1
後漢書志第四禮儀上合朔立春五供上陵冠夕牲耕高禖養老先蠶祓禊
(No translation available)
2
夫威儀,所以與君臣,序六親也。 若君亡君之威,臣亡臣之儀,上替下陵,此謂大亂。 大亂作,則羣生受其殃,可不慎哉! 故記施行威儀,以為禮儀志。 〈謝沈書曰:「太傅胡廣,博綜舊儀,立漢制度,蔡邕因以為志,譙周後改定以為禮儀志。」〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
禮威儀,每月朔旦,太史上其月曆,有司、侍郎、尚書見讀其令,奉行其政。 朔前後各二日皆牽羊、酒至社下以祭日。 日有變,割羊以祠社,用救日。 日變,執事者冠長冠,衣皂單衣,絳領袖,綠中衣,絳袴襪,以行禮,如故事。 〈《公羊傳》曰:「日有食之,鼓,用牲於社,求乎陰之道也。 以朱絲縈社,或曰脅之,或曰為闇。 恐人犯之,故縈之也。 」何休曰:「脅之與責求同義。 社者,土地之主也。 月者,土地之精也。 上繫於天而犯日,故鳴鼓而攻之,脅其本也。 朱絲縈之,助陽抑陰也。 或曰為闇者,社者土地之主尊也,為日光盡,天闇冥,恐人犯歷之,故縈之。 然此說非也。 先言鼓,後言用牲者,明先以尊者命責之,後以臣子禮接之,所以為順也。 」《白虎通》曰:「日食必救之,陰侵陽也。 鼓攻之,以陽責陰也。 故春秋『日食,鼓,用牲於社』。 所以必用牲者,土地別神也,尊之,不敢虛責也。 日食、大水則鼓,用牲,大旱則雩祭求雨,非虛言也。 助陽責下,求陰之道也。 」決疑要注曰:「凡救日食,皆著赤幘,以助陽也。 日將食,天子素服避正殿,內外嚴。 日有變,伐鼓聞音,侍臣著赤幘,帶劒入侍,三臺令史已下皆持劒立其戶前,衛尉卿驅馳繞宮,察巡守備,週而復始。 日復常,乃皆罷之。」〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
立春之日,夜漏未盡五刻,京師百官皆衣青衣,郡國縣道官下至斗食令史皆服青幘,立青幡,施土牛耕人於門外,以示兆民至立夏,唯武官不。 立春之日,下寬大書曰:「制詔三公:方春東作,敬始慎微,動作從之。 罪非殊死,且勿案驗,皆須麥秋。 退貪殘,進柔良,下當用者,如故事。」 〈《月令》曰:「命相布德和令。 」蔡邕曰:「即此詔之謂也。 」《獻帝起居注》曰:「建安二十二年二月壬申,詔書絕,立春寬緩詔書不復行。」〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
正月上丁,祠南郊。 〈《白虎通》曰:「春秋傳曰:『以正月上辛』; 尚書曰:『丁巳,用牲於郊,牛二』。 先甲三日,辛也,後甲三日,丁也,皆可接事昊天之日。」〉 禮畢,次北郊,明堂,高廟,世祖廟,謂之五供。 五供畢,以次上陵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
西都舊有上陵。 東都之儀,百官、四姓親家婦女、公主、諸王大夫、[一]外國朝者侍子、郡國計吏會陵。 晝漏上水,大鴻臚設九賓,隨立寢殿前。 [二]鐘鳴,謁者治禮引客,腢臣就位如儀。 乘輿自東廂下,太常導出,西向拜,* (止) **[折]*旋升阼階,拜神坐。 退坐東廂,西向。 侍中、尚書、陛者皆神坐後。 公卿腢臣謁神坐,太官上食,太常樂奏食舉,*[舞]*文始、五行之舞。 [三]* (禮) *樂闋,* (君) **[腢]*臣受賜食畢,郡國上計吏以次前,當神軒佔其郡*[國]*谷價,民所疾苦,欲神知其動靜。 孝子事親盡禮,敬愛之心也。 周□如禮。 [四]最後親陵,遣計吏,賜之帶佩。 八月飲酎,上陵,禮亦如之。 [五]注[一]蔡邕獨斷曰:「凡與先後有瓜葛者。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
注[二]薛綜曰:「九賓謂王、侯、公、卿、二千石、六百石下及郎、吏、匈奴侍子,凡九等。」
(No translation available)
8
注[三]前書志曰:「文始舞者,本韶舞也,高祖六年更名文始,以示不相襲也。
(No translation available)
9
五行舞者,本周舞也,秦始皇二十六年更名五行之舞也。」
(No translation available)
10
