1
希福希福,赫舍里氏。 世居都英額,再遷哈達。 太祖既滅哈達,希福從其兄碩色率所部來歸。 居有頃,以希福兼通滿、漢、蒙古文字,召直文館。 屢奉使蒙古諸部,賜號「巴克什」。 旗制定,隸滿洲正黃旗。 天聰二年,太宗伐察哈爾,以希福使科爾沁徵兵,土謝圖額駙奧巴止之曰:「寇騎塞路,行將安之? 即有失,誰執其咎? 」希福曰:「君命安得辭? 死則死耳,事不可誤也。 」遂行。 再宿,達上所,復命曰:「科爾沁兵不赴徵,土謝圖額駙奧巴方率所部行掠,掠竟乃來耳。 」上怒,使希福再往,以壯士八人從。 行四晝夜,道遇敵,擊殺三十餘人,卒至科爾沁,以其兵來會。 明年,奧巴來朝,上命希福與館臣庫爾纏輩責讓之,奧巴服罪,上駝馬以謝。 敘功,授備禦。 從伐明,薄明都,敗明兵於城下。 攻大凌河,援兵自錦州至,與譚泰爭先奮擊,破之。 師還,又力戰敗追兵,進游擊。 崇德元年,改文館為內三院,希福為內國史院承政。 尋授內弘文院大學士,進二等甲喇章京。 二年,請禁造言惑眾,違者罪之,著為令。 三年,偕大學士范文程建言定部院官制。 希福雖以文學事上,官內院,筦機務,然常出使察哈爾、喀爾喀、科爾沁諸部,編戶口,置牛錄,頒法律,亭平獄訟; 時或詣軍前宣示機宜,相度形勢,覈諸將戰閥,行賞,諭上德意於諸降人。 每還奏,未嘗不稱旨也。 順治元年,譯遼、金、元三史成,奏進,世祖恩賚有加。 希福故與譚泰有隙,屢誚其衰慵。 譚泰暱附攝政睿親王多爾袞,因與其弟譚布構希福妄傳王語,謂堂餐過侈,詆謾諸大臣,構釁亂政,罪當死; 王命罷官削世職,並籍其家。 八年二月,世祖親政,雪其枉,仍授內弘文院大學士,复世職。 九年,世祖以希福事太祖、太宗,銜命馳驅,殫心力。 曩定鼎燕京,希福方削籍,功未賞,乃一歲三進為三等精奇尼哈番,世襲。 是年十一月,卒,贈太保,諡文簡。 長子奇塔特,襲職。 乾隆初,定封三等子。 帥顏保,希福次子。 康熙初,聖祖念希福事先朝久,躬預佐命,用大學士范文程、額色黑例,超授內國史院學士。 八年六月,遷吏部侍郎。 七月,授漕運總督。 九月,疏言:「淮安水陸孔道,乃十五里中為關者三,板閘有鈔關,淮安有倉稅,隸戶部; 清江有稅廠,隸工部。 胥役繁冗,商民耗資失時,請減三為一,合併稅額,省胥役,便商民。 」下部議,戶部言倉稅並鈔關便; 工部言稅廠徵船料諸稅,葺治漕船,並鈔關不便。 上心韙帥顏保言,下九卿科道再議,卒如所請。 九年正月,疏言:「淮、揚被水,高郵、宿遷、桃源、鹽城、贛榆災尤重。 舊逋漕米,例當補徵,民力不能勝。 」下部議,請改折,仍補徵。 上以諸縣頻歲被災,民重困,下部再議,免舊逋漕米三萬一千石有奇。 十二年正月,偕河道總督王光裕疏請漕運畢事,當復舊例,舉劾所屬文武官吏。 既得請,疏薦山東糧道遲日巽、河南糧道範週、無錫知縣吳興祚等,劾溧陽知縣王錫範等。 十三年,吳三桂兵犯江西,十月,命帥顏保帥所部移鎮南昌。 十二月,安親王岳樂師至,命罷還。 十七年,岳樂進軍湖南,復命鎮南昌。 九月,移吉安。 十八年三月,招降吳三桂部將五十餘、兵萬餘。 十九年八月,逮尚之信勘治,命帥顏保移鎮南雄、韶州。 十月,命罷還。 二十年五月,遷工部尚書。 十二月,移禮部尚書。 二十三年十二月,卒。 子赫奕,自侍衛累遷工部尚書。 嵩壽,希福曾孫。 雍正元年進士,選庶吉士,授編修。 乾隆二年,冊封安南國王黎維禕,以侍讀充正使,賜一品服。 累擢內閣學士。 十四年,頒詔朝鮮,擢禮部侍郎。 十九年,襲一等子爵。 二十年,卒。 范文程范文程,字憲鬥,宋觀文殿大學士高平公純仁十七世孫也。 其先世,明初自江西謫瀋陽,遂為瀋陽人,居撫順所。 曾祖鏓,正德間進士,官至兵部尚書,明史有傳。 文程少好讀書,穎敏沈毅,與其兄文寀並為瀋陽縣學生員。 天命三年,太祖既下撫順,文寀、文程共謁太祖。 