1
皇甫嵩
(No translation available)
2
皇甫嵩字義真,安定朝那人,度遼將軍規之兄子也。 父節,鴈門太守。 嵩少有文武志介,好詩書,習弓馬。 初舉孝廉、茂才。 [1]太尉陳蕃、大將軍竇武連辟,並不到。 靈帝公車徵為議郎,遷北地太守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
儁前與賊波才戰,戰敗,嵩因進保長社。 波才引大衆圍城,嵩兵少,軍人皆恐,乃召軍吏謂曰:「兵有奇變,不在衆寡。 [7]今賊依草結營,易為風火。 若因夜縱燒,必大驚亂。 吾出兵擊之,四面俱合,田單之功可成也。 」[8]其夕遂大風,嵩乃約勑軍士皆束苣乘城,[9]使銳士閒出圍外,縱火大呼,城上舉燎應之,嵩因鼓而奔其陳,賊驚亂奔走。 會帝遣騎都尉曹操將兵適至,嵩、操與朱儁合兵更戰,大破之,斬首數萬級。 封嵩都鄉侯。 嵩、儁乘勝進討汝南、陳國黃巾,追波才於陽翟,擊彭脫於西華,並破之。 [10]餘賊降散,三郡悉平。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
又進擊東郡黃巾卜己於倉亭,生禽卜己,斬首七千餘級。 時北中郎將盧植及東中郎將董卓討張角,並無功而還,乃詔嵩進兵討之。 嵩與角弟梁戰於廣宗。 [11]梁衆精勇,嵩不能克。 明日,乃閉營休士,以觀其變。 知賊意稍懈,乃潛夜勒兵,雞鳴馳赴其陳,戰至晡時,大破之,斬梁,獲首三萬級,赴河死者五萬許人,焚燒車重三萬餘兩,悉虜其婦子,繫獲甚衆。 角先已病死,乃剖棺戮屍,傳首京師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
嵩復與鉅鹿太守馮翊郭典攻角弟寶於下曲陽,又斬之。 首獲十餘萬人,築京觀於城南。 [12]即拜嵩為左車騎將車,領冀州牧,封槐里侯,食槐里、美陽兩縣,[13]合八千戶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
以黃巾既平,故改年為中平。 嵩奏請冀州一年田租,以贍饑民,帝從之。 百姓歌曰:「天下大亂兮市為墟,母不保子兮妻失夫,賴得皇甫兮復安居。 」嵩溫恤士卒,甚得衆情,每軍行頓止,須營幔修立,然後就舍帳。 軍士皆食,* (爾) **[己]*乃嚐飯。 吏有因事受賂者,嵩更以錢物賜之,吏懷籩,或至自殺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
嵩既破黃巾,威震天下,而朝政日亂,海內虛困。 故信都令漢陽閻忠干說嵩曰:
(No translation available) (No translation available)
8
[14]「難得而易失者,時也; 時至不旋踵者,幾也。 故聖人順時以動,智者因幾以發。 今將軍遭難得之運,蹈易駭之機,而踐運不撫,臨機不發,將何以保大名乎? 」嵩曰:「何謂也? 」忠曰:「天道無親,百姓與能。 今將軍受鉞於暮春,收功於末冬。 [15]兵動若神,謀不再計,摧強易於折枯,消堅甚於湯雪,旬月之閒,神兵電埽,封屍刻石,南向以報,威德震本朝,風聲馳海外,雖湯武之舉,未有高將軍者也。 今身建不賞之功,體兼高人之德,而北面庸主,何以求安乎? 」嵩曰:「夙夜在公,心不忘忠,何故不安?」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
忠曰:「不然。 昔韓信不忍一餐之遇,而棄三分之業,利劒已揣其喉,方發悔毒之歎者,機失而謀乖也。 [16]今主上埶弱於劉、項,將軍權重於淮陰,指撝足以振風雲,叱宛可以興雷電。 [17]赫然奮發,因危扺頹,[18]崇恩以綏先附,振武以臨後服,徵冀方之士,動七州之衆,羽檄先馳於前,大軍響振於後,蹈流漳河,飲馬孟津,誅閹官之罪,除腢凶之積,雖僮兒可使奮拳以致力,女子可使褰裳以用命,況厲熊羆之卒,因迅風之埶哉! 功業已就,天下已順,然後請呼上帝,示以天命,混齊六合,南面稱制,移寶器於將興,[19]推亡漢於已墜,實神機之至會,風發之良時也。 夫既朽不雕,衰世難佐。 若欲輔難佐之朝,雕朽敗之木,是猶逆坂走丸,迎風縱棹,豈云易哉? 且今豎宦腢居,同惡如市,[20]上命不行,權歸近習,昏主之下,難以久居,[21]不賞之功,讒人側目,如不早圖,後悔無及。 」嵩懼曰:「非常之謀,不施於有常之埶。 創圖大功,豈庸才所致。 黃巾細孽,敵非秦、項,新結易散,難以濟業。 且人未忘主,天不佑逆。 若虛造不冀之功,以速朝夕之禍,孰與委忠本朝,守其臣節。 雖云多讒,不過放廢,猶有令名,死且不朽。 [22]反常之論,所不敢聞。 」忠知計不用,因亡去。 [23]