注[四]謝承書曰:「建寧五年正月,車駕上原陵,蔡邕為司徒掾,從公行,到陵,見其儀,愾然謂同坐者曰:『聞古不墓祭。 朝廷有上陵之禮,始* (為) **[謂]*可損。 今見* (威) **[其]*儀,察其本意,乃知孝明皇帝至孝惻隱,不可易舊。 』或曰:『本意雲何? 』『昔京師在長安時,其禮不可盡得聞也。 光武即世,始葬於此。 明帝嗣位踰年,腢臣朝正,感先帝不復聞見此禮,乃帥公卿百僚,就園陵而創焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
尚書* (陛) **[階]*西* (陛為) **[祭設]*神坐,天子事亡如事存之意。 苟先帝有瓜葛之屬,男女畢會,王、侯、大夫、郡國計吏,各向神坐而言,庶幾先帝神魂聞之。 今者日月久遠,後生非時,人但見其禮,不知其哀。 以明帝聖孝之心,親服三年,久在園陵,初興此儀,仰察几筵,下顧腢臣,悲切之心,必不可堪。 』邕見太傅胡廣曰:『國家禮有煩而不可省者,不知先帝用心周密之至於此也。 』廣曰:『然。 子宜載之,以示學者。 』邕退而記焉。 」魚豢曰:「孝明以正月旦,百官及四方來朝者,上原陵朝禮,是謂甚違古不墓祭之義。 」臣昭以為邕之言然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
注[五]丁孚漢儀曰:「酎金律,文帝所加,以正月旦作酒,八月成,名酎酒。 因* (合) **[令]*諸侯助祭貢金。 」漢律金布令曰:「皇帝齋宿,親帥腢臣承祠宗廟,腢臣宜分奉請。 諸侯、列侯各以民口數,率千口奉金四兩,奇不滿千口至五百口亦四兩,皆會酎,少府受。 又大鴻臚食邑九真、交址、日南者,用犀角長九寸以上若輂瑁甲一,郁林用象牙長三尺以上若翡翠各二十,准以當金。 」漢書儀曰:「皇帝惟八月酎,車駕夕牲,牛以絳衣之。 皇帝暮視牲,以鑒燧取水於月,以火燧取火於日,為明水火。 左袒,以水沃牛右肩,手執鸞刀,以切牛毛薦之,而即更衣,* (巾) *侍*[中]*上熟,乃祀* (之) *。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
凡齋,天地七日,宗廟、山川五日,小祠三日。 齋日內有污染,解齋,副倅行禮。 先齋一日,有污穢災變,齋祀如儀。 大喪,唯天郊越紼而齋,地以下皆百日後乃齋,如故事。 [一]注[一]魏文帝詔曰:「漢氏不拜日於東郊,而旦夕常於殿下東面拜日,煩褻似家人之事,非事天交神之道也。 」於是朝日東門之外,將祭必先夕牲,其儀如郊。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
正月甲子若丙子為吉日,可加元服,儀從冠禮。 乘輿初*[加]*緇布進賢,次爵弁,次武弁,次通天。 * (以據) **[冠訖]*,皆於高祖廟如禮謁。 [一]王公以下,初加進賢而已。 [二]注[一]冠禮曰:「成王冠,周公使祝雍*[祝王]*,曰:『辭達而勿多也。 』祝雍曰:『*[使王]*近於民,遠於年,遠於佞,近於義,嗇於*[時,惠於]*財,任賢使能。 』」博物記曰:「孝昭帝冠辭曰:『陛下摛顯先帝之光耀,以承皇天之嘉祿,欽奉仲春之吉辰,普尊大道之郊域,秉率百福之休靈,始加昭明之元服。 推遠沖孺之幼志,蘊積文武之就德,肅勤高祖之清廟,六合之內,靡不蒙德,永永與天無極。 』」獻帝傳曰「興平元年正月甲子,帝加元服,司徒淳於嘉為賓,加賜玄纁駟馬,*[賜]*貴人、* (公主) **[王、公]*、卿、司隸*[校尉]*、城門五校及侍中、尚書、給事黃門侍郎各一人為太子舍人」也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
注[二]獻帝起居注曰:「建安十八年正月壬子,濟北王加冠戶外,以見父母。 給事黃門侍郎劉瞻兼侍中,假貂蟬加濟北王,給之。」
(No translation available) (No translation available)
16
正月,天郊,夕牲。 [一]晝漏未盡十八刻初納,夜漏未盡八刻初納,[二]進熟獻,太祝送,旋,皆就燎位,宰祝舉火燔柴,火然,天子再拜,興,有司告事畢也。 明堂、五郊、宗廟、太社稷、六宗夕牲,皆以晝漏*[未盡]*十四刻初納,夜漏未盡七刻初納,進熟獻,送神,還,有司告事畢。 六宗燔燎,火大然,有司告事畢。 注[一]周禮「展牲」,干寶曰「若今夕牲」。 又郊儀,先郊日未晡五刻夕牲,公卿京尹觿官悉至壇東就位,太祝吏牽牲入,到榜,廩犧令跪曰:「請省牲。 」舉手曰:「腯。 」太祝令繞牲,舉手曰:「充。 」太史令牽牲就庖,*[以二陶]*豆酌毛血,其一奠天神坐前,其一奠太祖坐前。 今之郊祀然也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
