1
孔有德孔有德,遼東人。 太祖克遼東,與鄉人耿仲明奔皮島,明總兵毛文龍錄置部下,善遇之。 袁崇煥殺文龍,分其兵屬副將陳繼盛等。 有德與仲明走依登州巡撫孫元化為步兵左營參將。 天聰五年,太宗伐明,圍大凌河城。 元化遣有德以八百騎赴援,次吳橋,大雨雪,眾無所得食,則出行掠。 李九成者,亦文龍步將,與有德同歸元化,元化使齎銀市馬塞上,銀盡耗,懼罪。 其子應元在有德軍,九成還就應元,咻有德謀為變。 所部陳繼功、李尚友、曹得功等五十餘人,糾眾數千,掠臨邑,凌商河,殘齊東,圍德平,破新城,恣焚殺甚酷。 元化及山東巡撫餘大成皆力主撫,檄所過郡縣毋邀擊,有德因偽請降。 明年正月,率眾迳至登州,仲明與都司陳光福及杜承功、曹德純、吳進興等十五人為內應,夕舉火,導有德入自東門,城遂陷。 元化自剄不殊,有德等以元化故有恩,縱使航海去。 旅順副將陳有時、廣祿島副將毛承祿亦叛應有德,勢益張。 有德自號都元帥,鑄印置官屬,九成為副元帥,仲明、有時、承祿、光福為總兵官,應元為副將,四出攻掠。 明以徐從治為山東巡撫,謝璉為登萊巡撫,並駐萊州。 有德等進陷黃縣、平度,遂攻萊州,從治中砲死城上。 有德复偽請降,誘璉出,殺之。 莊烈帝命侍郎硃大典督師討有德,援平度,斬有時,至昌邑,有德逆戰,大敗,复黃縣。 有德等退保登州。 登州城東西南皆距山,北臨海,城北復有水城通海舶。 大典督諸軍築長圍困之,九成出戰死,明師攻益急; 有德乃謀來降,以子女玉帛出海,仲明單舸殿,經旅順,明總兵黃龍以水師邀擊,擒承祿、光福,殲應元,斬級千餘。 有德等退屯雙島龍安塘,食盡,遣所置游擊張文煥、都司楊謹、千總李政明以男婦百人泛海至蓋州。 蓋州戍將石國柱、雅什塔護使謁上,具言有德等舉兵始末,且請降。 上諭範文程、羅什、剛林預策安置。 有德等復遣所置副將曹紹中、劉承祖等奉疏,言將自鎮江登陸,上命貝勒濟爾哈朗、阿濟格、杜度帥師迓之。 朝鮮發兵助明師,要有德等鴨綠江口。 濟爾哈朗等兵至江岸,嚴陣相對,敵師不敢逼。 有德等舟數百,載將士、槍砲、輜重及其孥畢登,三貝勒為設宴,上使副將金玉和傳諭慰勞。 七年六月,有德、仲明入謁,上率諸貝勒出德盛門十里至渾河岸,為設宴,親舉金卮酌酒飲之,賜蟒袍、貂裘、撒袋、鞍馬,有德、仲明亦上金銀及金玉諸器、採段、衣服。 越二日,復召入宮賜宴,授有德都元師、仲明總兵官,賜敕印,即從所署置也。 命率所部駐東京,號令、鼓吹、儀衛皆如舊,惟刑人、出兵當以聞。 有德等怨黃龍,必欲報之。 會聞龍發水師逐賊鴨綠江,旅順無備,上命貝勒岳託、德格類帥師襲之,以有德率為導。 龍數戰皆敗,遂自殺,克其城。 有德等兵入佔官吏富民廨宅,多收俘獲。 岳託、德格類聞於上,上置不問。 有德墜馬傷手,與仲明留遼陽,詔慰之曰:「都元帥遠道從戎,良亦勞苦。 行間諸事,實獲朕心。 招撫山民,尤大有裨益。 不謂勞頓之身,又遭銜橛之失。 佇聞痊可,用慰朕懷。 」別敕令旗纛用皁色,並誡軍士以時演習槍砲、弓矢; 馬以牌,甲胄以帶,皆書滿洲字為識別。 有德、仲明旋入朝,上誡毋餽遺貝勒大臣。 八年,朝元日,命有德、仲明與八和碩貝勒同列第一班,遣官為營第,疏辭不允。 有德、仲明軍駐遼陽,官吏經其地,必躬迎款宴。 上复誡諭之,謂:「爾等即朕子弟,款接諸臣理有未當。 今後非貝勒,毋更迎宴。 爾等偕至者如有困窮,當加愛養。 爾等或遣使詣盛京,當令使者告禮部,禮部與館餼。 不然,爾等新附,親知尚少,使來無居無食,不重困乎? 」及尚可喜來降,上遇之亞有德、仲明。 命更定旗制,以白鑲皁,號有德、仲明軍為天祐兵,可喜軍為天助兵。 國語謂漢軍「烏真超哈」,有德等自將所部不相屬。 八月,從上伐明,自大同入邊,有德遣所部黑成功、佟延以八十人擊敗明兵代州城東,獲馬二十。 九年,有德等為部將請敕,上命自給札。 鮑承先疏論當令吏部給劄付,上不允。 有德等仍錄所部副將以下請敕,上曰:「爾等初來歸,朕許爾等黜陟部將。 今復給敕,是背前言。 朕非謂爾等無功不當畀敕書也,慮失信耳。 」因賜有德、仲明、可喜人緞一、貂皮六十,副將以下白金有差。 有德以新附者日眾,偕仲明輸糧佐餉,上卻之。 崇德元年夏四月,上受寬溫仁聖皇帝尊號,有德從諸貝勒奉寶以進,封恭順王。 十二月,上自將伐朝鮮,命有德等從貝勒杜度護輜重繼後。 二年二月,既下江華島,命有德等從貝子碩託以水師取皮島。 師還,有言其部眾違法妄行者,上命申嚴約束,毋蹈故轍。 三年,從攻錦州,有德等以砲攻下戚家堡、石家堡及錦州城西台,降大福堡; 又以砲攻下大台一,俘男婦三百七十九,盡戮其男子; 又以砲攻五里河台,台隅圮,明守將李計友、李惟觀乃率其眾出降,皆籍為民,勿殺。 四年,從攻松山,以砲擊城東隅台,台上藥發,自燔,殲其餘眾,又降道旁台二。 上至松山,使有德等以砲攻其南郛。 有德當郭門,仲明居右,馬光遠佐之; 可喜居左,石廷柱佐之。 自夜漏下至翌日晡,城堞盡毀。 明守將金國鳳即夜繕治,守甚固,有德議穴地攻之,不克。 六年,率兵更番圍錦州,破明師杏山。 七年,松山、錦州相繼下。 時析烏真超哈為八旗,有德等請以所部隸焉,乃分屬正紅旗。 八年,從取中後所、前屯衛。 順治元年,從睿親王多爾袞入關,追擊李自成至慶都。 九月,上至京師,賜有德等貂蟒朝衣。 十月,上御皇極門大宴,复賜鞍馬。 旋命有德從定國大將軍豫親王多鐸西討李自成。 二年,陝西既定,移師下江南,克揚州,取明南京,攻江陰,有德皆有勞。 八月,師還,賜繡朝衣一襲、馬二、黃金百、白金萬。 命還鎮遼陽,簡士馬待徵發。 三年五月,諭兵部召有德等率所部會京師。 八月,授有德平南大將軍,率仲明、可喜及續順公沈志祥、右翼固山額真金礪、左翼梅勒額真屯泰率師南征,策自湖廣下江西贛南入廣東,諭諸將悉受有德節制。 是時明桂王稱號,湖廣總督何騰蛟駐湘陰,諸將李赤心、黃朝宣、劉承胤、袁宗第、王進才、馬進忠等分屯湖南北,號「十三鎮」,大抵自成餘黨及左良玉舊部。 