1
列傳第七十二外國上○西夏
(No translation available)
2
夏國王李乾順。 其先曰托跋思恭,唐僖宗時,為夏、綏、銀、宥節度使,與李茂貞、李克用等破黃巢,複京師,賜姓李氏。 唐末,天下大亂,籓鎮連兵,惟夏州未嘗為唐患。 曆五代至宋,傳數世至元昊,始稱帝。 遼人以公主下嫁李氏,世修朝貢不絕,事具《遼史》。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
天輔六年,金破遼兵,遼主走陰山,夏將李良輔將兵三萬來救遼,次天德境野穀。 斡魯、婁室敗之于宜水,追至野谷,澗水暴至,漂沒者不可勝計。 宗望至陰山,以便宜與夏國議和,其書曰:「奉詔有之:夏王,遼之自出,不渝終始,危難相救。 今茲已舉遼國,若能如事遼之日以效職貢,當聽其來,毋致疑貳。 若遼主至彼,可令執送。 」天會二年,始奉誓表,以事遼之禮稱籓,請受割賜之地。 宗翰承制,割下寨以北、陰山以南、乙室耶刮部吐祿濼之西,以賜之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
天會二年三月,乾順遣把裏公亮等來上誓表,曰:「臣乾順言:今月十五日,西南、西北兩路都統遣左諫議大夫王介儒等齎牒奉宣,若夏國追悔前非,捕送遼主,立盟上表,仍依遼國舊制及賜誓詔,將來或有不虞,交相救援者。 臣與遼國世通姻契,名系籓臣,輒為援以啟端,曾犯威而結釁。 既速違天之咎,果罹敗績之憂。 蒙降德音以寬前罪,仍賜土地用廣籓籬,載惟含垢之恩,常切戴天之望。 自今已後,凡于歲時朝賀、貢進表章、使人往復等事,一切永依臣事遼國舊例。 其契丹昏主今不在臣境,至如奔竄到此,不復存泊,即當執獻。 若大朝知其所在,以兵追捕,無敢為地及依前援助。 其或徵兵,即當依應。 至如殊方異域朝覲天闕,合經當國道路,亦不阻節。 以上所敘數事,臣誓固此誠,傳嗣不變,苟或有渝,天地鑒察,神明殛之,禍及子孫,不克享國。 」所謂西北,西南兩路都統者宗翰也。 蓋宗望以太祖命與之通書,而宗翰以便宜割地議和雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
太宗使王阿海、楊天吉往賜誓詔曰:「維天會二年歲次甲辰,閏三月戊寅朔,皇帝賜誓詔于夏國王乾順:先皇帝誕膺駿命,肇啟鴻圖,而卿國據夏台,境連遼右,以效力於昏主,致結釁于王師。 先皇帝以謂忠於所事,務施恩而釋過,迨眇躬之纂紹,仰遺訓以遵行,卿乃深念前非,樂從內附,飭使軺而奉貢,效臣節以稱籓。 載錫寵光,用彰複好,所有割賜地土、使聘禮節、相為援助等事,一切恭依先朝制詔。 其依應徵兵,所請宜允。 三辰在上,朕豈食言,苟或變渝,亦如卿誓。 遠垂戒諭,毋替厥誠。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
於是,宋人與夏人俱受山西地,宋人侵取之,乾順遣使表謝賜誓詔、並論宋所侵地。 詔曰:「省所上表,具悉,已命西南、西北兩路都統府從宜定奪。 」是時,宗翰朝京師未還,錄夏國奏付權都統斡魯,宋人侵略新受疆土、及使人王阿海爭儀物事,與夏通問以便宜決之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
初,以山西九州與宋人,而天德遠在一隅,緩急不可及,割以與夏。 後破宋都獲二帝,乃畫陝西分界,自麟府路洛陽溝東距黃河西岸、西曆暖泉堡,鄜延路米脂穀至累勝寨,環慶路威邊寨過九星原至委布穀口,涇原路威川寨略古蕭關至北谷川,秦鳳路通懷堡至古會州,自此直距黃河,依見今流行分熙河路盡西邊以限封域。 複分陝西北鄙以易天德、雲內,以河為界。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
