1
太祖下
(No translation available)
2
四年春正月丙申,射虎東山。
(No translation available)
3
二月丙寅,修遼陽故城,以漢民、渤海戶實之,改為東平郡,置防禦使。
(No translation available)
4
夏五月庚辰,至自東平郡。
(No translation available)
5
秋八月丁酉,謁孔子廟,命皇后、皇太子分謁寺觀。
(No translation available)
6
九月,征烏古部,道聞皇太后不豫,一日馳六百里還,侍太后,病間,復還軍中。
(No translation available)
7
冬十月丙午,次烏古部,天大風雪,兵不能進,上禱於天,俄頃而霽。 命皇太子將先鋒軍進擊,破之,俘獲生口萬四千二百,牛馬、車乘、廬帳、器物二十餘萬。 自是舉部來附。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
五年春正月乙丑,始制契丹大字。
(No translation available)
9
夏五月丙寅,吳越王復遣滕彥休貢犀角、珊瑚,授官以遣。 庚辰,有龍見於拽剌山陽水上,上射獲之,藏其骨內府。
(No translation available) (No translation available)
10
閏六月丁卯,以皇弟蘇為惕隱,康默記為夷離畢。
(No translation available)
11
秋八月己未朔,項諸部叛。 辛未,上親征。
(No translation available) (No translation available)
12
九月己丑朔,梁遣郎公遠來聘。 壬寅,大字成,詔頒行之。 皇太子率迭剌部夷離汙裏軫等略地雲內、天德。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
冬十月辛未,攻天德。 癸酉,節度使宋瑤降,賜弓矢、鞍馬、旗鼓,更其軍曰應天。 甲戌,班師。 宋瑤復叛。 丙子,撥其城,擒宋瑤,俘其家屬,徙其民於陰山南。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
十二月己未,師還。
(No translation available)
15
六年春正月丙午,以皇弟蘇為南府宰相,迭裏為惕隱。 南府宰相,自諸弟構亂,府之名族多罹其禍,故其位久虛,以鋤得部轄得裏、只裏古攝之。 府中數請擇任宗室,上以舊制不可輒變; 請不已,乃告於宗廟而後授之。 宗室為南府宰相自此始。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
夏五月丙戌朔,詔定法律,正班爵。 丙申,詔畫前代直臣像為招諫圖,及詔長吏四孟月詢民利病。
(No translation available) (No translation available)
17
六月乙卯朔,日有食之。
(No translation available)
18
冬十月癸丑朔,晉新州防禦使王鬱以所部山北兵馬內附。 丙子,上率大軍入居庸關。
(No translation available) (No translation available)
19
十一月癸卯,下古北口。 丁未,分兵略檀、順、安遠、三河、良鄉、望都、潞、滿城、遂城等十餘城,俘其民徙內地。
(No translation available) (No translation available)
20
十二月癸丑,王鬱率其眾來朝,上呼鬱為子,賞賚甚厚,而徙其眾于潢水之南。 庚申,皇太子率王郁略地定州,康默記攻長蘆。 唐義武軍節度使王處直養子都囚其父,<一>自稱留後。 癸亥,圍涿州,有白兔緣壘而上,是日破其郛。 癸酉,刺史李嗣弼以城降。 乙亥,存至定州,王都迎謁馬前。 存引兵趨望都,遇我軍禿餒五千騎,圍之,存力戰數四,不解。 李嗣昭領三百騎來救,我軍少卻,存乃得出,大戰,我軍不利,引歸。 存至幽州,遣二百騎躡我軍後,我軍反擊,悉擒之。 己卯,還次檀州,幽人來襲,擊走之,擒其裨將。 詔徙檀、順民于東平、瀋州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
天贊元年春二月庚申,復徇幽、薊地。 癸酉,詔改元,赦軍前殊死以下。
(No translation available) (No translation available)
22
夏四月甲寅,攻薊州。 戊午,撥之,擒刺史胡瓊,以盧國用、涅魯古典軍民事。 壬戌,大饗軍士。 癸亥,李存圍鎮州,張文禮求援,命郎君迭烈、將軍康末怛往擊,敗之,殺其將李嗣昭。 辛未,攻石城縣,撥之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
五月丁未,張文禮卒,其子處瑾遣人奉表來謝。
(No translation available)
24
六月,遣鷹軍擊西南諸部,以所獲賜貧民。
(No translation available)
25
冬十月甲子,以蕭霞的為北府宰相。 分迭剌部為二院:斜涅赤為北院夷離,綰思為南院夷離,詔分北大濃兀為二部,立兩節度使以統之。
(No translation available) (No translation available)
26
十一月壬寅,命皇子堯骨為天下兵馬大元帥,略地薊北。
(No translation available)
27
二年春正月丙申,大元帥堯骨克平州,獲刺史趙思溫、裨將張崇。 <二>
(No translation available) (No translation available)
28
二月,如平州。 甲子,以平州為盧龍軍,置節度使。