四年春,有德師至,進才自長沙走湖北,騰蛟亦棄湘陰單騎奔衡州。 有德遣梅勒額真卓羅、藍拜等躡進才,與所部水師遇,擊敗之。 有德進次湘潭,朝宣以十三萬人屯燕子窩。 有德率藍拜等將水師,可喜及卓羅等將陸師,分道併入,破明將徐松節。 朝宣走衡州,有德以師從之,獲朝宣。 有德令仲明、金礪、卓羅等將水師還詣長沙,明將楊國棟以二千人屯天津湖,巴牙喇甲喇章京張國柱、札薩藍等與戰,國棟自牛皮灘遁去。 有德令金礪留駐衡州,復與仲明及卓羅等率師越熊飛嶺克祁陽,遂破寶慶,擊殺明魯王世子乾生,總兵黃晉、李茂功、吳興等。 時明桂王居武岡,倚承胤為守。 有德夜發寶慶,前隊梅勒章京黑成功等敗敵,焚木城,奪門入,明桂王走靖州,轉徙入桂林,承胤出降。 有德始自長沙下祁陽也,聞郝搖旗圍桂陽,令可喜及藍拜等別將兵赴援; 郝搖旗部卒千四百人屯翔鳳鋪,令巴牙喇纛章京線國安、固山大蘇朗等擊破之,搖旗引去。 至是國安等遂趨靖州,追明桂王。 明總兵蕭曠、姚有性以萬二千人守靖州,國安師薄城,奪門入,獲曠、有性等,又破明侍郎蓋光英軍。 藍拜略黔陽,進攻沅州,明將張宣弼以三萬人出戰,我兵奮擊,遂克其城。 自出師至此,凡獲明宗室桂王子爾珠等二十七人,降明將自承胤以下四十七人,偏裨二千餘人、馬步兵六萬八千有奇。 捷聞,賜有德黃金二百五十兩,仲明、可喜各二百,志祥百,將士賚白金有差。 五年春,復進克辰州,湖南諸郡縣悉定。 又旁取貴州黎平府、廣西全州,招降銅仁、全州、興安、灌陽苗峒二百九十有奇,复獲明宗室榮王子鬆等四十餘人,及所置總兵以下諸將吏甚眾。 上命有德班師,至京師,宴勞,賜黑狐、紫貂、冠服、採帛、鞍馬、黃金二百、白金二千。 六年五月,改封有德定南王,授金冊金印,令將舊兵三千一百、新增兵萬六千九百,合為二萬人,徵廣西,設隨徵總兵官一、左右翼總兵官各一,以授馬蛟麟、線國安、曹得先。 同時仲明、可喜各將萬人徵廣東,但設左右翼,制閷於有德。 自有德師還,湖南諸郡縣復為赤心、進才、宗第等侵據,上命鄭親王濟爾哈朗為定遠大將軍,帥師討之,克長沙、寶慶、衡州諸府,獲騰蛟; 而進忠猶據武岡,與曹志建、鄭思愛、劉祿、胡光榮、林國瑞、黃順祖、向文明等為寇靖、永、郴諸州,窺寶慶。 十月,有德師至衡州,遣副將董英、何進勝擊思愛,戰於燕子窩,擒斬之; 進克永州,擊走明將胡一青。 七年春,復進破龍虎關,殲志建,遂攻武岡,陣獲祿、光榮等。 進忠負創走,克其城,並下靖州。 復進戰興寧,獲順祖、國瑞,招文明等以五萬人降。 師入廣西境,克全州。 十二月,遂拔桂林,明桂王走南寧,留守大學士瞿式耜死之,斬靖江王以下四百七十三人,降將吏一百四十七人。 桂林、平樂諸屬縣皆下。 八年春正月,有德奏移籓屬駐桂林,遣蛟麟、國安取梧州、柳州,略旁近諸州縣。 有德進駐賓陽,復遣國安等分三道進取,定思恩、慶遠,明將陳邦傅以潯州來降。 明桂王走廣南,南寧亦下。 九年四月,有德疏言:「臣荷先帝節錄微勞,錫以王爵。 恭遇聖主當陽,兩粵八閩未入版圖,臣謬辱廷推,駐防閩海。 同時有固辭粵西之役者,蓋以其地最荒僻,民少山多,百蠻雜處,諸孽環集,底定難預期也。 臣自念受恩至渥,必遠闢岩疆,始敢伸首丘夙原,故毅然以粵西為請。 受命以來,道過湖南,伏莽蔓延,六郡拮据,一載咸與掃除。 乃進徵粵西,仰藉威靈,所向克捷。 賊黨或竄或降,雖土司瑤、伶、俍、僮,古稱叛順靡常者,亦漸次招徠,受我戎索,粵西底定。 臣生長北方,與南荒煙瘴不習。 解衣自視,刀箭瘢痕,宛如刻劃。 風雨之夕,骨痛痰湧,一昏幾絕。 臣年邁子幼,乞恩敕能臣受代,俾臣得早覲天顏,優游終老。 」疏入,得旨:「覽王奏,悉知功苦。 但南疆未盡寧謐,還須少留,以俟大康。 」五月,有德率輕兵出河池,向貴州,留師柳州為後援。 是時張獻忠將孫可望降於明,窺伺楚、粵,有德請敕剿撫。 將軍續順公沈永忠駐沅州,扼門戶。 時國安擢廣西提督,馬雄為左翼總兵,全節為右翼總兵,分守南寧、慶遠、梧州。 未幾,明將李定國、馮雙禮自黎平出靖州,馬進忠自鎮遠出沅州,會於武岡。 永忠使乞援,有德遣兵赴之,至全州。 永忠已棄寶慶,退保湘潭,有德因還桂林。 七月,定國自西延大埠取間道疾驅擊破全州軍,薄桂林,驅象攻城。 城兵寡,定國晝夜環攻,有德躬守陴,矢中額,仍指揮擊敵。 敵奪城北山俯攻,有德令其孥以火殉,遂自經,妻白氏、李氏皆死於火。 事聞,諡有德武壯。 十一年六月,有德女四貞以其喪還京師,上命親王以下、阿思哈尼哈番以上,漢官尚書以下、三品官以上,郊迎,賜白金四千,官為營葬,立碑紀績。 尋復命建祠,祀春秋,以白氏、李氏配。 有德子廷訓,為定國所掠,越六年,乃殺之。 及我師克桂林,隨徵總兵李茹春求得遺骼,以其死事狀上聞,命予卹。 四貞至京師,賜白金萬,視和碩格格食俸,旋嫁有德部將孫龍子延齡,延齡叛應吳三桂,自有傳。 國安、雄皆附延齡為亂,附見延齡傳。 節,廣寧人。 在明官參將。 從有德降,授甲喇額真。 有德既克桂林,以節為右翼總兵。 克慶遠,使節戍焉。 降宜山、河池、思恩、荔浦諸縣。 順治九年七月,有德遣兵援寶慶,令節移屯梧州; 聞定國兵且至,復令節移屯平樂。 節方至柳州,定國已破桂林,柳州副將鄭元勳等叛降定國,謀襲節。 節間道走梧州,與國安、雄合軍。 定國來攻,我師戰而敗,節負重傷潰圍出,乘舟至肇慶。 可喜遣水師助節,乃還定梧州、藤縣、潯州。 十年正月,復平樂。 馬雄守梧州,而與國安共擊破明將陳經猷、王應龍,遂克桂林。 明將胡一青、龍韜、楊振威以數万人屯陽朔、永福間,節屢戰破之。 敘功,加都督,進三等精奇尼哈番。 移屯武宣,平象州,獲明將韋文有、羅天舜。 十二年,移屯荔浦。 時明宗室盛濃、盛添,明將李茂先、龔瑞屯富川,糾土寇王心、蔣乾相等及瑤、僮為亂,跨湖南、貴州界,依山結寨,為可望、定國聲援。 節與國安等迭遣兵擊之,獲盛濃、盛添,諸瑤、僮百九十二寨皆下。 