及婁室定陝西,婆盧火率兵先取威戎城。 軍至威戎東與敵遇,擊走之,生致二人,問之,乃知為夏將李遇取威戎也,乃還其人而與李遇通問。 李遇軍威戎西,蒲察軍威戎東,而使使議事于婁室。 婁室報曰:「元帥府約束,若兵近夏境,則與夏人相為掎角,毋相侵犯。 」李遇使人來曰:「夏國既以天德、雲內歸大國,大國許我陝西北鄙之地,是以至此。 」蒲察等遂旋軍。 睿宗既定陝西,元帥府不欲以陝西北鄙與夏國,詔曰:「卿等審處所宜從事。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
天眷二年,國王乾順薨,子仁孝立,遣使冊命,加開府儀同三司上柱國。 皇統元年,請置榷場、許之。
(No translation available) (No translation available)
10
初,王阿海等乙太宗誓詔賜夏國,乾順以契丹舊儀見使者,阿海不肯曰:「契丹與夏國甥舅也,故國王坐受,使者以禮進。 今大金與夏國君臣也,見大國使者當如儀。 」爭數日不能決,於是始起立受焉。 厥後不遣賜生日使,至是始遣使賜之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
初,慕洧以環州降,及割陝西、河南與宋人,洧奔夏國,夏人以為山訛首領。 及撒離喝再定陝西,洧思歸,夏人知之,遂族洧,以表聞,詔書責讓之。 及海陵弑熙宗,遣使報諭至境上,夏人問曰:「聖德皇帝何為見廢。 」不肯納。 朝廷乃使有司以廢立之故移文報之。 天德二年七月,夏使御史中丞雜辣公濟等來賀,如舊禮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
久之,其臣任得敬專國政,欲分割夏國。 因賀大定八年正旦,遣奏告使殿前太尉芭裏昌祖等以仁孝章乞良醫為得敬治疾,詔保全郎王師道佩銀牌往焉。 詔師道曰:「如病勢不可療,則勿治。 如可治,期一月歸。 」得敬疾有瘳,遣謝恩使任得聰來,得敬亦附表進禮物,上曰:「得敬自有定分,附表禮物皆不可受。 」並卻之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
初,仁孝嗣位,其臣屢作亂,任得敬抗禦有功,遂相夏二十餘年,陰蓄異志,欲圖夏國,誣殺宗親大臣,其勢漸逼,仁孝不能制。 大定十年,乃分西南路及靈州羅龐嶺地與得敬,自為國,且上表為得敬求封。 世宗以問宰相,尚書令李石等曰:「事系彼國,我何預焉,不如因而許之。 」上曰:「有國之主豈肯無故分國與人,此必權臣逼奪,非夏王本意。 況夏國稱籓歲久,一旦迫於賊臣,朕為四海主,甯容此邪? 若彼不能自正,則當以兵誅之,不可許也。 」乃卻其貢物,賜仁孝詔曰:「自我國家戡定中原,懷柔西土,始則畫疆于乃父,繼而錫命於爾躬,恩厚一方,年垂三紀,籓臣之禮既務踐修,先業所傳亦當固守。 今茲請命,事頗靡常,未知措意之由來,續當遣使以詢爾。 所有貢物,已令發回。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
得敬密通宋人求助,宋以蠟丸書答得敬,夏人得之。 得敬始因求醫附表進禮物,欲以嘗試世宗,既不可行,而求封又不可得,仁孝乃謀誅之。 八月晦,仁孝誅得敬及其黨與,上表謝,並以所執宋人及蠟丸書來上。 其謝表曰:「得敬初受分土之後,曾遣使赴大朝代求封建,蒙詔書不為俞納,此朝廷憐愛之恩,夏國不勝感戴。 夏國妄煩朝廷,冒求賊臣封建,深虧禮節。 今既賊臣誅訖,大朝不用遣使詢問。 得敬所分之地與大朝熙秦路接境,恐自分地以來別有生事,已根勘禁約,乞朝廷亦行禁約。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
