1
昔高辛氏有犬戎之寇,帝患其侵暴,而征伐不克。 乃訪募天下,有能得犬戎之將吳將軍頭者,購黄金千镒,邑萬家,又妻以少女。 時帝有畜狗,其毛五采,名曰槃瓠。 下令之后,槃瓠遂衔人頭造阙下,群臣怪而診之,乃吳將軍首也。 帝大喜,而計槃瓠不可妻之以女,又無封爵之道,議欲有報而未知所宜。 女聞之,以為帝皇下令,不可違信,因請行。 帝不得已,乃以女配槃瓠。 槃瓠得女,負而走入南山,止石室中。 所處險絕,人迹不至。 于是女解去衣裳,為僕鉴之結,着獨力之衣。 帝悲思之,遣使尋求,輒遇風雨震晦,使者不得進。 经三年,生子一十二人,六男六女。 槃瓠死后,因自相夫妻。 織績木皮,染以草實,好五色衣服。 制裁皆有尾形。 其母后歸,以状白帝,于是使迎致諸子。 衣裳班兰,語言侏離,好入山壑,不乐平曠。 帝顺其意,賜以名山廣澤。 其后滋蔓,号曰蠻夷。 外痴内黠,安土重旧。 以先父有功,母帝之女,田作贾贩,無关梁符传、租税之赋。 有邑君长,皆賜印绶,冠用獭皮。 名渠帅曰精夫,相呼為姎徒。 今长沙武陵蠻是也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
其在唐、虞,与之要質,故曰要服。 夏、商之時,漸為边患。 逮于周世,党众弥盛。 宣王中興,乃命方叔南伐蠻方,詩人所謂“蠻荆来威”者也。 又曰:“蠢尔蠻荆,大邦為仇。 ”明其党众繁多,是以抗敌諸夏也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
平王东迁,蠻遂侵暴上國。 晉文侯輔政,乃率蔡共侯擊破之。 至楚武王時,蠻与罗子共败楚師,殺其將屈瑕。 庄王初立,民饥兵弱,復為所寇。 楚師既振。 然后乃服,自是遂屬于楚。 鄢陵之役,蠻与恭王合兵擊晉。 及吳起相悼王,南并蠻越,遂有洞庭、苍梧。 秦昭王使白起伐楚,略取蠻夷,始置黔中郡。 漢興,改為武陵。 岁令大人輸布一匹,小口二丈,是謂賨布。 雖時為寇盗,而不足為郡國患。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
光武中興,武陵蠻夷特盛。 建武二十三年,精夫相单程等据其險隘,大寇郡縣。 遣武威將軍劉尚发南郡、长沙、武陵兵萬余人,乘船溯沅水,入武谿擊之。 尚轻敌入險,山深水疾,舟船不得上。 蠻氏知尚粮少入遠,又不晓道径,遂屯聚守險。 尚食尽引还,蠻缘路徼戰,尚軍大败,悉為所没。 二十四年,相单程等下攻临沅,遣谒者李嵩、中山太守馬成擊之,不能克。 明年春,遣伏波將軍馬援、中郎將劉匡、馬武、孫永等,將兵至临沅,擊破之。 单程等饥困乞降,会援病卒,谒者宗均听悉受降。 為置吏司,群蠻遂平。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
和帝永元四年冬,溇中、澧中蠻潭戎等反,燔烧邮亭,殺略吏民,郡兵擊破降之。 安帝元初二年,澧中蠻以郡縣徭税失平,怀怨恨,遂結充中諸种二千余人,攻城殺长吏。 州郡募五里蠻六亭兵追擊破之,皆散降。 賜五里、六亭渠帅金帛各有差。 明年秋,溇中、澧中蠻四千人并為盗贼。 又零陵蠻羊孫、陳汤等千余人,著赤帻,称將軍,烧官寺,抄掠百姓。 州郡募善蠻討平之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
顺帝永和元年,武陵太守上書,以蠻夷率服,可比漢人,增其租赋。 議者皆以為可。 尚書令虞诩獨奏曰:“自古圣王,不臣异俗,非德不能及,威不能加,知其兽心贪婪,难率以礼。 是故羁縻而绶抚之,附則受而不逆,叛則弃而不追。 先帝旧典,贡税多少,所由来久矣。 今猥增之,必有怨叛。 計其所得,不偿所费,必有后悔。 ”帝不从。 其冬、澧中、溇中蠻果争贡布非旧约,遂殺乡吏,舉种反叛。 明年春,蠻二萬人围充城,八千人寇夷道。 遣武陵太守李進討破之,斬首數百級,余皆降服。 進乃简选良吏,得其情和。 在郡九年,梁太后临朝,下詔增進秩二千石,賜钱二十萬。 桓帝元嘉元年秋,武陵蠻詹山等四千余人反叛,拘执縣令,屯結深山。 至永興元年,太守应奉以恩信招誘,皆悉降散。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