十五年,上命國安徵貴州,奏請令節移屯柳州。 十六年,复督兵討茂先、瑞,戰融縣,獲茂先; 戰懷遠,瑞降。 康熙元年,改右翼總兵為左江鎮總兵,即以命節。 七年七月,卒,贈太子少保。 方定國破桂林也,節妻溫氏率妾婢自經,子成忠,年十一,被掠去。 及洪承疇定貴州,得之降將趙三才所。 至是,襲三等精奇尼哈番。 從有德降者,又有李尚友、徐元勳、胡璉、曹紹中、孟應春,皆受世職梅勒章京,分隸正黃、鑲黃二旗。 耿仲明耿仲明,字云台,遼東人。 初事明總兵毛文龍,文龍死,走登州依巡撫孫元化,皆與孔有德俱,元化以仲明為中軍參將。 時總兵黃龍鎮皮島,所部有李梅者,仲明黨也,通洋。 事覺,龍系之獄。 仲明弟都司仲裕在龍軍,率部卒假索餉名,圍龍廨,擁之至演武場,折股去耳鼻,將殺之,諸將為救免。 龍乃執殺仲裕,疏請罪仲明。 元化劾龍蝕餉致兵譁。 明莊烈帝命充為事官,而覈仲明主使狀。 會有德已叛,還攻登州,仲明遂糾諸將同籍遼東者為內應。 城陷,推有德為帥,受署置,稱總兵官。 天津裨將孫應龍自誇與仲明兄弟善,能令縛有德以降。 巡撫鄭宗周使將二千人自海道往。 仲明偽為有德首,紿之開水城,延使入,猝斬之,殲其眾,得巨艦,以為舟師。 明師攻登州急,天聰七年五月,從有德來降,上禮遇優異,授以總兵官,號其兵曰天祐兵。 語並詳有德傳。 仲明侵漁所部,所部愬於有德。 有德因劾仲明,仲明引咎,請以所部赴愬者移屬有德。 上敕獎有德,令善撫之; 亦諭仲明善撫部下,毋念舊惡。 即日並召入宮賜宴。 越數日,又使賜羊酒,且諭之曰:「朕聞諸漢官從爾等教場角射,設筵饗爾等,意爾等必欲相酬報。 爾等去家遠,可即以此羊酒藉教場為答宴也。 」旋命與有德同駐遼陽。 崇德元年,封仲明懷順王。 上屢出師伐明,討朝鮮,仲明皆從。 七年八月,命隸正黃旗。 九月,所部甲喇額真石明雄訐仲明匿所獲松山、杏山人戶; 有逃人被法,仲明為收葬設祭; 复妄殺無辜:鞫實,罰仲明白金千兩。 八年十一月,甲喇額真宋國輔、潘孝及明雄謀殺仲明,仲明以聞,鞫實,斬國輔等,籍其家畀仲明。 順治初,從睿親王多爾袞入關,復從豫親王多鐸西討李自成,移師定江南。 三年,有德為平南大將軍,帥師南征,仲明等以所部從。 與明將楊國棟戰於牛皮灘,大破之; 克衡州、祁陽、武岡諸郡縣; 獲明將郭肇基。 皆仲明功也。 六年,改封靖南王,賜金冊金印。 仲明自降後,屢出征伐,恆與有德俱,未嘗獨將。 是歲始與有德分道出師,有德徵廣西,仲明與尚可喜徵廣東。 仲明將舊兵二千五百、新增兵七千五百,合為萬人,以徐得功為左翼總兵,連得成為右翼總兵。 師既行,刑部奏論仲明部下梅勒章京陳紹宗等縱部卒匿逃人,罪當死。 上因諭仲明,察隨徵將士攜逃人以往者,械歸毋隱。 仲明察得三百餘人械歸,上疏請罪,吏議當奪爵,上命寬之,紹宗等亦貸死。 仲明未聞命,十一月次吉安,自經死。 子繼茂,順治初授世職昂邦章京。 仲明死,繼茂在軍中,代領其眾,請襲爵,睿親王方攝政,持不可。 繼茂從可喜俱南,定廣東諸郡縣。 語見可喜傳。 八年,世祖親政,繼茂嗣為王。 九年,李定國陷桂林,孔有德死事。 上聞報,命定遠大將軍敬謹親王尼堪自湖南移師赴之,敕可喜、繼茂俟尼堪至,合軍進攻,而繼茂先已與可喜遣兵赴援,复梧州及旁近諸郡。 十年,潮州總兵郝尚久據城叛,繼茂與靖南將軍喀喀木、總兵吳六奇合軍討之,圍城踰月,城將王立功為內應,樹雲梯以登,尚久入井死,餘賊盡殲。 潮州及饒平、揭陽、澄海、普寧諸縣悉平。 十一年二月,命內翰林秘書院學士郎廷佐齎敕慰勞,賜白金三千,分賚將士。 是歲李定國徇高、雷、廉三府,進犯新會。 繼茂、可喜與靖南將軍珠瑪喇合軍進擊,再戰皆捷。 定國還據南寧,復出攻橫州,繼茂自梧州帥師赴之,解橫州圍。 進攻南寧,定國走安隆,獲明將李先芳,斬裨將杜紀等。 十三年,賜敕紀功,增籓俸歲千金。 初,繼茂與可喜攻下廣州,怒其民力守,盡殲其丁壯。 即城中駐兵牧馬。 營靖南、平南二籓府,東西相望,繼茂尤汰侈,廣徵材木,採石高要七星岩,工役無藝; 复創設市井私稅:民咸苦之。 廣東左布政使胡章自山東赴官,途中上疏,言:「臣聞靖南王耿繼茂、平南王尚可喜所部將士,掠辱士紳婦女,佔居布政使官廨,並擅署置官吏。 臣思古封建之制,天子使吏治其國而納其貢稅焉,不得暴彼民也。 二王以功受封,宜仰體聖明憂民至意,以安百姓,乃所為如是,臣安敢畏威緘默? 乞敕二王還官廨,釋俘虜。 」繼茂奏辯,可喜亦有疏自白,章坐誣論絞,上命貸死奪官。 逾年,高要知縣楊雍建內遷給事中,疏陳廣東濫役、私稅諸大害,謂:「一省不堪兩籓,請量移他省。 」朝議令繼茂移鎮桂林,未行。 十六年三月,上命移四川。 十七年七月,改命移福建。 時明將鄭成功據金門,窺伺閩、浙,繼茂既移鎮,與總督李率泰協謀征剿。 康熙元年,成功死,子錦代領其軍。 上命繼茂相機剿撫,繼茂疏報:「自順治十八年訖元年,招降將吏二百九十、兵四千三百三十四、家口四百六十七。 」其後成功弟世襲、兄子纘緒及所置都督鄭賡先後出降,復得將吏七百有奇、兵七千六百有奇。 二年十月,繼茂與率泰督兵渡海克廈門,水師提督施琅以荷蘭夾板船來會,乘勝取浯嶼、金門二島。 錦與其將周全斌等走銅山,復入犯雲霄、陸鼇諸衛,總兵王進功與戰,大破之。 三年三月,繼茂復與率泰及海澄公黃梧合軍,自八尺門出海克銅山,錦以數十舟走台灣。 捷聞,上嘉其功,復增歲俸千金。 十年正月,疏陳疾劇,乞以長子精忠代治籓政,上允其請。 五月,卒,諡忠敏。 精忠嗣為王,別有傳。 昭忠,繼茂次子; 聚忠,繼茂第三子。 順治間先後入侍世祖,授昭忠一等精奇尼哈番,以貝子蘇布圖女妻焉。 昭忠例得多羅額駙,進秩視和碩額駙; 聚忠尚柔嘉公主,為和碩額駙:同加太子少保,旋又同進太子太保。 康熙十三年,精忠叛,昭忠、聚忠率子姓請死,系於家待命,逾年貰其罪,复秩如故。 十四年,命聚忠齎敕招精忠,精忠拒不納。 十五年,精忠降,授昭忠鎮平將軍,駐福州,代精忠治籓政。 