐州大中正。 授太子中庶子、通直散騎常侍,東宮、中正如故。 遷左民尚書,轉太子詹事,中正如故。 以與太子為長夜之飲,養良娣陳氏為女,太子微行總舍,上怒免之。 尋為侍中,領左驍騎將軍。 復為左民尚書,領左軍將軍,未拜,又以公事免。 尋起為散騎常侍、明烈將軍、司徒左長史,遷太常卿。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
總嘗自敘其略曰:
(No translation available)
9
歷升清顯,備位朝列,不邀世利,不涉權幸。 嘗撫躬仰天太息曰,莊青翟位至丞相,無跡可紀; 趙元叔為上計吏,光乎列傳。 官陳以來,未嘗逢迎一物,干預一事。 悠悠風塵,流俗之士,頗致怨憎,榮枯寵辱,不以介意。 太建之世,權移群小,諂嫉作威,屢被摧黜,柰何命也。 後主昔在東朝,留意文藝,夙荷昭晉,恩紀契闊。 嗣位之日,時寄謬隆,儀形天府,釐正庶績,八法六典,無所不統。 昔晉武帝策荀公曾曰「周之冢宰,今之尚書令也」。 況復才未半古,尸素若茲。 晉太尉陸玩云「以我為三公,知天下無人矣」。 軒冕儻來之一物,豈是預要乎?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
弱歲歸心釋教,年二十餘,入鍾山就靈曜寺則法師受菩薩戒。 暮齒官陳,與攝山布上人遊款,深悟苦空,更復練戒,運善於心,行慈於物,頗知自勵,而不能蔬菲,尚染塵勞,以此負愧平生耳。
(No translation available) (No translation available)
11
總之自敘,時人謂之實錄。
(No translation available)
12
總篤行義,寬和溫裕。 好學,能屬文,於五言七言尤善; 然傷於浮豔,故為後主所愛幸。 多有側篇,好事者相傳諷翫,于今不絕。 後主之世,總當權宰,不持政務,但日與後主遊宴後庭,共陳暄、孔範、王〔瑳〕等十餘人,〔五〕當時謂之狎客。 由是國政日頹,綱紀不立,有言之者,輒以罪斥之,君臣昏亂,以至于滅。 有文集三十卷,並行於世焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
長子溢,字深源,頗有文辭。 性傲誕,恃勢驕物,雖近屬故友,不免詆欺。 歷官著作佐郎、太子舍人、洗馬、中書黃門侍郎、太子中庶子。 入隋,為秦王文學。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
第七子漼,駙馬都尉、祕書郎、隋給事郎,直祕書省學士。
(No translation available)
15
姚察字伯審,吳興武康人也。 九世祖信,吳太常卿,有名江左。
(No translation available) (No translation available)
16
察幼有至性,事親以孝聞。 六歲,誦書萬餘言。 弱不好弄,博弈雜戲,初不經心。 勤苦厲精,以夜繼日。 年十二,便能屬文。 父上開府僧〔垣〕,〔六〕知名梁武代,二宮禮遇優厚,每得供賜,皆回給察兄弟,為遊學之資,察並用聚蓄圖書,由是聞見日博。 年十三,梁簡文帝時在東宮,盛脩文義,即引於宣猷堂聽講論難,為儒者所稱。 及簡文嗣位,尤加禮接。 起家南海王國左常侍,兼司文侍郎。 除南郡王行參軍,兼尚書駕部郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
值梁室喪亂,於金陵隨二親還鄉里。 時東土兵荒,人飢相食,告糴無處,察家口既多,並採野蔬自給。 察每崎嶇艱阻,求請供養之資,糧粒恆得相繼。 又常以己分減推諸弟妹,乃至故舊乏絕者皆相分卹,自甘唯藜藿而已。 在亂離之閒,篤學不廢。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
元帝於荊州即位,父隨朝士例往赴西臺,元帝授察原鄉令。 時邑境蕭條,流亡不反,察輕其賦役,勸以耕種,於是戶口殷盛,民至今稱焉。
(No translation available) (No translation available)
19
中書侍郎領著作杜之偉與察深相眷遇,表用察佐著作,仍撰史。 永定初,拜始興王府功曹參軍,尋補嘉德殿學士,轉中衛、儀同始興王府記室參軍。 吏部尚書徐陵時領著作,復引為史佐,及陵讓官致仕等表,並請察製焉,陵見歎曰「吾弗逮也」。 太建初,補宣明殿學士,除散騎侍郎、左通直。 尋兼通直散騎常侍,報聘于周。 江左耆舊先在關右者,咸相傾慕。 沛國劉臻竊於公館訪漢書疑事十餘條,並為剖析,皆有經據。 臻謂所親曰「名下定無虛士」。 著西聘道里記,所敘事甚詳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
