1
食貨志上
(No translation available)
2
契丹舊俗,其富以馬,其強以兵。 縱馬於野,弛兵於民。 有事而戰。 廣騎介夫,卯命辰集。 馬逐水草,人仰湩酪,挽強射生,以給日用,糗糧芻茭,道在是矣。 以是制勝,所向無前。 及其有國,內建宗廟朝廷,外置郡縣牧守,制度日增,經費日廣,上下相師,服御浸盛,而食貨之用斯為急矣。 於是五京及長春、遼西、平州置鹽鐵、轉運、度支、錢帛諸司,以掌出納。 其制數差等雖不可悉,而大要散見舊史。 若農谷、租賦、鹽鐵、貿易、坑冶、泉幣、群牧,逐類采摭,緝而為篇,以存一代食貸之略。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
初,皇祖勻德實為大叠烈府夷離堇,喜稼穡,善畜牧,相地利以教民耕。 仲父述瀾為於越,飭國人樹桑麻,習組織。 太祖平諸弟之亂,弭兵輕賦,專意於農。 嘗以戶口滋繁,糺轄疏遠,分北大濃兀為二部,程以樹藝,諸部效之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
太宗會同初,將東獵,三克奏減輜重,疾趨北山取物,以備國用,無害農務。 尋詔有司勸農桑,教紡績。 以烏古之地水草豐美,命甌昆石烈居之,益以海勒水之善地為農田。 三年,詔以諧裏河、臚朐河近地,賜南院歐堇突呂、乙斯勃、北院溫納河剌三石烈人,以事耕種。 八年,駐蹕赤山,宴從臣問軍國要務。 左右對曰:「軍國之務,愛民為本。 民富則兵足,兵足則國強。 」上深然之。 是年,詔征諸道兵,仍戒敢有傷禾稼者以軍法論。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
應歷間,雲州進嘉禾,時謂重農所召。 保寧七年,漢有宋兵,使來乞糧,詔賜粟二十萬斛助之。 非經費有餘,其能若是?
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
聖宗乾亨五年詔曰:「五稼不登,開帑藏而代民稅; 螟蝗為災,罷徭役以恤饑貧。 」統和三年,帝嘗過槁城,見乙室奧隗部下婦人迪輦等黍過熟未獲,遣人助刈。 太師韓德讓言,兵後逋民棄業,禾稼棲畝,募人獲之,以半給獲者。 政事令室昉亦言,山西諸州給軍興,民力雕敝,田谷多躪於邊兵,請復今年租。 六年,霜旱,災民饑,詔三司,舊以稅錢折粟,估價不實,其增以利民。 又徙吉避寨居民三百戶於檀、順、薊三州,擇沃壤,給牛、種谷。 十三年,詔諸道置義倉。 歲秋,社民隨所獲,戶出粟庤倉,社司籍其目。 歲儉,發以振民。 十五年,詔免南京舊欠義倉粟,仍禁諸軍官非時畋牧妨農。 開泰元年,詔曰:「朕惟百姓徭役煩重,則多給工價; 年谷不登,發倉以貸; 田園蕪廢者,則給牛種以助之。 」太平初幸燕,燕民以年豐進土產珍異。 上禮高年,惠鰥寡,賜酺連日。 九年,燕地饑,戶部副使王嘉請造船,募習海漕者,移遼東粟餉燕,議者稱道險不便而寢。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
興宗即位,遣使閱諸道禾稼。 是年,通括戶口,詔曰:「朕於早歲,習知稼穡。 力辦者廣務耕耘,罕聞輸納; 家食者全虧種植,多至流亡。 宜通檢括,普遂均平。 」禁諸職官不得擅造酒糜谷; 有婚祭者,有司給文字始聽。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
道宗初年,西北雨谷三十里,春州鬥粟六錢。 時西蕃多叛,上欲為守禦計,命耶律唐古督耕稼以給西軍。 唐古率眾田臚朐河側,歲登上熟。 移屯鎮州,凡十四稔,積粟數十萬斛,每鬥不過數錢。 以馬人望前為南京度支判官,公私兼裕,檢括戶口,用法平恕,乃遷中京度支使。 視事半歲,積粟十五萬斛,擢左散騎常侍。 遼之農谷至是為盛。 而東京如咸、信、蘇、復、辰、海、同、銀、烏、遂、春、泰等五十餘城內,沿邊諸州,各有和糴倉,依祖宗法,出陳易新,許民自願假貸,收息二分。 所在無慮二三十萬碩,雖累兵興,未嘗用乏。 迨天慶間,金兵大入,盡為所有。 會天祚播遷,耶律敵烈等逼立梁王雅裏,令群牧人戶運鹽濼倉粟。 人戶侵耗,議籍其產以償。 雅裏自定其直:粟一車一羊,三車一牛,五車一馬,八車一駝。 從者曰:「今一羊易粟二斗,尚不可得,此直太輕。 」雅裏曰:「民有則我有。 若令盡償,眾何以堪? 」事雖無及,然使天未絕遼,斯言亦足以收人心矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
夫賦稅之制,自太祖任韓延徽,始制國用。 太宗籍五京戶丁以定賦稅,戶丁之數無所於考。 聖宗乾亨間,以上京「雲為戶」訾具實饒,善避徭役,遺害貧民,遂勒各戶,凡子錢到本,悉送歸官,與民均差。 統和中,耶律昭言,西北之眾,每歲農時,一夫偵候,一夫治公田,二夫給糺官之役。 當時沿邊各置屯田戍兵,易田積穀以給軍餉。 故太平七年詔,諸屯田在官斛粟不得擅貨,在屯者力耕公田,不輸稅賦,此公田制也。 餘民應募,或治閑田,或治私田,則計畝出粟以賦公上。 統和十五年,募民耕灤河曠地,十年始租,此在官閑田制也。 又詔山前後未納稅戶,並於密雲、燕樂兩縣,占田置業入稅,此私田制也。 各部大臣從上征伐,俘掠人戶,自置郛郭,為頭下軍州。 凡市井之賦各歸頭下,惟酒稅赴納上京,此分頭下軍州賦為二等也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
先是,遼東新附地不榷酤,而鹽曲之禁亦弛。 馮延休、韓紹勛相繼商利,欲與燕地平山例加繩約,其民病之,遂起大延琳之亂。 連年詔復其租民,民始安靖。 南京歲納三司鹽鐵錢折絹,大同歲納三司稅錢折粟。 開遠軍故事,民歲輸稅,鬥粟折五錢,耶律抹只守郡,表請折六錢,亦皆利民善政也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)