永寿三年十一月,长沙蠻反叛,屯益阳。 至延熹三年秋,遂抄掠郡界,众至萬余人,殺伤长吏。 又零陵蠻入长沙。 冬,武陵蠻六千余人寇江陵,荆州刺史劉度、谒者馬睦、南郡太守李肃皆奔走。 肃主簿胡爽扣馬首谏曰:“蠻夷见郡無儆备,故敢乘間而進。 明府為國大臣,連城千里,舉旄鸣鼓,应声十萬,奈何委符守之重,而為逋逃之人乎! ”肃拔刃向爽曰:“掾促去! 太守今急,何暇此計。 ”爽抱馬固谏,肃遂殺爽而走。 帝聞之,征肃弃市,度、睦减死一等,復爽门闾,拜家一人為郎。 于是以右校令度尚為荆州刺史,討长沙贼,平之。 又遣车骑將軍冯绲討武陵蠻,并皆降散。 軍还,贼復寇桂阳,太守瘳析奔走。 武陵蠻亦更攻其郡,太守陳奉率吏人擊破之,斬首三千余級,降者二千余人。 至靈帝中平三年,武陵蠻復叛,寇郡界,州郡擊破之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
《礼记》称“南方曰蠻,雕题交阯”。 其俗男女同川而浴,故曰交阯。 其西有噉人國,生首子輒解而食之,謂之宜弟。 味旨,則以遗其君,君喜而赏其父。 取妻美,則让其兄。 今烏滸人是也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
交阯之南有越裳國。 周公居摄六年,制礼作乐,天下和平,越裳以三象重譯而献白雉,曰:“道路悠遠,山川阻深,音使不通,故重譯而朝。 ”成王以歸周公。 公曰:“德不加焉,則君子不飨其質; 政不施焉,則君子不臣其人。 吾何以获此賜也! ”其使請曰:“吾受命吾國之黄耉曰:‘久矣,天之無烈風雷雨,意者中國有圣人乎? 有則盍往朝之。 ’”周公乃歸之于王,称先王之神致,以荐于宗庙。 周德既衰,于是稍絕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
及楚子称霸,朝贡百越。 秦并天下,威服蠻夷,始开领外,置南海、桂林、象郡。 漢興,尉佗自立為南越王,传國五世。 至武帝元鼎五年,遂灭之,分置九郡,交阯刺史领焉。 其珠崖、儋耳二郡在海洲上,东西千里,南北五百里。 其渠帅貴长耳,皆穿而缒之,垂肩三寸。 武帝末,珠崖太守会稽孫幸调廣幅布献之,蠻不堪役,遂攻郡殺幸。 幸子豹合率善人还,復破之,自领郡事,討擊余党,連年乃平。 豹遣使封还印绶,上書言状,制詔即以豹為珠崖太守。 威政大行,献命岁至。 中國贪其珍赂,漸相侵侮,故率數岁一反。 元帝初元三年,遂罢之。 凡立郡六十五岁。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
逮王莽輔政,元始二年,日南之南黄支國来献犀牛。 凡交阯所统,雖置郡縣,而言語各异,重譯乃通。 人如禽兽,长幼無别。 项髻徒跣,以布贯頭而著之。 后颇徙中國罪人,使杂居其間,乃稍知言語,漸见礼化。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
光武中興,锡光為交阯,任延守九真,于是教其耕稼,制為冠履,初設媒娉,始知姻娶,建立学校,导之礼義。
(No translation available)
13
建武十二年,九真徼外蠻里張游,率种人慕化内屬,封為歸漢里君。 明年,南越徼外蠻夷献白雉、白菟。 至十六年,交阯女子徵側及其妹徵贰反,攻郡。 徵側者,麊泠縣雒將之女也。 嫁為硃珪人詩索妻,甚雄勇。 交阯太守苏定以法绳之,側忿,故反。 于是九真、日南、合浦蠻里皆应之,凡略六十五城,自立為王。 交阯刺史及諸太守仅得自守。 光武乃詔长沙、合浦、交阯具车船,修道桥,通障谿,储粮谷。 十八年,遣伏波將軍馬援、楼船將軍段志,发长沙、桂阳、零陵、苍梧兵萬余人討之。 明年夏四月,援破交阯,斬徵側、徵贰等,余皆降散。 進擊九真贼都阳等,破降之。 徙其渠帅三百余口于零陵。 于是领表悉平。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