注[二]干寶周官注曰:「納,亨納。 牲將告殺,謂向祭之* (辰) **[晨]*也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
正月始耕。 [一]晝漏上水初納,執事告祠先農,已享。 [二]耕時,有司請行事,就耕位,天子、三公、九卿、諸侯、百官以次耕。 [三]力田種各耰訖,有司告事畢。 [四]是月令曰:「郡國守相皆勸民始耕,如儀。 諸行出入皆鳴鐘,皆作樂。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
其有災眚,有他故,若請雨、止雨,皆不鳴鐘,不作樂。 」[五]注[一]月令曰:「天子親載耒耜,措之參保介之御閒,帥三公、九卿,躬耕帝藉。」
(No translation available) (No translation available)
20
盧植注曰:「帝,天也。 藉,耕也。」
(No translation available) (No translation available)
21
注[二]賀循藉田儀曰:「漢耕日,以太牢祭先農於田所。 」春秋傳曰:「耕藉之禮,唯齋三日。 」左傳曰:「鄅人藉稻。 」杜預注曰:「藉稻,履行之。 」薛綜注二京賦曰:「為天神借民力於此田,故名曰帝藉。 田在國之辰地。 」干寶周禮注曰:「古之王者,貴為天子,富有四海,而必私置藉田,蓋其義有三焉:一曰,以奉宗廟,親致其孝也; 二曰,以訓於百姓在勤,勤則不匱也; 三曰,聞之子孫,躬知稼穡之艱難無* (違) **[逸]*也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
注[三]鄭玄注周禮曰:「天子三推,公五推,卿、諸侯九推,庶人終於千畝。 庶人謂徒三百人也。 」月令章句曰:「卑者殊勞,故三公五推。 禮,自上以下,降殺以兩,勞事反之。 諸侯上當有孤卿七推,大夫十二,士終畝,可知也。 」盧植注禮記曰:「天子耕藉,一發九推耒。 周禮,二耜為耦,一耜之伐,廣尺深尺。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
伐,發也。 天子及三公,坐而論道,參五職事,故三公以五為數。 卿、諸侯當究成天子之職事,故以九為數。 伐皆三者,禮以三為文。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
注[四]史記曰:漢文帝詔云:「農,天下之本。 其開藉田,朕躬耕,以給宗廟粢盛。 」應劭曰:「古者天子耕藉田千畝,為天下先。 藉者,帝王典籍之常也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
而應劭風俗通又曰:「古者使民如借,故曰藉田。 」鄭玄曰:「藉之言借也。 王一耕之,使庶人耘芓終之。 」盧植曰:「藉,耕也。 春秋傳曰『鄅人藉稻』,故知藉為耕也。 」韋昭曰:「借民力以治之,以奉宗廟; 且以勸率天下,使務農也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
杜預注曰:「鄅人藉稻,其君自出藉稻,蓋履行之。 」瓚曰:「藉,蹈藉也。 本以躬親為義,不得以假借為稱也。 」漢書儀曰:「春始東耕於藉田,官祠先農。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
先農即神農炎帝也。 祠以一太牢,百官皆從,大賜三輔二百里孝悌、力田、三老帛。 種百谷萬斛,為立藉田倉,置令、丞。 谷皆以給祭天地、宗廟、腢神之祀,以為粢盛。 皇帝躬秉耒耜而耕,古為甸師官。 」賀循曰:「所種之谷,黍、稷、穜、稑。 稑,早也。 穜,晚也。 」干寶周禮注曰:「穜,晚*[谷]*,嬉稻之屬。 珪,* (陵) **[早]*谷,黍稷之屬。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
注[五]春秋釋痾曰:「漢家郡守行大夫禮,鼎俎籩豆,工歌縣。 」何休曰:「漢家法陳師,置守相,故行其樂也。」
(No translation available) (No translation available)
29
仲春之月,立高禖祠於城南,祀以特牲。 [一]注[一]月令:「玄鳥至之日,以太牢祠。 」詩曰:「克禋克祀,以弗無子。 」毛萇傳曰:「弗,去無子求有子。 古者必立郊禖焉。 玄鳥至之日,以太牢祀於郊禖,天子親往,后妃帥九嬪御,乃禮天子所御,帶以弓韣,授以弓矢,於郊禖之前。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
