1
後漢書志第六禮儀下大喪諸侯王列侯始封貴人公主薨不豫,太醫令丞將醫人,就進所宜藥。 嘗藥監、近臣中常侍、小黃門皆先嘗藥,過量十二。 公卿朝臣問起居無閒。 太尉告請南郊,司徒、司空告請宗廟,告五獄、四瀆、腢祀,並禱求福。 疾病,公卿復如禮。 注[一]漢舊儀曰:「帝崩,唅以珠,纏以緹繒十二重。 以玉為襦,如鎧狀,連縫之,以黃金為縷。 腰以下以玉為札,長一尺,*[廣]*二寸半,為柙,下至足,亦縫以黃金鏤。 * (請) *諸衣衿斂之。 凡乘輿衣服,已御,輒藏之,崩皆以斂。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
注[二]禮稽命征曰:「天子飯以珠,唅以玉。 諸侯飯以珠,唅以* (珠) **[璧]*。 卿大夫、士飯以珠,唅以貝。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
注[三]周禮:「凌人,天子喪,供夷盤冰。 」鄭玄曰:「夷之言屍也,實冰於盤中,置之屍默之下,所以寒屍也。 」漢禮器制度:「大盤廣八尺,長一丈二尺,深三尺,漆赤中。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
注[四]應劭曰:「凡與郡國守相竹使符,皆以竹箭五枚,長五寸,鐫刻篆書第一至第五。 」張晏曰:「符以代古之珪璋,從簡易也。 」此下大喪符,亦猶斯比。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
注[五]漢舊制,發兵皆以銅虎符,其餘徵調,竹使而已。 符第合會為大信,見杜詩傳。
(No translation available) (No translation available)
6
注[六]周禮:「駔珪、璋、璧、琮、琥、璜之渠眉,疏璧、琮以斂屍。 」鄭司農曰:「駔,外有捷盧也。 謂珪、璋、璧、琮、琥、璜皆為開渠,為眉瑑,沙除以斂屍,令汁得流去也。 」鄭玄曰:「以斂屍者,以大斂焉加之也。 渠眉,玉飾之溝瑑也,以組穿聯六玉溝瑑之中以斂屍。 珪在左,璋在首,琥在右,璜在足,璧在背,琮在腹,蓋取象方明神之也。 疏璧、琮者,通於天地。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
注[七]喪大記曰:「君蓋用漆,三衽三束。 」鄭玄注曰:「衽,小腰。」
(No translation available) (No translation available)
8
三公奏尚書顧命,太子即日即天子位於柩前,請太子即皇帝位,皇后為皇太后。
(No translation available)
9
奏可。 腢臣皆出,吉服入會如儀。 太尉升自阼階,當柩御坐北面稽首,讀策畢,以傳國玉璽綬東面跪授皇太子,即皇帝位。 中黃門掌兵以玉具、隨侯珠、斬蛇寶□授太尉,告令腢臣,腢臣皆伏稱萬歲。 或大赦天下。 遣使者詔開城門、宮門,罷屯□兵。 腢臣百官罷,入成喪服如禮。 兵官戎。 [一]三公,太常如禮。 注[一]文帝遺詔:「無布車及兵器。 」應劭曰:「不施輕車介士。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
故事:百官五日一會臨,故吏二千石、刺史、在京都郡國上計掾史皆五日一會。
(No translation available)
11
天下吏民發喪臨三日。 [一]先葬二日,皆旦晡臨。 既葬,釋服,無禁嫁娶、祠祀。 [二]佐史以下,布衣冠幘,絰帶無過三寸,臨庭中。 [三]武吏布幘大冠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
大司農出見錢谷,給六丈布直。 以葬,大紅十五日,小紅十四日,纖七日,釋服。 [四]部刺史、二千石、列侯在國者及關內侯、宗室長吏及因郵奉奏,諸侯王遣大夫一人奉奏,吊臣請驛馬露布,奏可。 注[一]文帝遺詔:「其令天下吏民,令到,出臨三日,釋服。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
注[二]文帝遺詔文有「飲酒食肉自當給,喪事服臨者皆無踐」。 踐,徒跣也。
(No translation available) (No translation available)