肃宗元和元年,日南徼外蠻夷究不事人邑豪献生犀、白雉。 和帝永元十二年夏四月,日南、象林蠻夷二千余人寇掠百姓,燔烧官寺,郡縣发兵討擊,斬其渠帅,余众乃降。 于是置象林將兵长史,以防其患。 安帝永初元年,九真徼外夜郎蠻夷舉土内屬,开境千八百四十里。 元初二年,苍梧蠻夷反叛。 明年,遂招誘郁林、合浦蠻漢數千人攻苍梧郡。 邓太后遣侍御史任逴奉詔赦之,贼皆降散。 延光元年,九真徼外蠻贡献内屬。 三年,日南徼外蠻復来内屬。 顺帝永建六年,日南徼外叶调王便遣使贡献,帝賜便金印紫绶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
永和二年,日南、象林徼外蠻夷区怜等數千人攻象林縣,烧城寺,殺长吏。 交阯刺史樊演发交阯、九真二郡兵萬余人救之。 兵士惮遠役,遂反,攻其府。 二郡雖擊破反者,而贼势转盛。 会侍御史贾昌使在日南,即与州郡并力討之,不利,遂為所攻。 围岁余而兵谷不继,帝以為忧。 明年,召公卿百官及四府掾屬,问其方略,皆議遣大將,发荆、杨、兗、豫四萬人赴之。 大將軍从事中郎李固驳曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
若荆、杨無事,发之可也。 今二州盗贼槃結不散,武陵、南郡蠻夷未辑,长沙、桂阳數被征发,如復扰动,必更生患。 其不可一也。 又兗、豫之人卒被征发,遠赴萬里,無有还期,詔書迫促,必致叛亡。 其不可二也。 南州水土温暑,加有瘴气,致死亡者十必四五。 其不可三也。 遠涉萬里,士卒疲劳,比至领南,不復堪斗。 其不可四也。 軍行三十里為程,而去日南九千余里,三百日乃到,計人禀五升,用米六十萬斛,不計將吏驴馬之食,但負甲自致,费便若此。 其不可五也。 設軍到所在,死亡必众,既不足御敌,当復更发,此為刻割心腹以补四支。 其不可六也。 九真、日南相去千里,发其吏民,犹尚不堪,何况乃苦四州之卒,以赴萬里之艰哉! 其不可七也。 前中郎將尹就討益州叛羌,益州谚曰:“虏来尚可,尹来殺我。 ”后就征还,以兵付刺史張乔。 乔因其將吏,旬月之間,破殄寇虏。 此发將無益之效,州郡可任之验也。 宜更选有勇略仁惠任將帅者,以為刺史、太守,悉使共住交阯。 今日南兵单無谷,守既不足,戰又不能。 可一切徙其吏民,北依交阯,事静之后,又命歸本。 还募蠻夷,使自相攻,转輸金帛,以為其資。 有能反間致頭首者,許以封侯列士之赏。 故并州刺史长沙祝良,性多勇决,又南阳張乔,前在益州有破虏之功,皆可任用。 昔太宗就加魏尚為云中守,哀帝即拜龚舍為太山太守。 宜即拜良等,便道之官。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
四府悉从固議,即拜祝良為九真太守,張乔為交阯刺史。 乔至,开示慰誘,并皆降散。 良到九真,单车入贼中,設方略,招以威信,降者數萬人,皆為良筑起府寺。 由是岭外復平。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
建康元年,日南蠻夷千余人復攻烧縣邑,遂扇动九真,与相連結。 交阯刺史九江夏方开恩招誘,贼皆降服。 時梁太后临朝,美方之功,迁為桂阳太守。 桓帝永寿二年,居風令贪暴無度,縣人硃达等及蠻夷相聚,攻殺縣令,众至四五千人,進攻九真,九真太守□式戰死。 詔賜钱六十萬,拜子二人為郎。 遣九真都尉魏朗討破之,斬首二千級,渠帅犹屯据日南,众转强盛。 延熹三年,詔復拜夏方為交阯刺史。 方威惠素著,日南宿贼聞之,二萬余人相率诣方降。 靈帝建宁三年,郁林太守谷永以恩信招降烏滸人十余萬内屬,皆受冠带,开置七縣。 熹平二年冬十二月,日南徼外國重譯贡献。 光和元年,交阯、合浦烏滸蠻反叛,招誘九真、日南,合數萬人,攻没郡縣。 四年,刺史硃俊擊破之。 六年,日南徼外國復来贡献。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
巴郡南郡蠻,本有五姓:巴氏、樊氏、瞫氏,相氏,郑氏。 皆出于武落钟離山。 其山有赤黑二穴,巴氏之子生于赤穴,四姓之子皆生黑穴。 未有君长,俱事鬼神,乃共掷剑于石穴,约能中者,奉以為君。 巴氏子务相乃獨中之,众皆叹。 又令各乘土船,约能浮者,当以為君。 余姓悉沉,唯务相獨浮。 因共立之,是為廪君。 乃乘土船,从夷水至鹽阳。 鹽水有神女,謂廪君曰:“此地廣大,鱼鹽所出,愿留共居。 ”廪君不許。 鹽神暮輒来取宿,旦即化為虫,与諸虫群飞,掩蔽日光,天地晦冥。 积十余日,廪君伺其便,因射殺之,天乃开明。 廪君于是君乎夷城,四姓皆臣之。 廪君死,魂魄世為白虎。 巴氏以虎饮人血,遂以人祠焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