籓下參領徐鴻弼等訐精忠降後尚蓄逆謀,昭忠具以聞,並劾助逆曾養性等十餘人。 上以精忠在軍,未即發。 十七年,命昭忠以其祖父之喪還葬蓋平。 十九年,召精忠詣京師,昭忠、聚忠疏劾精忠背恩為亂,違母周氏訓,蹙迫以死,誣祖仲明與吳三桂在山海關時先有成約,請予顯戮。 尋命聚忠詣福州,議徙籓兵。 聚忠疏陳籓兵當盡徙,稱旨,命以精忠家屬還京師。 精忠既誅,昭忠、聚忠疏陳家屬眾多,艱於養贍,請如漢軍例,披甲食糧。 下部議,編五佐領,隸漢軍正黃旗。 二十五年,昭忠卒,諡勤僖。 二十六年,聚忠卒,諡愨敏。 尚可喜尚可喜,遼東人。 父學禮,明東江游擊,戰歿樓子山。 明莊烈帝崇禎三年,擢副總兵黃龍為東江總兵官,駐皮島,可喜隸部下。 皮島兵亂,龍不能制,可喜率兵斬亂者,事乃定。 後二年,孔有德等叛明,陷登州,旅順副將陳有時、廣鹿島副將毛承祿皆往從之。 龍遣可喜及金聲桓等撫定諸島。 有德黨高成友者據旅順,斷關、寧、天津援師,龍令游擊李維鸞偕可喜等擊走之,即移軍駐其地。 旋以可喜為廣鹿島副將。 明年秋七月,有德等從我師攻旅順,龍兵敗,自殺,部將尚可義戰死,蓋可喜兄弟行也。 明以沈世奎代龍為總兵,部校王庭瑞、袁安邦等構可喜,誣以罪。 世奎檄可喜詣皮島,可喜诇得其情,遂還據廣鹿島。 天聰七年十月,遣部校盧可用、金玉奎謁上乞降。 上報使,賜以貂皮,並令車爾格等偵可喜踪跡。 八年正月,可喜舉兵略定長山、石城二島,行且至,上命諸貝勒集滿、漢、蒙古諸臣諭曰:「廣鹿島尚副將攜民來歸,非以我國衣食有餘也,承天眷佑,彼自來附。 八家貝勒已出粟四千石,凡積粟之家,當量出佐餉,仍予以值。 」二月,命貝勒多爾袞、薩哈廉往迓。 三月,可喜至海州,上降敕慰勞。 攻旅順時,獲可喜戚屬二十七人,至是,命歸諸可喜。 四月,可喜入朝,上迎十里外,拜天畢,禦黃幄,可喜遙行五拜禮,進至上前再拜,抱上膝以見,所部將士以次羅拜,可喜跪進贐。 上與宴,賜蟒衣、鞓帶、帽鞾、玄狐裘、雕鞍、馬、駝、羊,命諸貝勒以次設宴。 旋授可喜總兵官,賜敕印,可用、玉奎皆為甲喇章京,號其軍曰天助兵,命駐海州。 尋從伐明,自宣化入邊,略代州。 崇德元年四月,封智順王。 十二月,從伐朝鮮。 二年,朝鮮降。 從貝勒碩託帥師克皮島,斬世奎,師還,賚蟒服、黃白金。 可喜家僮訐可喜私得人戶、金帛、牲畜,法司以奏。 上曰:「此豈王自得,必散於眾兵耳。 其勿問。 」三年,從伐明,攻錦州,屢攻下台堡,更番駐牧,敵至輒擊敗之。 七年,錦州下,賜所俘及降戶。 可喜與有德等疏請以所部屬烏真超哈,分隸鑲藍旗。 八年,從伐明,取中後所、前屯衛諸城。 順治元年,從入關,擊李自成,追至慶都,斬自成將谷可成等。 十月,命從英親王阿濟格西討自成,出邊自榆林趨綏德,二年二月,師次米脂。 自成兄子錦猶據延安,用可喜議,令諸軍分道進,錦走,克其城。 會豫親王多鐸已破潼關,定西安,上命可喜從英親王追擊自成,分兵克鄖陽、荊州、襄陽諸郡,降自成將王光恩、苗時化等。 復與英親王合軍下九江,聞自成竄死九宮山,乃班師,賜可喜繡朝衣一襲、馬二,還鎮海州。 三年八月,授有德為平南大將軍,徵湖廣,命可喜率所部兵偕行。 師次湘潭,明將黃朝宣以十三萬人屯燕子窩,可喜與梅勒章京卓羅等自陸路進擊,敗明將徐松節,遂逐斬朝宣。 既,聞郝搖旗攻桂陽急,可喜與梅勒章京藍拜帥師赴援。 郝搖旗以千四百人屯翔鳳鋪,巴牙喇纛章京線國安等與戰,郝搖旗敗走,桂陽圍解。 湖南既定,師還,與有德等同賜冠服、金幣、鞍馬。 六年五月,改封平南王,賜金冊金印。 旋命率舊兵二千三百、新增兵七千七百,合萬人,與耿仲明同徵廣東,以許爾顯為左翼總兵官,班志富為右翼總兵官。 仲明所部匿逃人,事發,因諭有德等檢校軍中得逃人悉送京師,仲明懼罪自裁。 吏議可喜亦坐奪爵,上命納白金四千以贖。 時明桂王駐肇慶,兩廣尚為明守。 是歲除夕,可喜潛兵襲南雄,城兵三千出西門迎戰,擊敗之,立雲梯以登。 明守將江起龍棄城走,斬其部將楊杰、董洪信、鄭國林等三十餘人、兵六千有奇。 七年正月,進克韶州。 明守將羅成耀聞南雄破,已先遁,明桂王走梧州。 復進下英德、清遠、從化諸縣,明將吳六奇等迎降。 二月,師薄廣州。 廣州城三面臨水,李成棟之叛,於城西築兩翼,令附城外為砲台,水環其下。 成棟死信豐,子元胤、建捷代將,元胤留肇慶,建捷守廣州。 可喜令攻城,阻水不能進,乃鑿深壕,築堅壘,為長圍困之。 建捷拒戰甚力,暑雨鬱蒸,我師弓矢皆解膠,久相持不下。 元胤與明將陳邦傅等分道援廣州,邦傅與杜永和等以萬餘人自清遠赴戰,可喜擊敗之,獲裨將魏廷相等,明水師總兵梁標相來降,得戰船百五十助攻; 复招潮州守將郝尚久、惠州守將黃應傑,皆以其城降,遣將士戍焉。 圍合十閱月,永和部將范承恩助守廣州,約內應,決砲台下水,可喜令諸軍皆舍騎藉薪行淖中以濟,遂得砲台; 據城西樓堞發砲擊城西北隅,城圮,師畢登,克廣州,俘承恩等,斬六千餘級,逐餘眾迫海濱,溺死者甚眾。 明將宋裕昆自肇慶率所部來降。 八年春,可喜遣爾顯等收肇慶,並下羅定,部將徐成功克高州。 梁標相叛,遣兵討平之。 九年春正月,可喜與耿繼茂帥師南下,降明將蔡奎,遂入廉州,遣部將呂應學等攻克欽州,戰於靈山,獲元胤及明將袁勝、周朝,陣斬明益陽王、明將上官星拱。 師將下雷、瓊,永和及明西平王縛明將李明忠以降。 於是高、雷、廉、瓊四府皆定。 七月,李定國陷桂林,有德死之。 梧州、南寧、平樂、潯州、橫州皆復為明,東略化州、吳川。 可喜遣兵與有德部將提督線國安,總兵馬雄、全節,合軍以進,廣西諸郡縣以次收復。 十年八月,可喜別遣兵克化州、吳川。 十一年冬,定國以萬餘人侵廣東,擾高、雷、廉三府境,深入陷高明,分兵攻肇慶,圍新會,可喜與繼茂疏請發禁旅為援。 上已先命珠瑪喇為靖南將軍,帥師援廣東。 可喜等師次三水,遣兵援肇慶,破定國兵於四會河口,待珠瑪喇師至合軍擊定國,戰於珊洲,斬定國裨將一,俘十餘人,馘百五十餘,進薄新會。 