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
會邊章、韓遂作亂隴右,明年春,詔嵩回鎮長安,以衛園陵。 章等遂復入寇三輔,使嵩因討之。
(No translation available) (No translation available)
11
初,嵩討張角,路由鄴,見中常侍趙忠舍宅踰制,乃奏沒入之。 又中常侍張讓私求錢五千萬,嵩不與,二人由此為憾,奏嵩連戰無功,所費者多。 其秋徵還,收左車騎將軍印綬,削戶六千,更封都鄉侯,二千戶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
五年,* (梁) **[涼]*州賊王國圍陳倉,復拜嵩為左將軍,督前將軍董卓,各率二萬人拒之。 卓欲速進赴陳倉,嵩不聽。 卓曰:「智者不後時,勇者不留決。 速救則城全,不救則城滅,全滅之埶,在於此也。 」嵩曰:「不然。 百戰百勝,不如不戰而屈人之兵。 是以先為不可勝,以待敵之可勝。 不可勝在我,可勝在彼。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
彼守不足,我攻有餘。 [24]有餘者動於九天之上,不足者陷於九地之下。 [25]今陳倉雖小,城守固備,非九地之陷也。 王國雖強,而攻我之所不救,非九天之埶也。 夫埶非九天,攻者受害; 陷非九地,守者不拔。 國今已陷受害之地,而陳倉保不拔之城,我可不煩兵動衆,而取全勝之功,將何救焉! 」遂不聽。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
王國圍陳倉,自冬迄春,八十餘日,城堅守固,竟不能拔。 賊衆疲敝,果自解去。 嵩進兵擊之。 卓曰:「不可。 兵法,窮寇勿* (迫) **[追]*,歸衆勿* (追) **[迫]*。 [26]今我追國,是迫歸衆,追窮寇也。 困獸猶鬭,蜂蠆有毒,[27]況大衆乎!」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
嵩曰:「不然。 前吾不擊,避其銳也。 今而擊之,待其衰也。 所擊疲師,非歸衆也。 國衆且走,莫有鬭志。 以整擊亂,非窮寇也。 」遂獨進擊之,使卓為後拒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
連戰大破之,斬首萬餘級,國走而死。 卓大籩恨,由是忌嵩。
(No translation available) (No translation available)
17
明年,卓拜為并州牧,詔使以兵委嵩,卓不從。 嵩從子酈[28]時在軍中,說嵩曰:「本朝失政,天下倒懸,能安危定傾者,唯大人與董卓耳。 今怨隙已結,埶不俱存。 卓被詔委兵,而上書自請,此逆命也。 又以京師昏亂,躊躇不進,此懷奸也。 且其凶戾無親,將士不附。 大人今為元帥,杖國威以討之,上顯忠義,下除凶害,此桓文之事也。 」嵩曰:「專命雖罪,專誅亦有責也。 [29]不如顯奏其事,使朝廷裁之。 」於是上書以聞。 帝讓卓,卓又增怨於嵩。 及後秉政,初平元年,乃徵嵩為城門校尉,因欲殺之。 嵩將行,長史梁衍說曰:「漢室微弱,閹豎亂朝,董卓雖誅之,而不能盡忠於國,遂復寇掠京邑,廢立從意。 今徵將軍,大則危禍,小則困辱。 今卓在洛陽,天子來西,以將軍之衆,精兵三萬,迎接至尊,奉令討逆,發命海內,徵兵腢帥,袁氏逼其東,將軍迫其西,此成禽也。 」嵩不從,遂就徵。 有司承旨,奏嵩下吏,將遂誅之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
嵩子堅壽與卓素善,自長安亡走洛陽,歸投於卓。 卓方置酒歡會,堅壽直前質讓,責以大義,[30]叩頭流涕。 坐者感動,皆離席請之。 卓乃起,牽與共坐。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
使免嵩囚,復拜嵩議郎,遷御史中丞。 及卓還長安,公卿百官迎謁道次。 卓風令御史中丞已下皆拜以屈嵩,[31]既而扺手言曰:「義真犕未乎? 」[32]嵩笑而謝之,卓乃解釋。 [33]