鄭玄注云:「弗之言祓也。 禋祀上帝於郊禖,以祓無子之疾而得福也。 」月令章句曰:「高,尊也。 禖,祀也。 吉事先見之象也。 蓋為人所以祈子孫之祀。 玄鳥感陽而至,其來主為孚乳蕃滋,故重其至日,因以用事。 契母簡狄,蓋以玄鳥至日有事高禖而生契焉。 故詩曰:『天命玄鳥,降而生商。 』韣,弓衣也。 祀以高禖之命,飲之以醴,帶以弓衣,尚使得男也。 」離騷曰:「簡狄在台嚳何宜? 玄鳥致* (胎) **[貽]*女何嘉? 」王逸曰:「言簡狄侍帝嚳於台上,有飛燕墮其卵,嘉而吞之,因生契。 」鄭玄注禮記曰:「後王以為禖官嘉祥,而立其祠。 」盧植注云:「玄鳥至時,陰陽中,萬物生,故於是以三牲請子於高禖之神。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
居明顯之處,故謂之高。 因其求子,故謂之禖。 以為古者有媒氏之官,因以為神。 」晉元康中,高禖壇上石破,詔問出何經典,朝士莫知。 博士束□荅曰:「漢武帝晚得太子,始為立高禖之祠。 高禖者,人之先也。 故立石為主,祀以太牢。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
明帝永平二年三月,上始帥腢臣躬養三老、五更於辟雍。 [一]行大射大禮。 [二]郡、縣、道行鄉飲酒於學校,皆祀聖師周公、孔子,牲以犬。 [三]於是七郊禮樂三雍之義備矣。 注[一]孝經援神契曰:「尊三老者,父象也。 謁者奉幾,安車剁輪,供綏執*[授,兄]*事五更,寵以度,接禮交容,謙恭順貌。 」宋均曰:「三老,老人知天、地、人事者。 奉幾,授三老也。 安車,坐乘之車。 剁輪,蒲裡輪。 供綏,三老就車,天子親執綏授之。 五更,老人知五行更代之事者。 度,法也。 度以寵異之也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
鄭玄注禮記曰:「皆年老更事致仕者也。 名三五者,取像三辰五星,天所因以照明天下者。 」玄又一註:「皆老人更知三德五事者也。 」應劭漢官儀曰:「三老、五更,三代所尊也。 安車剁輪,送迎至家,天子獨拜於屏。 三者,道成於天、地、人。 老者,久也,舊也。 五者,訓於五品。 更者,五世長子,更更相代,言其能以善道改更己也。 三老、五更皆取有首妻,男女完具。 」臣昭案:桓榮五更,後除兄子二人補四百石,則榮非長子矣。 蔡邕曰:「五更,長老之稱也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
注[二]袁山松書曰:「天子皮弁素積,親射大侯。」
(No translation available)
35
注[三]鄭玄注儀禮曰「狗取擇人」,孟冬亦如之。 石渠論曰:「鄉射合樂,而大射不,何也? 韋玄成曰:『鄉人本無樂,故於歲時合樂以同其意。 諸侯故自有樂,故不復合樂。 』」鄭玄注鄉飲酒禮曰:「今郡國十月行鄉飲酒禮,黨正每歲邦索鬼神而祭祀,則以禮屬民而飲酒於序,以正齒位之禮。 凡鄉黨飲酒,必於民聚之時,欲其見化知尚賢尊長也。 玄冠衣皮弁服,與禮異。 」服虔、應昭曰,漢家郡縣饗射祭祀,皆假士禮而行之。 樂縣笙磬籩俎,皆如士制。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
養三老、五更之儀,先吉日,司徒上太傅若講師故三公人名,用其德行年耆高者一人為老,次一人為更也。 [一]皆服都紵大袍單衣,皁緣領袖中衣,冠進賢,扶* (玉) **[王]*杖。 五更亦如之,不杖。 皆齋於太學講堂。 [二]其日,乘輿先到辟雍禮殿,御坐東廂,遣使者安車迎三老、五更。 天子迎於門屏,交禮,道自阼階,三老升自賓階。 至階,天子揖如禮。 三老升,東面,三公設幾,九卿正履,天子親袒割牲,執醬而饋,執爵而酳,祝鯁在前,祝饐在後。 [三]五更南面,公進供禮,亦如之。 [四]明日皆詣闕謝恩,以見禮遇大尊顯故也。 [五]注[一]盧植禮記注曰:「選三公老者為三老,卿大夫中之老者為五更,亦參五之也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
注[二]月令章句曰:「三公,國老也。 五更,庶老也。」
(No translation available) (No translation available)
38