太祖偉文程,與語,器之,知為鏓曾孫,顧謂諸貝勒曰:「此名臣後也,善遇之! 」上伐明,取遼陽,度三岔攻西平,下廣寧,文程皆在行間。 太宗即位,召直左右。 天聰三年,復從伐明,入薊門,克遵化。 文程別將偏師徇潘家口、馬蘭峪、三屯營、馬欄關、大安口,凡五城皆下。 既,明圍我師大安口,文程以火器進攻,圍解。 太宗自將略永平,留文程守遵化,敵掩至,文程率先力戰,敵敗走。 以功授世職游擊。 五年,師圍大凌河,降其城,而蒙古降卒有陰戕其將叛去者,上怒甚,文程從容進說,貸死者五百餘人。 時明別將壁西山之巔,獨負險堅守未下,文程單騎抵其壘,諭以利害,乃請降。 上悅,以降人盡賜文程。 六年,從上略明邊,文程與同直文館寧完我、馬國柱上疏論兵事,以為入宣、大,不若攻山海。 及師至歸化城,上策深入,召文程等與謀。 文程等疏言:「察我軍情狀,志皆在深入。 當直抵北京決和否,毀山海關水門而歸,以張軍威。 若計所從入,惟雁門為便,道既無阻,道旁居民富庶,可資以為糧。 上如慮師無名,當顯諭其民,言察哈爾汗遠遁,所部歸於我,道遠不可以徒行,來與爾國議和,假爾馬以濟我新附之眾。 和議成,償馬值; 不成,異日興師,荷天之寵,以版圖歸我,凡軍興而擾及者,當量免賦稅數年。 此所謂堂堂正正之師也。 否則,作書抵近邊諸將吏,使以議和請於其主,為期決進止。 彼朝臣內撓,邊將外諉,遷延逾所期,我師即乘釁而入。 我師進,利在深入; 否,利在速歸; 半途而返,無益也。 」疏入,上深嘉納之。 七年,孔有德等使通款,而明兵迫之急,上命文程從諸貝勒帥師赴援; 文程宣上德意,有德等遂以所部來歸。 自是破旅順,收平島,討朝鮮,撫定蒙古,文程皆與謀。 崇德元年,改文館為內三院,以文程為內秘書院大學士,進世職二等甲喇章京。 初,旗制既定,設固山額真。 諸臣議首推文程,上曰:「范章京才誠勝此,然固山職一軍耳,朕方資為心膂。 其別議之。 」文程所典皆機密事,每入對,必漏下數十刻始出; 或未及食息,復召入。 上重文程,每議政,必曰:「范章京知否? 」脫有未當,曰:「何不與范章京議之? 」眾曰:「范亦云爾。 」上輒署可。 文程嘗以疾在告,庶務填委,命待范章京病已裁決。 撫諭各國書敕,皆文程視草。 初,上猶省覽,後乃不復詳審,曰:「汝當無謬也。 」文程迎父楠侍養,嘗入侍上食,有珍味,文程私念父所未嘗,逡巡不下箸。 上察其意,即命徹饌以賜楠,文程再拜謝。 世祖即位,命隸鑲黃旗。 睿親王多爾袞帥師伐明,文程上書言:「中原百姓蹇離喪亂,備極荼毒,思擇令主,以圖樂業。 曩者棄遵化,屠永平,兩次深入而復返。 彼必以我為無大志,惟金帛子女是圖,因懷疑貳。 今當申嚴紀律,秋毫勿犯,宣諭進取中原之意:官仍其職,民復其業,錄賢能,卹無告。 大河以北,可傳檄定也。 」及流賊李自成破明都,報至,文程方養疴蓋州湯泉,驛召決策,文程曰:「闖寇塗炭中原,戕厥君後,此必討之賊也。 雖擁眾百萬,橫行無憚,其敗道有三:逼殞其主,天怒矣; 刑辱搢紳,拷劫財貨,士忿矣; 掠人貲,淫人婦,火人廬舍,民恨矣。 備此三敗,行之以驕,可一戰破也。 我國上下同心,兵甲選練,聲罪以臨之,卹其士夫,拯其黎庶。 兵以義動,何功不成? 」又曰:「好生者天之德也,古未有嗜殺而得天下者。 國家止欲帝關東則已,若將統一區夏,非乂安百姓不可。 」翌日,馳赴軍中草檄,諭明吏民言:「義師為爾复君父仇,非殺爾百姓,今所誅者惟闖賊。 吏來歸,復其位; 民來歸,復其業。 師行以律,必不汝害。 」檄皆署文程官階、姓氏。 既克明都,百度草創,用文程議,為明莊烈愍皇帝發喪,安撫孑遺,舉用廢官,蒐求隱逸,甄考文獻,更定律令,廣開言路,招集諸曹胥吏,徵求冊籍。 明季賦額屢加,冊皆毀於寇,惟萬曆時故籍存,或欲下直省求新冊,文程曰:「即此為額,猶慮病民,其可更求乎? 」於是議遂定。 論功,並遇恩詔,進一等阿思哈尼哈番加拖沙喇哈番,賜號「巴克什」。 