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
及卓被誅,以嵩為征西將軍,又遷車騎將軍。 其年秋,拜太尉,冬,以流星策免。 [34]復拜光祿大夫,遷太常。 尋李傕作亂,嵩亦病卒,贈驃騎將軍印綬,拜家一人為郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
嵩為人愛慎盡勤,前後上表陳諫有補益者五百餘事,皆手書毀草,不宣於外。 又折節下士,門無留客。 [35]時人皆稱而附之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
堅壽亦顯名,後為侍中,辭不拜,病卒。
(No translation available)
23
朱儁,字公偉,會稽上虞人也。 少孤,母嘗販繒為業。 儁以孝養致名,為縣門下書佐,好義輕財,鄉閭敬之。 時同郡周規辟公府,當行,假郡庫錢百萬,以為冠幘費,而後倉卒督責,規家貧無以備,儁乃竊母繒帛,為規解對。 [36]母既失產業,深恚責之。 儁曰:「小損當大益,初貧後富,必然理也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
本縣長山陽度尚見而奇之,薦於太守韋毅,稍歷郡職。 後太守尹端以儁為主簿。
(No translation available) (No translation available)
25
熹平二年,端坐討賊許昭失利,為州所奏,罪應棄市。 儁乃羸服閒行,輕繼數百金到京師,賂主章吏,遂得刊定州奏,故端得輸作左校。 端喜於降免而不知其由,儁亦終無所言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
後太守徐珪舉儁孝廉,再遷除蘭陵令,政有異能,為東海相所表。 會交址部腢賊並起,牧守剁弱不能禁。 又交址賊梁龍等萬餘人,與南海太守孔芝反叛,攻破郡縣。 光和元年,即拜儁交址刺史,令過本郡簡募家兵及所調,[37]合五千人,分從兩道而入。 既到州界,按甲不前,先遣使詣郡,觀賊虛實,宣揚威德,以震動其心; 既而與七郡兵俱進逼之,遂斬梁龍,降者數萬人,旬月盡定。 以功封都亭侯,千五百戶,賜黃金五十斤,徵為諫議大夫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
及黃巾起,公卿多薦儁有才略,拜為右中郎將,持節,與左中郎將皇甫嵩討穎川、汝南、陳國諸賊,悉破平之。 嵩乃上言其狀,而以功歸儁,於是進封西鄉侯,遷鎮賊中郎將。
(No translation available) (No translation available)
28
時南陽黃巾張曼成起兵,稱「神上使」,衆數萬,殺郡守褚貢,屯宛下百餘日。
(No translation available)
29
後太守秦頡擊殺曼成,賊更以趙弘為帥,衆浸盛,遂十餘萬,據宛城。 儁與荊州刺史徐璆及秦頡合兵萬八千人圍弘,自六月至八月不拔。 有司奏欲征儁。 司空張溫上疏曰:「昔秦用白起,燕任樂毅,皆曠年歷載,乃能克敵。 [38]儁討穎川,以有功效,引師南指,方略已設,臨軍易將,兵家所忌,宜假日月,責其成功。 」靈帝乃止。 儁因急擊弘,斬之。 賊餘帥韓忠復據宛拒儁。 儁兵少不敵,乃張圍結壘,起土山以臨城內,因鳴鼓攻其西南,賊悉衆赴之。 儁自將精卒五千,掩其東北,乘城而入。 忠乃退保小城,惶懼乞降。 司馬張超及徐璆、秦頡皆欲聽之。 儁曰:「兵有形同而埶異者。 昔秦項之際,民無定主,故賞附以勸來耳。 今海內一統,唯黃巾造寇,納降無以勸善,討之足以懲惡。 今若受之,更開逆意,賊利則進戰,鈍則乞降,縱敵長寇,非良計也。 」因急攻,連戰不克。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
儁登土山望之,顧謂張超曰:「吾知之矣。 賊今外圍周固,內營逼急,乞降不受,欲出不得,所以死戰也。 萬人一心,猶不可當,況十萬乎! 其害甚矣。 不如徹圍,並兵入城。 忠見圍解,埶必自出,出則意散,易破之道也。 」既而解圍,忠果出戰,儁因擊,大破之。 乘勝逐北數十里,斬首萬餘級。 忠等遂降。 而秦頡積忿忠,遂殺之。 餘衆懼不自安,復以孫夏為帥,還屯宛中。 儁急攻之。 夏走,追至西鄂精山,又破之。 [39]復斬萬餘級,賊遂解散。 明年春,遣使者持節拜儁右車騎將軍,振旅還京師,以為光祿大夫,增邑五千,更封錢塘侯,[40]加位特進。 以母喪去官,起家,復為將作大匠,轉少府、太僕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