十二年,上謂宰臣曰:「夏國以珠玉易我絲帛,是以無用易我有用也。 」乃減罷保安、蘭州榷場。
(No translation available) (No translation available)
16
仁孝深念世宗恩厚,十七年,獻本國所造百頭帳,上曰:「夏國貢獻自有方物,可卻之。 」仁孝再以表上曰:「所進帳本非珍異,使人亦已到邊,若不蒙包納,則下國深誠無所展效,四方鄰國以為夏國不預大朝眷愛之數,將何所安。 」乃許與正旦使同來。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
明昌四年,仁孝薨,子純佑嗣立。 承安二年,複置蘭州、保安榷場。 承安五年,純佑母病風求醫,詔太醫判官時德元及王利貞往,仍賜禦藥。 八月,再賜醫藥。 泰和六年三月,仁孝弟仁友子安全,廢純佑自立,再閱月死於廢所。 七月,使純佑母羅氏為表,言純佑不能嗣守,與大臣定議立安全為王,遣使奏告。 夏使私問館伴官:「奏告事詔許否? 」館伴官曰:「此不當問也。 」夏使曰:「明日當問諸客省,若又不答,則升殿奏請。 」上聞之,使客省諭以許所祈之意,乃賜羅氏詔詢其意,夏人複以羅氏表來,乃封安全為夏國王。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
崇慶元年三月,攻葭州。 至甯元年六月,攻保安州。 貞祐元年十一月,攻會州,都統徒單醜兒擊走之。 十二月,陷涇州。 二年八月,歸國人喬成齎夏國書,大概言金邊吏侵略,乞禁戢。 詔移文答之,宰臣言:「既非公牒,今將責問,彼必飾詞,徒為虛文,無益於事。 」乃止。 未幾,夏人攻慶原、延安、積石州,乃詔有司移文責問。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
十一月,蘭州譯人程陳僧結夏人以州叛,邊將敗其兵三千。 三年正月,夏兵攻武延川,宣宗曰:「此不足慮,恐由他道入也。 」既而聞邊吏侵夏境,夏人乃攻環州,詔治邊吏罪。 夏兵攻積石州,都統姜伯通敗之。 夏兵入安鄉關,都統曹記僧、萬戶忽三十卻之。 二月,攻環州,刺史烏古論延壽敗之於境上。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
三月,詔議伐夏,陝西宣撫司奏:「往者,夏人侵我環、慶,河、蘭、積石以兵應之,悉皆遁去,遽還巢穴,蓋為我備也。 今蘭州潰兵猶未集,軍實多不完,沿邊地寒,春草始生,未可芻牧,兩界無煙火者三百餘裏,不宜輕舉。 」從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
四月,詔河州提控曹記僧、通遠軍節度使完顏狗兒討程陳僧,夏人援之。 九月,遂破西關堡。 夏人複攻第五將城,萬戶楊再興擊走之。 詔陝西宣撫司及沿邊諸將,降空名宣敕,臨陣立功,五品以下並聽遷授。 十月,攻保安及延安,都統完顏國家奴破之。 既而深入臨洮,總管陀滿胡土門不能禦,陝西宣撫副使完顏胡失來救臨洮,大敗於渭源堡,城破,胡失來被執。 十一月,夏兵敗於克戎寨,複敗於熟羊寨,宰相入賀,宣宗曰:「此忠賢之力也。 」夏兵進圍臨洮,陀滿胡土門破之。 四年四月,夏葩俄族總管汪三郎率眾來降,進羊千口,詔納之,優給其直。 來遠鎮獲諜人,言宋、夏相結來攻,詔陝西行省備之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