注[三]禮記曰:「天子適饌省醴,養老之珍具,遂發詠焉。 退,修之以孝養; 反,升歌清廟。 」孝養之詩也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
注[四]譙週五經然否曰:「漢初或雲三老荅天子拜,遭王莽之亂,法度殘缺。 漢中興,定禮儀,腢臣欲令三老荅拜。 城門校尉董鈞駁曰:『養三老,所以教事父之道也。 若荅拜,是使天下荅子拜也。 』詔從鈞議。 」譙周論之曰:「禮,屍服上服,猶以非親之故荅子拜,士見異國君亦荅拜,是皆不得視猶子也。 」虞喜曰:「且據漢儀,於門屏交禮,交禮即荅拜。 中興謬從鈞議,後革之,深得其意。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
注[五]前書禮樂志曰:「顯宗* (因) **[宗]*祀光武皇帝於明堂,養三老、五更於辟雍,威儀既盛矣; 德化未流洽者,以其禮樂未具,腢下無所誦說,而庠序尚未設之故也。 孔子曰:『譬如為山,未成一簣,止,吾止也。 』」是月,皇后帥公卿諸侯夫人蠶。 [一]祠先蠶,禮以少牢。 [二]注[一]丁孚漢儀曰:「皇后出,乘鸞輅,青羽蓋,駕駟馬,龍旗九旒,大將軍妻參乘,太僕妻御,前鸞旗車,皮軒闟戟,雒陽令奉引,亦千乘萬騎。 車府令設鹵簿駕,公、卿、五營校尉、司隸校尉、河南尹妻皆乘其官車,帶夫本官綬,從其官屬導從皇后。 置虎賁、羽林騎,戎頭、黃門鼓吹,五帝車,女騎夾轂,執法御史在前後,亦有金鉦黃鉞,五將導。 桑於蠶宮,手三盆於繭館,畢,還宮。 」月令曰:「禁婦人無觀。 」案谷永對稱「四月壬子,皇后蠶桑之日也」,則漢桑亦用四月。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
注[二]漢舊儀曰:「春桑生而皇后* (視) **[親]*桑於菀中。 蠶室養蠶千薄以上。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
祠以中牢羊豕,* (今) **[祭]*蠶神曰菀窳婦人、寓氏公主,凡二神。 腢臣妾從桑還,獻於繭觀,皆賜從桑者* (樂) **[絲]*。 皇后自行。 凡蠶絲絮,織室以作祭服。 祭服者,冕服也。 天地宗廟腢* (臣) **[神]*五時之服。 其皇帝得以作縷縫衣,*[皇后]*得以作巾絮而已。 置蠶官令、丞,諸天下官*[下法]*皆詣蠶室,* (亦) **[與]*婦人從事,故舊有東西織室作* (法) **[治]*。 」晉後祠先蠶。 先蠶壇高一丈,方二丈,為四出陛,陛廣五尺,在採桑壇之東南。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
是月上巳,官民皆絜於東流水上,曰洗濯祓除去宿垢疢為大絜。 絜者,言陽氣布暢,萬物訖出,始絜之矣。 [一]注[一]謂之禊也。 風俗通曰:「周禮『女巫掌歲時以祓除疾病』。 禊者,絜也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
春者,蠢也,蠢*[蠢]*搖動也。 尚書『以殷仲春,厥民析』,言人解析也。 」蔡邕曰:「論語『暮春者,春服既成,冠者五六人,童子六七人,浴乎沂,風乎舞雩,詠而歸』。 自上及下,古有此禮。 今三月上巳,祓禊於水濱,蓋出於此。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
社篤祓禊賦曰「巫咸之徒,秉火祈福」,則巫祝也。 一說雲,後漢有郭虞者,三月上巳產二女,二日中並不育,俗以為大忌,至此月日諱止家,皆於東流水上為祈禳自絜濯,謂之禊祠。 引流行觴,遂成曲水。 韓詩曰:「鄭國之俗,三月上巳,之溱、洧兩水之上,招魂續魄,秉蘭草,祓除不祥。 」漢書「八月祓灞水」,亦斯義也。 後之良史,亦據為正。 臣昭曰:郭虞之說,良為虛誕。 假有庶民旬內夭其二女,何足驚彼風俗,稱為世忌乎? 杜篤乃稱「王、侯、公主暨於富商,用事伊、雒,帷幔玄黃」。 本傳大將軍梁商,亦歌泣於雒禊也。 自魏不復用三日水宴者焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
校勘記
(No translation available)
47
三一0一頁六行蔡邕依以為志按:汲本、殿本「依」作「因」。
(No translation available)
48
三一0一頁八行用救日* (日) *變據盧文弨腢書拾補下簡稱「盧校」刪。 按:晉志不重「日」字。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