復進二等精奇尼哈番。 順治二年,江南既定,文程上疏言:「治天下在得民心,士為秀民。 士心得,則民心得矣。 請再行鄉、會試,廣其登進。 」從之。 五年正月,定內三院為文臣班首,命文程及剛林、祁充格用珠頂、玉帶。 七年,睿親王多爾袞卒。 八年,大學士剛林、祁充格以附睿親王妄改太祖實錄,坐死。 文程與同官當連坐,上以文程不附睿親王,命但奪官論贖。 是歲即復官。 九年,遇恩詔,復進世職一等精奇尼哈番,授議政大臣,監修太宗實錄。 時直省錢糧多不如額,一歲至缺四百餘萬,賦虧餉絀。 文程疏言:「湖廣、江西、河南、山東、陝西五省亂久民稀,請興屯,設道二、同知四,令督撫選屬吏廉能敏幹者任之,以選吏當否為督撫功罪。 官吏俸廩,初年出興屯母財,次年以所穫償。 自後皆出所穫,官增而俸不費。 屯用牛,若穀種,若農器,聽興屯道發州縣倉庫以具。 屯始駐兵,地荒蕪多而水道便者,以次及其餘。 地無主,若有主而棄不耕,皆為官屯。 民原耕而財不足,官佐以牛若穀種,分所穫三之一,三年後為民業。 編保甲,使助守望,絕姦宄。 若無財,官畀以傭值。 民將逭飢,流亡當大集。 初年所穫糧草,聽屯吏儲留,出陳易新,為次年母財; 有餘,畀近屯駐軍,勿為額以取盈。 三年所穫浸多,僦舟車運以饋餉。 毋煩屯吏,毋役屯民,毋用屯牛。 屯所在州縣吏受興屯道指揮,屯吏稱其職,三歲進二秩,視邊俸; 不職,責撫按糾舉; 有所徇,則並坐:所謂信賞必罰也。 」上深韙其議。 十年,復與同官疏:「請敕部院三品以上大臣,各舉所知,毋問滿、漢新舊,毋泥官秩高下,毋避親疏恩怨,舉惟其才,各具專疏,臚舉實跡,置御前以時召對。 察其論議,覈其行事,並視其舉主為何如人,則其人堪任與否,上早所深鑑,待缺簡用。 稱職,量效之大小,舉主同其賞; 不稱職,量罪之大小,舉主同其罰。 」上特允所請。 上勤於政治,屢幸內院,進諸臣從容諮訪。 文程每以班首承旨,陳對稱上意。 嘗值端陽,諸臣散直差早,上曰:「乘藉天休,猥圖安樂,人情盡然。 特欲逸必先勞,俾國家大定,其樂方永。 不然,樂亦暫耳。 」復言:「人孰無過,能改之為美。 成湯盛德,改過不吝。 若明武宗嬉遊無度,諉罪於其臣,豈修己治人之道耶? 」文程因奏:「君明臣良,必交勉釋回,始克荷天休,濟國事。 」上曰:「善。 自今以往,朕有過即改。 卿等亦宜黽勉,毋忘啟沃可也! 」上嘗命遣官蒞各省卹刑,文程言:「前此遣滿、漢大臣巡方,慮擾民,故罷。 今四方水旱災傷,民勞未息,宜罷遣使。 現禁重囚,令各省巡撫詳勘,有可矜疑,奏聞裁定。 」上從之。 文程論政,務簡耍,持大體,多類是。 十一年八月,上加恩輔政諸臣,特加文程少保兼太子太保,文程疏謝,因自陳衰病,乞休。 九月,上降溫諭,進太傅兼太子太師,致仕。 上以文程祖宗朝舊臣,有大功於國家,禮遇甚厚:文程疾,嘗親調藥餌以賜; 遣畫工就第圖其像,藏之內府; 賚御用服物,多不勝紀; 又以文程形貌頎偉,命特製衣冠,求其稱體。 聖祖即位,特命祭告太宗山陵,伏地哀慟不能起。 康熙五年八月庚戌,卒,年七十。 上親為文,遣禮部侍郎黃機諭祭,賜葬懷柔紅螺山,立碑紀績,諡文肅,御書祠額曰「元輔高風」。 文程子承廕、承謨、承勳、承斌、承烈、承祚,承謨自有傳。 承勳字蘇公,文程第三子也。 以任子歷官御史、郎中。 康熙十九年,譚弘叛,聖祖命承勳與郎中額爾赫圖如彝陵,趣將軍噶爾漢戰,並督湖廣轉粟運軍。 二十年,師進攻雲南,命趣軍督餉如故。 二十二年,還京,監崇文門稅。 二十三年,上命九卿舉廉吏,承勳與焉,遷內閣學士。 二十四年,授廣西巡撫,疏免容縣、鬱林州追徵陷賊後逋賦; 定諸屬徵米,本折兼納。 二十五年,擢雲貴總督,疏定雲南援剿兩協駐軍地,裁貴州衛十五、所十,改并州縣,並增設縣七。 二十七年,湖廣兵亂,雲南時歲鑄錢,錢壅積,軍餉十之三皆予錢,軍勿便。 