14
注[三]文帝遺詔:「殿中當臨者,以旦夕各十五舉音,禮畢罷。 非旦夕臨時,禁無得擅哭臨。」
(No translation available) (No translation available)
15
注[四]應劭曰:「紅者,* (中) **[小]*祥、大祥以紅為領緣*[也]*。 纖*[者]*,禫也。 凡三十六日而釋*[服]*。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
以木為重,高九尺,廣容八歷,裡以葦席。 巾門、喪帳皆以簟。 車皆去輔轓,疏布惡輪。 走卒皆布□幘。 太僕*[駕]*四輪輈為賓車,大練為屋幙。 中黃門、虎賁各二十人執紼。 司空擇土造穿。 太史卜日。 謁者二人,中謁者僕射、中謁者副將作,油緹帳以覆坑。 方石治黃腸題湊便房如禮。 [一]注[一]漢舊儀略載前漢諸帝壽陵曰:「天子即位明年,將作大匠營陵地,用地七頃,方中用地一頃。 深十三丈,堂壇高三丈,墳高十二丈。 武帝墳高二十丈,明中高一丈七尺,四週二丈,內梓棺柏黃腸題湊,以次百官藏畢。 其設四通羨門,容大車六馬,皆藏之內方,外陟車石。 外方立,先閉□戶,戶設夜龍、莫邪□、伏弩,設伏火。 已營陵,餘地為西園後陵,餘地為婕妤以下,次賜親屬功臣。 」漢書音義曰:「題,頭也。 湊,以頭向內,所以為固也。 便房,藏中便坐也。 」皇覽曰:「漢家之葬,方中百步,已穿築為方城。 其中開四門,四通,足放六馬,然後錯渾雜物,扞漆繒綺金寶米谷,及埋車馬虎豹禽獸。 發近郡卒徒,置將軍尉候,以後宮貴幸者皆守園陵。 元帝葬,乃不用車馬禽獸等物。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
大駕,太僕御。 方相氏黃金四目,蒙熊皮,玄衣朱裳,執戈揚楯,立乘四馬先驅。 [一]旗之制,長三仞,十有二游,曳地,畫日、月、升龍,書旐曰「天子之柩」。 謁者二人立乘六馬為次。 大駕甘泉鹵簿,金根容車,蘭台法駕。 喪服大行載飾如金根車。 皇帝從送如禮。 太常上啟奠。 夜漏二十刻,太尉冠長冠,衣齋衣,乘高車,詣殿止車門外。 使者到,南向立,太尉進伏拜受詔。 太尉詣南郊。 未盡九刻,大鴻臚設九賓隨立,腢臣入位,太尉行禮。 執事皆冠長冠,衣齋衣。 太祝令跪讀謚策,太尉再拜稽首。 治禮告事畢。 太尉奉謚策,還詣殿端門。 太常上祖奠,中黃門尚衣奉衣登容根車。 東園武士載大行,司徒□行道立車前。 治禮引太尉入就位,大行車西少南,東面奉*[謚]*策,太史令奉哀策立後。 太常跪曰「進」,皇帝進。 太尉讀謚策,藏金匱。 皇帝次科藏於廟。 太史奉哀策葦篋詣陵。 太尉旋復公位,再拜立* (哭) *。 太常跪曰「哭」,大鴻臚傳哭,十五舉音,止哭。 太常行遣奠皆如禮。 請哭止哭如儀。 注[一]周禮曰:「方相氏,大喪先柩,及墓入壙,以戈擊四隅,* (毆) **[驅]*方良。 」鄭玄曰:「方相,放想也,可畏怖之貌。 壙,穿地中也。 方良,罔兩也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
天子之幟,柏,黃腸為裡,表以石焉。 國語曰『木石之怪夔、罔兩』。」
(No translation available) (No translation available)
19
晝漏上水,請發。 司徒、河南尹先引車轉,太常跪曰「請拜送」。 載車著白系參繆紼,長三十丈,大七寸為挽,六行,行五十人。 公卿以下子弟凡三百人,皆素幘委貌冠,衣素裳。 校尉三*[百]*人,皆赤幘不冠,絳科單衣,持幢幡。 候司馬丞為行首,皆銜枚。 羽林孤兒、巴俞擢歌者六十人,為六列。 鐸司馬八人,執鐸先。 大鴻臚設九賓,隨立陵南羨門道東,北面;
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
諸侯、王公、特進道西,北面東上; 中二千石、二千石、列侯* (宜) **[直]*九賓東,北面西上。 皇帝白布幕素裡,夾羨道東,西向如禮。 容車幄坐羨道西,南向,車當坐,南向,中黃門尚衣奉衣就幄坐。 車少前,太祝進醴獻如禮。 司徒跪曰「大駕請捨」,太史令自車南,北面讀哀策,掌故在後,已哀哭。 太常跪曰「哭」,大鴻臚傳哭如儀。 司徒跪曰「請就下位」,東園武士奉下車。 司徒跪曰「請就下房」,都導東園武士奉車入房。 司徒、太史令奉謚、哀策。 [一]