使還,補東宮學士。 于時濟陽江總、吳國顧野王、陸瓊、從弟瑜、河南褚玠、北地傅縡等,皆以才學之美,晨夕娛侍。 察每言論製述,咸為諸人宗重。 儲君深加禮異,情越群僚,宮內所須方幅手筆,皆付察立草。 又數令共野王遞相策問,恆蒙賞激。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
遷尚書祠部侍郎。 此曹職司郊廟,昔魏王肅奏祀天地,設宮縣之樂,八佾之舞,爾後因循不革。 梁武帝以為事人禮縟,事神禮簡,古無宮縣之文。 陳初承用,莫有損益。 高宗欲設備樂,付有司立議,以梁武帝為非。 時碩學名儒、朝端在位者,咸希上旨,並即注同。 察乃博引經籍,獨違群議,據梁樂為是,當時驚駭,莫不慚服,僕射徐陵因改同察議。 其不順時隨俗,皆此類也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
拜宣惠宜都王中錄事參軍,帶東宮學士。 歷仁威淮南王、平南建安王二府諮議參軍,丁內憂去職。 俄起為戎昭將軍,知撰梁史事,固辭不免。 後主纂業、敕兼東宮通事舍人,將軍、知撰史如故。 又敕專知優冊謚議等文筆。 至德元年,除中書侍郎,轉太子僕,餘並如故。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
初,梁季淪沒,父僧〔垣〕入于長安,察蔬食布衣,不聽音樂,至是凶問因聘使到江南。 時察母韋氏喪制適除,後主以察羸瘠,慮加毀頓,乃密遣中書舍人司馬申就宅發哀,仍敕申專加譬抑。 爾後又遣申宣旨誡喻曰:「知比哀毀過禮,甚用為憂。 卿迥然一身,宗奠是寄,毀而滅性,聖教所不許。 宜微自遣割,以存禮制。 憂懷既深,故有此及。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
尋以忠毅將軍起兼東宮通事舍人。 察志在終喪,頻有陳讓,並抑而不許。 又推表其略曰:「臣私門舋禍,併罹殃罰,偷生晷漏,冀申情禮,而尪疹相仍,苴葈穢質,非復人流,將畢〔苫〕壤〔七〕。 豈期朝恩曲覃,被之纓紱,尋斯寵服,彌見慚靦。 且宮闥祕奧,趨奏便繁,寧可以茲荒毀所宜叨預。 伏願至德孝治,矜其理奪,使殘魂喘息,以遂餘生。 」詔答曰:「省表具懷。 卿行業淳深,聲譽素顯,理徇情禮,未膺刀筆。 但參務承華,良所期寄,允茲抑奪,不得致辭也。 」俄敕知著作郎事,服闋,除給事黃門侍郎,領著作。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
察既累居憂服,兼齋素日久,自免憂後,因加氣疾。 後主嘗別召見,見察柴瘠過甚,為之動容,乃謂察曰:「朝廷惜卿,卿宜自惜,既蔬菲歲久,可停持長齋。 」又遣度支尚書王瑗宣旨,重加慰喻,令從晚食。 手敕曰:「卿羸瘠如此,齋菲累年,不宜一飯,有乖將攝,若從所示,甚為佳也。 」察雖奉此敕,而猶敦宿誓。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
又詔授祕書監,領著作如故,乃累進讓,並優荅不許。 察在祕書省大加刪正,又奏撰中書表集。 拜散騎常侍,尋授度支尚書,旬月遷吏部尚書,領著作並如故。 察既博極墳素,尤善人物,至於姓氏所起,枝葉所分,官職姻娶,興衰高下,舉而論之,無所遺失。 且澄鑒之職,時人久以梓匠相許,及遷選部,雅允朝望。 初,吏部尚書蔡徵移中書令,後主方擇其人,尚書令江總等咸共薦察,敕答曰:「姚察非唯學藝優博,亦是操行清脩,典選難才,今得之矣。 」乃神筆草詔,〔八〕讀以示察,察辭讓甚切。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
別日召入論選事,察垂涕拜請曰:「臣東皋賤族,〔九〕身才庸近,情忘遠致,念絕脩途。 頃來忝竊,久知逾分,特以東朝攀奉,恩紀謬加。 今日叨濫,非由才舉,縱陛下特升庸薄,其如朝序何? 臣九世祖信,名高往代,當時纔居選部,自後罕有繼蹤。 臣遭逢成擢,沐浴恩造,累致非據,每切妨賢。 臣雖無識,頗知審己,言行所踐,無期榮貴,豈意銓衡之重,妄委非才。 且皇明御歷,事高昔代,羽儀世冑,帷幄名臣,若授受得宜,方為稱職。 臣夙陶教義,必知不可。 」後主曰:「選眾之舉,僉議所歸,昔毛玠雅量清恪,盧毓心平體正,王蘊銓量得地,山濤舉不失才,就卿而求,必兼此矣。 且我與卿雖君臣禮隔,情分殊常,藻鏡人倫,良所期寄,亦以無慚則悊也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