會移左協赴尋甸,遂鼓譟為變,省城兵亦將起應,承勳誅其渠二十一人,亂乃弭。 遂疏罷雲南鑄錢,以銀供餉。 二十八年,番阿所殺土目魯姐走匿東川土婦安氏所,𢗝出掠為民害。 事聞,上命郎中溫葆會承勳等如東川檄安氏獻阿所,斬之。 雲南自吳三桂亂後,康熙二十一年訖二十七年,逋屯賦當補徵,承勳疏請分年附徵,上命悉蠲之。 二十九年,疏定雲南秋糧,本折兼納,貴州提督馬三奇請軍餉折銀,承勳疏言:「折賤困兵,折貴病民,宜以時損益。 秋成,各府察巿值,本折兼納。 」三十一年,疏設永北鎮,罷洱海營,增置大理府城守將吏。 三十二年,入覲。 三十三年,遷都察院左都御史。 六月,江南江西總督傅拉塔卒,上難其人,以授承勳。 並諭:「承勳堅定平易,當勝此任。 」承勳上官,琉移鳳陽關監督駐正陽關。 江西民納糧,出貲俾吏輸省城,謂之腳價,尋以違例追入官,承勳疏請罷追,部議不可,上特允其請。 江南地卑濕,倉穀易朽蠹,承勳疏請「江蘇、安徽諸州縣,歲春夏間,以倉穀十二三平糶,出陳易新」。 又以江南賦重,疏請「州縣經徵分數,視續完多寡為輕重。 康熙十八年後逋賦分年附徵,俾寬吏議,紓民力」。 皆如議行。 三十五年,淮、揚、徐諸府災,疏請發省倉米十萬石,續借京口留漕鳳倉存麥,治賑,民賴以全。 三十八年,授兵部尚書。 三十九年,命監修高家堰堤工。 四十三年,工成,加太子太保。 五十三年,卒。 承勳初授廣西巡撫,入辭,上誡之曰:「汝父兄皆為國宣力,汝當潔己愛民,毋信幕僚,沽名妄作。 」及自云貴總督入覲,上方謁孝陵,承勳迎謁米峪口,上曰:「汝父兄先朝舊臣,汝兄复盡節。 朕見汝因思汝兄,心為軫戚。 不見汝八九年,汝鬚髮遂皓白如此。 郊外苦寒,以朕所禦貂冠、貂褂、狐白裘賜汝。 汝且勿更衣,慮中風寒。 明日可服以謝。 」聖祖推文程、承謨舊恩,因厚遇承勳如是。 時繹,承勳子。 雍正初,自佐領三遷為馬蘭鎮總兵。 四年,命署兩江總督。 是年,遷正藍旗漢軍都統。 五年,移鑲白旗漢軍都統,並署總督如故。 十二月,時繹疏:「請自雍正六年始,江蘇、安徽各州縣應徵丁銀,均入地畝內徵收。 」地丁並徵始此。 六年,授戶部尚書,仍署總督。 時繹在官,嘗疏請就通州運河入海處,作涵洞以時蓄洩。 規揚州水利,濬海口,疏車路、白塗、海溝諸水,泰州運鹽河為之堤。 鹽城、如皋諸水入海處,為之閘若涵洞。 釐兩淮鹽政,增漕標廟灣、鹽城二營兵吏。 皆下部議行。 上以蘇、松諸處多盜,時繹戢盜才絀,命以江蘇七府五州盜案屬浙江總督李衛。 衛名捕江寧民張云如以符呪惑眾謀不軌,而時繹嘗與往還,衛因論劾。 八年,命尚書李永昇會鞫得實,誅云如,解時繹任。 召還京,命董理太平峪吉地。 旋復命協理河東河務,河東總督田文鏡復以誤工論劾,諭曰:「朕以范時繹為勳臣後,加以擢用。 硃鴻緒嘗奏時繹廉,至日用不能給,朕深為動念,優與養廉。 後知時繹例所當得,未嘗不取。 朕猶令增糈,蓋欲遂成其廉,使殫心力於封疆也。 顧時繹袒私交,容姦宄,朕复密諭李衛善為保全。 且范氏為大僚者,惟時繹及其從弟時捷,勳臣後裔,漸至零落,朕心不忍,所以委曲成全之者至矣。 復命協理河務,豈意伏汛危急,時繹安坐於旁,置國事弁髦,視民命草芥。 負恩瘝職,他人尚不可,況時繹乎? 」逮治,部議坐云如獄論斬,上复特宥之。 授鑲藍旗漢軍副都統。 十年,授工部尚書,兼鑲黃旗漢軍都統。 十二年,罷尚書。 十三年,復以侍衛保柱劾行賄,下部議罪,尋遇赦。 乾隆六年,卒。 承斌,文程第四子,襲一等精奇尼哈番。 卒。 時捷,承斌子。 自參領再遷為陝西、寧夏總兵。 康熙五十七年,署陝甘提督。 雍正元年,授陝西巡撫。 三年,遷鑲白旗漢軍都統。 五年,年羹堯得罪,世宗以羹堯嘗舉時捷,及羹堯敗,事連時捷,罷都統,授侍衛。 八年,授散秩大臣,護陵寢。 