夏於來羌城界河起折橋,元帥右都監完顏賽不焚之,斬馘甚眾。 六月,鄜延路奏,夏人牒報用彼國光定年號,詔封還其牒。 閏月,慶陽總管慶山奴伐夏,出環州,陝西行省請中分其軍,令慶山奴出第三將懷安寨,環州刺史完顏胡魯出環州,宣宗曰:「聞夏人移軍備其王城,尚恐詐我,勿墮其計中也。 」提控完顏狗兒抵蘭州西關堡,招得舊部曲九人。 掩擊夏兵于阿彌灣,殺其將士百餘人。 八月,左監軍烏古論慶壽敗夏兵于安塞堡。 右都監賽不擊走夏兵於結耶觜川,複破之于車兒堡。 十一月,提控石盞合喜、楊斡烈解定西之圍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
十二月丙寅,宣宗與皇太子議伐夏,左監軍陀滿胡土門、延安總管古裏甲石倫攻鹽、宥、夏州,慶陽總管慶山奴、知平涼府移剌答不也攻威、靈、安、會等州。
(No translation available)
24
興定元年正月,夏兵三萬自寧州還,慶山奴以兵邀擊,敗之。 詔河東行省胥鼎選兵三萬五千,付陀滿胡土門伐夏,鼎馳奏不可,遂止,語在鼎傳。 右都監完顏仲元請試兵西夏,出其不意必獲全勝,兵威既振,國力益完。 詔下尚書省、樞密院議。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
夏人福山以俘戶來降,除同知澤州軍州事。
(No translation available)
26
五月,夏兵入大北岔,都統紇石烈豬狗掩擊,敗之。 宣宗欲與夏議和,右都監慶山奴屯延安,奏曰:「夏國決不肯和,徒見欺耳。 」既而,獲諜者言,遵頊聞大金將約和,戒諭將士無犯西鄙。 宰臣奏曰:「就令如此,邊備亦不宜弛。 」宣宗以為然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
右都監完顏閭山敗夏兵于黃鶴岔。 夏人圍羊狠寨,都統黨世昌與戰,完顏狗兒遣都統夾穀瑞夜斫夏營,遂解其圍,猶駐近地,左都監白撒發定西銳兵、龕谷副統包孝成緋翮翅軍,合擊走之。 八月,安定堡馬家平總押李公直敗夏兵三千。 九月,都統羅世暉卻夏兵於克戎寨。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
興定二年三月,右都監慶山奴奏:「夏人有乞和意,保安、綏德、葭州得文報,乞複互市,以尋舊盟。 以臣觀之,此出於遵頊,非邊吏所敢專者。 」朝廷不以為然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
五月,夏人入葭州,慶山奴破之于馬吉峰。 七月,犯龕谷,夾谷瑞、趙防敗之,追至質孤堡。 三年閏月,夏人破通秦寨,提控納合買住擊敗之,自葭盧川遁去。 華州元帥完顏合達出安寨堡至隆州,敗其兵二千。 進攻隆州,克其西南,會暮乃還。 十二月,詔有司移文夏國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
四年二月,夏人犯鎮戎,金師敗績,夏人公移語不遜,詔詞臣草牒折之。 四月,夏兵犯邊,元帥石盞合喜遇于鹿兒原,提控烏古論世顯以偏師敗之,都統王定複破其眾於新泉城。 元帥慶山奴攻宥州,圍神堆府,穴其城,士卒有登者,援兵至,擊走之,斬首二千,俘百餘人,獲雜畜三千餘。 八月,夏人陷會州,刺史烏古論世顯降,複犯龕谷,夾谷瑞連戰敗之,夏人乃去。 是月,詔有司移文議和,事竟不克。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
夏人三萬自高峰鎮圍定西,刺史愛申阿失剌、提控烏古論長壽、溫敦永昌擊走之。 九月,夏人圍綏平寨、安定堡,未幾,陷西寧州,遂攻定西,烏古論長壽擊卻之。 乃襲鞏州,石盞合喜逆戰,一日十余戰,乃解去。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