定國與其將吳子聖阻山而軍,馬步兵分屯嶺隘,可喜麾兵急擊,奪徑以登,斬獲甚眾。 定國走,新會圍解。 可喜與繼茂督軍攻高明,定國遣兵禦戰,獲其將武君禧等三十餘人,斬三百餘級,得馬騾、軍械無算。 可喜遣梅勒章京畢力克圖等逐定國,戰於興業,定國敗走; 复及於橫州江,殲馬步兵甚眾,獲象二。 定國渡江焚橋引去,廣東高、雷、廉三府,廣西橫州諸州縣悉平。 十三年四月,又克揭陽、晉寧、澂海三縣。 閏五月,賜敕紀功,增歲俸千兩,並賚貂裘、鞍馬。 自是明桂王徙雲南,定國等不復侵廣東,數歲無兵事。 可喜與繼茂並開府廣州,所部頗放恣為民害,自左布政胡章以論可喜等得罪,無復言者。 十七年,移繼茂福建,可喜專鎮廣東。 廣東初定,又以令徙瀕海居民,民失業去為盜。 有鄧耀者據龍門,入掠雷陽; 又有蕭國隆,與其徒洪彪、周祥、方泰、陳期新等分據恩平、開平、陽江、陽春諸山寨,掠廣州諸屬縣,並及肇慶。 可喜先後遣兵討之,耀走死,斬彪、祥、泰、期新及其徒千五百人,國隆投水死。 又有周玉,故□戶,自號恢粵將軍,繒船數百,三帆八棹,衝浪若飛,習水戰。 鄭成功兵至,輒助剽掠。 康熙二年,可喜遣兵討之,獲玉,焚其舟。 四年,碣石總兵蘇利叛,可喜遣潮州總兵許龍以舟師進擊,利出降。 玉餘黨譚琳高竄據東涌海島,蜑戶黃明初等濟以米糧。 可喜遣部將佟養謨擊琳高,舒雲護等捕明初,皆就誅。 初,可喜遣長子之信入侍。 十年十一月,疏言有疾,請令還廣東暫領軍事,上允其請。 十二年二月,遣侍衛古德、米哈納使廣東勞軍,齎御用貂帽,團龍天馬裘、藍蟒狐腋袍各一襲,束帶一圍,賜可喜。 三月,可喜疏乞歸老海城,諭曰:「王自航海歸誠效力,累朝鎮守粵東,宣勞歲久。 覽奏,年已七十,欲歸老遼東,恭謹能知大體,朕深嘉悅。 」下議政王大臣及戶、兵二部集議,議盡撤所部移駐海城。 於是吳三桂、耿精忠相繼上章乞撤籓,上皆允其請,分遣朝臣料量籓兵移徙,具舟役芻糗,戶部尚書梁清標如廣東。 十一月,三桂反,命罷撤平南、靖南二籓,召清標還。 十三年,精忠及定南王孔有德壻孫延齡反應三桂。 三月,可喜疏言:「延齡檄並舉三籓,精忠复叛,臣與精忠為婚姻,不能不踧踖於中。 臣叨忝王爵,年已七十餘,雖至愚豈肯向逆賊求富貴乎? 惟知矢志捐軀,保固嶺南,以表臣始終之誠。 」上溫旨嘉獎,並命與總督金光祖同心合力籌戰守。 四月,潮州總兵劉進忠叛應三桂,可喜遣次子都統之孝帥師討之。 疏言:「諸子中惟之孝端慎寬厚,可繼臣職。 」上即命之孝襲王爵,之孝辭。 可喜复疏言:「三桂遣兵二萬人屯黃沙河,若與延齡兵合,勢益猖獗,請遣將合軍進討。 」上授副都統根特平寇將軍,自江西帥師赴廣東,與可喜合軍進討,並命兵部以各道進兵狀移告可喜。 五月,上敕獎可喜忠貞,並諭與光祖等策討延齡。 十月,可喜討平廣州土寇李三、官七。 上命廣東督、撫、提、鎮俱聽可喜節制,遴補將吏,調遣兵馬,均得便宜從事。 根特自長沙下廣西,卒於軍,上复授安親王岳樂為定遠平寇大將軍,率禁旅赴廣東。 三桂、精忠方連兵寇江西,安親王師至,轉戰不能遽達。 十二月,復命鎮南將軍尼雅翰率所部協守廣東。 十四年正月,進封可喜平南親王,以之孝襲爵,並授平南大將軍。 廣東當寇衝,盜賊並起,博羅、河源、長寧、增城、從化諸縣先後告警,可喜輒分兵剿定。 總兵張星耀等戰樂昌,俘斬千餘; 副將李印香等戰碣石、白沙湖諸處,毀敵舟百餘:皆下部敘功。 鄭錦自台灣以兵攻海澄,進圍漳州,可喜疏聞,復請發重兵策應。 尼雅翰亦言:「可喜年衰,臣才短,設有警,慮不支。 」上命前鋒統領覺羅舒恕自江西帥師援廣東,旋代尼雅翰為鎮南將軍。 先是,之孝討進忠,复程鄉、大埔諸縣,遂克潮州。 鄭錦遣其將劉國軒以萬人赴之,勢复張。 之孝退保惠州,叛將祖澤清引延齡將馬雄、三桂將王宏勳等入高州,並陷雷、廉二郡。 可喜疏言:「廣東十郡已失其四,將軍舒恕、總督金光祖退保肇慶,事勢危急,請敕安親王赴廣東辦賊。 」上方責安親王定江西即下長沙取三桂,揚威大將軍簡親王喇布自江寧移師屯南昌,遂命簡親王發兵應可喜。 師未至,十五年正月,錦攻陷漳州,三桂兵逼肇慶。 可喜初請以長子之信襲爵,繼惡之信酗酒嗜殺,請更授次子之孝。 之信陰通三桂,三桂兵日迫。 之孝與進忠相持,上敕還廣州,不時至,二月,之信發兵圍可喜第,叛。 可喜臥疾不能制,憤甚,自經,左右救之甦,疾益甚,十月卒。 可喜疾亟,猶服太宗所賜朝衣,遺令葬海城。 十六年,之信降,上敕部卹可喜,諡曰敬。 及之信既誅,二十年五月,之孝乞迎可喜喪歸葬。 九月,喪至,遣大臣覺羅塔達、學士庫勒納、侍衛敦柱至丁字沽親奠,諭曰:「王素矢忠貞,若人人盡能如王,天下安得有事? 每念王懷誠事主,至老彌篤,朕甚悼焉! 」可喜諸子,之信自有傳。 之孝初授可喜籓下都統,襲平南親王。 授平南大將軍,帥師討劉進忠。 上敕還廣州,未聞命,之信叛,脅之孝罷惠州軍,之孝還廣州侍可喜疾,及可喜卒,從之信居廣州。 之信降,遣之孝還京師,上命以內大臣入直,秩視一品,食正一品俸。 之孝請自效,授宣義將軍,駐南昌,募兵詣簡親王軍聽調遣,擊吳三桂軍吉安、贛州間,降其將林興隆、王國贊等; 進次汀州,复擊破其將楊一豹、江機。 江西定,召還京師,留所募兵編入綠旗營。 之信誅,上貸之孝毋連坐,以內大臣入直如故。 二十二年,奏乞守陵,議政大臣等劾削職。 三十五年正月,卒。 之隆,可喜第七子。 官至領侍衛內大臣。 聖祖既誅之信,命有司還可喜海城田宅,置佐領二,以其一為可喜守墓,從之隆請也。 沈志祥沈志祥,遼東人。 毛文龍所部有沈世奎者,本市儈,倚女為文龍妾,橫行島中。 累遷副總兵。 及黃龍敗沒,明以世奎代龍為總兵官,鎮東江。 時旅順已破,尚可喜又以廣鹿島降,世奎勢孤甚。 後三年,太宗伐朝鮮,因移師克皮島,世奎戰敗,率舟師走,我師從之,副總兵金日觀戰死。 