自黃巾賊後,復有黑山、黃龍、白波、左校、郭大賢、於氐根、青牛角、張白騎、劉石、左髭丈八、平漢、大計、司隸、掾哉、[41]雷公、浮雲、飛燕、白雀、楊鳳、於毒、五鹿、李大目、白繞、畦固、苦唒之徒,[42]並起山谷閒,不可勝數。 其大聲者稱雷公,騎白馬者為張白騎,輕便者言飛燕,多髭者號於氐根,[43]大眼者為大目,如此稱號,各有所因。 大者二三萬,小者六七千。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
賊帥常山人張燕,輕勇趫捷,故軍中號曰飛燕。 善得士卒心,乃與中山、常山、趙郡、上黨、河內諸山谷寇賊更相交通,衆至* (伯) **[百]*萬,號曰黑山賊。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
河北諸郡縣並被其害,朝廷不能討。 燕乃遣使至京師,奏書乞降,遂拜燕平難中郎將,使領河北諸山谷事,歲得舉孝廉、計吏。
(No translation available) (No translation available)
34
燕後漸寇河內,逼近京師,於是出儁為河內太守,將家兵擊却之。 其後諸賊多為袁紹所定,事在紹傳。 復拜儁為光祿大夫,轉屯騎,尋拜城門校尉、河南尹。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
時董卓擅政,以儁宿將,外甚親納而心實忌之。 及關東兵盛,卓懼,數請公卿會議,徙都長安,儁輒止之。 卓雖惡儁異己,然貪其名重,乃表遷太僕,以為己副。 使者拜,儁辭不肯受。 因曰:「國家西遷,必孤天下之望,以成山東之釁,臣不見其可也。 」使者詰曰:「召君受拜而君拒之,不問徙事而君陳之,其故何也? 」儁曰:「副相國,非臣所堪也; 遷都計,非事所急也。 辭所不堪,言所非急,臣之宜也。 」使者曰:「遷都之事,不聞其計,就有未露,何所承受? 」儁曰:「相國董卓具為臣說,所以知耳。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
使人不能屈,由是止不為副。
(No translation available)
37
卓後入關,留儁守洛陽,而儁與山東諸將通謀為內應。 既而懼為卓所襲,乃棄官奔荊州。 卓以弘農楊懿為河南尹,守洛陽。 儁聞,復進兵還洛,懿走。 儁以河南殘破無所資,乃東屯中牟,移書州郡,請師討卓。 徐州刺史陶謙遣精兵三千,餘州郡稍有所給,謙乃上儁行車騎將軍。 董卓聞之,使其將李傕、郭汜等數萬人屯河南拒儁。 儁逆擊,為傕、汜所破。 儁自知不敵,留關下不敢復前。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
及董卓被誅,傕、汜作亂,儁時猶在中牟。 陶謙以儁名臣,數有戰功,可委以大事,乃與諸豪桀共推儁為太師,因移檄牧伯,同討李傕等,奉迎天子。 乃奏記於儁曰:「徐州刺史陶謙、前楊州刺史周干、琅邪相陰德、東海相劉馗、[44]彭城相汲廉、北海相孔融、沛相袁忠、太山太守應劭、汝南太守徐璆、前九江太守服虔、博士鄭玄等,敢言之行車騎將軍河南尹莫府:[45]國家既遭董卓,重以李傕、郭汜之禍,幼主劫執,忠良殘敝,長安隔絕,不知吉凶。 是以臨官尹人,搢紳有識,莫不憂懼,以為自非明哲雄霸之士,曷能克濟禍亂! 自起兵已來,於茲三年,州郡轉相顧望,未有奮擊之功,而互爭私變,更相疑惑。 謙等並共諮諏,議消國難。 僉曰:『將軍君侯,既文且武,應運而出,凡百君子,靡不顒顒。 』故相率厲,簡選精悍,堪能深入,直指咸陽,多持資糧,足支半歲,謹同心腹,委之元帥。 」會李傕用太尉周忠、尚書賈詡策,征儁入朝。 軍吏皆憚入關,欲應陶謙等。 儁曰:「以君召臣,義不俟駕,[46]況天子詔乎! 且傕、汜小豎,樊稠庸兒,無他遠略,又埶力相敵,變難必作。 吾乘其閒,大事可濟。 」遂辭謙議而就傕征,復為太僕,謙等遂罷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