及秦惠王并巴中,以巴氏以蠻夷君长,世尚秦女,其民爵比不更,有罪得以爵除。 其君长岁出赋二千一十六钱,三岁一出義赋千八百钱。 其民户出幏布八丈二尺,鸡羽三十鍭。 漢興,南郡太守靳强請一依秦時故事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
至建武二十三年,南郡潳山蠻雷迁等始反叛,寇掠百姓,遣武威將軍劉尚將萬余人討破之,徙其种人七千余口置江夏界中,今沔中蠻是也。 和帝永元十三年,巫蠻許圣等以郡收税不均,怀怨恨,遂屯聚反叛。 明年夏,遣使者督荆州諸郡兵萬余人討之。 圣等依凭阻隘,久不破。 諸軍乃分道并進,或自巴郡、鱼復數路攻之,蠻乃散走,斬其渠帅。 乘胜追之,大破圣等。 圣等乞降,復悉徙置江夏。 靈帝建宁二年,江夏蠻叛,州郡討平之。 光和三年,江夏蠻復反,与庐江贼黄穰相連結,十余萬人,攻没四縣,寇患累年。 庐江太守陆康討破之,余悉降散。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
板楯蠻夷者,秦昭襄王時,有一白虎,常从群虎數游秦、蜀、巴、漢之境,伤害千余人。 昭王乃重募國中有能殺虎者,赏邑萬家,金百镒。 時,有巴郡阆中夷人,能作白竹之弩,乃登楼射殺白虎。 昭王嘉之,而以其夷人,不欲加封,乃刻石盟要,復夷人顷田不租,十妻不算,伤人者论,殺人者得以□钱赎死。 盟曰:“秦犯夷,輸黄龍一双; 夷犯秦,輸清酒一钟。 ”夷人安之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
至高祖為漢王,发夷人还伐三秦。 秦地既定,乃遣还巴中,復其渠帅罗、朴、督、鄂、度、夕、龚七姓,不輸租赋,余户乃岁入賨钱,口四十。 世号為板楯蠻珍。 阆中有渝水,其人多居水左右,天性劲勇,初為漢前锋,數陷陳。 俗喜歌舞,高祖观之,曰:“此武王伐纣之歌也。 ”乃命乐人习之,所謂《巴渝舞》也。 遂世世服从。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
至于中興,郡守常率以征伐。 桓帝之世,板楯數反,太守蜀郡趙温以恩信降服之。 靈帝光和二年,巴郡板楯復叛,寇掠三蜀及漢中諸郡。 靈帝遣御史中丞萧瑗督益州兵討之,連年不能克。 帝欲大发兵,乃问益州計吏,考以征討方略。 漢中上計程包对曰:“板楯七姓,射殺白虎,立功先世,復為義人。 其人勇猛,善于兵戰。 昔永初中,羌入漢川,郡縣破坏,得板楯救之,羌死败殆尽,故号為神兵。 羌人畏忌,传語种辈,勿復南行。 至建和二年,羌復大入,實赖板楯連摧破之。 前车骑將軍冯绲,南征武陵,雖受丹阳精兵之锐,亦倚板楯以成其功。 近益州郡亂,太守李颙,亦以板楯討而平之。 忠功如此,本無恶心。 长吏乡亭,更赋至重,僕役□楚,过于奴虏,亦有嫁妻賣子,或乃至自刭割。 雖陳冤州郡,而牧守不為通理。 阙庭悠遠,不能自聞。 含怨呼天,叩心穷谷。 愁苦赋役,困罹酷刑。 故邑落相聚,以致叛戾。 非有谋主僭号,以图不轨。 今但选明能牧守,自然安集,不烦征伐也。 ”帝从其言,遣太守曹谦宣詔赦之,即皆降服。 至中平五年,巴郡黄巾贼起,板楯蠻夷因此復叛,寇掠城邑,遣西園上軍别部司馬趙瑾討平之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
西南夷
(No translation available)
26
西南夷者,在蜀郡徼外。 有夜郎國,东接交阯,西有滇國,北有邛都國,各立君长。 其人皆椎結左衽,邑聚而居,能耕田。 其外又有巂、昆明諸落,西极同師,东北至叶榆,地方數千里。 無君长,辫发,隨畜迁徙無常。 自巂东北有莋都國,东北有冉駹國,或土著,或隨畜迁徙。 自冉駹东北有白馬國,氐种是也。 此三國亦有君长。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