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
注[一]晉時有人嵩高山下得竹簡一枚,上有兩行科斗書之,台中外傳以相示,莫有知者。 司空張華以問博士束□。 □曰:「此明帝顯節陵中策也。 」檢校果然。 是知策用此書也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
東園武士執事下明器。 [一]筲八盛,容三升,[二]黍一,稷一,麥一,粱一,稻一,麻一,菽一,小豆一。 甕三,容三升,醯一,醢一,屑一。 [三]黍飴。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
載以木桁,覆以疏布。 甒二,容三升,醴一,酒一。 載以木桁,覆以功布。 瓦鐙一。 彤矢四,軒輖中,亦短□。 彤矢四,骨,短□。 [四]彤弓一。 琶八,牟八,[五]豆八,籩八,形方酒壺八。 盤匜一具。 [六]杖、幾各一。 蓋一。 鐘十六,無虡。 鎛四,無虡。 [七]磬十六,無虡。 [八]塤一,簫四,笙一,箎一,柷一,敔一,瑟六,琴一,竽一,築一,坎侯一。 [九]干、戈各一,笮一,甲一,冑一。 [一0]挽車九乘,芻靈三十六匹。 [一一]瓦醋二,瓦釜二,瓦甑一。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
瓦鼎十二,容五升。 匏勺一,容一升。 瓦案九。 瓦大杯十六,容三升。 瓦小杯二十,容二升。 瓦飯盤十。 瓦酒樽二,容五斗。 匏勺二,容一升。 注[一]禮記曰:「明器,神明之也。 孔子謂為明器知喪道矣,備物而不可用也。 」鄭玄注既夕曰:「陳明器,以西行南端為上。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
注[二]鄭玄注既夕曰:「筲,畚種類也,其容蓋與簋同。」
(No translation available)
26
注[三]鄭玄注既夕曰:「屑,姜桂之屑。」
(No translation available)
27
注[四]既夕曰:「翭矢一乘,骨鏃短□。 」鄭玄曰:「翭猶候也,候物而射之矢也。 四矢曰乘。 骨鏃短□,亦示不用也。 生時翭矢金鏃,凡為矢,五分笴長而羽其一。 」通俗文曰:「細毛翭也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
注[五]鄭玄注既夕曰:「牟,盛湯漿。」
(No translation available)
29
注[六]鄭玄注既夕曰:「盤匜,盥器也。」
(No translation available)
30
注[七]爾雅曰:「大鐘謂之鏞。 」郭璞注曰:「書曰『笙鏞以閒』。 亦名鎛。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
注[八]禮記曰:「有鐘磬而無簨虡。 」鄭玄曰:「不懸之也。」
(No translation available) (No translation available)
32
注[九]禮記曰:「琴瑟張而不平,竽笙備而不和。」
(No translation available)
33
注[一0]既夕謂之役器。 鄭玄曰:「笮,矢箙。」
(No translation available) (No translation available)
34
注[一一]鄭玄注禮記曰:「芻靈,東茅為人馬,謂之芻靈,神之類。」
(No translation available)
35
祭服衣送皆畢,東園匠曰「可哭」,在房中者皆哭。 太常、大鴻臚請哭止*[哭]*如儀。 司徒曰「百官事畢,臣請罷」,從入房者皆再拜,出,就位。 太常導皇帝就贈位。 司徒跪曰「請進贈」,侍中奉持鴻洞。 贈王珪長尺四寸,薦以紫巾,廣袤各三寸,緹裡,赤纁周緣; 贈幣,玄三纁二,各長尺二寸,廣充幅。 皇帝進跪,臨羨道房戶,西向,手下贈,投鴻洞中,三。 東園匠奉封入藏房中。 太常跪曰「皇帝敬再拜,請哭」,大鴻臚傳哭如儀。 太常跪曰「贈事畢」,皇帝促就位。 [一]容根車游載容衣。 司徒至便殿,並□騎皆從容車玉帳下。 司徒跪曰「請就幄」,導登。 尚衣奉衣,以次奉器衣物,藏於便殿。 太祝進醴獻。 凡下,用漏十刻。 禮畢,司空將校復土。 注[一]續漢書曰:「明帝崩,司徒鮑昱典喪事,葬日,三公入安梓宮,還,至羨道半,逢上欲下,昱前叩頭言:『禮,天子鴻洞以贈,所以重郊廟也。 陛下柰何冒危險,不以義割哀? 』上即還。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