初平四年,代周忠為太尉,錄尚書事。 明年秋,以日食免,復行驃騎將軍事,持節鎮關東。 未發,會李傕殺樊稠,而郭汜又自疑,與傕相攻,長安中亂,故儁止不出,留拜大司農。 獻帝詔儁與太尉楊彪等十餘人譬郭汜,令與李傕和。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
汜不肯,遂留質儁等。 儁素剛,即日發病卒。
(No translation available) (No translation available)
41
子皓,亦有才行,官至豫章太守。
(No translation available)
42
論曰:皇甫嵩、朱儁並以上將之略,受脤倉卒之時。 [47]及其功成師克,威聲滿天下。 值弱主蒙塵,獷賊放命,斯誠葉公投袂之幾,翟義鞠旅之日,[48]故梁衍獻規,山東連盟,而捨格天之大業,蹈匹夫之小諒,卒狼狽虎口,為智士笑。 [49]豈天之長斯亂也? 何智勇之不終甚乎! 前史晉平原華嶠,稱其父光祿大夫表,[50]每言其祖魏太尉歆[51]稱「時人說皇甫嵩之不伐,汝豫之戰,歸功朱儁,張角之捷,本之於盧植,收名斂策,而己不有焉。 [52]蓋功名者,世之所甚重也。 誠能不爭天下之所甚重,則怨禍不深矣」。 如皇甫公之赴履危亂,而能終以歸全者,其致不亦貴乎! 故顏子願不伐善為先,斯亦行身之要與! [53]
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
贊曰:黃妖沖發,嵩乃奮鉞。 孰是振旅,不居不伐。 [54]儁㨗陳、穎,亦弭* (于) **[於]*越。 [55]言肅王命,並遘屯蹷。 [56]
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
校勘記
(No translation available)
45
二二九九頁二行皇甫嵩朱儁列傳第六十一按:汲本「朱儁」作「朱雋」,正文同。
(No translation available)
46
二二九九頁九行遂置三十六方按:《集解》引惠棟說,謂袁紀「方」作「坊」。
(No translation available)
47
二三〇〇頁五行寶弟梁按:《集解》引惠棟說,謂袁紀「梁」作「良」。 《通鑒》考異據《九州春秋》云「角弟梁,梁弟寶」。
(No translation available) (No translation available)
48
二三〇〇頁一一行廣城按:殿本「城」作「成」,《通鑒》同。
(No translation available)
49
二三〇〇頁一五行旋門在汜水之西殿本、《集解》本「汜」作「泛」。 按:此水《漢書》作「泛水」,如淳音祀,水經始作「汜水」,後多從《水經》。
(No translation available) (No translation available)
50
二三〇二頁一行繫獲甚衆按:殿本「繫」作「擊」。
(No translation available)
51
二三〇二頁一〇行* (爾) **[己]*乃嘗飯據殿本改。 按:王先謙謂作「己」是。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
二三〇四頁二行主親授鉞按:汲本「主」作「王」。
(No translation available)
53
二三〇四頁一三行統三十六* (郡) **[部]*《集解》引惠棟說,謂「郡」當作「部」,今據改。 按:《董卓傳》注引此亦作「部」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
二三〇五頁三行* (梁) **[涼]*州賊王國圍陳倉《集解》引洪頤粻說,謂《靈帝紀》作「涼州賊王國」,此「梁」字誤。 今據改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
二三〇五頁一一行窮寇勿* (迫) **[追]*歸衆勿* (追) **[迫]*據汲本、殿本改。 按:下云「是迫歸衆,追窮寇也」,明當作「窮寇勿追,歸衆勿迫」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
二三〇六頁五行嵩從子酈按:《集解》引惠棟說,謂袁紀「酈」作「邐」,又作「麗」。
(No translation available)
57