察自居顯要,甚勵清潔,且廩錫以外,一不交通。 嘗有私門生不敢厚餉,止送南布一端,花綀一匹。 〔一0〕察謂之曰:「吾所衣著,止是麻布蒲綀,此物於吾無用。 既欲相款接,幸不煩爾。 」此人遜請,猶冀受納,察勵色驅出,〔一一〕因此伏事者莫敢饋遺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
陳滅入隋,開皇九年,詔授祕書丞,別敕成梁、陳二代史。 又敕於朱華閣長參。 文帝知察蔬菲,別日乃獨召入內殿,賜果菜,乃指察謂朝臣曰「聞姚察學行當今無比,我平陳唯得此一人」。 十三年,襲封北絳郡公。 察往歲之聘周也,因得與父僧〔垣〕相見,將別之際,絕而復蘇,至是承襲,愈更悲感,見者莫不為之歔欷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
察幼年嘗就鍾山明慶寺尚禪師受菩薩戒,及官陳,祿俸皆捨寺起造,并追為禪師樹碑,文甚遒麗。 及是,遇見梁國子祭酒蕭子雲書此寺禪齋詩,覽之愴然,乃用蕭韻述懷為詠,詞又哀切,法俗益以此稱之。 丁後母杜氏喪,解職。 在服制之中,有白鳩巢于戶上。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
年七十四,大業二年,終于東都,遺命薄葬,務從率儉。 其略曰:「吾家世素士,自有常法。 吾意斂以法服,並宜用布,土周於身。 又恐汝等不忍行此,必不爾,須松板薄棺,纔可周身,土周於棺而已。 葬日,止麤車,即送厝舊塋北。 吾在梁世,當時年十四,就鍾山明慶寺尚禪師受菩薩戒,自爾深悟苦空,頗知回向矣。 嘗得留連山寺,一去忘歸。 及仕陳代,諸名流遂許與聲價,兼時主恩遇,宦途遂至通顯。 自入朝來,又蒙恩渥。 既牽纏人世,素志弗從。 且吾習蔬菲五十餘年,既歷歲時,循而不失。 瞑目之後,不須立靈,置一小床,每日設清水,六齋日設齋食果菜,任家有無,不須別經營也。 」初,察願讀一藏經,並已究竟,將終,曾無痛惱,但西向坐,正念,云「一切空寂」。 其後身體柔軟,顏色如恆。 兩宮悼惜,賵賻甚厚。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
察性至孝,有人倫鑒識。 沖虛謙遜,不以所長矜人。 終日恬靜,唯以書記為樂,於墳籍無所不睹。 每有制述,多用新奇,人所未見,咸重富博。 且專志著書,白首不倦,手自抄撰,無時蹔輟。 尤好研覈古今,諟正文字,精采流贍,雖老不衰。 兼諳識內典,所撰寺塔及眾僧文章,特為綺密。 在位多所稱引,一善可錄,無不賞薦。 若非分相干,咸以理遣。 盡心事上,知無不為。 侍奉機密,未嘗洩漏。 且任遇已隆,衣冠攸屬,深懷退靜,避於聲勢。 清潔自處,貲產每虛,或有勸營生計,笑而不答。 穆於親屬,篤於舊故,所得祿賜,咸充周卹。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
後主所製文筆,卷軸甚多,乃別寫一本付察,有疑悉令刊定,察亦推心奉上,事在無隱。 後主嘗從容謂朝士曰:「姚察達學洽聞,手筆典裁,求之於古,〔一二〕猶難輩匹,在於今世,足為師範。 且訪對甚詳明,〔一三〕聽之使人忘倦。 」察每製文筆,敕便索本,上曰:「我于姚察文章,〔一四〕非唯翫味無已,故是一宗匠。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
徐陵名高一代,每見察製述,尤所推重。 嘗謂子儉曰:「姚學士德學無前,汝可師之也。 」尚書令江總與察尤篤厚善,每有制作,必先以簡察,然後施用。 總為詹事時,嘗製登宮城五百字詩,當時副君及徐陵以下諸名賢並同此作。 徐公後謂江曰:「我所和弟五十韻,寄弟集內。 」及江編次文章,無復察所和本,述徐此意,謂察曰:「高才碩學,庶光拙文,今須公所和五百字,用偶徐侯章也。 」察謙遜未付,江曰:「若不得公此制,僕詩亦須棄本,復乖徐公所寄,豈得見令兩失。 」察不獲已,乃寫本付之。 為通人推挹,例皆如此。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