三一0一頁九行絳領袖* (綠) **[緣]*中衣據盧校改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
三一0一頁一0行或曰為闇按:「闇」原斗「閭」,逕改正。
(No translation available)
51
三一0一頁一一行脅之與責求同義按:「責」原斗「賣」,逕改正。
(No translation available)
52
三一0一頁一一行上繫於天而犯日按:「而」原斗「陌」,逕改正。
(No translation available)
53
三一0二頁二行日食必救之陰侵陽也按:盧雲此下本書云「鼓,用牲於社。 社者觿陰之主,以朱絲縈之,鳴鼓攻之,以陽責陰也」。 今刪去十七字,欠分析。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
三一0二頁三行* (土) **[社]*地別神也據盧校改。 按:今白虎通作「社」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
三一0二頁五行三台令史已* (下) **[上]*據盧校改。 按:晉志引決疑作「上」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
三一0二頁六行日復常乃皆罷* (之) *據盧校刪。 按:晉志引決疑無「之」字。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
三一0三頁五行太常導出西向拜* (止) **[折]*旋升阼階據盧校改。 按:通典「止」作「折」,無「阼」字。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
三一0三頁六行*[舞]*文始五行之舞據盧校補。 按:通典有「舞」字。
(No translation available) (No translation available)
59
三一0三頁七行* (禮) *樂闋* (君) **[腢]*臣受賜食畢據盧校改,與通典合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
三一0三頁七行當神軒佔其郡*[國]*谷價據盧校補。 按:通典有「國」字,「占」作「告」。
(No translation available) (No translation available)
61
三一0三頁一五行始* (為) **[謂]*可損據盧校改。 按:通典亦作「為」,謂為古通。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
62
三一0三頁一五行今見* (威) **[其]*儀據盧校改。 按:通典作「其」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
63
三一0三頁一五行或曰本意雲何盧雲此下應有一「曰」字,古或可省。 今按:袁紀有「曰」字。
(No translation available) (No translation available)
64
三一0四頁二行就園陵而創焉集解引惠棟說,謂「創」宋本作「朝」。 今按:袁紀作「朝」。
(No translation available) (No translation available)
65
三一0四頁二行尚書* (陛) **[階]*西* (陛為) **[祭設]*神坐據盧校改。 按:盧以通典校,通志無「祭」字。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
三一0四頁四行久在園陵集解引惠棟說,謂「久」宋本作「又」。 今按:通典作「久」。
(No translation available) (No translation available)
67
三一0四頁八行因* (合) **[令]*諸侯助祭貢金據盧校改。 按:通典作「令」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
三一0四頁一一行牛以絳衣之按:御覽二十五引「絳」作「繡」。
(No translation available)
69
三一0四頁一一行以鑒燧取水於月以火燧取火於日按:御覽引「鑒燧」作「陰燧」,「火燧」作「陽燧」。
(No translation available)
70