夜郎者,初有女子浣于遁水,有三节大竹流入足間,聞其中有号声,剖竹视之,得一男兒,歸而养之。 及长,有才武,自立為夜郎侯,以竹為姓。 武帝元鼎六年,平南夷,為牂柯郡,夜郎侯迎降,天子賜其王印绶。 后遂殺之。 夷獠咸以竹王非血气所生,甚重之,求為立后。 牂柯太守吳霸以聞,天子乃封其三子為侯。 死,配食其父。 今夜郎縣有竹王三郎神是也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
初,楚顷襄王時,遣將庄豪从沅水伐夜郎,軍至且兰,椓船于岸而步戰。 既灭夜郎,因留王滇池。 以且兰有椓船牂柯處,乃改其名為牂柯。 牂柯地多雨潦,俗好巫鬼禁忌,寡畜生,又無蚕桑,故其郡最贫。 句町縣有□桹木,可以為面,百姓資之。 公孫述時,大姓龍、傅、尹、董氏,与郡功曹谢暹保境為漢,乃遣使从番禺江奉贡。 光武嘉之,并加褒赏。 桓帝時,郡人尹珍自以生于荒裔,不知礼義,乃从汝南許慎、应奉受经書图纬,学成,还乡里教授,于是南域始有学焉。 珍官至荆州刺史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
滇王者,庄蹻之后也。 元封二年,武帝平之,以其地為益州郡,割牂柯、越巂各數縣配之。 后數年,復并昆明地,皆以屬之此郡。 有池,周回二百余里,水源深廣,而末更浅狭,有似倒流,故謂之滇池。 河土平敞,多出鹦鹉、孔雀,有鹽池田渔之饶,金銀畜产之富。 人俗豪忲。 居官者皆富及累世。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
及王莽政亂,益州郡夷栋蚕、若豆等起兵殺郡守,越巂姑復夷人大牟亦皆叛,殺略吏人。 莽遣宁始將軍廉丹,发巴蜀吏人及转兵谷卒徙十余萬擊之。 吏士饥疫,連年不能克而还。 以廣漢文齐為太守,造起陂池,开通溉灌,垦田二千余顷。 率厉兵馬,修障塞,降集群夷,甚得其和。 及公孫述据益土,齐固守拒險,述拘其妻子,許以封侯,齐遂不降。 聞光武即位,乃間道遣使自聞。 蜀平,征為镇遠將軍,封成義侯。 于道卒,詔為起祠堂,郡人立庙祀之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
建武十八年,夷渠帅栋蚕与姑復、楪榆、梇栋、連然、滇池、建伶、昆明諸种反叛,殺长吏。 益州太守繁胜与戰而败,退保硃提。 十九年,遣武威將軍劉尚等发廣漢、犍為、蜀郡人及硃提夷,合萬三千人擊之。 尚軍遂度泸水,入益州界。 群夷聞大兵至,皆弃垒奔走,尚获其赢弱、谷、畜。 二十年,進兵与栋蚕等連戰數月,皆破之。 明年正月,追至不韦,斬栋蚕帅,凡首虏七千余人,得生口五千七百人,馬三千匹,牛羊三萬余頭,諸夷悉平。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
肃宗元和中,蜀郡王追為太守,政化尤异。 有神馬四匹出滇池河中,甘露降,白烏见,始興起学校,漸迁其俗。 靈帝熹平五年,諸夷反叛,执太守雍陟。 遣御史中丞硃龟討之,不能克。 朝議以為郡在边外,蠻夷喜叛,劳師遠役,不如弃之。 太尉椽巴郡李颙建策討伐,乃拜颙益州太守,与刺史庞芝发板楯蠻擊破平之。 还,得雍陟。 颙卒后,夷人復叛,以廣漢景毅為太守,討定之。 毅初到郡,米斛萬钱,漸以仁恩,少年間,米至數十云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
哀牢夷者,其先有妇人名沙壹,居于牢山。 尝捕鱼水中,触沉木若有感,因怀妊,十月,产子男十人。 反沉木化為龍,出水上。 沙壹忽聞龍語曰:“若為我生子,今悉何在? ”九子见龍惊走,獨小子不能去,背龍而坐,龍因舐之。 其母鸟語,謂背為九,謂坐為隆,因名子曰九隆。 及后长大,諸兄以力隆能為父所舐而黠,遂共推以為王。 后牢山下有一夫一妇,復生十女子,九隆兄弟皆聚以為妻,后漸相滋长。 种人皆刻画其身,象龍文,衣皆着尾。 九隆死,世世相继。 乃分置小王,往往邑居,散在溪谷。 絕域荒外,山川阻深,生人以来,未尝交通中國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