是時,時捷從兄時繹以協理河東河務誤工罷黜,世宗以文程諸孫無為大僚者,命時捷署古北口提督,直隸總兵官聽節制,詔勉以改過。 旋移陝西固原提督。 乾隆元年,例改一等子。 二年,以病召還,授散秩大臣。 三年,卒。 建中,時捷孫,襲一等男。 自副參領再遷副都統、侍郎。 嘉慶四年,授戶部尚書,署正黃旗漢軍都統。 尋改都察院左都御史,出為杭州將軍。 五年,卒,諡恪慎。 時綬,文程諸孫。 雍正間,自筆帖式累遷至戶部郎中。 乾隆初,复累遷至湖北布政使。 十六年,署湖南巡撫,疏言:「湘陰、益陽諸縣,察有私墾千餘頃,皆瀕洞庭,歲旱方穫,請緩昇科。 洞庭諸私垸窒水道,勸禁增築。 」報可。 十八年,移江西巡撫,病免。 二十一年,起授戶部侍郎,署都統,請赴西路屯田。 二十四年,副都統定長劾時綬役兵漁利,遣使就讞,時綬未嘗役兵,特其僕從藉事求利,命奪官,交定長責自效。 二十六年,授頭等侍衛,遷鑲藍旗漢軍副都統、吏部侍郎、哈爾沙爾辦事。 三十一年,遷左都御史,仍留哈爾沙爾辦事。 三十二年,授湖北巡撫。 入對,上以時綬弱不能任封疆,三十三年,复授都統、左都御史。 三十五年,遷工部尚書。 明年,罷。 四十七年,卒。 時紀,亦文程諸孫。 乾隆初,以任子授工部員外郎。 四遷,署廣東按察使。 二十五年,俸滿入覲,諭范氏無大僚,授鑲紅旗漢軍副都統。 二十六年,授工部侍郎。 二十七年,疏請就京南諸州縣開田植稻,下直隸總督方觀承察土宜酌行。 屢移倉場、戶部、禮部諸侍郎。 四十二年,以年衰改副都統。 尋卒。 宜恆,時綬子。 乾隆中,自鑾儀衛、整儀衛,五遷,為福建福寧鎮總兵。 四十七年,授正藍旗漢軍副都統。 五十七年,授工部侍郎。 嘉慶元年,遷戶部尚書。 二年,卒。 文程曾孫行又有宜清,乾隆間官盛京工部侍郎; 四世諸孫建豐,嘉慶時官吏部侍郎:皆以漢軍任滿缺,一時稱異數云。 寧完我寧完我,字公甫,遼陽人。 天命間來歸,給事貝勒薩哈廉家,隸漢軍正紅旗。 天聰三年,太宗聞完我通文史,召令直文館。 完我入對,薦所知者與之同升,鮑承先其一也。 尋授參將。 四年,師克永平,命與達海宣諭安撫。 又從攻大凌河及招撫察哈爾,皆有功,授世職備禦。 五年七月,初置六部,命儒臣賜號「榜式」得仍舊稱,餘稱「筆帖式」。 完我遇事敢言,嘗議定官制,辨服色。 十二月,上疏言:「自古設官定職,非帝王好為鋪張。 慮國事無綱紀也,置六部; 慮六部有偏私也,置六科; 慮君心宜啟沃也,置館臣; 慮下情或壅蔽也,置通政。 數事相因,缺一不可。 上不立言官,不過謂我國人人得以進言,何必言官。 臣請明辨之,我國六部既立,曾見有一人抗顏論劾者否? 似此寂寂,豈國中真無事耶? 舉國然諾浮沉,以狡滑為圓活,以容隱為公道,以優柔退縮為雅重,上皇皇圖治,亦何樂有此景像也? 況今日秉政者,豈盡循理方正? 屬僚既不敢非長官,局外又誰敢議權貴? 臣知國中事,上亦時得聞知,然不過猶古之告密,孰若置言官,興利除害,皆公言之之為愈耶? 言官既設,君身尚許指摘,他人更何忌諱? 苟不至貪污欺誑,任其盡言,勿為禁制,此古帝王明目達聰之妙術也。 若謂南朝言官敗壞,此自其君鑑別不明,非其初定制之不善也。 我國'筆帖式',漢言'書房',朝廷安所用書房? 官生雜處,名器弗定。 不置通政,則下情上壅,勵精圖治之謂何也? 至若服制,尤陶鎔滿、漢第一急事。 上遇漢官,溫慰懇至,而國人反陵轢之。 漢官不通滿語,每以此被辱,有至傷心墮淚者,將何以招徠遠人,使成一體? 故臣謂分別服色,所繫至大,原上勿再忽之也。 臣等非才,惟耿介忠悃,至死不變。 昨年副將高鴻中出領甲喇額真,臣具疏請留; 今游擊范文程又補刑曹,諒臣亦不得久居文館。 若臣等二三人皆去,豈復得慷慨為上盡言乎? 」疏入,上頗韙之,命俟次第舉行。 六年正月,完我疏言:「昨年十一月初九日,自大凌河旋師,上豫議今年進取,至誠惻怛,推心置腹,藹然家人父子。 