1
食貨志下
(No translation available)
2
征商之法,則自太祖置羊城於炭山北,起榷務以通諸道市易。 太宗得燕,置南京,城北有市,百物山偫,命有司治其征; 余四京及它州縣貨產懋遷之地,置亦如之。 東平郡城中置看樓,分南、北市,禺中交易市北,午漏下交易市南。 雄州、高昌、渤海亦立互市,以通南宋西北諸部、高麗之貨,故女直以金、帛、布、蜜、蠟諸藥材,及鐵離、靺鞨、於厥等部以蛤珠、青鼠、貂鼠、膠魚之皮、牛羊駝馬、毳罽等物,來易於遼者,道路繦屬。 聖宗統和初,燕京留守司言,民艱食,請弛居庸關稅,以通山西糴易。 又令有司諭諸行宮,布帛短狹不中尺度者,不鬻於市。 明年,詔以南、北府市場人少,宜率當部車百乘赴集。 開奇峰路以通易州貿易。 二十三年,振武軍及保州並置榷場。 時北院大王耶律室魯以俸羊多闕,部人貧乏,請以羸老之羊及皮毛易南中之絹,上下為便。 至天祚之亂,賦斂既重,交易法壞,財日匱而民日困矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
鹽筴之法,則自太祖以所得漢民數多,即八部中分古漢城別為一部治之。 城在炭山南,有鹽池之利,即後魏滑鹽縣也,八部皆取食之。 及征幽、薊還,次於鶴剌濼,命取鹽給軍。 自後濼中鹽益多,上下足用。 會同初,太宗有大造於晉,晉獻十六州地,而瀛、莫在焉,始得河間煮海之利,置榷鹽院於香河縣,於是燕、雲迤北暫食滄鹽。 一時產鹽之地如渤海、鎮城、海陽、豐州、陽洛城、廣濟湖等處,五京計司各以其地領之。 其煎取之制,歲出之額,不可得而詳矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
坑冶,則自太祖始並室韋,其地產銅、鐵、金、銀,其人善作銅鐵器。 又有曷術部者多鐵,「曷術」,國語鐵也。 部置三冶:曰柳濕河,曰三黜古斯,曰手山。 神冊初,平渤海,得廣州,本渤海鐵利府,改曰鐵利州,地亦多鐵。 東平縣本漢襄平縣故地,產鐵礦,置采煉者三百戶,隨賦供納。 以諸坑冶多在國東,故東京置戶部司,長春州置錢帛司。 太祖征幽、薊,師還,次山麓,得銀、鐵礦,命置冶。 聖宗太平間,於潢河北陰山及遼河之源,各得金、銀礦,興冶采煉。 自此以訖天祚,國家皆賴其利。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
鼓鑄之法,先代撒剌的為夷離堇,以土產多銅,始造錢幣。 太祖其子,襲而用之,遂致富強,以開帝業。 太宗置五冶太師,以總四方錢鐵。 石敬瑭又獻沿邊所積錢,以備軍實。 景宗以舊錢不足於用,始鑄乾亨新錢,錢用流布。 聖宗鑿大安山,取劉守光所藏錢,散諸五計司,兼鑄太平錢,新舊互用。 由是國家之錢,演迤域中。 所以統和出內藏錢,賜南京諸軍司。 開泰中詔諸道,貧乏百姓,有典質男女,計傭價日以十文,折盡還父母。 每歲春秋,以官錢宴饗將士,錢不勝多,故東京所鑄至清寧中始用。 是時,詔禁諸路不得貨銅鐵,以防私鑄,又禁銅鐵賣入回鶻,法益嚴矣。 道宗之世,錢有四等:曰咸雍,曰大康,曰大安,曰壽隆,皆因改元易名。 其肉好、銖數亦無所考。 第詔楊遵勖征戶部司逋戶舊錢,得四十餘萬繦,拜樞密直學士; 劉伸為戶部使,歲入羨余錢三十萬繦,擢南院樞密使。 其以災沴,出錢以振貧乏及諸宮分邊戍人戶。 是時,雖未有貫朽不可較之積,亦可謂富矣。 至其末年,經費浩穰,鼓鑄仍舊,國用不給。 雖以海雲佛寺千萬之助,受而不拒,尋禁民錢不得出境。 天祚之世,更鑄乾統、天慶二等新錢,而上下窮困,府庫無餘積。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
始太祖為叠烈府夷離堇也,懲遙輦氏單弱,於是撫諸部,明賞罰,不妄征討,因民之利而利之,群牧蓄息,上下給足。 及即位,伐河東,下代北郡縣,獲牛、羊、駝、馬十餘萬。 樞密使耶律斜軫討女直,復獲馬二十餘萬,分牧水草便地,數歲所增不勝算。 當時括富人馬不加多,賜大、小鶻軍萬餘匹不加少,蓋畜牧有法然也。 咸雍五年,蕭陶隗為馬群太保,上書猶言群牧名存實亡,上下相欺,宜括實數以為定籍。 厥後東丹國歲貢千匹,女直萬匹,直不古等國萬匹,阻卜及吾獨婉、惕德各二萬匹,西夏、室韋各三百匹,越裏篤、剖阿裏、奧裏米、蒲奴裏、鐵驪等諸部三百匹; 仍禁朔州路羊馬入宋,吐渾、党項馬鬻於夏。 以故群牧滋繁,數至百有餘萬,諸司牧官以次進階。 自太祖及興宗垂二百年,群牧之盛如一日。 天祚初年,馬猶有數萬群,每群不下千匹。 祖宗舊制,常選南征馬數萬匹,牧於雄、霸、清、滄間,以備燕、雲緩急; 復選數萬,給四時遊畋; 餘則分地以牧。 法至善也。 至末年,累與金戰,番漢戰馬損十六七,雖增價數倍,竟無所買,乃冒法買官馬從軍。 諸群牧私賣日多,畋獵亦不足用,遂為金所敗。 棄眾播遷,以訖於亡。 松漠以北舊馬,皆為大石林牙所有。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
遼之食貨其可見者如是耳。 至於鄰國歲幣,諸屬國歲貢土宜,雖累朝軍國經費多所仰給,然非本國所出,況名數已見《本紀》,茲不復載。
(No translation available) (No translation available)
8
夫冀北宜馬,海濱宜鹽,無以議為。 遼地半沙磧,三時多寒,春秋耕獲及其時,黍稌高下因其地,蓋不得與中土同矣。 然而遼自初年,農谷充羨,振饑恤難,用不少靳,旁及鄰國,沛然有餘,果何道而致其利歟? 此無他,勸課得人,規措有法故也。 世之論錢幣者,恒患其重滯之難致,鼓鑄之弗給也,於是楮幣權宜之法興焉。 西北之通舟楫,比之東南,十才一二。 遼之方盛,貨泉流衍,國用以殷,給戍賞征,賜與億萬,未聞有所謂楮幣也,又何道而致其便歟? 此無他,舊儲新鑄,並聽民用故也。 孟子曰:「周於利者,凶年不能殺。 」人力茍至,一夫猶足以勝時災,況為國乎! 以是知善謀國者,有道以制天時、地利之宜,無往而不遂其志。 食莫大於谷,貨莫大於錢,特誌二者,以表遼初用事之臣,亦善裕其國者矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)