1
五年春正月,下詔親征,遣僧家奴持書約和,斥阿骨打名。 阿骨打遣賽剌復書,<一>若歸叛人阿疏,遷黃龍府於別地,然後議之。 都統耶律斡里朵等與女直兵戰于達魯古城,敗績。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
二月,饒州渤海古欲等反,自稱大王。
(No translation available)
3
三月,以蕭謝佛留等討之。 遣耶律張家奴等六人齎書使女直,斥其主名,冀以速降。
(No translation available) (No translation available)
4
夏四月癸丑,蕭謝佛留等為渤海古欲所敗,以南面副部署蕭陶蘇斡為都統,赴之。
(No translation available)
5
五月,陶蘇斡及古欲戰,敗績。 張家奴等以阿骨打書來,復遣之往。
(No translation available) (No translation available)
6
六月己亥朔,清暑特禮嶺。 壬子,張家奴等還,阿骨打復書,亦斥名諭之使降。 癸丑,以親征諭諸道。 丙辰,陶蘇斡招獲古欲等。 癸亥,以惕隱耶律末里為北院大王。 是月,遣蕭辭剌使女直,以書辭不屈見留。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
秋七月辛未,宋遣使致助軍銀絹。 丙子,獵於嶺東。 是月,都統斡里朵等與女直戰于白馬濼,敗績。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
八月甲子,罷獵,趨軍中。 以斡里朵等軍敗,免官。 丙寅,以圍場使阿不為中軍都統,耶律張家奴為都監,率番、漢兵十萬; 蕭奉先充御營都統,諸行營都部署耶律章奴為副,<二>以精兵二萬為先鋒。 餘分五部為正軍,貴族子弟千人為硬軍,扈從百司為護衛軍,北出駱駝口; 以都點檢蕭胡睹姑為都統,樞密直學士柴誼為副,將漢步騎三萬,南出甯江州。 自長春州分道而進,發數月糧,期必滅女直。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
九月丁卯朔,女直軍陷黃龍府。 己巳,知北院樞密使蕭得里底出為西南面招討使。 辭剌還,女直復遣賽剌以書來報:若歸我叛人阿疏等,即當班師。 上親征。 粘罕、兀术等以書來上,陽為卑哀之辭,實欲求戰。 書上,上怒,下詔有「女直作過,大軍翦除」之語。 女直主聚眾,面仰天慟哭曰:「始與汝等起兵,蓋苦契丹殘忍,欲自立國。 今主上親征,奈何? 非人死戰,莫能當也。 不若殺我一族,汝等迎降,轉禍為福。 」諸軍皆曰:「事已至此,惟命是從。 」乙巳,耶律章奴反,奔上京,謀迎立魏國王淳。 上遣駙馬蕭昱領兵詣廣平澱護后妃,行宮小底乙信持書馳報魏國王。 時章奴先遣王妃親弟蕭諦里以所謀說魏國王。 王曰:「此非細事,主上自有諸王當立,北、南面大臣不來,而汝言及此,何也? 」密令左右拘之。 有頃,乙信等寃御劄至,備言章奴等欲廢立事。 魏國王立斬蕭諦里等首以獻,單騎間道詣廣平澱待罪。 上遇之如初。 章奴知魏國王不聽,率麾下掠慶、饒、懷、祖等州,結渤海群盜,眾至數萬,趨廣平澱犯行宮。 順國女直阿鶻產以三百騎一戰而勝,擒其貴族二百餘人,並斬首以徇。 其妻子配役繡院,或散諸近侍為婢,餘得脫者皆奔女直。 章奴詐為使者,欲奔女直,為邏者所獲,縛送行在,腰斬於市,剖其心以獻祖廟,支解以徇五路。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
冬十一月,遣駙馬蕭特末、林牙蕭察剌等將騎兵五萬、步卒四十萬、親軍七十萬至駝門。
(No translation available)
11
十二月乙巳,耶律張家奴叛。 <三>戊申,親戰于護步答岡,敗績,盡亡其輜重。 己未,錦州刺史耶律術者叛應張家奴。 <四>庚申,北面林牙耶律馬哥討張家奴。 癸亥,以北院宣徽使蕭韓家奴知北院樞密使事,南院宣徽使蕭特末為漢人行宮都部署。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
六年春正月丙寅朔,東京夜有惡少年十餘人,乘酒執刃,垣入留守府,問留守蕭保先所在:「今軍變,請為備。 」蕭保先出,刺殺之。 戶部使大公鼎聞亂,即攝留守事,與副留守高清明集奚、漢兵千人,<五>盡捕其眾,斬之,撫定其民。 東京故渤海地,太祖力戰二十餘年乃得之。 而蕭保先嚴酷,渤海苦之,故有是變。 其裨將渤海高永昌僭號,稱隆基元年。 <六>遣蕭乙薛、高興順招之,不從。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
閏月己亥,遣蕭韓家奴、張琳討之。 戊午,貴德州守將耶律余睹以廣州渤海叛附永昌,我師擊敗之。
(No translation available) (No translation available)
14
二月戊辰,侍御司徒撻不也等討張家奴,戰于祖州,敗績。 乙酉,遣漢人行宮都部署蕭特末率諸將討張家奴。 戊子,張家奴誘饒州渤海及中京賊侯概等萬餘人,攻陷高州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
三月,東面行軍副統酬斡等擒侯概於川州。
(No translation available)
16
夏四月戊辰,親征張家奴。 癸酉,敗之。 甲戌,誅叛黨,饒州渤海平。 丙子,賞平賊將士有差; 而蕭韓家奴、張琳等復為賊所敗。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