臣敢不殫精畢思,用效駑鈍。 臣聞千里而戰,雖勝亦敗。 近年將士貪欺之習,大異於先帝時,更張而轉移之。 上固切切在念,而曾未顯斡旋之術。 人心不鍊,必不得指臂相使之用。 分軍駐防,萬難調停,雖諸葛復生,無能為也。 又況蜂蠆有毒,肘腋患生,疑貳之祖大壽,率寧、錦瘡痍之眾,坐伺於數百里間,杞人之見,不得不慮及也。 」三月,上決策自將伐察哈爾,而完我以為大凌河降卒思遁,宜先圖山海,還取錦州,因上疏諫。 四月,師西出,度興安嶺,次都勒河,偵言林丹汗西走。 完我與同值文館范文程、馬國柱合疏申前議,略言:「師已度興安嶺,察哈爾望風遠遁,上威名顯襮。 臣度上且罷西征,轉而南入。 上憐士卒勞苦,不能長驅直入,徒攜子女、囊金帛而歸。 苟若是,大事去矣! 昔者遼左之誤,諉諸先帝; 永平之失,諉諸二貝勒。 今更將誰諉? 信蓋天下,然後能服天下。 臣等為上籌之,以為當令從軍蒙古,每人擇頭人三二輩,挾從者十餘人,從上南入,餘悉遣還部。 然後嚴我法度,昭告有眾,師行所經,戒殺戒掠,務種德樹仁,宏我後來之路。 今此出師,諸軍士賣牛買馬,典衣置裝,離家益遠,見財而不取,軍心怠矣,取則又蹈覆轍。 上豈不曰'我厲禁取財,其孰敢違'? 上耳目所及,或不敢犯; 耳目所不及,孰能保者? 無問蒙古部長,及諸貝勒,稍稍擾民,怨歸於上,此上所當深思者也。 與其以長驅疲憊之兵入宣、大,孰若留精銳有餘之力取山海。 臣等明知失上旨,但既見及此,不容箝口也。 」是時上已決用兵於宣、大,五月,上駐歸化城,召完我等計事。 完我等疏論機宜,語詳文程傳。 翌日,上諭蒙古諸部及諸貝勒申軍律,蓋採完我等前疏所陳也。 七年正月,完我疏言:「近日朝鮮交益疏,南朝和未定,沈城不可以常都,兵事不可以久緩,機會不可以再失。 漢高祖屢敗,何為而帝? 項羽橫行天下,何為而亡? 袁紹擁河北之眾,何為而敗? 昭烈屢遘困難,何為而終霸? 無他,能用謀不能用謀,能乘機不能乘機而已。 夫天下大器也,可以智取,不可以力爭。 臣請以棋喻,能者戰守攻取,素熟於胸中,百局而百不負。 至於取天下,是何等事,而可以草草僥倖耶? 自古君臣相需,先帝時,達拉哈轄五大臣,知有上不知有人,知有國不知有家,故先帝以數十人起,克成大業。 上今環觀國中,如五大臣者有幾人耶? 每侍上治事,不聞諫諍,但有唯阿; 惟務苟且,不肯任勞怨。 於國何利? 於上何益? 釣餌激勸,振刷轉移,臣望上於旦暮間也。 古人有言:'騏驥之局促,不如駑馬之安步; 孟賁之狐疑,不如庸夫之必至; 雖有堯、舜之智,吟而不言,不如喑啞之指揮。 '此言貴能行之。 臣謹昧死上言,惟上裁擇。 」完我他所獻替,如論譯書,謂:「自金史外,當兼譯孝經、學、庸、論、孟、通鑑諸籍。 」論試士,謂:「我國貪惰之俗,牢不可破,不當祗以筆舌取人,試前宜刷陋習,試後宜察素行。 且六部中,滿、漢官吏及大凌河將備,當悉令入試,既可覘此等人才調,且令此等人皆自科目出,庶同貴此途不相冰炭也。 」論六部治事,謂:「六部本循明製,漢承政皆墨守大明會典,宜參酌彼此,殫心竭思,就今日規模,別立會典。 務去因循之習,漸就中國之制度,庶異日既得中原,不至於自擾。 昔漢繼秦而王,蕭何任造律,叔孫通任制禮。 彼猶是人也,前無所因,尚能造律制禮; 今既有成法,乃不能通其變,則又何也? 六部漢承政宜人置一通事,上亦宜以譯者侍左右,俾時召對,毋使以不通滿語自諉。 」完我疏屢上,上每採其議。 完我又嘗疏薦李率泰、陳錦,皆至大用。 惟論用兵,力主自寧、錦直攻山海,不原出宣、大; 孔有德、耿仲明降時,完我疏言當收其兵入烏真超哈,繼又言有德、仲明暴戾無才,其兵多礦徒,食盡且為盜:皆未當上旨。 九年二月,范文程上言薦舉太濫,舉主雖不連坐,亦當議罰。 完我亦疏請功罪皆當並議,略言:「上令官民皆得薦舉,本欲得才以任事,乃無知者假此幸進,兩部已四五十人,其濫可見。 