三一0四頁一二行以切牛毛薦之按:「以切牛毛」殿本作「以切牛尾」,通志同。 御覽引及孫輯漢舊儀並作「以切牛毛血」,通典引作「以切牛尾之毛」。
(No translation available) (No translation available)
71
三一0四頁一二行而即更衣* (巾) *侍*[中]*上熟乃祀* (之) *據盧校補刪。 按:盧雲從通典、通志。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
72
三一0四頁一六行漢氏不拜日於東郊按:汲本「氏」作「時」。
(No translation available)
73
三一0五頁一行乘輿初*[加]*緇布進賢據盧校補。 按:通典、通志並有「加」字。
(No translation available) (No translation available)
74
三一0五頁二行次通天* (以據) **[冠訖]*據盧校改。 按:通典、通志並作「冠訖」,惠棟亦謂當從五禮新儀作「冠訖」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
75
三一0五頁三行周公使祝雍*[祝王]*據盧校補。 按:盧以大戴禮、家語校。
(No translation available) (No translation available)
76
三一0五頁三行*[使王]*近於民遠於年據盧校補。 按:盧以大戴禮、家語校。
(No translation available) (No translation available)
77
三一0五頁三行遠於佞近於義按:盧雲文不類,又韻不諧,大戴禮及家語皆無,疑妄增也。
(No translation available)
78
三一0五頁四行嗇於*[時惠於]*財據盧校補。 按:盧以大戴禮、家語校。
(No translation available) (No translation available)
79
三一0五頁五行普尊大道之郊域汲本「尊」作「遵」。 按:遵尊同。
(No translation available) (No translation available)
80
三一0五頁六行靡不蒙德按:盧雲通典「德」作「福」。
(No translation available)
81
三一0五頁六行永永與天無極按:盧雲通典作「承天無極」。
(No translation available)
82
三一0五頁七行*[賜]*貴人* (公主) **[王公]*卿司隸*[校尉]*城門五校據盧校補改。 按:盧以通典、通志校。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
83
三一0五頁一三行皆以晝漏*[未盡]*十四刻初納據盧校補。 按:盧雲依文義當有「未盡」二字。
(No translation available) (No translation available)
84
三一0六頁一行周禮展牲干寶曰若今夕牲按:盧雲此乃鄭康成注周禮之言,曰今,正指漢時,取以證漢制極合。 干寶乃晉人,夕牲不始於晉,何雲今邪? 此援引之失。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
85
三一0六頁一行太祝吏牽牲入到榜按:盧雲宋志「吏」作「史」。
(No translation available)
86
三一0六頁二行太史令牽牲就庖*[以二陶]*豆酌毛血據盧校補。 按:盧雲宋志有「以二陶」三字,「史」作「祝」。
(No translation available) (No translation available)
87
三一0六頁四行謂向祭之* (辰) **[晨]*也據盧校改。 按:盧雲亦康成注。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
88
三一0六頁一三行躬知稼穡之艱難無* (違) **[逸]*也據盧校改。 按:黃山謂此本尚書無逸為說也。 在勤以訓百姓,無逸以示子孫,義各有當。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
89
三一0七頁一0行穜晚*[谷]*嬉稻之屬稑* (陵) **[早]*谷黍稷之屬據盧校補改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
90