建武二十三年,其王贤栗遣兵乘箄船,南下江、漢,擊附塞夷鹿茤,鹿茤人弱,為所擒获。 于是震雷疾雨,南風飘起,水為逆流,翻涌二百余里,箄船沉没,哀牢之众,溺死數千人。 贤栗復遣其六王將萬人以攻鹿茤,鹿茤王与戰,殺其六王。 哀牢耆老共埋六王,夜虎復出其尸而食之,余众惊怖引去。 贤栗惶恐,謂其耆老曰:“我曹入边塞,自古有之,今攻鹿茤,輒被天诛,中國其有圣帝乎? 天祐助之,何其明也! ”二十七年,贤栗等遂率种人户二千七百七十,口萬七千六百五十九,诣越巂太守郑鸿降,求内屬,光武封贤栗等為君长。 自是岁来朝贡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
永平十二年,哀牢王柳貌遣子率种人内屬,其种邑王者七十七人,户五萬一千八百九十,口五十五萬三千七百一十一。 西南去洛阳七千里,显宗以其地置哀牢、博南二縣,割益州郡西部都尉所领六縣,合為永昌郡。 始通博南山,度兰仓水。 行者苦之。 歌曰:“漢德廣,开不宾。 度博南,越兰津。 度兰仓,為它人。 ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
哀牢人皆穿鼻儋耳,其渠帅自謂王者,耳皆下肩三寸,庶人則至肩而已。 土地沃美,宜五谷、蚕桑。 知染采文绣,罽毲帛叠,兰干细布,織成文章如绫锦。 有梧桐木华,績以為布,幅廣五尺,洁白不受垢污。 先以覆亡人,然后服之。 其竹节相去一丈,名曰濮竹。 出铜、铁、铅、锡、金、銀、光珠、虎魄、水精、琉璃、轲虫、蚌珠、孔雀、翡翠、犀、象、猩猩、貊兽。 云南縣有神鹿两頭,能食毒草。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
先是,西部都尉廣漢郑纯,為政清洁,化行夷貊,君长感慕,皆献土珍,颂德美。 天子嘉之。 即以為永昌太守。 纯与哀牢夷人约,邑豪岁輸布贯頭衣二领,鹽一斛,以為常赋,夷俗安之。 纯自為都尉、太守,十年卒官。 建初元年,哀牢王类牢与守令忿争,遂殺守令而反叛,攻巂唐城。 太守王尋奔楪榆。 哀牢三千余人攻博南,燔烧民舍。 肃宗募发越巂、益州、永昌夷漢九千人討之。 明年春,邪龍縣昆明夷卤承等应募,率种人与諸郡兵擊类牢于博南,大破斬之。 传首洛阳,賜卤承帛萬匹,封為破虏傍邑侯。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
永元六年,郡徼外敦忍乙王莫延慕,遣使譯献犀牛、大象。 九年,徼外蠻及掸國王雍由调遣重譯奉國珍寶,和帝賜金印紫绶,小君长皆加印绶、钱帛。
(No translation available) (No translation available)
39
邛都夷者,武帝所开,以為邛都縣。 無几而地陷為污澤,因名為邛池,南人以為邛河。 后復反叛。 元鼎六年,漢兵自越巂水伐之,以為越巂郡。 其土地平原,有稻田。 青蛉縣禺同山有碧鸡金馬,光景時時出见。 俗多游荡而喜讴歌,略与牂柯相类。 豪帅放纵,难得制御。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
王莽時,郡守枚根调邛人长貴,以為軍候。 更始二年,长貴率种人攻殺枚根,自立為邛穀王。 领太守事。 又降于公孫述。 述败,光武封长貴為邛穀王。 建武十四年,长貴遣使上三年計,天子即授越巂太守印绶。 十九年,武威將軍劉尚擊益州夷,路由越巂。 长貴聞之,疑尚既定南边,威法必行,己不得自放纵,即聚兵起营台,招呼諸君长,多酿毒酒,欲先以劳軍,因袭擊尚。 尚知其谋,即分兵先据邛都,遂掩长貴诛之,徙其家屬于成都。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
永平元年,姑復夷復叛,益州刺史发兵討破之,斬其渠帅,传首京師。 后太守巴郡張翕,政化清平,得夷人和。 在郡十七年,卒,夷人爱慕,如丧父母。 苏祈叟二百余人,赍牛、羊送丧,至翕本縣安漢,起坟祭祀。 詔書嘉美,為立祠堂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