皇帝、皇后以下皆去麤服,服大紅,還宮反廬,立主如禮。 桑木主尺二寸,不書謚。 虞禮畢,祔於廟,如禮。 [一]注[一]漢舊儀曰:「高帝崩三日,小斂室中□下。 作栗木主,長八寸,前方後圓,圍一尺,置□中,望外,內張撓絮以鄣外,以皓木大如指,長三尺,四枚,纏以皓皮四方置□中,主居其中央。 七日大斂棺,以黍飯羊舌祭之□中。 已葬,收主。 為木函,藏廟太室中西牆壁埳中,望內,外不出室堂之上。 坐為五時衣、冠、履,幾、杖、竹籠。 為俑人,無頭,坐起如生時。 皇后主長七寸,圍九寸,在皇帝主右旁。 高皇帝主長九寸。 上林給栗木,長安祠廟作神主,東園秘器作梓棺,素木長丈三尺,崇廣四尺。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
先大駕日游冠衣於諸宮諸殿,腢臣皆吉服從會如儀。 皇帝近臣喪服如禮。 醳大紅,服小紅,十一升都布練冠。 醳小紅,服纖。 醳纖,服留黃,冠常冠。 近臣及二千石以下皆服留黃冠。 百官衣皁。 每變服,從哭詣陵會如儀。 祭以特牲,不進毛血首。 司徒、光祿勳備三爵如禮。 [一]注[一]古今注具載帝陵丈尺頃畝,今附之後焉。 光武原陵,山方三百二十三步,高六丈六尺。 垣四出司馬門。 寢殿、鐘虡皆在周垣內。 堤封田十二頃五十七畝八十五步。 帝王世記曰:「在臨平亭之南,西望平陰,東南去雒陽十五里。 」明帝顯節陵,山方三百步,高八丈。 無周垣,為行馬,四出司馬門。 石殿、鐘虡在行馬內。 寢殿、園省在東。 園寺吏捨在殿北。 堤封田七十四頃五畝。 帝王世記曰:「故富壽亭也,西北在雒陽三十七里。 」章帝敬陵,山方三百步,高六丈二尺。 無周垣,為行馬,四出司馬門。 石殿、鐘虡在行馬內。 寢殿、園省在東。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
園寺吏捨在殿北。 堤封田二十五頃五十五畝。 帝王世記曰:「在雒陽東南,去雒陽三十九里。 」和帝慎陵,山方三百八十步,高十丈。 無周坦,為行馬,四出司馬門。 石殿、鐘虡在行馬內。 寢殿、園省在東。 園寺吏捨在殿北。 堤封田三十一頃二十畝二百步。 帝王世記曰:「在雒陽東南,去雒陽四十一里。 」殤帝康陵,山週二百八步,高五丈五尺。 行馬四出司馬門。 寢殿、鐘虡在行馬中。 因寢殿為廟。 園吏寺捨在殿北。 堤封田十三頃十九畝二百五十步。 帝王世記曰:「高五丈四尺。 去雒陽四十八里。 」安帝恭陵,山週二百六十步,高十五丈。 無周垣,為行馬,四出司馬門。 石殿、鐘虡在行馬內。 寢殿、園吏捨在殿北。 堤封田一十四頃五十六畝。 帝王世記曰:「高十一丈。 在雒陽西北,去雒陽十五里。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
順帝憲陵,山方三百步,高八丈四尺。 無周垣,為行馬,四出司馬門。 石殿、鐘虡在司馬門內。 寢殿、園省寺吏捨在殿東。 堤封田十八頃十九畝三十步。 帝王世記曰:「在雒陽西北,去雒陽十五里。 」沖帝懷陵,山方百八十三步,高四丈六尺。 為寢殿行馬,四出門。 園寺吏捨在殿東。 堤封田五頃八十畝。 帝王世記曰:「*[在雒陽]*西北,去雒陽十五里。 」質帝靜陵,山方百三十六步,高五丈五尺,為行馬,四出*[司馬]*門。 寢殿、鐘虡在行馬中,園寺吏捨在殿北。 堤封田十二頃五十四畝。 因寢為廟。 帝王世記曰:「在雒陽東,去雒陽三十二里。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
桓帝宣陵,帝王世記曰:「山方三百步,高十二丈。 在雒陽東南,去雒陽三十里。」
(No translation available) (No translation available)
41
靈帝文陵,帝王世記曰:「山方三百步,高十二丈。 在雒陽西北,去雒陽二十里。」