二三〇六頁八行專命雖罪專誅亦有責也按:《集解》引王補說,謂《通鑒》作「違命雖罪」,故胡注卓不釋兵為違命,嵩勑討卓為專誅。
(No translation available)
58
二三〇七頁一五行嵩為人愛慎盡勤按:《刊誤》謂當作「愛畏勤盡」。
(No translation available)
59
二三〇八頁四行同郡周規按:《集解》引汪文台說,謂《御覽》八一四引張璠《漢紀》,「規」作「起」。
(No translation available)
60
二三〇九頁六行殺郡守褚貢按:殿本「貢」作「裒」。
(No translation available)
61
二三〇九頁九行以有功效殿本「以」作「已」。 按:以已古通作。
(No translation available) (No translation available)
62
二三一〇頁一二行昔郡議曹華信* (義) **[議]*立此塘《刊誤》謂案文「義」當作「議」。 今據改。 按:《御覽》八三六引《錢塘記》,作「郡議曹華信象家富,乃議立此塘」。 又七四引《錢塘記》,作「往時郡議曹華家信富,乃議立此塘」。 《御覽》引文亦有訛,然「義」當作「議」,固無疑也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
63
二三一〇頁一四行青牛角按:《袁紹傳》注引《九州春秋》及《三國·魏志·袁紹傳》,並作「張牛角」。
(No translation available)
64
二三一〇頁一四行左髭丈八按:《魏志·張燕傳》注引張璠《漢紀》,云「又有左校郭大賢左髭丈八三部也」。 趙一清謂郭大賢疑是左校之帥,故下云三部。 潘眉則謂蓋左校一部,郭大賢一部,左髭丈八一部也。 如趙說,則左校郭大賢為一部,左髭為一部,丈八為一部。 如潘說,則左髭與丈八各為一部。 《通鑒》作「左髭文八」,胡注云朱儁傳「左髭文八」作「左髭丈八」,是胡氏亦以左髭丈八連讀,今從潘說。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
二三一〇頁一五行掾哉按:《通鑒》作「緣城」。
(No translation available)
66
二三一〇頁一五行于毒汲本作「干毒」。 按:《袁紹傳》亦作「干毒」,《通鑒》作「于毒」。
(No translation available) (No translation available)
67
二三一一頁一行畦固按:《集解》引惠棟說,謂《通鑒》作「眭固」。
(No translation available)
68
二三一一頁四行掾哉作緣城按:汲本「緣城」作「緣哉」,殿本作「緣成」。
(No translation available)
69
二三一一頁八行衆至* (伯) **[百]*萬據殿本改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
二三一二頁二行不聞其計按:「計」原作「討」,逕據汲本、殿本改正。
(No translation available)
71
二三一三頁七行諸州刺史上郡並列卿府按:《刊誤》謂案刺史在郡上,何緣有「上郡」之文,蓋本言「刺史並郡上列卿府」云云。
(No translation available)
72
《續漢書》曰:「舉孝廉為郎中,遷霸陵、臨汾令,以父喪遂去官。」
(No translation available)
73
「良」或作「郎」。
(No translation available)
74
首音式受反。
(No translation available)
75
幟音尺志反,又音試。
(No translation available)
76
蛾音魚綺反,即「蟻」字也。 諭賊衆多,故以為名。
(No translation available) (No translation available)
77
大谷、轘轅在洛陽東南,旋門在汜水之西。
(No translation available)
78
《孫子兵法》曰:「凡戰者,以正合,以奇勝者也。 故善出奇,無窮如天地,無竭如江海。 戰勢不過奇正。 奇正之變,不可勝也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
79