登萊總兵陳洪範來援,不敢進,世奎亦戰死,志祥其從子也,時官副將,收潰兵保石城島,欲得世奎敕印,監軍者靳弗予,遂自稱總兵,明發兵討之。 崇德二年九月,太宗遣使齎書招志祥。 三年二月,志祥遣所部將吳朝佐、金光裕詣盛京上疏請降,時上方出獵奎屯布喇克,留守諸王與宴,使貝勒杜度等轉粟迓志祥。 志祥自黃石島至安山城,杜度等令駐沙河堡待命。 從志祥降者,副將九、參將八、游擊十八、都司三十一、守備三十、千總四十、諸生二、軍民二千五百有奇。 上獵還,命學士胡球、承政馬福塔等勞志祥,且令於鐵嶺、撫順自擇屯軍所。 志祥言原駐撫順,畀以車騎,令率所攜軍民往。 至,復為具屋宇,庀服物,俾得安處。 七月,上聞志祥所攜軍民有亡去者,遣學士羅碩等諭其眾曰:「爾曹航海來歸,以朕能育爾曹也。 朕不能育爾曹,任爾曹亡去未晚。 爾曹初至,朕適出獵,故未及加恩,爾曹何去之速也! 朕蒙天眷,朝鮮已平,蒙古、瓦爾喀諸部皆附,惟明僅存。 倘天复垂佑,以明畀我,爾曹將安之? 爾曹雖逃,為諸邊邏卒所得,不免於殺戮,朕心實所不忍。 今後毋更逃,有貧不能自給者,朕為撫育之。 」志祥入謁上,上御崇政殿受朝,授志祥總兵官,賚蟒衣,涼帽,玲瓏鞓帶,貂、猞猁猻、狐、豹裘各一襲,撒袋、弓、矢、雕鞍、甲、冑、駝、馬。 初宴禮部,再宴宮中,命諸貝勒各與宴; 及還鎮,遣官送五里外,复賜宴。 四年正月,封續順公。 九月,授志祥兄子永忠及所部許天寵等二十八人世職。 六年十月,命率所部助圍錦州。 七年,師還,分賜俘獲。 旋與孔有德等合疏請以所部屬烏真超哈,志祥隸正白旗。 順治元年,從入關,逐李自成,至慶都。 上至京師,賜志祥等貂蟒朝衣。 十月,上御皇極門宴凱旋諸王大臣,志祥與焉,复賜鞍馬。 三年,授孔有德平南大將軍,徵湖廣,志祥率所部從。 五年,湖南定,賜志祥黃金百、白金二千。 尋卒,無子。 永忠,其兄子也,襲爵。 五月,有德及耿仲明、尚可喜復分道出師徵兩廣,亦命永忠率部將總兵官許天寵、郝效忠等徇湖南。 六年,效忠遣參將馬如松將兵禦孫可望,戰於托口,俘其將李應元等。 八年,天寵及阿達哈哈番張彥宏、護軍統領宋文科等擊敗明師,獲明將席世賢等一百七人,降牛萬才等二百五十六人、兵一萬八千有奇。 可望等攻陷沅州,效忠遣守備吳進功等分屯要隘為備,复親將兵攻下黎平,屯四鄉所。 可望诇我兵寡,驟以兵至,效忠力戰,馬蹶被執,不屈,死。 效忠,遼東人。 明副將,屬左良玉軍。 良玉死,從其子夢庚來降,隸漢軍正白旗,授三等阿達哈哈番。 至是,永忠以死事狀聞,上命予卹。 永忠退保湘潭,敕令激勵將士,相度險要,以同心並力,堅守疆土,毋輕戰,毋退縮。 旋聞桂林陷,孔有德戰死,复敕令留屯寶慶,與總兵柯永盛合軍固守。 十年二月,授永忠剿撫湖南將軍,鎮湖南。 十一年,孫可望兵入湖南,沅、靖、武岡諸州皆陷,進攻辰、永。 永忠還軍長沙。 給事中魏裔介劾:「永忠手握重兵,望風宵遁,乞亟賜罷斥,毋俾誤及封疆。 」十二年,議政王大臣議永忠喪師失地罪,當斬,來降有功,免死奪爵,上從其議。 十七年,復命永忠為掛印將軍,鎮廣東。 康熙初,命駐潮州。 旋卒。 瑞,永忠子。 方永忠之黜也,以從弟永興襲爵。 永興卒,以瑞襲爵。 時瑞方八歲,所部副都統鄧廣明駐潮州如故。 十三年,潮州總兵官劉進忠叛應三桂,瑞部兵與巷戰三日,進忠引鄭錦兵入城,執瑞、廣明,驅將卒家屬二千餘人徙福建,置諸漳浦。 十六年,复執瑞送台灣。 康親王杰書師定福建,疏言:「瑞所部及其孥無所統屬,應令有地得以總集。 」上命副都統張夢吉、宋文科統其眾駐潮州,同將軍賴塔等協守,當給俸餉,令督餉侍郎達都視舊例從厚。 夢吉等尋疏請送孥留京師,傑書又請以所部分隸督、撫、提、鎮,而處其孥於山西諸省。 聖祖諭謂:「瑞及所部官兵素懷忠義,特以眾寡不敵,為賊所脅。 」令駐潮州如故。 錦得瑞,爵以侯。 瑞不原附錦,謀待我師至為內應。 二十年十一月,錦將硃友以瑞謀告錦,錦遂幽瑞,瑞及妻鄭皆自殺,錦盡殺其拏。 台灣平,聖祖聞瑞死事狀,下廷臣議,求其族,以瑞從侄沈熊昭襲爵。 祖大壽祖大壽,字复宇,遼東人。 仕明為靖東營游擊。 經略熊廷弼奏獎忠勤諸將,大壽與焉。 天啟初,廣寧巡撫王化貞以為中軍游擊。 廣寧破,大壽走覺華島。 大學士孫承宗出督師,以大壽佐參將金冠守島。 承宗用參政道袁崇煥議,城寧遠,令為高廣,大壽董其役。 方竟,太祖師至,穴地而攻,大壽佐城守,發巨砲傷數百人。 太祖攻不下,偏師略覺華島,斬冠,殪士卒萬餘。 太宗即位,伐明,略寧遠,崇煥令大壽將精兵四千人繞出我師後,總兵滿桂、尤世威等以兵來赴,戰寧遠城下。 會溽暑,我師移攻錦州,不克,遂引還。 明人謂之寧錦大捷。 明莊烈帝立,用崇煥督師,擢大壽前鋒總兵,掛征遼前鋒將軍印,駐錦州。 太宗嘗與大壽書,議遣使吊明熹宗之喪,且賀新君,大壽答書拒之。 越二年,太宗伐明,薄明都。 崇煥率大壽入衛,莊烈帝召見平台,慰勞,令列營城東南拒戰。 崇煥中太宗間,朝臣复論其「引敵脅和」,莊烈帝意移,復召入詰責,縛下獄。 大壽在側股栗,懼並誅,出,又聞滿桂為武經略,統寧遠將卒,不肯受節制,遂帥所部東走,毀山海關出,遠近大震。 莊烈帝取崇煥獄中書招之,孫承宗亦使撫慰,密令上章自列,請立功贖崇煥罪。 大壽如其言,莊烈帝優旨答之。 明年春,我師克永平等四城,太宗聞大壽族人居永平三十里村,命往收之,得大壽兄子一、子二及其戚屬,授宅居之,以兵監焉。 師出塞,貝勒阿敏等護諸將戍四城。 承宗令大壽與山西總兵馬世龍、山東總兵楊紹基會師率副將祖大樂、祖可法、張弘謨、劉天祿、曹恭誠、孟□等攻灤州,灤州下,遂逼永平,阿敏等棄四城引兵還。 大壽复駐錦州。 又明年七月,大壽督兵城大凌河。 太宗策及其工未竟攻之,自將渡遼河,出廣寧大道,貝勒德格類等率偏師出義州。 八月,師至城下,上曰:「攻城慮多傷士卒,不若為長圍困之。 城兵出,我則與戰; 援師至,我則迎擊。 