(No translation available) (No translation available)
29
三月戊寅,軍於箭山,討叛奚胡損,獲之,射以鬼箭。 誅其黨三百人,沉之狗河。 置奚墮瑰部,以勃魯恩權總其事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
夏四月己酉,梁遣使來聘,吳越王遣使來貢。 癸丑,命堯骨攻幽州,迭剌部夷離覿烈徇山西地。 庚申,堯骨軍幽州東,節度使符存審遣人出戰,敗之,擒其將裴信父子。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
閏月庚辰,堯骨抵鎮州。 壬午,撥曲陽。 丙戌,下北平。 是月,晉王李存即皇帝位,國號唐。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
五月戊午,堯骨師還。 癸亥,大饗軍士,賞賚有差。
(No translation available) (No translation available)
33
六月辛丑,波斯國來貢。
(No translation available)
34
秋七月,前北府宰相蕭阿古只及王郁徇地燕、趙。
(No translation available)
35
冬十月辛未朔,日有食之。 己卯,唐兵滅梁。
(No translation available) (No translation available)
36
三年春正月,遣兵略地燕南。
(No translation available)
37
夏五月丙午,以惕隱迭裏為南院夷離。 是月,徙薊州民實遼州地。 渤海殺其刺史張秀實而掠其民。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
六月乙酉,召皇后、皇太子、大元帥及二宰相、諸部頭等詔曰; 「上天降監,惠及民。 聖主明王,萬載一遇。 朕既上承天命,下統群生,每有征行,皆奉天意。 是以機謀在己,取捨如神,國令既行,人情大附。 舛訛歸正,遐邇無愆。 可謂大含溟海,安納泰山矣! 自我國之經營,為群方之父母。 憲章斯在,胤嗣何憂? 升降有期,去來在我。 良籌聖會,自有契於天人; 眾國群王,豈可化其凡骨? 三年之後,歲在丙戌,時值初秋,必有歸處。 然未終兩事,豈負親誠? 日月非遙,戒嚴是速。 」聞詔者皆驚懼,莫識其意。 是日,大舉征吐渾、項、阻卜等部。 詔皇太子監國,大元帥堯骨從行。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
秋七月辛亥,曷剌等擊素昆那山東部族,破之。
(No translation available)
40
八月乙酉,至烏孤山,以鵝祭天。 甲午,次古單于國,登阿裏典壓得斯山,以鹿祭。
(No translation available) (No translation available)
41
九月丙申朔,次古回鶻城,勒石紀功。 庚子,拜日于林。 丙午,遣騎攻阻卜。 南府宰相蘇、南院夷離迭裏略地西南。 乙卯,蘇等獻俘。 丁巳,鑿金河水,取烏山石,<三>輦致潢河、木葉山,以示山川朝海宗嶽之意。 癸亥,大食國來貢。 甲子,詔礱辟遏可汗故碑,以契丹、突厥、漢字紀其功。 是月,破胡母思山諸蕃部,次業得思山,以赤牛青馬祭天地。 回鶻霸裏遣使來貢。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
冬十月丙寅朔,獵寓樂山,獲野獸數千,以充軍食。 丁卯,軍於霸離思山。 遣兵流沙,撥浮圖城,盡取西鄙諸部。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
十一月乙未朔,獲甘州回鶻都督畢離遏,因遣使諭其主烏母主可汗。 射虎于烏剌邪裏山,抵霸室山。 六百餘里且行且獵,日有鮮食,軍士皆給。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
四年春正月壬寅,以捷報皇后、皇太子。
(No translation available)
45
二月丙寅,大元帥堯骨略項。 丁卯,皇后遣康末怛問起居,進御服、酒膳。 乙亥,蕭阿古只略燕、趙還,進牙旗兵仗。 辛卯,堯骨獻項俘。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
三月丙申,饗軍于水精山。
(No translation available)
47
夏四月甲子,南攻小蕃,下之。 皇后、皇太子迎謁於劄裏河。 癸酉,回鶻烏母主可汗遣使貢謝。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
五月甲寅,清暑室韋北陘。
(No translation available)
49
秋九月癸巳,至自西征。
(No translation available)
50
冬十月丁卯,唐以滅梁來告,即遣使報聘。 庚辰,日本國來貢。 辛巳,高麗國來貢。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
十一月丁酉,幸安國寺,飯僧,赦京師囚,縱五坊鷹鶻。 己酉,新羅國來貢。
(No translation available) (No translation available)
52
十二月乙亥,詔曰:「所謂兩事,一事已畢,惟渤海世讎未雪,豈宜安駐! 」乃舉兵親征渤海大。 皇后、皇太子、大元帥堯骨皆從。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