田單為齊將,守即墨城。 燕師攻城,田單取牛千頭,衣以五采,束矛盾於其角,繫火於其尾,穿城而出,城上大噪,燕師大敗。 事見《史記》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
80
苣音巨。 說文云:「束葦燒之。」
(No translation available) (No translation available)
81
西華,縣,屬汝南。
(No translation available)
82
今貝州宗城縣。
(No translation available)
83
杜元凱注《左傳》曰:「積屍封土於其上,謂之京觀。」
(No translation available)
84
並屬扶風。
(No translation available)
85
干謂冒進。
(No translation available)
86
老子曰:「天道無親,常與善人。 」易曰:「人謀鬼謀,百姓與能。 」淮南子曰:「凡命將,主親授鉞,曰:『從此上至天,將軍制之。』」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
87
前書,項羽使武涉說韓信,信曰:「漢王解衣衣我,推食食我,背之不祥。 」又蒯通說信,令信背漢,參分天下,鼎足而立。 信曰:「漢王遇我厚,豈可背之哉? 」後信謀反,為呂後所執,歎曰:「吾不用蒯通計,為女子所詐,豈非天哉!」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
88
「撝」即「麾」字,古通用。 叱宛,怒聲也。
(No translation available) (No translation available)
89
扺音紙。 扺,擊也。
(No translation available) (No translation available)
90
寶器猶神器也,謂天位也。
(No translation available)
91
《左氏傳》韓宣子曰:「同惡相求,如市賈焉。」
(No translation available)
92
《史記》范蠡曰:「大名之下,難以久居。」
(No translation available)
93
二句皆《左傳》之辭。
(No translation available)
94
《英雄記》曰:「梁州賊王國等起兵,劫忠為主,統三十六* (郡) **[部]*,號『車騎將軍』。 忠感慨發病死。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
95
孫子之文。
(No translation available)
96
《孫子兵法》曰:「善守者藏於九地之下,善攻者動於九天之上。 」玄女三宮戰法曰:「行兵之道,天地之寶。 九天九地,各有表裏。 九天之上,六甲子也。 九地之下,六癸酉也。 子能順之,萬全可保。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
97
司馬兵法之言。
(No translation available)
98
皆左氏傳文。
(No translation available)
99
酈音歷。
(No translation available)
100
《春秋左氏傳》曰:「稟命則不威,專命則不孝。」
(No translation available)
101
質,正也。
(No translation available)
102
風音諷,謂諷動也。
(No translation available)
103
犕音服。 說文曰:「犕牛乘馬。 」「犕」,即古「服」字也,今河朔人猶有此言,音備。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
104
《獻帝春秋》曰:「初卓為前將軍,嵩為左將軍,俱征邊章、韓遂,爭雄。 及嵩拜車下,卓曰:『可以服未? 』嵩曰:『安知明公乃至於是? 』卓曰:『鴻鵠固有遠志,但燕雀自不知耳。 』嵩曰:『昔與明公俱為鴻鵠,但明公今日變為鳳皇耳。』」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
105
《續漢書》曰以日有重珥免。
(No translation available)
106
言汲引之速。