(No translation available) (No translation available)
42
獻帝禪陵,帝王世記曰:「不起墳,深五丈,前堂方一丈八尺,後堂方一丈五尺,角廣六尺。 在河內山陽之濁城西北,去濁城直行十一里,斜行七里,去懷陵百一十里,去山陽五十里,南去雒陽三百一十里。 」蔡質漢儀曰:「十二陵令見河南尹無敬也。 」魏文帝終制略曰:「漢文帝之不發霸陵,無求也。 光武之掘原陵,封樹也。 霸陵之完,功在釋之; 原陵之掘,罪在明帝。 是釋之忠以利君,明帝愛以害親也。 忠臣孝子,宜思釋之之言,察明帝之戒,存於所以安君定親,使魂靈萬載無危,斯則賢聖之忠孝矣。 自古及今,未有不亡之國,亦無不掘之墓也。 喪亂以來,漢氏諸陵無不發掘,至乃燒取玉柙金縷,骸骨並盡,是焚如之刑也,豈不重痛哉。 禍由乎厚葬封樹,桑、霍為我戒,不亦明乎! 」臣昭案:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
董卓傳:「卓使呂布發諸帝陵及公卿以下頤墓,收其珍寶。 」卓別傳曰:「發成帝陵,解金縷,探含璣焉。 」呂氏春秋略曰:「審知生,聖人之要也; 審知死,聖人之極也。 知生者,不以物害生; 知死者,不以物害死。 凡生於天地之閒,其必有死。 孝子之重其親者,若親之愛其子,不棄於溝壑,故有葬送之義。 葬者,藏也。 以生人心為之慮,則莫如無動,無動莫如無利。 葬淺則狐狸掘之,深則及水泉,故必高陵之上,以避二害。 然而忘奸寇之變,豈不惑哉! 民之於利也,犯白刃,涉危難以求之; 忍親戚,欺知交以求之。 今無此危,無此醜,而為利甚厚,固難禁也。 國彌大,家彌富,其葬彌厚,珠玉金銅,不可勝計。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
奸人聞之,轉以相告,雖有嚴刑重罪,不能止也。 且死者彌久,生者彌疏,彌疏則守之彌怠。 藏器如故而守之有怠,其勢固必掘矣。 世* (至) **[主]*為丘隴,其高若山陵,樹之若林藪,或設闕庭、都邑。 以此示富則可矣,以此為死者則惑矣! 大凡死者,其視萬世猶一* (瞑) **[瞚]*也。 人之壽,久者不過百,中者六十。 以百與六十為無窮者慮,其情固不相當矣。 必以無窮為慮,然後為可。 今有銘其墓曰,『此中有金寶甚厚,不可掘也』,必為世笑矣。 而為之闕庭以自表,此何異彼哉! 自古及今,未有不亡之國也。 無不亡之國,是無不掘之墓。 以耳目之所聞見,則齊、荊、燕嘗亡矣;
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
宋、中山已亡矣; 趙、韓、魏皆失其故國矣。 自此以上,亡國不可勝數,故其大墓無不掘也。 而猶皆爭為之,豈不悲哉! 今夫君之不令民,父之不* (教) **[孝]*子,兄之不悌弟,皆鄉邑之所遺,而憚耕耒之勞者也。 仍不事耕農,而好鮮衣侈食。 智巧窮匱,則合黨連觿,而謀名丘大墓。 上曾不能禁也,此有葬自表之禍也。 昔堯葬谷林,通樹之; 舜葬紀巿,不變肆; 禹葬會稽,不變人徒。 非愛其費,以為死者*[慮]*也。 先王之所惡,惡死者之辱。 以為儉則不發,不發則不辱,故必以儉而合乎山原也。 宋未亡而東頤掘,齊未亡而莊公*[頤]*掘。 國存而乃若此,又況滅名之後乎! 此愛而厚葬之故也。 欲愛而反害之,欲安而反危之,忠臣孝子亦不可以厚葬矣。 昔季孫以璵璠斂,孔子歷級而止之,為無窮慮也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
太皇太后、皇太后崩,司空以特牲告謚於祖廟如儀。 長樂太僕、少府、大長秋典喪事,三公奉制度,他皆如禮儀。 [一]注[一]丁孚漢儀曰:「永平七年,陰太后崩,晏駕詔曰:『柩將發於殿,腢臣百官陪位,黃門鼓吹三通,鳴鐘鼓,天子舉哀。 女侍史官三百人皆著素,參以白素,引棺挽歌,下殿就車,黃門宦者引以出宮省。 太后魂車,鸞路,青羽蓋,駟馬,龍旗九旒,前有方相,鳳皇車,大將軍妻參乘,太僕妻御,*[女騎夾轂]*悉道。 公卿百官如天子郊鹵簿儀。 』後和熹鄧後葬,案以為儀,自此皆降損於前事也。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