五年正月,詔樞密院議夏事,奏曰:「夏人聚兵境上,欲由會州入,已遣行省白撒伏兵險要以待之。 鄜延元帥府伺便發兵以綴其後,足以無慮。 」二月,甯遠軍節度使夾谷海壽破夏兵於搜嵬堡。 三月,複取來羌城。 十月,攻龕谷,白撒連敗之。 元光元年正月,夏人陷大通城,複取之。 三月,提控李師林敗夏兵於永木嶺。 八月,攻甯安寨,十月,攻神林堡,十二月,入質孤堡,提控唐括昉敗之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
二年,遵頊使其太子德任來伐,德任諫曰:「彼兵勢尚強,不若與之約和。 」遵頊笑曰:「是非爾所知也。 彼失蘭州竟不能複,何強之有。 」德任固諫不從,乞避太子位,願為僧。 遵頊怒,幽之靈州,遣人代將,會天旱不果。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
是歲,大元兵問罪夏國,延安、慶原元帥府欲乘夏人之困弊伐之,陝西行省白撒、合達以為不可,乃止。
(No translation available)
35
隴安軍節度使完顏阿鄰日與將士宴飲,不治軍事,夏人乘之,掠民五千余口、牛羊雜畜數萬而去。
(No translation available)
36
自天會議和,八十餘年與夏人未嘗有兵革之事。 及貞祐之初,小有侵掠,以至構難十年不解,一勝一負精銳皆盡,而兩國俱弊。
(No translation available) (No translation available)
37
是歲,遵頊傳位於子德旺。 正大元年,和議成,自稱兄弟之國。
(No translation available) (No translation available)
38
三年二月,遵頊死,七月,德旺死,嗣立者史失其名。 明年,夏國亡。
(No translation available) (No translation available)
39
先是,夏使精方匭匣使王立之來聘,未複命國已亡,詔於京兆安置,充宣差彈壓,主管夏國降戶。 八年五月,立之妻子三十余口至環州,詔以歸立之,賜以幣帛。 立之上言,先世本申州人,乞不仕,居申州。 詔如所請,以本官居申州,主管唐、鄧、申、裕等處夏國降戶,聽唐、鄧總帥府節制,給上田千畝、牛具農作雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
贊曰:夏之立國舊矣,其臣羅世昌譜敘世次稱,元魏衰微,居松州者因以舊姓為托跋氏。 按《唐書》党項八部有托跋部,自党項入居銀、夏之間者號平夏部。 托跋思恭以破黃巢功賜姓李氏,兄弟相繼為節度使,居夏州,在河南。 繼遷再立國,元昊始大,乃北渡河,城興州而都之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
其地初有夏、綏、銀、宥、靈、鹽等州,其後遂取武威、張掖、酒泉、燉煌郡地,南界橫山,東距西河,土宜三種,善水草,宜畜牧,所謂涼州畜牧甲天下者是也。 土堅腴,水清冽,風氣廣莫,民俗強梗尚氣,重然諾,敢戰鬥。 自漢、唐以水利積谷食邊兵,興州有漢、唐二渠,甘、涼亦各有灌溉,土境雖小,能以富強,地勢然也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
五代之際,朝興夕替,制度禮樂,蕩為灰燼,唐節度使有鼓吹,故夏國聲樂清厲頓挫,猶有鼓吹之遺音焉。 然能崇尚儒術,尊孔子以帝號,其文章辭命有可觀者。 立國二百餘年,抗衡遼、金、宋三國,偭鄉無常,視三國之勢強弱以為異同焉。 故近代學者記西北地理,往往皆臆度言之。 聖神有作,天下會於一,驛道往來視為東西州矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)