(No translation available)
107
規被錄占對,儁為備錢以解其事。
(No translation available)
108
家兵,僮僕之屬。 調謂調發之。
(No translation available) (No translation available)
109
《史記》曰:白起,郿人也,善用兵,事秦昭王為大良造。 攻魏,拔之。 後五年,攻趙,拔光狼城。 後七年,攻楚,拔鄢、鄧五城。 明年,拔郢,燒夷陵,遂東至竟陵。 樂毅,趙人也,賢而好兵,燕昭王以為亞卿,後為上將軍。 伐齊,入臨淄,靚齊五歲,下齊七十餘城。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
110
西鄂故城在今鄧州向城縣南,精山在其南。
(No translation available)
111
錢塘,今杭州縣也。 《錢塘記》云:「昔郡議曹華信* (義) **[議]*立此塘,以防海水。 始開募,有能致土石一斛,與錢一千,旬日之閒,來者雲集。 塘未成而譎不復取,皆遂棄土石而去,塘以之成也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
112
《九州春秋》「大計」作「大洪」,「掾哉」作「緣城」。
(No translation available)
113
《九州春秋》「唒」作「蝤」,音才由反。
(No translation available)
114
《左氏傳》曰:「于思于思,棄甲復來。 」杜預注云:「于思,多鬚之貌也。」
(No translation available) (No translation available)
115
馗音巨眉反。
(No translation available)
116
蔡質《典職儀》曰; 「諸州刺史上郡並列卿府,言『敢言之』。」
(No translation available) (No translation available)
117
《論語》曰:「君命召,不俟駕行矣。 」俟,待也。
(No translation available) (No translation available)
118
《春秋左氏傳》曰:「國之大事在祀與戎。 祀有執膰,戎有受脤。 」脤,宜社之肉也。 爾雅曰:「舉大事,動大衆,必先有事於社然後出,謂之宜。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
119
新序曰:「楚白公勝既殺令尹、司馬,欲立王子閭為王。 王子閭不肯,劫之以刃。 王子閭曰:『吾聞辭天下者,非輕其利以明其德也。 不為諸侯者,非惡其位以絜其行也。 今子告我以利,威我以兵,吾不為也。 』白公強之,不可,遂殺之。 葉公子高率楚衆以誅白公,而反惠王於國。 」投袂,奮袂也,言其怒也。 《左氏傳》曰:「楚子聞之,投袂而起。 」翟義,方進之子,舉兵將誅王莽,事見前書。 詩曰:「陳師鞠旅。 」鄭玄注云:「鞠,告也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
120
山東連盟謂上雲腢帥及袁氏也。 書稱「伊尹格於皇天」。 《論語》曰:「豈若匹夫匹婦之為諒也。 」《莊子》云,孔子見盜跖,退曰:「吾幾不免虎口。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
121
華嶠譜序曰:「表字偉容,歆之子也。 年二十餘,為散騎常侍。」
(No translation available) (No translation available)
122
《魏志》曰:「歆字子魚。」
(No translation available)
123
斂策,不論其功。
(No translation available)
124
《論語》曰,顏回曰:「願無伐善,無施勞。」
(No translation available)
125
老子曰:「功成而不居。」
(No translation available)
126
謂平許昭也。 * (于) **[於]*,語辭,猶云「句吳」之類矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
127
蹷,猶躓也。
(No translation available)