所著漢書訓纂三十卷,說林十卷,西聘、玉璽、建康三鍾等記各一卷,悉窮該博,并文集二十卷,並行於世。 察所撰梁、陳史雖未畢功,隋文帝開皇之時,遣內史舍人虞世基索本,且進上,今在內殿。 梁、陳二史本多是察之所撰,其中序論及紀、傳有所闕者,臨亡之時,仍以體例誡約子思廉,博訪撰續,思廉泣涕奉行。 思廉在陳為衡陽王府法曹參軍,轉會稽王主簿。 入隋,補漢王府行參軍,掌記室,尋除河間郡司法。 大業初,內史侍郎虞世基奏思廉踵成梁、陳二代史,自爾以來,稍就補續。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
【評】
(No translation available)
37
史臣曰:江總持清標簡貴,加潤以辭采,及師長六官,雅允朝望。 史臣先臣稟茲令德,〔一五〕光斯百行,可以厲風俗,可以厚人倫。 至於九流、七略之書,名山石室之記,汲郡、孔堂之書,玉箱金板之文,莫不窮研旨奧,遍探坎井,故道冠人師,搢紳以為準的。 既歷職貴顯,國典朝章,古今疑議,後主皆取先臣斷決焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
校勘記
(No translation available)
39
〔一〕舅吳平光侯蕭勱「勱」梁書蕭景傳、南史吳平侯景傳並作「勵」,南史江總傳又作「勱」。 按桂馥說文解字義證云「勱」字或作「勵」。
(No translation available) (No translation available)
40
〔二〕侯之王父晉護軍將軍 (彪) 〔虨〕按江虨晉書有傳,為江統之子,曾官護軍將軍,今據改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
〔三〕鐫暴秦之 (在) 〔石〕字殿本考證云「在」字疑誤。 按此用秦始皇上會稽山,立石刻頌秦德事,「在」當作「石」,形近而訛。 文苑英華九七正作「石」,金陵局本已改為「石」,今從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
〔四〕雨鳴林而脩颯「脩」字疑訛,傅增湘校文苑英華,據宋本改作「翛」。
(No translation available)
43
〔五〕共陳暄孔範王 (瑗) 〔瑳〕等十餘人據南史及通鑑陳長城公至德二年改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
〔六〕父上開府僧 (坦) 〔垣〕按姚僧垣周書有傳,坦與垣形近而訛,今據改。 下同。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
〔七〕將畢 (苦) 〔苫〕壤據南監本、殿本改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
〔八〕乃神筆草詔殿本考證云「神」疑「伸」字之誤。 張森楷校勘記云:「古有伸紙,未聞伸筆,『神』字是。 」今按文學傳序有「神筆賞激」語,何之元傳亦有「神筆詔書」語,考證作者竟孰視無睹,淺妄甚矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
〔九〕察垂涕拜請曰臣東皋賤族「曰臣」二字原本墨丁,據各本補。
(No translation available)
48
〔一0〕花綀一匹「綀」各本作「練」。 按下文云「吾所衣著,止是麻布蒲綀」,蒲綀對花綀而言,作「綀」是,南史正作「綀」。
(No translation available) (No translation available)
49
〔一一〕察勵色驅出「勵」北監本、汲本、殿本作「厲」。 按勵厲通。
(No translation available) (No translation available)
50
〔一二〕求之於古「求之於」三字原本墨丁,據元龜一九二補。 按「求之於古」與下文「在於今世」適相配合,各本作「精當自古」,恐非。
(No translation available) (No translation available)
51
〔一三〕且訪對甚詳明「甚詳明」三字原本墨丁,據各本補。
(No translation available)
52
〔一四〕上曰我于姚察文章「上」字、「于」字原本墨丁,據各本補。
(No translation available)
53
〔一五〕史臣先臣稟茲令德「先」字下之「臣」字原本墨丁,據各本補。
(No translation available)