閏月壬辰,祠木葉山。 壬寅,以青牛白馬祭天地于烏山。 己酉,次撒葛山,射鬼箭。 丁巳,次商嶺,夜圍扶餘府。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
二月庚寅,安邊、頡、南海、定理等府及諸道節度、刺史來朝,慰勞遣之。 以所獲器幣諸物賜將士。 壬辰,以青牛白馬祭天地。 大赦,改元天顯。 以平渤海遣使報唐。 甲午,復幸忽汗城,閱府庫物,賜從臣有差。 以奚部長勃魯恩、王鬱自回鶻、新羅、吐蕃、項、室韋、沙陀、烏古等從征有功,優加賞賚。 丙午,改渤海國為東丹,忽汗城為天福。 冊皇太子倍為人皇王以主之。 以皇弟迭剌為左大相,渤海老相為右大相,渤海司徒大素賢為左次相,耶律羽之為右次相。 赦其國內殊死以下。 丁未,高麗、貊、鐵驪、來貢。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
三月戊午,遣夷離畢康默記、左僕射韓延徽攻長嶺府。 甲子,祭天。 丁卯,幸人皇王宮。 己巳,安邊、頡、定理三府叛,遣安端討之。 丁丑,三府平。 壬午,安端獻俘,誅安邊府叛帥二人。 癸未,宴東丹國僚佐,頒賜有差。 甲申,幸天福城。 乙酉,班師,以大舉族行
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
夏四月丁亥朔,次傘子山。 辛卯,人皇王率東丹國僚屬辭。 是月,唐養子李嗣源反,郭存謙弑其主存,<四>嗣源遂即位。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
五月辛酉,南海、定理二府復叛,大元帥堯骨討之。
(No translation available)
58
六月丁酉,二府平。 丙午,次慎州,唐遣姚坤以國哀來告。
(No translation available) (No translation available)
59
秋七月丙辰,鐵州刺史衛鈞反。 乙丑,堯骨攻撥鐵州。 庚午,東丹國左大相迭剌卒。 辛未,衛送大於皇都西,築城以居之。 賜名曰烏魯古,妻曰阿裏只。 盧龍行軍司馬張崇叛,奔唐。 <五>甲戌,次扶餘府,上不豫。 是夕,大星隕於幄前。 辛巳平旦,子城上見黃龍繚繞,可長一里,光耀奪目,入於行宮。 有紫黑氣蔽天,日乃散。 是日,上崩,年五十五。 天贊三年上所謂「丙戌秋初,必有歸處」,至是乃驗。 壬午,皇后稱制,權決軍國事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
八月辛卯,康默記等攻下長嶺府。 甲午,皇后奉梓宮西還。 壬寅,堯骨討平諸州,奔赴行在。 乙巳,人皇王倍繼至。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
61
九月壬戌,南府宰相蘇薨。 丁卯,梓宮至皇都,權殯於子城西北。 己巳,上升天皇帝,廟號太祖。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
62
冬十月,盧龍軍節度使盧國用叛,奔于唐。
(No translation available)
63
十一月丙寅,殺南院夷離耶律迭裏、郎君耶律匹魯等。
(No translation available)
64
二年八月丁酉,葬太祖皇帝于祖陵,置祖州天城軍節度使以奉陵寢。 統和二十六年七月,進大聖大明天皇帝。 重熙二十一年九月,加大聖大明神烈天皇帝。 太祖所崩行宮在扶餘城西南兩河之間,後建升天殿於此,而以扶餘為黃龍府雲。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
贊曰:遼之先,出自炎帝,世為審吉國,其可知者蓋自奇首雲。 奇首生都山,徙潢河之濱。 傳至雅裏,始立制度,置官屬,刻木為契,穴地為牢。 讓阻午而不肯自立。 雅裏生毗牒。 毗牒生領。 領生耨裏思,大度寡欲,令不嚴而人化,是為肅祖。 肅祖生薩剌德,嘗與黃室韋挑戰,矢貫數劄,是為懿祖。 懿祖生勻德實,始教民稼穡,善畜牧,國以殷富,是為玄祖。 玄祖生撒剌的,仁民愛物,始置鐵冶,教民鼓鑄,是為德祖,即太祖之父也。 世為契丹遙輦氏之夷離,執其政柄。 德祖之弟述瀾,北征於厥、室韋,南略易、定、奚、,始興板築,置城邑,教民種桑麻,習織組,己有廣土眾民之志。 而太祖受可汗之禪,遂建國。 東征西討,如折枯拉朽。 東自海,西至於流沙,北絕大漠,信威萬里,歷年二百,豈一日之故哉! 周公誅管、蔡,人未有能非之者。 剌葛、安端之亂,太祖既貸其死而復用之,非人君之度乎? 舊史扶餘之變,亦異矣夫!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
校勘記
(No translation available)
67
一:唐義武軍節度使王處直唐,原誤「晉」。 據卷七五王鬱傳、舊五代史五四及司馬光資治通鑒 〈 (以下稱通鑒)〉 改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
二:裨將張崇張崇,新五代史四七、舊五代史八八本傳並作張希崇。 此避天祚延禧嫌名,去「希」字。
(No translation available) (No translation available)
69
三:鑿金河水取烏山石按「鑿」「取」二字互舛。
(No translation available)
70
四:郭存謙弑其主存存謙,新五代史七三作從謙。
(No translation available)
71
五:盧龍行軍司馬張崇叛奔唐按張奔唐事,舊五代史三九及通鑒並系于天成三年 〈 (遼天顯三年)〉 閏八月。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)