合葬:羨道開通,皇帝謁便房,太常導至羨道,去杖,中常侍受,至柩前,謁,伏哭止如儀。 辭,太常導出,中常侍授杖,升車歸宮。 已下,反虞立主如禮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
諸郊廟祭服皆下便房。 五時朝服各一襲在陵寢,其餘及宴服皆封以篋笥,藏宮殿後合室。
(No translation available) (No translation available)
49
諸侯王、列侯、始封貴人、公主薨,皆令贈印璽、玉柙銀縷; 大貴人、長公主銅縷。 諸侯王、貴人、公主、公、將軍、特進皆賜器,官中二十四物。 使者治喪,穿作,柏幟,百官會送,如故事。 諸侯王、公主、貴人皆樟棺,洞朱,雲氣畫。 公、特進樟棺黑漆。 中二千石以下坎侯漆。 [一]朝臣中二千石、將軍,使者弔祭,郡國二千石、六百石以至黃綬,皆賜常車驛牛贈祭。 宜自佐史以上達,大斂皆以朝服。 君臨吊若遣使者,主人免絰去杖望馬首如禮。 免絰去杖,不敢以戚凶服當尊者。 [二]自王、主、貴人以下至佐史,送車騎導從吏卒,各如其官府。 載飾以蓋,龍首魚尾,華布牆,纁上周,交絡前後,雲氣畫帷裳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
中二千石以上有輜,左龍右虎,朱鳥玄武; 公侯以上加倚鹿伏熊。 千石以下,緇布蓋牆,魚龍首尾而已。 二百石黃綬以下至於處士,皆以簟席為牆蓋。 其正妃、夫人、妻皆如之。 諸侯王,傅、相、中尉、內史典喪事,大鴻臚奏謚,天子使者贈璧帛,載日命謚如禮。 下陵,腢臣醳麤服如儀,主人如禮。 注[一]丁孚漢儀曰:「孝靈帝葬馬貴人,贈步搖、赤紱葬,青羽蓋、駟馬。 柩下殿,女侍史二百人著素衣輓歌,引木下就車,黃門宦者引出宮門。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
贊曰:大禮雖簡,鴻儀則容。 天尊地卑,君莊臣恭。 質文通變,哀敬交從。 元序斯立,家邦乃隆。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
校勘記
(No translation available)
53
三一四二頁一0行*[廣]*二寸半據盧校補,與通典合。
(No translation available)
54
三一四二頁一0行* (請) *諸衣衿斂之盧云「請」字衍。 今據刪。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
三一四二頁一一行諸侯飯以珠唅以* (珠) **[璧]*據盧校改。 按:盧依禮檀弓正義引改,錢大昭亦謂當作「璧」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
三一四三頁一0行兵官戎按:盧雲此三字衍,通典無。 集解引黃山說,謂此三字為文既不可得解,合下「三公太常」為文,辭亦不相屬,注何以涉及車器介士,知此文必有誤脫矣。
(No translation available) (No translation available)
57
三一四四頁一行及因郵奉奏按:集解引黃山說,謂「及」乃「各」形近之誤,謂皆得不遣人奉奏也。
(No translation available)
58
三一四四頁三行文帝遺詔文按:盧校下「文」字改「又」。
(No translation available)
59
三一四四頁五行紅者* (中) **[小]*祥大祥以紅為領緣*[也]*據盧校改「中」為「小」。 據惠棟說補「也」字。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
三一四四頁五行纖「者」禫也凡三十六日而釋*[服]*據集解引惠棟說補。
(No translation available)
61
三一四四頁七行太僕*[駕]*四輪輈為賓車集解引錢大昕說,謂「僕」下脫「駕」字,當依獻帝紀注增。 今據補。
(No translation available) (No translation available)
62
三一四五頁一行長三仞按:「仞」原斗「刃」,逕據汲本、殿本改正。
(No translation available)
63
三一四五頁七行東面奉*[謚]*策據盧校補。
(No translation available)