五月,清暑散水原。 女直軍攻下瀋州,復陷東京,擒高永昌。 東京州縣族人痕孛、鐸剌、吳十、撻不也、道剌、酬斡等十三人皆降女直。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
六月乙丑,籍諸路兵,有雜畜十頭以上者皆從軍。 庚辰,魏國王淳進封秦晉國王,為都元帥; 上京留守蕭撻不也為契丹行宮都部署兼副元帥。 丁亥,知北院樞密使事蕭韓家奴為上京留守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
秋七月,獵秋山。 春州渤海二千餘戶叛,東北路統軍使勒兵追及,盡俘以還。
(No translation available) (No translation available)
20
八月,烏古部叛,遣中丞耶律撻不也等招之。
(No translation available)
21
九月丙午,謁懷陵。
(No translation available)
22
冬十月丁卯,以張琳軍敗,奪官。 庚辰,烏古部來降。
(No translation available) (No translation available)
23
十一月,東面行軍副統馬哥等攻曷蘇館,敗績。
(No translation available)
24
十二月乙亥,封庶人蕭氏為太皇太妃。 辛巳,削副統耶律馬哥官。
(No translation available) (No translation available)
25
七年春正月甲寅,減廄馬粟,分給諸局。 是月,女直軍攻春州,東北面諸軍不戰自潰,女古、皮室四部及渤海人皆降,復下泰州<七>。
(No translation available) (No translation available)
26
二月,淶水縣賊董龐兒聚眾萬餘,西京留守蕭乙薛、南京統軍都監查剌與戰于易水,破之。
(No translation available)
27
三月,龐兒党復聚,乙薛復擊破之於奉聖州。
(No translation available)
28
夏五月庚寅,東北面行軍諸將涅里、合魯、涅哥、虛古等棄市。 乙巳,諸圍場隙地,縱百姓樵采。
(No translation available) (No translation available)
29
六月辛巳,以同知樞密院事餘里也為北院大王。
(No translation available)
30
秋七月癸卯,獵秋山。
(No translation available)
31
八月丙寅,獵斯那里山,命都元帥秦晉王赴沿邊,會四路兵馬防秋。
(No translation available)
32
九月,上自燕至陰涼河,置怨軍八營:募自宜州者曰前宜、後宜,自錦州者曰前錦、後錦,自乾自顯者曰乾曰顯,又有乾顯大營、岩州營,凡二萬八千餘人,屯衛州蒺藜山。 丁酉,獵輞子山。
(No translation available) (No translation available)
33
冬十月乙卯朔,至中京。
(No translation available)
34
十二月丙寅,都元帥秦晉國王淳遇女直軍,戰於蒺藜山,敗績。 女直復撥顯州旁近州郡。 庚午,下詔自責。 癸酉,遣夷離畢查剌與大公鼎諸路募兵。 丁丑,以西京留守蕭乙薛為北府宰相,東北路行軍都統奚霞末知奚六部大王事。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
是歲,女直阿骨打用鐵州楊樸策,即皇帝位,建元天輔,國號金。 楊朴又言,自古英雄開國或受禪,必先求大國封冊,遂遣使議和,以求封冊。
(No translation available) (No translation available)
36
八年春正月,幸鴛鴦濼。 丁亥,遣耶律奴哥等使金議和。 庚寅,保安軍節度使張崇以雙州二百戶降金。 東路諸州盜賊蜂起,掠民自隨以充食。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
二月,耶律奴哥還自金,金主復書曰:「能以兄事朕,歲貢方物,歸我上、中京、興中府三路州縣; 以親王、公主、駙馬、大臣子孫為質; 還我行人及元給信符,並宋、夏、高麗往復書詔、表牒,則可以如約。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
三月甲午,復遣奴哥使金。
(No translation available)
39
夏四月辛酉,以西南面招討使蕭得里底為北院樞密使。
(No translation available)
40
五月壬午朔,奴哥以書來,約不此月見報。 戊戌,復遣奴哥使金,要以酌中之議。 是月,至納葛濼。 賊安生兒、張高兒聚眾二十萬,耶律馬哥等斬生兒于龍化州,高兒亡入懿州,與霍六哥相合。 金主遣胡突袞與奴哥持書,報如前約。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
六月丁卯,遣奴哥等齎宋、夏、高麗書詔、表牒至金。 霍六哥陷海北州,趣義州,軍帥回離保等擊敗之。 通、祺、雙、遼四州之民八百餘戶降于金。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
秋七月,獵秋山。 金復遣胡突袞來,免取質子及上京、興中府所屬州郡,裁減歲幣之數,「如能以兄事朕,冊用漢儀,可以如約」。
(No translation available) (No translation available)
43
八月庚午,遣奴哥、突迭使金,議冊禮。
(No translation available)
44