」乃分命諸貝勒諸將環城而軍:冷格里當城北迤西,達爾哈當城北迤東,阿巴泰在其後; 覺羅色勒當城正南,莽古爾泰、德格類在其後; 篇古當城南迤西,濟爾哈朗在其後; 武納格當城南迤東,喀克篤禮當城東迤北,多鐸在其後; 伊爾登當城東迤南,多爾袞在其後; 和碩圖當城西迤北,代善在其後; 鄂本兌當城正西,葉臣當城西迤南,岳託在其後。 諸蒙古貝勒各率所部彌其隙。 佟養性率烏真超哈載砲跨錦州大道而營,諸將各就分地,周城為壕,深廣各丈許。 壕外為牆,高丈許,施睥睨; 距牆內五丈又為壕,廣五尺,深七尺五寸。 營外又各為壕,深廣皆五尺。 上陟城南岡,顧謂降將麻登雲、黑雲龍曰:「明善射精兵盡在此城。 關內兵強弱,朕所素悉。 」登雲對曰:「此城之兵,猶槍之有鋒,鋒挫柄存,亦復何濟? 」上命射書城中,招蒙古兵出降。 諸將攻撫城外諸台堡,以次悉下; 城兵出樵採,輒為我軍擒馘。 圍合十餘日,上以書諭大壽,言原與明媾和,大壽置不報。 明援師自松山至,阿山、勞薩、圖魯什擊敗之; 自錦州至,貝勒阿濟格等擊敗之。 九月,遼東巡撫邱禾嘉,總兵官吳襄、鍾緯,合軍七千人赴援,上親率貝勒多鐸及圖魯什等以巴牙喇兵二百渡小凌河,乘銳擊破之。 圍合已月餘,上度大壽必期援師至,出城兵夾攻,乃令廝卒去城十里所,發砲樹幟,驟馬揚塵,若為援兵自錦州至者,而親率巴牙喇兵入山為伏。 大壽果以城兵出攻城西南隅台,篇古、葉臣及蒙古諸貝勒督所部禦戰,上親率巴牙喇兵自山上騰躍下。 大壽知墜計,急收兵入城,死傷百餘人。 自是閉城不復出。 越數日,明監軍道張春及襄、緯等合馬步兵四萬來援,渡小凌河,為嚴陣徐進,上與貝勒代善等以二萬人御之。 上率兩翼騎兵直入敵營,發矢射明軍。 明軍發槍砲,上督騎兵縱橫馳突,矢雨集,明軍遂敗。 襄先奔,佟養性屯敵營東發砲。 黑雲起天際,風從西來,明軍縱火,勢甚熾,將逼我陣,忽驟雨,反風向明軍,明軍益亂。 右翼兵入春營,逐北三十餘裡,獲春及副將張弘謨、楊華徵、薛大湖,參將薑新等三十三人,斬副將張吉甫、滿庫、王之敬,襄等皆遁走。 十月,上復使招大壽,並命弘謨等各以己意為書勸降,大壽率將吏見使者城外,曰:「我寧死於此,不能降也! 」上復與大壽書諭降,許以不殺。 旋有王世龍者,越城出降,言城中糧竭,商賈諸雜役多死,存者人相食,馬斃殆盡。 參將王景又以於子章台降。 我師克傍城諸堡,收糗糧,葺壕壘。 大壽欲突圍,不得出。 上復遣姜新招大壽,大壽見新於城外,遣游擊韓棟與新偕還,棟怵我師嚴整,歸以白大壽,大壽始決降。 遂令其子可法出質,要石廷柱往議,上遣庫爾纏、龍什、寧完我與廷柱偕。 廷柱度壕見大壽,大壽曰:「人安得不死? 今不能忠於國,亦欲全身保妻子耳。 我妻子在錦州,上將以何策俾我得與妻子相見耶? 」上复令廷柱與達海往諭,即令大壽為計。 大壽遣其中軍副將施大勇來,言降後欲率從者詐逃入錦州,伺隙以城獻。 是時大凌河諸將皆原降,獨副將何可剛不從,大壽乃令掖以出城殺之。 大壽使以誓書至,上率諸貝勒誓曰:「明朝總兵官祖大壽,副將劉天祿、張存仁、祖澤洪、祖澤潤、祖可法、曹恭誠、韓大勳、孫定遼、裴國珍、陳邦選、李雲、鄧長春、劉毓英、竇承武,參將游擊吳良輔、高光輝、劉士英、盛忠、祖澤遠、胡弘先、祖克勇、祖邦武、施大勇、夏得勝、李一忠、劉良臣、張可範、蕭永祚、韓棟、段學孔、張廉、吳泰成、方一元、塗應乾、陳變武、方獻可、劉武元、楊名世等,今以大凌河城降。 凡此將吏兵民罔或誅夷,將吏兵民亦罔或詐虞。 有違此盟,天必譴之! 」誓畢,上使龍什告大壽,大壽即日出謁,上與語良久,定取錦州策,以御服黑狐帽、貂裘、金玲瓏鞓帶、緞鞾、雕鞍、白馬賜之。 次日,命貝勒阿巴泰等將四千人為漢裝,從大壽取錦州,會大霧,不果行。 又次日為十一月朔,大壽以從子澤遠及從者二十六人入錦州,石廷柱、庫爾纏送之,夜渡小凌河,徒步去。 上令大凌河將吏兵民薙發,斂軍中餘粟分賚之。 方大凌河築城時,軍士、工役、商賈都三萬餘人,至是僅存萬一千六百八十二人,馬三十有二。 後數日,大壽自錦州傳語諸裨將:「前日行倉猝,從者少。 撫按防禦嚴,客軍眾,未得即舉事。 」又遣使以告上,上報以書,誡毋忘前約。 命隳大凌河城,引師還,至瀋陽,命達海傳諭慰諸降將,大壽諸子孫賜宅以居,厚撫之。 用貝勒岳託議,將以雪遼東、永平多殺謗也。 大壽初入錦州,詭言突圍出,遼東巡撫邱禾嘉知其納款狀,密聞於朝。 莊烈帝欲羈縻之,因為用,置勿問; 惟以蒙古將桑噶爾塞等赴援,戰不力,敗又先奔,令大壽誅之。 桑噶爾塞等將執大壽來降,大壽與之盟乃定。 莊烈帝召大壽入朝,使三至,辭不往。 上自大凌河師還,略宣府,克旅順。 居二年,遣阿山、譚泰、圖爾格先後徇錦州。 又明年,上使貝勒多鐸帥師攻錦州,多鐸令阿山、石廷柱、圖賴、吳拜、郎球、察哈喇等以四百人前驅。 大壽令副將劉應選、穆祿、吳三桂,參將桑噶爾塞、張國忠、王命世、支明顯將二千七百人出禦,松山城守副將劉成功、趙國志率八百人來會。 阿山等與遇大凌河西,多鐸引後軍自山下,塵起蔽天,應選等軍潰,殲五百人,獲游擊曹得功等,得馬二百餘、甲胄無算。 多鐸旋引軍還。 又明年,改元崇德,行封賞,授澤潤三等昂邦章京,澤洪、可法一等梅勒章京,予世襲敕書。 設都察院、六部,滿、漢、蒙古各置承政。 漢承政皆授諸降將:可法、張存仁都察院,澤洪吏部,韓大勳戶部,姜新禮部,澤潤兵部,李雲刑部,裴國珍工部。 二年,更定部院官制,但置滿承政。 諸降將改授左右參政,並以鄧長春代大勳,陳邦選代新。 是時上北撫喀爾喀,南定朝鮮,敕大壽使密陳進兵策,大壽不報。 三年十月,上自將伐明,率鄭親王濟爾哈朗、豫親王多鐸出寧遠、錦州大道; 睿親王多爾袞為左翼,自青山關入; 貝勒岳託為右翼,自牆子嶺入。 大壽方屯中後所,以兵襲多鐸,土默特之眾先奔,多鐸師敗績。 次日,與濟爾哈朗合兵出,大壽斂兵不復戰。 上親率師至中後所,使諭大壽曰:「自大凌河別後,今已數載。 朕不憚辛苦而來,冀與將軍相見。 至於去留,終不相強。 