64
三一四五頁八行再拜立* (哭) *據盧校刪。 按:盧云「哭」字衍,下方雲太常跪曰哭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
三一四五頁一0行* (毆) **[驅]*方良據殿本改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
三一四五頁一二行載車著白系參繆紼按:盧雲通典「系」作「絲」。
(No translation available)
67
三一四五頁一四行校尉三*[百]*人集解引錢大昕說,謂「三」下脫「百」,當依獻帝紀注增。 今據補。
(No translation available) (No translation available)
68
三一四五頁一四行巴俞擢歌者六十人按:盧雲巴俞擢即巴渝擢,何焯校本改「棹」。 古樂府有棹歌行。 棹,徒了切。 錢大昕雲獻帝紀注作「嬥」,音徒了反。 又按:「六十人」原斗「六十九」,逕改正。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
69
三一四六頁一行列侯* (宜) **[直]*九賓東北面西上據盧校改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
三一四六頁一二行瑟六琴一按:盧雲通典作「琴六瑟一」,似是。
(No translation available)
71
三一四七頁一四行太常大鴻臚請哭止*[哭]*如儀據盧校補。
(No translation available)
72
三一四八頁一0行小斂室中□下按:「□」原斗「墉」,逕據汲本、殿本改正。 下同。
(No translation available) (No translation available)
73
三一四九頁四行堤封按:汲本、殿本「堤」皆作「提」。
(No translation available)
74
三一四九頁四行帝王世記汲本、殿本「記」作「紀」,下同。 按:諸志劉昭注所引帝王世紀之「紀」字,紹興本皆作「記」。
(No translation available) (No translation available)
75
三一四九頁一七行*[在雒陽]*西北據集解引黃山說補。
(No translation available)
76
三一五0頁一行四出*[司馬]*門據集解引黃山說補。
(No translation available)
77
三一五0頁九行至乃燒取玉柙金縷按:汲本、殿本作「鏤」,誤。
(No translation available)
78
三一五0頁一六行世* (至) **[主]*為丘隴盧校依呂覽改「至」為「之」。 校補謂「至」當作「主」。 今按:呂覽作「世之」,就大概言也,就本文文勢,作「世主」亦得。 且至與主形近易鬥,疑劉昭注本作「主」也。 今依校補改為「主」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
79
三一五0頁一七行其視萬世猶一* (暝) **[瞚]*也據盧校改。 按:盧雲瞚同瞬,作「瞑」鬥。 又校補引錢大昭說,謂今呂覽「瞑」作「瞚」。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
80
三一五一頁四行父之不* (教) **[孝]*子據盧校改,與呂覽合。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
81
三一五一頁七行以為死者*[慮]*也據盧校補,與呂覽合。
(No translation available)
82
三一五一頁八行齊未亡而莊公*[頤]*掘據盧校補,與呂覽合。
(No translation available)
83
三一五一頁八行國存而乃若此按:「乃」原斗「力」,逕改正。
(No translation available)
84
三一五一頁一五行太僕妻御*[女騎夾轂]*悉道據集解引惠棟說補。 按:盧校改「道」為「導」,今以道導通,故不改。
(No translation available) (No translation available)