九月,突迭見留,遣奴哥還,謂之曰:「言如不從,勿復遣使。」
(No translation available)
45
閏月丙寅,遣奴哥復使金,而蕭寶、訛里等十五人各率戶降于金。 <八>
(No translation available) (No translation available)
46
冬十月,奴哥、突迭持金書來。 龍化州張應古等四人率眾降金。
(No translation available) (No translation available)
47
十一月,副元帥蕭撻不也薨。
(No translation available)
48
十二月甲申,議定冊禮,遣奴哥使金。 甯昌軍節度使劉宏以懿州戶三千降金。 時山前諸路大饑,乾、顯、宜、錦、興中等路,鬥粟直數縑,民削榆皮食之,既而人相食。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
是年,放進士王等百三人。
(No translation available)
50
九年春正月,金遣烏林答贊謨持書來迎冊。
(No translation available)
51
二月,至鴛鴦濼。 賊張撒八誘中京射糧軍,僭號,南面軍帥餘睹擒撒八。
(No translation available) (No translation available)
52
三月丁未朔,遣知右夷離畢事蕭習泥烈等冊金主為東懷國皇帝。 己酉,烏林答贊謨、奴哥等先以書報。
(No translation available) (No translation available)
53
夏五月,阻卜補疏只等叛,執招討使耶律斡里朵,都監蕭斜里得死之。
(No translation available)
54
秋七月,獵南山。 金復遣烏林答贊謨來,責冊文無「兄事」之語,不言「大金」而云「東懷」,乃小邦懷其德之義; 及冊文有「渠材」二字,語涉輕侮; 若「遙芬多戩」等語,皆非善意,殊乖體式。 如依前書所定,然後可從。 楊詢卿、羅子韋率眾降金。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
八月,以趙王習泥烈為西京留守。
(No translation available)
56
九月,至西京。 復遣習泥烈、楊立忠先持冊稿使金。 <九>
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
冬十月甲戌朔,耶律陳圖奴等二十餘人謀反,伏誅。 是月,遣使送烏林答贊謨持書以還。
(No translation available) (No translation available)
58
十年春二月,幸鴛鴦濼。 金復遣烏林答贊謨持書及冊文副本以來,仍責乞兵於高麗。
(No translation available) (No translation available)
59
三月己酉,民有群馬者,十取其一,給東路軍。 庚申,以金人所定「大聖」二字,與先世稱號同,復遣習泥烈往議。 金主怒,遂絕之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
夏四月,獵胡土白山,聞金師再舉,耶律白斯不等選精兵三千以濟遼師。
(No translation available)
61
五月,金主親攻上京,克外郛,留守撻不也率眾出降。
(No translation available)
62
六月乙酉,以北府宰相蕭乙薛為上京留守、知鹽鐵內省兩司、東北統軍司事。
(No translation available)
63
秋,獵沙嶺。
(No translation available)
64
冬,復至西京。
(No translation available)
65
校勘記
(No translation available)
66
一:阿骨打遣賽剌復書賽剌,又見本年九月。 屬國表並作塞剌。
(No translation available) (No translation available)
67
二:耶律張家奴至耶律章奴按耶律章奴即耶律張家奴,金史作張奴。 紀事重復。
(No translation available) (No translation available)
68
三:耶律張家奴叛按此即上文九月乙巳耶律章奴反,奔上京,謀迎立魏國王淳事。 以下章奴事重出不備舉。
(No translation available) (No translation available)
69
四:錦州刺史耶律術者按卷一○○本傳,左遷銀州刺史。 錦州為節度,非刺史。
(No translation available) (No translation available)
70
五:副留守高清明按百官志四及國志一○並作高清臣。
(No translation available)
71
六:稱隆基元年按國志一○,隆基作應順。
(No translation available)
72
七:女古皮室四部及渤海人皆降復下泰州按金史七六杲傳「杲以兵一萬攻泰州,下金山縣,女固、脾室四部及渤海人皆來降,遂克泰州。」
(No translation available)
73
八:蕭寶訛里等十五人各率戶降于金按屬國表:「蕭寶、訛里野、特末、霍石、韓慶和、王伯龍等各率眾歸於金。 」金史二太祖紀亦作蕭寶、訛里野。
(No translation available) (No translation available)
74
九:楊立忠使金按屬國表,楊立忠作楊近忠。
(No translation available)