當行連坐法,所舉得人,舉主同其賞; 所舉失人,舉主同其罪; 如有末路改節,許舉主自陳,貸其罪。 如採此法,臣度不三日,請罷舉者十當八九; 其有留者,不問皆真才矣。 」上並嘉納。 完我久預機務,遇事敢言,累進世職二等甲喇章京,襲六次,賜莊田、奴僕,上駸駸倚任,顧喜酒縱博。 初從上伐明,命助守永平,以博為禮部參政李伯龍及游擊佟整所劾,上為誡諭,宥之。 十年二月,复坐與大凌河降將甲喇章京劉士英博,為士英奴所訐,削世職,盡奪所賜,仍令給事薩哈廉家。 是年改元崇德,以文館為內三院,希福、文程、承先皆為大學士,完我以罪廢,不得與。 及世祖定鼎京師,起完我為學士。 順治二年五月,授內弘文院大學士,充明史總裁。 是年及三年、六年,並充會試總裁。 又命監修太宗實錄,譯三國志、洪武寶訓諸書,复授二等阿達哈哈番。 八年閏二月,大學士剛林、祁充格得罪,完我以知睿親王改太祖實錄未啟奏,當奪職,鄭親王濟爾哈朗等覆讞,以為無罪,得免。 三月,調內國史院大學士,命班位祿秩從滿洲大學士例。 尋授議政大臣。 十一年三月,疏劾大學士陳名夏結黨懷姦,臚舉名夏塗抹票擬稿簿,刪改諭旨,庇護同黨,縱子掖臣為害鄉里,凡七事; 復言:「從古奸臣賊子,黨不成則計不行。 何則? 無真才,無實事,無顯功,故必結黨為之虛譽。 欲黨之成,附己者雖惡必護,異己者雖善必仇,行之久而入黨者多。 若非審察鄉評輿論,按其行事,則黨固莫可破矣。 臣竊自念,壯年孟浪疏庸,辜負先帝,一廢十年。 皇上定鼎,始得隨入禁地,謹守臣職,又復十年,忍性緘口。 然愚直性生,遇事勃發,埋輪補牘,雖不敢行; 若夫附黨營私以圖富貴,臣寧死不為也。 皇上不以臣衰老,列諸滿大臣; 聖壽召入深宮,親賜御酒。 臣非土木,敢不盡心力圖報。 名夏姦亂日甚,黨局日成。 人鑑張煊而莫敢言,臣不憚舍殘軀以報聖主。 」名夏坐是譴死。 八月,加太子太保。 十三年,加少傅兼太子太傅。 十五年九月,以老乞休,溫諭命致仕。 康熙元年正月,聖祖念完我事太宗﹑世祖有勞,命官一子為學士。 四年四月,卒,諡文毅。 雍正六年七月,世宗命錄完我子孫,得曾孫蘭,以驍騎校待缺,賜宅,予白金五百。 鮑承先鮑承先,山西應州人。 明萬曆間,積官至參將。 泰昌元年,從總兵賀世賢、李秉誠守瀋陽城,遷開原東路統領新勇營副將,城守如故。 經略熊廷弼疏請獎勵諸將,承先預焉,加都督僉事銜。 是歲為天命五年。 太祖已克開原,乃自懿路、蒲河二路進兵向瀋陽。 承先偕世賢、秉誠出城,分汛駐守,見太祖兵至,皆不戰退。 上令左翼兵逐承先等,迫瀋陽城北,斬百餘級而去。 七年三月,上克瀋陽、遼陽,世賢戰死,承先退保廣寧。 八年正月,克西平堡,承先從秉誠及總兵劉渠、祁秉忠等自廣寧赴援,渠、秉忠戰死,承先與秉誠敗走,全軍盡殪。 巡撫王化貞棄廣寧走入關,游擊孫得功等以廣寧降。 承先竄匿數日,從眾出降,仍授副將。 天聰三年,太宗自將伐明,自龍井關入邊,承先從鄭親王濟爾哈朗略馬蘭峪,屢敗明兵,承先以書招其守將來降。 師進薄明都,承先复招降牧馬廠太監,獲其馬騾以濟師。 明經略袁崇煥以二萬人自寧遠入援,屯廣渠門外,憑險設伏。 貝勒豪格督兵出其右,戰屢勝。 是時承先以寧完我薦直文館,翌日,上誡諸軍勿進攻,召承先及副將高鴻中授以秘計,使近陣獲明內監系所並坐,故相耳語,云:「今日撤兵乃上計也。 頃見上單騎向敵,有二人自敵中來,見上,語良久乃去。 意袁經略有密約,此事可立就矣。 」內監楊某佯臥竊聽,越日,縱之歸,以告明帝,遂殺崇煥。 四年,師克永平,承先從,以書諭遷安諸紳硃堅台、卜文煥以城降,遂取灤州。 上命承先與副將白格率鑲黃、鑲藍二旗兵守遷安,立台堡五,明兵來攻,力戰卻之。 明監軍道張春、總兵祖大壽等合諸軍攻灤州,貝勒阿敏令承先以守遷安兵守永平。 及灤州破,阿敏棄永平,率諸將出冷口,東還瀋陽。 