安帝元初三年,郡徼外夷大羊等八种,户三萬一千,口十六萬七千六百二十,慕義内屬。 時郡縣赋敛烦數,五年,卷夷大牛种封離等反畔,殺遂久令。 明年,永昌、益州及蜀郡夷皆叛应之,众遂十余萬,破坏二十余縣,殺长吏,燔烧邑郭,剽略百姓,骸骨委积,千里無人。 詔益州刺史張乔选堪能从事討之。 乔乃遣从事杨竦將兵至□榆擊之,贼盛未敢進,先以詔書告示三郡,密征求武士,重其購赏。 乃進軍与封離等戰,大破之,斬首三萬余級,获生口千五百人,資财四千余萬,悉以赏軍士。 封離等惶怖,斬其同谋渠帅,诣竦乞降,竦厚加慰纳。 其余三十六种皆来降附。 竦因奏长吏奸猾、侵犯蠻夷者九十人,皆减死。 州中论功未及上,会竦病创卒,張乔深痛惜之,乃刻石勒铭,图画其像。 天子以張翕有遗爱,乃拜其子湍為太守。 夷人欢喜,奉迎道路。 曰:“郎君儀貌类我府君。 ”后湍颇失其心,有欲叛者,諸夷耆老相晓語曰:“当為先府君故。 ”遂以得安。 后顺、桓間,廣漢冯颢為太守,政化尤多异迹云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
莋都夷者,武帝所开,以為莋都縣。 其人皆被发左衽,言語多好譬类,居處略与汶山夷同。 土出长年神药,仙人山图所居焉。 元鼎六年,以為沈黎郡。 至夭漢四年,并蜀為西部,置两都尉:一居旄牛,主徼外夷; 一居青衣,主漢人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
永平中,益州刺史梁國硃輔,好立功名,慷慨有大略。 在州數岁,宣示漢德,威怀遠夷。 自汶山以西,前世所不至,正朔所未加。 白狼、槃木、唐菆等百余國,户百三十余萬,口六百萬以上,舉种奉贡,种為臣僕。 輔上疏曰:“臣聞《詩》云:‘彼徂者岐,有夷之行。 ’传曰:‘岐道雖僻,而人不遠。 ’詩人诵咏,以為符验。 今白狼王唐菆等慕化歸義,作詩三章。 路经邛来大山零高坂,峭危峻險,百倍岐道。 襁負老幼,若歸慈母。 遠夷之語,辞意难正。 草木异种,鸟兽殊类。 有犍為郡掾田恭与之习狎,颇晓其言,臣輒令訊其風俗,譯其辞語。 今遣从事史李陵与恭护送诣阙,并上其乐詩。 昔在圣帝,舞四夷之乐; 今之所上,庶备其一。 ”帝嘉之,事下史官,錄其歌焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
《遠夷乐德歌詩》曰:
(No translation available)
46
大漢是治,堤官隗构。 与天合意。 魏冒逾糟。 吏譯平端,罔驿劉脾。 不从我来。 旁莫支留。 聞風向化,征衣隨旅。 所见奇异。 知唐桑艾。 多賜缯布,邪毘纟甚纟甫。 甘美酒食。 推潭僕遠。 昌乐肉飞,拓拒苏便。 屈申悉备。 局后仍離。 蠻夷贫薄,偻让龍洞。 無所報嗣。 莫支度由。 愿主长寿,阳雒僧鳞。 子孫昌炽。 莫稚角存。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
《遠夷慕德歌詩》曰:
(No translation available)
48
蠻夷所處,偻让皮尼。 日入之部。 且交陵悟。 慕義向化,绳动隨旅。 歸日出主。 路旦拣雒。 圣德深恩,圣德渡诺。 与人富厚。 魏菌度洗。 冬多霜雪,综邪流籓。 夏多和雨。 莋邪尋螺。 寒温時适,藐浔沪漓。 部人多有。 菌补邪推。 涉危历險,辟危歸險。 不遠萬里。 莫受萬柳。 去俗歸德,术叠附德。 心歸慈母。 仍路孳摸。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
《遠夷怀德歌》曰:
(No translation available)
50
荒服之外,荒服之儀。 土地墝埆。 犁籍怜怜。 食肉衣皮,阻苏邪犁。 不见鹽谷。 莫砀粗沐。 吏譯传風,罔譯传微。 大漢安乐。 是漢夜拒。 携負歸仁,踪优路仁。 触冒險陕。 雷折險龍。 高山岐峻,伦狼藏幢。 缘崖磻石。 扶路側禄。 木薄发家,息落服淫。 百宿到洛。 理历髭雒。 父子同賜,捕顡菌毘。 怀抱匹帛。 怀稿匹漏。 传告种人,传室呼敕。 长愿臣僕。 陵阳臣僕。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