曩則釋之,今乃誘而留之,何以取信於天下乎? 將軍雖屢與我兵相角,為將固應爾,朕絕不以此介意。 將軍勿自疑! 」次日,又縱俘齎敕往曰:「曩大凌河釋汝,朕之諸臣每謂朕昧於知人。 今將軍宜出城相見,若懷疑懼,朕與將軍可各將親信一二人於中途面語。 朕欲相見者,蓋為朕解嘲,亦使將軍子侄及大凌河諸將吏謂將軍能踐言也。 」大壽終不敢出。 石廷柱、馬光遠、孔有德等攻克旁近諸台堡,上乃命還師。 左右翼深入,師大捷。 四年二月,上復自將伐明,以武英郡王阿濟格為前鋒,親督軍圍松山,分兵攻連山、塔山、杏山。 明莊烈帝方召大壽入援,大壽甫行,我師至,乃還守寧遠。 時澤遠守杏山,大壽遣部將三、兵九百自水道赴援,半入城。 我噶布什賢兵躡其後,縱擊,得舟一,殺五十人。 上遣使至錦州諭大壽妻,令以利害導大壽來降。 大壽選蒙、漢兵各三百,授祖克勇及副將楊震、徐昌永等取道邊外趨錦州,至烏欣河口; 阿爾薩蘭以滿、蒙兵一百六十戍焉,與戰,獲震,斬級八十四,得馬百五十。 克勇等依山為寨,上親督巴牙喇兵破其寨,斬昌永,獲克勇,斬級三百十一,得馬四百十一。 我兵攻松山,不克,會左右翼師還,上命罷攻還盛京。 大壽復入錦州。 是歲屢出師略錦州、寧遠、松山、杏山,皆未竟攻,得俘獲即引退。 五年三月,命鄭親王濟爾哈朗、貝勒多鐸率師屯田義州。 五月,上幸義州視師,蒙古蘇班岱等牧杏山城西,使請降,上命濟爾哈朗等率巴牙喇兵千五百人往迓。 大壽偵我師寡,令游擊戴明與松山總兵吳三桂、杏山總兵劉周智合兵七千人邀擊,濟爾哈朗引退以致敵,還擊,大敗之。 上親閱錦州城,攻城東五里台、城北晾馬台,皆下,刈其禾而還。 上命多爾袞、濟爾哈朗等將兵更番攻錦州。 六年三月,濟爾哈朗令諸軍環城而營,大壽令蒙古守陴。 邏卒至城下,蒙古兵自城上呼與語曰:「我城中積粟可支二三年,爾曹為長圍,豈遂足困我乎? 」邏卒曰:「我師圍不解,自二三年至四五年,爾曹復何取食? 」蒙古兵聞之皆懼。 貝勒諾木齊等遂遣使約降,啟郭東門納我師。 及期,大壽聞變,以兵出子城,蒙古兵與戰,我師逼城外,蒙古兵垂繩,援以登,吹角夾攻,大壽退保子城。 我師入其郛,得裨將十餘及蒙、漢民男婦五千三百六十七人。 明援兵自杏山至,濟爾哈朗為二伏,敗明兵,斬級一百七十,俘四千三百七十四人,得馬百十六、甲七十六。 五月,洪承疇督軍來援。 六月,多爾袞番代。 上遣學士羅碩以澤潤等書招大壽。 七月,上自將破明師,降承疇。 語見承疇傳。 大壽弟總兵大樂,游擊大名、大成從承疇軍,被獲,上命釋大成,縱之入錦州。 大壽使詣軍,言得見大樂,當降; 既令相見,大壽再使請盟。 濟爾哈朗怒曰:「城旦夕可下,安用盟為? 」趣攻之。 大壽乃遣澤遠及其中軍葛勳詣我師引罪。 翌日,大壽率將吏出降,即日諸固山額真率兵入城,實崇德七年三月初八日也。 上聞捷,使濟爾哈朗、多爾袞慰諭大壽,並令招杏山、塔山二城降,濟爾哈朗、多爾袞帥師駐焉。 阿濟格、阿達禮等以大壽等還,上御崇政殿召見,大壽謝死罪,上曰:「爾背我為爾主,為爾妻子宗族耳。 朕嘗語內院諸臣,謂祖大壽必不能死,後且復降,然朕決不加誅。 往事已畢,自後能竭力事朕則善矣。 」又諭澤遠曰:「爾不復來歸,視大壽耳。 曩朕蒞視杏山,爾明知為朕,而特舉砲,豈非背恩,爾舉砲能傷幾人耶? 朕見人過,即為明言,不復省念。 大壽且無責,爾復何誅? 爾年方少壯,努力戰陣可已。 」澤遠感激泣下。 六月,烏真超哈分設八旗,以澤潤為正黃旗固山額真,可法、澤洪、國珍、澤遠為正黃、正紅、鑲藍、鑲白諸旗梅勒額真。 大凌河諸降將初但領部院,至是始以典軍。 大壽隸正黃旗,命仍為總兵,上遇之厚,賜賚優渥。 存仁上言:「大壽悔盟負約,勢窮來歸。 即欲生之,待以不殺足矣,勿宜復任使。 」降將顧用極且謂其反覆,慮蹈大凌河故轍。 上方欲寵大壽諷明諸邊將,使大壽書招明寧遠總兵吳三桂,三桂,大壽甥也,答書不從。 大壽因疏請發兵取中後所,收三桂家族。 八年十月,濟爾哈朗帥師伐明,克中前所,並取前屯衛、中後所。 明年,世祖定鼎京師,大壽從入關。 子澤溥在明官左都督,至是亦降。 十三年,大壽卒。 大壽初未有子,撫從子澤潤為後。 其後舉三子,澤溥、澤洪、澤清。 澤清叛應吳三桂,語見三桂傳。 澤潤初授三等昂邦章京。 順治中,以從征叛將薑瓖,並遇恩詔,進一等精奇尼哈番又一拖沙喇哈番。 從阿爾津帥師鎮湖南,卒於軍。 乾隆初,定封二等子兼一云騎尉。 澤溥初降,授一等侍衛。 累遷福建總督。 乞休,卒。 澤洪分隸鑲黃旗。 順治元年,改參政為侍郎,澤洪仍任吏部。 入關追擊李自成,斬其將陳永福; 克太原,复擊敗叛將賀珍、姜瓖。 敘功,並遇恩詔,累進一等精奇尼哈番,兼授內弘文院學士。 以疾解任,卒。 子良璧,襲爵,授參領,兼佐領。 從裕親王福全徵噶爾丹,擢西安副都統; 復從撫遠大將軍費揚古出西路討噶爾丹,駐翁吉督餉。 噶爾丹從子丹濟拉襲翁吉,良璧擊之,敗走。 遷福州將軍,署福州總督。 卒。 乾隆初,定封一等男兼一云騎尉。 可法,大壽養子。 初質於我師。 及降,授副將,隸正黃旗。 順治初,從入關,擊走李自成,命以右都督充河南衛輝總兵。 自成兵掠濟源、懷慶,總兵金玉和戰死,可法赴援力戰,自成兵乃引去。 進都督,充鎮守湖廣總兵,駐武昌。 以疾解任,卒,諡順僖。 澤遠,順治間,積功,並遇恩詔,授世職一等阿達哈哈番。 累遷湖廣總督,加太子太保。 京察左遷。 尋卒。 論曰:有德、仲明,毛文龍部曲; 可喜,東江偏將; 志祥又文龍部曲之餘也。 文龍不死,諸人者非明邊將之良歟? 大壽大凌河既敗,錦州复守,相持至十年。 明兵能力援,殘疆可盡守也。 太宗撫有德等,恩紀周至,終收績效。 其於大壽,不惟不加罪,並謂其「能久守者,讀書明理之效」。 推誠以得人,節善以勵眾,其諸為興王之度也歟!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)