上命定諸將棄地罪,以承先、白格守遷安,完城退敵,釋弗問。 五年,從攻大凌河,降翟家堡。 六年十一月,上詢文館諸臣,考各部啟心郎優絀以為黜陟。 承先與寧完我、范文程疏言:「當察其建言,或實心為國,或巧言塞責,以為去留。 」七年五月,孔有德、耿仲明來降,泊舟鎮江。 承先疏言:「用舟師攻明宜急進,否則,明亦廣練舟師以御,即不能為功。 」七月,既克旅順,承先復請移鎮江諸艦泊蓋州,收旁近諸島,以仁義撫其人。 八年五月,上伐明大同,明總督張宗衡、總兵曹文詔等遣承先子韜齎書請和。 初,承先降,明人執韜系應州獄,至是出之,使以書來,山行,遇土謝圖濟農兵,奪其騎,斫韜及從者,皆死。 兵去,韜復甦。 有馮國珍者,送韜至貝勒代善營,令與承先相見,遂使入謁上。 上見韜創甚,留軍中,遣國珍齎書還。 九年正月,承先疏言:「臣竊見元帥孔有德、總兵耿仲明為其屬員請敕,上許其自行給劄。 帝王開國,首重名器,上下之分,自有定禮。 倘欲加意招徠遠人,可諭吏部奏請給劄,使恩出上裁。 」上不謂然,諭曰:「元帥率眾航海遠來,厥功匪小。 任賢勿貳,載在虞書。 朕推誠待下,前旨已行,豈可食言? 承先敗走乞降,今尚列諸功臣,給敕恩養。 豈遠來歸順諸將吏反謂無功? 朕此言亦非責承先也,彼以誠入告,朕亦以誠開示之耳。 」旋自察哈爾得元傳國璽,承先請命工部製璽函,卜吉日,躬率群臣郊迎入宮,仍以得璽敕示滿﹑漢、蒙古,上從之。 既,承先與文館諸臣隨諸貝勒文武將吏請上尊號。 崇德元年,改文館為內三院,承先授內秘書院大學士。 三年,改吏部右參政。 四年,漢軍八旗制定,承先隸正紅旗。 五年,從鄭親王濟爾哈朗等圍明錦州,令防守袞塔。 耕時明兵傷我農民,承先退避不及援,坐論死,上宥之。 尋以病解任。 順治元年,世祖定鼎燕京,承先從入關,賜銀幣、鞍馬。 二年,卒,命大學士范文程視含斂。 子敬,授三等阿思哈尼哈番,官河北總兵。 康熙四年,剿流賊郝搖旗,縱不追,坐降四級。 復起為大同總兵。 入為鑾儀衛鑾儀使。 卒。 高鴻中與承先同直文館。 克永平四城,承先助守遷安,而令鴻中助守灤州,蓋使文館諸臣習武事。 旋以鴻中領甲喇額真。 天聰五年,設六部,授刑部承政。 六年,疏論刑部事當釐正者四,謂:「諸臣敕書賜免死,有罪宜先去'免死'字,更有罪乃追敕書,不當遽議削奪。 諸臣坐罪輒罰鍰,非古制; 且罰鍰視職崇庳,不問罪輕重,宜有定程。 滿民有罪待讞,所屬牛錄若家主,輒與讞獄吏同坐,辨論紛擾,擬嚴定以罪,著為令。 刑曹讞獄,滿、漢官會讞,民不便,宜令滿官主滿民獄訟,漢官主漢民獄訟。 」旋复條奏時政,上諭文館諸臣曰:「上書建言,固不可禁遏。 鴻中疏多言古人過失,昔元成吉思皇帝子察罕代以刀削檉柳為鞭,曰:'我國,父皇所定; 此檉柳鞭,乃我所手創也。 '其臣俄齊爾塞臣曰:'非先帝鳩工製此刀,則此檉柳豈能以指削,以齒齧耶? 凡此土地人民一切諸政,皆先帝所創立。 '今榜式等當以此等事相啟迪,毋妄議前人為也。 」既又疏論兵,略謂:「上策宜薄明都,中策先取山海。 當申軍令,毋辱婦女,毋妄殺人,毋貪財物。 有以離家久得財多而勸還師者,上毋為所惑。 」九年,以所屬戶口耗減,坐黜。 論曰:太祖時,儒臣未置官署。 天聰三年,命諸儒臣分兩直,譯曰「文館」,亦曰「書房」; 置官署矣,而尚未有專官,諸儒臣皆授參將、游擊,號榜式; 未授官者曰「秀才」,亦曰「相公」。 崇德改元,設內三院,希福、文程、承先及剛林授大學士,是為命相之始。 希福屢奉使,履險效忱,撫輯屬部; 文程定大計,左台贊襄,佐命勳最高; 完我忠讜耿耿,歷挫折而不撓,終蒙主契; 承先以完我薦直文館,而先完我入相,參預軍畫。 間除敵帥,皆有經綸。 草昧之績,視蕭、曹、房、杜,殆無不及也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)