肃宗初,輔坐事免。 是時郡尉府舍皆有雕飾,画山神海靈、奇禽异兽,以眩耀之,夷人益畏惮焉。 和帝永元十二年,旄牛徼外白狼、楼薄蠻夷王唐缯等,遂率种人十七萬口,歸義内屬。 詔賜金印紫绶,小豪钱帛各有差。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
安帝永初元年,蜀郡三襄种夷与徼外污衍种并兵三千余人反叛,攻蚕陵城,殺长吏。 二年,青衣道夷邑长令田,与徼外三种夷三十一萬口,赍黄金、旄牛毦,舉土内屬。 安帝增令田爵号為奉通邑君。 延光二年春,旄牛夷叛,攻零关,殺长吏,益州刺史張乔与西部都尉擊破之。 于是分置蜀郡屬國都尉,领四縣如太守。 桓帝永寿二年,蜀郡夷叛,殺略吏民。 延熹二年,蜀郡三襄夷寇蚕陵,殺长吏。 四年,犍為屬國夷寇郡界,益州刺史山昱擊破之,斬首千四百級,余皆解散。 靈帝時,以蜀郡屬國為漢嘉郡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
冉駹夷者,武帝所开,元鼎六年,以為汶山郡。 至地节三年,夷人以立郡赋重,宣帝乃省并蜀郡為北部都尉。 其山有六夷七羌九氐,各有部落。 其王侯颇知文書,而法严重。 貴妇人,党母族。 死則烧其尸。 土气多寒,在盛夏冰犹不释,故夷人冬則避寒,入蜀為佣,夏則違暑,反其邑。 众皆依山居止,累石為室,高者至十余丈,為邛笼。 又土地刚卤,不生谷粟麻菽,唯以麦為資,而宜畜牧。 有旄牛,無角,一名童牛,肉重千斤,毛可為毦。 出名馬。 有靈羊,可疗毒。 又有食药鹿,鹿鏖有胎者。 其肠中粪亦疗毒疾。 又有五角羊、麝香、轻毛<曷毛>鸡、牲牲。 其人能作旄氈、班罽、青顿、毞毲、羊羧之屬。 特多杂药。 地有咸土,煮以為鹽。 麡羊牛馬,食之皆肥。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
其西又有三河、槃于虏,北有黄石、北地、卢水胡,其表乃為徼外。 靈帝時,復分蜀郡北部為汶山郡云。
(No translation available) (No translation available)
55
白馬氐者,武帝元鼎六年开,分廣漢西部,合以為武都。 土地險阻,有麻田,出名馬、牛、羊、漆、蜜。 氐人勇戆抵冒,贪货死利。 居于河池,一名仇池,方百顷,四面斗絕。 數為边寇,郡縣討之,則依固自守。 元封三年,氐人反叛,遣兵破之,分徙酒泉郡。 昭帝元凤元年,氐人復叛,遣执金吾馬適建、龍<名页>侯韩增、大鸿胪田廣明,將三輔、太常徒討破之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
及王莽篡亂,氐人亦叛。 建武初,氐人悉附陇蜀,及隗嚣灭,其酋豪乃背公孫述降漢,陇西太守馬援上復其王侯君长,賜以印绶。 后嚣族人隗茂反,殺武都太守。 氐人大豪齐钟留為种类所敬信,威服諸豪,与郡丞孔奋擊茂,破斬之。 后亦時為寇盗,郡縣討破之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
论曰:漢氏征伐戎狄,有事边遠,盖亦与王业而终始矣。 至于倾没疆垂,丧師败將者,不出時岁,卒能开四夷之境,款殊俗之附。 若乃文约之所沾漸,風声之所周流,几將日所出入處也。 著自山经、水志者,亦略及焉。 雖服叛难常,威澤時曠,及其化行,則缓耳雕脚之伦,兽居鸟語之类,莫不舉种尽落,回面而請吏,陵海越障,累譯以内屬焉。 故其錄名中郎、校尉之署,編數都护、部守之曹,动以數百萬計。 若乃藏山隐海之靈物,沉沙栖陆之玮寶,莫不呈表怪丽,雕被宫幄焉。 又其賨幏火毳、驯禽封兽之赋,軨积于内府; 夷歌巴舞、殊音异节之技,列倡于外门。 岂柔服之道,必足于斯? 然亦云致遠者矣。 蠻夷雖附阻岩谷,而类有土居,連涉荆、交之区,布护巴、庸之外,不可量极。 然其凶勇狡算,薄于羌狄,故陵暴之害,不能深也。 西南之徼,尤為劣焉。 故关守永昌,肇自遠離,启土立人,至今成都焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
赞曰:百蠻蠢居,仞彼方徼。 镂体卉衣,凭深阻峭。 亦有别夷,屯彼蜀表。 参差聚落,纡余岐道。 往化既孚,改襟輸寶。 俾建永昌,同編亿兆。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)