三一0七頁一一行漢家法陳師按:盧雲疑有脫鬥。
(No translation available)
91
三一0七頁一三行弗去無子求有子按:應作「弗,去也。 去無子求有子」。 「去」下脫「也去」二字。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
92
三一0七頁一六行其來主為孚乳蕃滋按:汲本「孚」作「字」。
(No translation available)
93
三一0八頁二行玄鳥致* (胎) **[貽]*女何嘉據盧校改。 按:今本楚辭天問「嘉」一作「喜」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
94
三一0八頁九行供綏執*[授兄]*事五更據盧校補。
(No translation available)
95
三一0九頁六行扶* (玉) **[王]*杖集解引惠棟說,謂「玉杖」當作「王杖」,惠說是,今據改。 以下徑改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
96
三一0九頁八行至階按:集解引惠棟說,謂「至」下應有「裨」字。
(No translation available)
97
三一0九頁一0行公進供禮按:校補引錢大昭說,謂「公」本又作「三公」。
(No translation available)
98
三一一0頁二行顯宗* (因) **[宗]*祀光武皇帝於明堂據盧校改,與前志合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
99
三一一0頁二行威儀既盛矣按:前志「盛」下有「美」字。
(No translation available)
100
三一一0頁五行丁孚漢儀按:「儀」原斗「義」,逕改正。
(No translation available)
101
三一一0頁一0行春桑生而皇后* (視) **[親]*桑於菀中據汲本改。 按:「菀」各本作「苑」,苑與菀同。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
102
三一一0頁一0行* (今) **[祭]*蠶神曰菀窳婦人寓氏公主據盧校改,與孫星衍校漢舊儀合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
103
三一一0頁一一行皆賜從桑者* (樂) **[絲]*據盧校改,與孫校舊漢儀合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
104
三一一0頁一二行天地宗廟腢* (臣) **[神]*五時之服據盧校改,與孫校漢舊儀合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
105
三一一0頁一二行*[皇后]*得以作巾絮而已孫校漢舊儀及御覽布帛部、服用部引並有「皇后」二字,今據補。 按:御覽服用部引作「皇后得以作絮巾」,布帛部作「皇后閒以作巾絮而已」。
(No translation available) (No translation available)
106
三一一0頁一三行諸天下官*[下法]*皆詣蠶室* (亦) **[與]*婦人從事故舊有東西織室作* (法) **[治]*據盧校補改,與孫校漢舊儀合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
107
三一一一頁二行蠢*[蠢]*搖動也據今本風俗通補。
(No translation available)
108
三一一一頁五行後漢有郭虞者按:盧雲案晉書束□傳雲武帝嘗問摯虞三日曲水之義,虞對曰:「漢章帝時,平原徐肇以三月初生三女,至三日俱亡」云云,□以為起自周公。 今此雲郭虞,得無因摯虞致誤邪?
(No translation available) (No translation available)
109
三一一一頁五行三月上巳產二女按:通典作「三月三日上辰產二女,上巳日產一女」。 通志同。
(No translation available) (No translation available)
110
三一一一頁七行八月祓灞水按:通典、通志「水」作「上」。
(No translation available)
111
三一一一頁八行旬內夭其二女按:通典、通志「二」作「三」。
(No translation available)